Η Κατοικία τους Είναι το Εργαστήριό Τους
Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Ιαπωνία
ΩΣ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΟΣ, απολαμβάνω να έρχωμαι σε επαφή με τους ανθρώπους στην Ιαπωνία και να γνωρίζω τον τρόπο της ζωής τους. Επισκέπτομαι τακτικά τα σπίτια τους για να τους μεταδώσω τα αγαθά νέα που βρίσκονται στη Βίβλο, αλλά κι αυτοί επίσης μου μεταδίδουν ενδιαφέροντα πράγματα. Ιδιαίτερα βρήκα γοητευτικό το να μαθαίνω για τις «οικιακές βιοτεχνίες» τους.
Ελάτε μαζί μου να συναντήσωμε μερικούς απ’ αυτούς τους ανθρώπους και ν’ ακούσωμε καθώς εξηγούν τι κάνουν.
Οικογενειακή Υπόθεσις
Εδώ είναι το σπίτι όπου συνάντησα ένα νεαρό που εργάζεται με την οικογένεια του για να φτιάξη το ουασί. Είπατε ότι δεν ακούσατε ποτέ γι’ αυτό; Ο νεαρός μάς το εξήγησε ως εξής: «Το ουασί λέγεται μερικές φορές και ‘ρυζόχαρτο,’ μολονότι δεν έχει καμμιά σχέσι με το ρύζι.»
Πώς γίνεται; «Το έργο μας αρχίζει με την παπυρομουριά,» είπε. «Παίρνομε τις ίνες από τον εσωτερικό φλοιό και τις καθαρίζομε εντελώς. Έπειτα προσθέτομε ένα γλοιώδες υγρό από τη ρίζα του ιβίσκου. Οι μακριές ίνες από το δένδρο της παπυρομουργιάς και το υγρό από τον ιβίσκο κάνουν το ουασί να ξεχωρίζη από τα άλλα χαρτιά. Η γλοιώδης ουσία εξασφαλίζει την ομαλή κατανομή των ινών. Είναι συγκινητικό να βλέπης το τελειωμένο προϊόν. Κοιτάξτε απλώς αυτά τα όμορφα σχέδια που ζωγραφίσθηκαν πάνω στο χαρτί μας. Η εκτίμησις για το χαρτί μας φθάνει ως τη Δυτική Γερμανία και την Αμερική.»
Όταν τον ρώτησα πώς άρχισαν αυτή την εργασία, εξήγησε: «Πριν από εξήντα χρόνια ο προπάππος μου που ήταν δάσκαλος αρρώστησε. Επειδή δεν μπορούσε να συνεχίση την κανονική του εργασία, σκέφθηκε τι εργασία θα μπορούσε να κάνη στο σπίτι. Περισσότερα από χίλια χρόνια, εδώ στην πόλι της Ογκάουα η κύρια οικιακή βιοτεχνία είναι η κατασκευή του ουάσι. Ο προπάππος μου έμαθε την τέχνη κι άρχισε να το φτιάχνη στο σπίτι μας. Εμείς συνεχίζομε. Εγώ εργάζομαι με τους γονείς μου, δύο θείους και θείες.»
Αυτό που μου είπε για ώρες εργασίας μ’ έκαμε ν’ απορήσω για το πώς αισθανόταν ο ίδιος για την οικογενειακή εργασία. Αλλά με διαβεβαίωσε: «Μου αρέσει αυτό που κάνω. Γι’ αυτό δεν με πειράζει να εργάζομαι δώδεκα ώρες την ημέρα. Θέλω να διαφυλαχθή η τέχνη της κατασκευής χαρτιού. Έχει ένα συναρπαστικό ενδιαφέρον. Άλλοι νεαροί λένε το ίδιο, αλλά δεν είναι όλοι προετοιμασμένοι να κάμουν την εργασία. Πολλοί πιστεύουν ότι είναι κουραστική. Αλλ’ αν το δοκίμαζαν ίσως να το εύρισκαν ενδιαφέρον.»
Οι Σύζυγοι Εργάζονται Μαζί
Όταν επισκέφθηκα άλλα σπίτια, διεπίστωσα ότι δεν είναι ασυνήθιστο να εργάζωνται μαζί στο σπίτι ο σύζυγος και η σύζυγος. Το προτιμούν από το να φεύγη ο σύζυγος στη δουλειά και ν’ αφήνη τη σύζυγο του μόνη στο σπίτι.
