Φιλοξενία σε μια Αφρική που Εξελίσσεται

Από τον Ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Κένυα

ΠΛΗΣΙΑΖΟΜΕ μια πόρτα στην Ανατολική Αφρική, λέγοντας τη γνωστή λέξι στη γλώσσα Σουαχίλι Χόντυ!, η οποία μπορεί να μεταφρασθή «Μπορώ να περάσω μέσα;» Από μέσα ακούγεται η απάντησις Καρίμπου, που σημαίνει «Πλησίασε!» Καθώς βαδίζομε προς τα εμπρός, κάποιος έρχεται μ’ ένα φιλικό χαμόγελο από το εσωτερικό του σπιτιού. Σε κλάσματα δευτερολέπτου, οι τσάντες μας έχουν μεταφερθή μέσα στο σπίτι.

Εισερχόμεθα σ’ ένα μικρό καθιστικό δωμάτιο. Ο οικοδεσπότης κάθεται κάτω, περιμένοντας να του εξηγήσωμε τον σκοπόν της επισκέψεως μας. Τονίζομε ότι το άγγελμά μας είναι από τη Γραφή και ότι θα εκτιμούσαμε πολύ αν είχαμε τις Γραφές μας, που είναι μέσα στις τσάντες μας. Αμέσως ο οικοδεσπότης στέλνει ένα παιδί να φέρη τις τσάντες από το υπνοδωμάτιο, όπου τις είχαν βάλει για ασφάλεια, σύμφωνα με την φυλετική παράδοσι φιλοξενίας.

Αυτή είναι μια από τις πολλές ποικίλες εκδηλώσεις φιλοξενίας στην Αφρική, που εντυπωσιάζει βαθιά τους επισκέπτες του εξωτερικού. Η εκδήλωσις καλοσύνης στους ξένους θεωρείται μεγάλη αρετή σ’ αυτή την ήπειρο.

Πολλοί Αφρικανοί δεν περιορίζουν τη φιλοξενία μόνο στους συγγενείς, στους φίλους ή στους προσκεκλημένους επισκέπτας. Προσφέρουν επίσης μεγάλη φιλοξενία και στους ξένους. Ο χαιρετισμός δεν είναι βιαστικός ή απλώς τυπικός. Αντιθέτως, ο οικοδεσπότης αφιερώνει χρόνο για να εκδηλώση την ειλικρίνεια και το ενδιαφέρον του. Ο ξένος θεωρείται επίσης ως κομιστής ειδήσεων. Πολλές ερωτήσεις υποβάλλονται σχετικά με τα μέρη και τους ανθρώπους που άφησε ο επισκέπτης καθώς επίσης και για εκείνα τα μέρη που πέρασε καθ’ οδόν. Αν και ο οικοδεσπότης μπορεί να μην έχη πολλά, προσφέρει στον επισκέπτη την καλύτερη τροφή. Αν χρειασθή κατάλυμα, το προσφέρει με προθυμία. Ακόμη κι αν ο οικοδεσπότης έχη μόνο ένα στρώμα ή μια κουβέρτα, στις περισσότερες περιπτώσεις τα διαθέτει στον επισκέπτη. Ο οικοδεσπότης και τα παιδιά του θα περάσουν τη νύχτα χωρίς αυτές τις ανέσεις. Το να είναι κάποιος επισκέπτης σ’ ένα χωριό σημαίνει επίσης ασφάλεια, επειδή ο οικοδεσπότης θα προστατεύση τον επισκέπτη του και τα υπάρχοντα του. Ένας καλός επισκέπτης κατά την αναχώρησί του, μερικές φορές λαμβάνει ένα αποχαιρετιστήριο δώρο, όπως ένα ζωντανό κοτόπουλο. Ακόμη, ο οικοδεσπότης θεωρεί προνόμιο του να συνοδεύση τον ταξιδιώτη ένα μέρος του ταξιδιού του προς τον προορισμό του.

