Ο Γεωσκώληξ—Ένας Πολύ Ωφέλιμος Δούλος

ΑΣΦΑΛΩΣ το σκουλήκι θα είχε δύσκολους καιρούς ώσπου να κερδίση τη μάχη της δημοτικότητος. Επί χιλιάδες χρόνια ο όρος «σκουλήκι» δήλωνε περιφρόνησι. Ένας αρχαίος ψαλμωδός είπε κάποτε: «Εγώ δε είμαι σκώληξ και ουχί άνθρωπος· όνειδος ανθρώπων και εξουθένημα του λαού.» (Ψαλμ. 22:6) Εν τούτοις παρά τη χαμηλή υπόληψι που μπορεί να έχη, το σκουλήκι (ο σκώληξ ο κοινός ή γαιοσκώληξ) παίζει ένα πολύ μεγάλο ρόλο στη διατήρησι της ζωής σ’ αυτό τον πλανήτη.

Υπάρχουν πάνω από 1.800 διαφορετικές ποικιλίες σκουληκιών. Μερικά ζουν στις Άνδεις, σε ύψος περίπου 15.000 ποδών (4.572 μέτρων) ή περισσότερο. Άλλα περιφέρονται καθημερινά μέσα στη λάσπη που βρίσκεται μέχρι και 180 πόδια (55 μέτρα) κάτω από την επιφάνεια μιας λίμνης. Αυτά τα πλάσματα μπορεί να τα βρη κανείς και σε σωρούς με κοπριά.

Τα σκουλήκια ποικίλλουν αξιόλογα ως προς το μέγεθος. Ένα είδος, όταν συσταλή, έχει μήκος περίπου μιας ίντσας (2,5 εκατοστών). Αλλά υπάρχει και μια ποικιλία της Αυστραλίας που σε κατάστασι πλήρους συστολής μπορεί να φθάση 4 πόδια (0,9 έως 1,2 μέτρα) σε μήκος. Και όταν τεντωθή, τότε ένα τέτοιο τεράστιο σκουλήκι έχει μήκος δέκα έως δώδεκα πόδια (3 έως 3,7 μέτρα).

Και τι θα λεχθή σχετικά με το χρώμα; Πιθανόν να γνωρίζετε το συνηθισμένο καστανοκκόκινο σκουλήκι. Αλλά υπάρχουν επίσης πράσινες, κόκκινες και γκριζόασπρες ποικιλίες.

Μια εκ του Πλησίον Ματιά σε Μια Συνηθισμένη Ποικιλία

Το συνηθισμένο σκουλήκι έχει μήκος περίπου 10 ίντσες (25 εκατοστά). Αποτελείται από 120 (έως 150 περίπου) κυλινδρικά τμήματα ή δακτυλίους. Αν μερικά απ’ αυτά τα τμήματα καταστραφούν, αν τα αρπάξη ίσως κάποιο πουλί, θα ξαναγεννηθούν. Εν τούτοις, μια τέτοια αναγέννησις έχει όρια. Αν δηλαδή κοπή ένα σκουλήκι στη μέση, δεν θα δημιουργηθούν δύο διαφορετικά σκουλήκια. Κάθε δακτύλιος εκτός από τον πρώτο και τον τελευταίο διαθέτει οχτώ σκληρές τρίχες, γνωστές ως σμήριγγες. Με τη βοήθεια αυτών των τριχών, το σκουλήκι μπορεί να συγκρατηθή στο έδαφος όπου έρπει. Οι επιμήκεις μυς του το βοηθούν να τεντωθή ή να μαζευθή μόνο του. Με τους κυκλικούς μυς, είναι δυνατόν το σωληνόμορφο σώμα του να συσταλή ή να διασταλή. Πέντε ζεύγη από καρδιές αποτελούν μέρος του συστήματος.

Αντίθετα με πολλά άλλα ζώα, τα σκουλήκια δεν έχουν ούτε μάτια, ούτε αυτιά, ούτε πνεύμονες, ούτε βράγχια. Πώς τα καταφέρνουν δίχως τα πολύτιμα αυτά εφόδια; Το δέρμα τους είναι εφωδιασμένο με κύτταρα που είναι ευαίσθητα στο φως. Έτσι, όταν το σκουλήκι εκτεθή στο άπλετο φως γρήγορα θα γυρίση πίσω στο σκοτάδι του υπόγειου βασιλείου του. Προικισμένο με οξύτατες αισθήσεις είναι δυνατόν ν’ αντιληφθή και την ελάχιστη δόνησι, ακόμη και την κίνησι ενός ποντικού ή ενός πουλιού. Η αναπνοή του γίνεται εξ ολοκλήρου μέσω του δέρματός του.

Η αναπαραγωγή στα σκουλήκια διαφέρει από την αναπαραγωγή πολλών άλλων ζώων. Κάθε σκουλήκι είναι θηλυκού και αρσενικού γένους (ερμαφρόδιτο). Αλλά για να γίνη η γονιμοποίησις χρειάζεται ένα ακόμη σκουλήκι. Το ζευγάρωμά τους κρατάει τρεις έως τέσσερις ώρες, στη διάρκεια των οποίων γίνεται ανταλλαγή σπέρματος. Περιγράφοντας αυτό που συμβαίνει κατόπιν, η Βρεταννική Εγκυκλοπαιδεία αναφέρει: «Τα σκουλήκια αποχωρίζονται και σχηματίζουν βομβύκια· το βομβύκιο κινείται προς τα εμπρός, συλλέγοντας ωάρια στον 14ο δακτύλιο· στον 9ον και 10ον δακτύλιο συλλέγει το σπέρμα που έχει αφήσει το άλλο σκουλήκι. Το βομβύκιο γλιστρά πάνω στο κεφάλι κι έτσι λαμβάνει χώρα η γονιμοποίησις. Σε 24 ώρες μετά το ζευγάρωμα των σκουληκιών, το βομβύκιο εναποτίθεται στο έδαφος.»