Μια Παράδοσις που Χαίρει Υψηλής Εκτιμήσεως

Από την παιδική ηλικία, οι περισσότεροι Αφρικανοί διδάχθηκαν την αρετή της φιλοξενίας. Ακόμη και τα μικρά παιδιά καλούνται να χαιρετήσουν τον επισκέπτη και να προσφέρουν σ’ αυτόν μικρές υπηρεσίες. Μερικές φυλές κτίζουν τα χωριά τους έτσι ώστε οι νέοι της κοινότητος να ζουν σ’ ένα ξεχωριστό σπίτι στο κέντρο του χωριού, όπου μπορούν να προσφέρουν φιλοξενία στους ξένους που περνούν από εκεί. Άλλες έχουν ορίσει ηλικιωμένους άνδρες να υποδέχωνται τους ξένους σ’ ένα τέτοιο κέντρο. Αν ο ξένος προσπαθή να περάση από το χωριό χωρίς να μπη μέσα, θα θεωρηθή ύποπτος· αναμένεται να περάση μέσα από το χωριό και να κάνη την παρουσία του γνωστή. Σε μερικές περιοχές, πρέπει να συναντήση τον αρχηγό του χωριού ή τον αντιπρόσωπο του.

Σε πολλές φυλετικές κοινωνίες, δεν προσφέρεται στον επισκέπτη μόνο τροφή, ποτό, ύπνος και νερό για πλύσιμο, αλλά θεωρείται φυσικό να του επιτραπή να χρησιμοποιήση πολλά από τα πράγματα που έχει ο οικοδεσπότης. Γι’ αυτό, στην Αφρική μπορείτε να δήτε άτομα να ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα, για μέρες ή εβδομάδες, χωρίς να έχουν σχεδόν καθόλου αποσκευές. Ο ταξιδιώτης υπολογίζει στη φιλοξενία που θα του παρασχεθή καθ’ οδόν. Κάτω από το ζεστό ήλιο και στα στενά δρομάκια, είναι μεγάλο πλεονέκτημα να μη μεταφέρη κανείς ένα βαρύ φορτίο. Έπειτα, μερικές φορές υπάρχουν ποταμοί, από τους οποίους πρέπει να περάση κανείς ή να κολυμπήση. Η φιλοξενία κάνει πιο εύκολη την αντιμετώπισι τέτοιων δυσχερειών.

Στα μάτια των περισσοτέρων Αφρικανών, πολλές συνήθειες του Δυτικού κόσμου φαίνονται σκληρές, απότομες και αγενείς. Δεν μπορούν να φαντασθούν να τρώγη κάποιος ενώπιον των επισκεπτών, ζητώντας τους να περιμένουν, όπως κάνουν μερικές φορές οι άνθρωποι στη Δύσι. Αν δώση κανείς κάτι απρόσεκτα ή βιαστικά, ή χρησιμοποιήση το αριστερό χέρι να επιστρέψη τα ρέστα, κακοχαρακτηρίζεται από τους Αφρικανούς. Επίσης, το να μπη κάποιος βιαστικά μέσα στο σπίτι και να συζητήση ένα θέμα ενώ παραμένει όρθιος, αρνούμενος να καθήση πρώτα, ποτέ δεν δικαιολογείται, εκτός αν υπάρχη κάποιος σοβαρός λόγος. Όταν ένας επισκέπτης αρνήται να δεχθή το κάθισμα ή την τροφή που του προσφέρουν, μπορεί να θεωρηθή προσβολή. Αφ’ ετέρου, οι Αφρικανοί εκτιμούν πολύ τις προσπάθειες των επισκεπτών από άλλες ηπείρους να δείξουν σεβασμό σ’ αυτές τις συνήθειες που έχουν σχέσι με τη φιλοξενία.

Φιλοξενία υπό Πίεσι

Ωστόσο, η φιλοξενία στην Αφρική υφίσταται ταχεία εξέλιξι. Η ανθρώπινη ιδιοτέλεια, η φιλαργυρία, τα εγκληματικά στοιχεία και η ζωή στην πόλι με τον γρήγορο ρυθμό της, έχουν αποθαρρύνει την φιλοξενία σε μεγάλο βαθμό. Πολλοί ειλικρινείς οικοδεσπόται έχουν δοκιμάσει πικρές εμπειρίες, επειδή όλοι οι επισκέπται δεν είχαν ειρηνικούς σκοπούς. Οι περασμένοι αιώνες έχουν να επιδείξουν δουλεμπόρους, άπληστους εξερευνητάς και φυλετικούς εχθρούς. Στα πρόσφατα χρόνια ξένοι απεδείχθησαν συχνά εγκληματίες. Όταν η βιομηχανία έφθασε στην Αφρική, η ζωή στην πόλι, δημιούργησε νέες επιθυμίες· και, για πολλούς, ο ανταγωνισμός αντικατέστησε την εργασία, αυξάνοντας τα αισθήματα δυσπιστίας για τους ξένους.

Ένα πρόβλημα ήταν το ζήτημα σχετικά με την προσαρμογή της παραδοσιακής φιλοξενίας στη ζωή της πόλεως και την οικονομία που βασίζεται στα χρήματα. Στις πόλεις, ο στεγαστικός χώρος συνήθως είναι αρκετά περιωρισμένος, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα υψηλά ενοίκια και κατάστασι συνωστισμού. Οι μισθοί είναι χαμηλοί· επίσης, η τροφή γενικά δεν μπορεί να καλλιεργηθή, αλλά πρέπει να αγορασθή. Ταυτόχρονα, οι άνθρωποι άφησαν τα χωριά ακούοντας για τη ζωή στην πόλι και τις απολαύσεις της. Αισθάνονται, μια αυξανόμενη ώθησι να επισκεφθούν την πόλι και να την δουν μόνοι, τους, ή ακόμη και ν’ αρχίσουν μια ζωή εκεί. Τέτοια άτομα, που πηγαίνουν όταν φθάνουν; Χωρίς αμφιβολία, οι συγγενείς τους ή ακόμη και μακρυνοί γνώριμοι της ιδίας φυλής, πρέπει να δείξουν φιλοξενία.

Αυτό οδηγεί εύκολα σε καταχρήσεις. Οι περισσότεροι Αφρικανοί ποτέ δεν ρωτούν ένα συγγενή πόσον καιρόν προτίθεται να μείνη. Έτσι, μερικοί μένουν επ’ αόριστο χρόνο. Στην αρχή, ο οικοδεσπότης με προθυμία μοιράζεται την τροφή του και η σύζυγος του πλένει τα ρούχα του επισκέπτου. Ο συγγενής ή ο γνωστός το βρίσκει αρκετά φυσικό «να κακομάθη» χωρίς να συμμετέχη στην εργασία. Επίσης, επειδή αισθάνεται αληθινά σαν στο σπίτι του. μπορεί ν’ αρχίση να φορά και τα ρούχα του οικοδεσπότου.

Έπειτα, κάποια μέρα ένα ταξί μπορεί να σταματήση μπροστά στο σπίτι, και ένας άλλος νέος μπορεί να κατέβη. Κι εκείνος επίσης μπορεί να έχη έλθει από ένα χωριό για να μείνη στην πόλι. Επειδή μπήκε στο ταξί χωρίς να έχη χρήματα στο πορτοφόλι του, ζητά από τον οικοδεσπότη να πληρώση τα κόμιστρα. Πιθανόν ο οικοδεσπότης να μην τον γνωρίζη ακόμη προσωπικά. Αλλά λόγω του ότι είναι από το ίδιο χωριό ή επειδή γνωρίζει κάποιον μακρυνό γνωστό του, η φιλοξενία τον υποκινεί να πληρώση, μερικές φορές αναστενάζοντας. Όταν ο οικοδεσπότης κοιτάξη τη σύζυγο του και τα παιδιά, που του λέγουν ότι πεινούν και χρειάζονται ρούχα, πιθανόν ν’ αναστενάξη πιο πολύ! Μερικοί απ’ αυτούς που εργάζονται στις πόλεις συγκατοικούν με 10 και περισσότερους συγγενείς ή μακρυνούς γείτονες, οι οποίοι έρχονται για εκπαίδευσι ή για να βρουν εργασία.

Αν ζη κάποιος στο κέντρο της πόλεως, ιδιαίτερα κοντά σε μια στάσι λεωφορείου, μπορεί να έχη περισσότερα προβλήματα. Χάριν ευκολίας, πολλοί τον επισκέπτονται στις ώρες φαγητού, βασιζόμενοι στη φιλοξενία. Και ένας Αφρικανός οικοδεσπότης πολύ δύσκολα θα πη «Όχι!» Μερικοί θεώρησαν αναγκαίο να λύσουν το πρόβλημα των μειουμένων οικονομικών με το να μετακινηθούν ήσυχα και να μην πουν στους άλλους πού θα πάνε.