Η κύρια τροφή των σκουληκιών είναι νεκρή φυτική ύλη. Μεγάλη ποσότης αυτής της ύλης προέρχεται απ’ αυτά που βρίσκονται κοντά στο άνοιγμα της φωλιάς του, δηλαδή της τρύπας που ανοίγει. Άλλη τροφή αποκτάται από το έδαφος μέσα στο οποίο έχει χωνευθή όταν το σκουλήκι άνοιγε την τρύπα ή τη φωλιά του. Το στόμα του χρησιμεύει ως απορροφητική αντλία, που ρουφάει κάθετι που θα συναντήση το σκουλήκι στον δρόμο του. Το έδαφος και η άμμος περνούν μέσω του οισοφάγου σ’ έναν πρόλοβο με σκληρό δέρμα. Λεπτά χαλίκια, καθώς και πεπτικά υγρά στον πρόλοβο, μετατρέπουν οτιδήποτε χωνεύεται σε μορφή κρέμας. Οι οργανικές ουσίες χωνεύονται και τα κατάλοιπα περνούν από το σκουλήκι και είτε ρίχνονται κάτω από το έδαφος είτε εξέρχονται στην επιφάνεια.

Σε τι ωφελεί η δραστηριότης του σκουληκιού; Οι τρύπες που ανοίγει βελτιώνουν τον αερισμό του εδάφους και διευκολύνουν τη δίοδο του νερού μέσω της γης. Τα περιττώματά του εύκολα ενώνονται με τα οργανικά υπολείμματα και σχηματίζουν μαυρόχωμα, που είναι πολύ γόνιμο. Σχετικά με τη σύνθεσι των περιττωμάτων των σκουληκιών, η Οργανική Κηπουρική και Καλλιέργεια (στην Αγγλική) αναφέρει: «Όταν τα περιττώματα των σκουληκιών συγκριθούν με το έξη ιντσών επιφανειακό στρώμα του εδάφους (όπως είναι και το δικό σας χώμα), διαπιστώνομε ότι είναι: Πέντε φορές πλουσιώτερα σε αζωτούχες ενώσεις, δύο φορές πλουσιώτερα σε ασβέστιο έτοιμο για αφομοίωσι, δυόμισυ φορές πλουσιώτερα σε αφομοιώσιμο μαγνήσιο, επτά φορές πλουσιώτερα σε φωσφόρο και 11 φορές πλουσιώτερα σε αφομοιώσιμο κάλλιο.»

Πειράματα με σκουλήκια απέδειξαν ότι η παρουσία τους αυξάνει την συγκομιδή. Καθημερινά από τον πεπτικό σωλήνα ενός σκουληκιού περνά ύλη που ζυγίζει όσο το βάρος του. Όταν σκεφθούμε ότι το ίδιο κάνουν πολλές χιλιάδες σκουλήκια σε ένα μόνο έικερ καλλιεργημένου εδάφους, αντιλαμβανόμεθα ότι επιτελείται έτσι μια τεράστια εργασία. Η Αμερικανική Εγκυκλοπαιδεία γράφει: «Έχει υπολογισθή ότι το 10 έως 15, και συχνά περισσότεροι, τόννοι εδάφους σε κάθε έικερ φέρονται κάθε χρόνο στην επιφάνεια των πλουσίων λειβαδιών με τα περιττώματα των σκουληκιών.»

Διάφορες παρατηρήσεις έχουν αποδείξει ότι τα σκουλήκια μπορούν να επιτελέσουν θαύματα σε περιοχές ή σε υλικά που διαφορετικά θα έμεναν άχρηστα. Τα σκουλήκια έχουν μετατρέψει απορρίμματα των πόλεων σε πολύτιμα λιπάσματα και έκαναν εύφορες διάφορες χέρσες φυτείες καλαμποκιού. Οι Τάιμς της Νέας Υόρκης 30 Ιουλίου 1976, παραθέτουν τα λόγια κάποιου καλλιεργητού που χρησιμοποιεί σκουλήκια για τα κάνη το έδαφος καλλιεργήσιμο: «Μπορούμε να πάρωμε λίγους τόννους τεμαχισμένων σκουπιδιών, να τα απλώσωμε σε ένα άγονο χωράφι, ν’ αφήσωμε ν’ αναπτυχθούν σκουλήκια μέσα στα σκουπίδια σε μια αναλογία πέντε ως 10 σκουλήκια ανά τετραγωνικό πόδι, και μέσα σε τρεις ή τέσσερις μήνες θα έχετε αρκετές ίντσες του πλουσιώτερου και πιο μαύρου χώματος που έχετε δει ποτέ.»

Πράγματι, το σκουλήκι είναι ένας πολύ ωφέλιμος δούλος. Πόσο ευγνώμονες πρέπει να είμεθα στον Δημιουργό του, τον Θεό, που μας προμήθευσε ένα τόσο αποδοτικό ανακαινιστή του εδάφους!