Ακόμη και στα χωριά είναι φανερό ότι η διάθεσις αλλάζει. Οι περαστικοί ξένοι συχνά απεδείχθησαν κλέπται. Μερικοί χωρικοί παραδέχονται ότι όταν ένας ξένος πλησιάζη στο σπίτι, κρύβουν την τροφή τους ή παρουσιάζουν πράγματα προς πώλησι μόνο. Κατά καιρούς, στο δάσος του Ισημερινού, άτομα που ταξίδευαν με οχήματα βρήκαν τον δρόμο κλεισμένο από κάποιο βαρύ δένδρο. Οι οδηγοί, όταν βγήκαν από τα αυτοκίνητα για να δουν το εμπόδιο, παρετήρησαν εκεί κοντά μια ομάδα χωρικών, που ήσαν έτοιμοι να συζητήσουν την τιμή για να βγάλουν το δένδρο από τον δρόμο. Ωστόσο, όταν το όχημα περάση, το δένδρο τοποθετείται πάλι κατά μήκος του δρόμου έτσι ώστε οι χωρικοί να μπορέσουν να επωφεληθούν πάλι από άλλους οι οποίοι θα επιθυμούσαν να περάσουν από εκεί. Έτσι, σε πολλές απομακρυσμένες περιοχές οι ξένοι δεν μπορούν να βασισθούν στην κατά παράδοσι φιλοξενία. Πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να πληρώσουν και μερικές φορές μάλιστα μεγάλα ποσά.

Μήπως η Φιλοξενία Φθίνει;

Όπως συμβαίνει με πολλές άλλες ανθρώπινες ιδιότητες, η φιλοξενία χάνει έδαφος σε πολλά μέρη του κόσμου, περιλαμβανομένης και της Αφρικής. Αυτό αποτελεί μέρος των συνθηκών που η Γραφή προείπε ότι θα χαρακτήριζαν τις ‘έσχατες ημέρες’ του παρόντος συστήματος πραγμάτων. Σύμφωνα με τις Γραφές, στις έσχατες ημέρες πολλοί άνθρωποι σ’ όλο τον κόσμο θα εγίνοντο «φίλαυτοι, φιλάργυροι, . . . αχάριστοι., ανόσιοι άσπλαγχνοι. . . . αφιλάγαθοι.» (2 Τιμ. 3:1-3) Μήπως αυτό το γενικό πνεύμα ιδιοτέλειας και δυσπιστίας φόνευσε το πνεύμα της φιλοξενίας στην Αφρική;

Μολονότι για μερικούς μπορεί να αληθεύη αυτό, δεν αληθεύει όμως για την πλειονότητα των ανθρώπων που ζουν σ’ αυτή την ήπειρο. Σε μια εξελισσόμενη Αφρική υπάρχουν ακόμη πολλοί, ιδιαίτερα ηλικιωμένοι, που δίνουν μεγάλη σπουδαιότητα στη φιλοξενία. Επίσης, υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός ατόμων κάθε ηλικίας, τα οποία έχουν αυξήσει τις εκδηλώσεις φιλοξενίας λόγω Γραφικής εκπαιδεύσεως. Πολλές Γραφικές εντολές ενθαρρύνουν τη φιλοξενία, όπως οι εξής: «Πρέπει, λοιπόν ο επίσκοπος να ήναι . . . φιλόξενος.» «Την φιλοξενίαν μη λησμονείτε· επειδή δια ταύτης τινές εφιλοξένησαν αγγέλους μη γνωρίζοντες.» «Γίνεσθε φιλόξενοι εις αλλήλους χωρίς γογγυσμών.» (1 Τιμ. 3:2· Εβρ. 13:2· 1 Πέτρ. 4:9) Ωστόσο, ένας Χριστιανός ποτέ δεν πρέπει να επωφελήται από τη φιλοξενία των άλλων. Αντιθέτως, πρέπει να υπακούη στη θεόπνευστη συμβουλή: «Σπανίως βάλε τον πόδα σου εις τον οίκον του πλησίον σου, μήποτε σε βαρυνθή και σε μισήση.»—Παροιμ. 25:17.

Βοηθούμενοι από την ενθάρρυνσι του Λόγου του Θεού, πολλοί Αφρικανοί συνεχίζουν να προσφέρουν φιλοξενία παρά την αυξανόμενη τάσι ελλείψεως φιλικότητας που υπάρχει σήμερα στον κόσμο. Αυτοί που πιστεύουν στη Βίβλο έχουν σοβαρό λόγο να ενεργούν έτσι, διότι κατανοούν ότι σύντομα ο Θεός θα εισαγάγη ένα νέο σύστημα πραγμάτων—2 Πέτρ. 3:13· Αποκάλ. 21:1-5.