Ένα ζεύγος που εργάσθηκε μαζί είκοσι χρόνια εξήγησε την επιχείρησί τους: «Ένας φίλος μάς υπέδειξε ότι θα μπορούσαμε να κάνωμε καλύμματα βιβλίων. Στην πραγματικότητα, αυτό που κάναμε εμείς είναι μόνον ένα στάδιο της εργασίας. Μας φέρνουν στο σπίτι ύφασμα τριάντα ποδών μήκους κι εμείς κολλούμε χαρτί στο πίσω μέρος. Χρειάζονται περίπου τριάντα λεπτά για να συμπληρωθή ένα. Το κάνομε μαζί. Ο σύζυγος μου, που είναι εξήντα πέντε ετών, δεν έχει καλή υγεία κι εγώ είμαι εξήντα ετών. Εργαζόμαστε με την ησυχία μας κι αυτό μας ταιριάζει. Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι.»
Ένα άλλο ζεύγος μού είπαν ότι φτιάχνουν αμπαζούρ από μπαμπού. Δίνοντας λεπτομέρειες, ο άνδρας είπε: «Αν εργαζώμεθα συνεχώς, μπορούμε να φτιάξωμε πέντε μεγάλα αμπαζούρ σε μια βδομάδα που το καθένα ζυγίζει τρία κιλά [6,6 πάουντς]. Αρχίζω πριονίζοντας καλάμια από μπαμπού στο μήκος που θέλω. Έπειτα αφαιρώ τους κόμπους. Στηρίζοντας στην άκρη ένα κομμάτι από μπαμπού, το σχίζω στο κέντρο μέχρι κάτω μ’ ένα μαχαίρι και συνεχίζω να το τεμαχίζω ώσπου να φθάσω στο πάχος που θέλω. Μερικές λωρίδες είναι τόσο λεπτές κι ευλύγιστες όπως η κλωστή—ό,τι χρειάζεται για το πλέξιμο. Χρησιμοποιώντας ένα πλαστικό δίσκο με μια μικρή τρύπα στο κέντρο, αρχίζω να πλέκω γύρω από την περιφέρεια. Σιγά σιγά φθάνει να φαίνεται σαν ένας μεγάλος πλεκτός τροχός. Για να διατηρήσω το μπαμπού ευλύγιστο, το βρέχω. Όταν φθάση στο απαιτούμενο μέγεθος, του δίνω σχήμα σφαίρας ή θόλου. Τελικά καλύπτεται μ’ ένα μίγμα από κόλλα και νερό για να σταθεροποιηθή το σχήμα. Το έργο χρειάζεται χρόνο, αλλά πιστεύομε ότι το αξίζει. Νοιώσαμε υπερηφάνεια που τα αμπαζούρ μας κρεμάσθηκαν παντού σ’ ένα εστιατόριο στην παγκόσμια έκθεσι του Καναδά.»
Από ένα γεωργό και τη σύζυγο του έμαθα επίσης μερικά για τη μεταξοβιοτεχνία. Έδειξε τους θάμνους στον αγρό και ρώτησε; «Ξέρετε τι είναι αυτοί οι θάμνοι; Είναι θάμνοι μουριάς και κάθε γεωργός που τους καλλιεργεί κάνει το ίδιο μ’ εμάς. Αυτοί οι θάμνοι είναι η τροφή του μεταξοσκώληκα. Ενόσω ο μεταξοσκώληκας είναι ακόμη μωρό, τον μεταχειριζόμαστε με ανάλογο τρόπο, ψιλοκόβοντας του τα τρυφερά φύλλα δυο φορές την ημέρα. Μέχρι να γίνουν είκοσι πέντε ημερών τους φέρνομε τα κλαδιά για τροφή στους δίσκους τους. Αυτά τα κάνομε στο σπίτι μας.»
«Στο σπίτι σας;» ψιθύρισα. «Μην ανησυχείτε» είπε. «Δεν τριγυρίζουν όπως οι γάτες και οι σκύλοι. Ο μεταξοσκώληκας αγαπά την τροφή του πάρα πολύ για ν’ αφήση το δίσκο. Όταν ήμουν μικρός, είχαμε δίσκους με μεταξοσκώληκες στοιβαγμένους σε κάθε διαθέσιμο χώρο. Ο θόρυβος από το μασούλισμά τους μας νανούριζε για να κοιμηθούμε το βράδυ. Εμένα δεν με πείραζε, αλλά η σύζυγος μου με έπεισε να χωρίσουμε τα διαμερίσματα του ύπνου μας από τους μεταξοσκώληκες, έτσι δεν είναι, αγαπητή μου;»
«Βεβαίως» απάντησε εκείνη. «Εκείνες τις μέρες σχεδόν έπρεπε να βγούμε έξω για να μπορέσουν να μείνουν μέσα οι μεταξοσκώληκες. Αλλά τώρα το σπίτι μας είναι μεγαλύτερο. Ένα μέρος της εργασίας μου είναι να υφαίνω. Έχομε έναν αργαλειό εκατό ετών που μόλις χωράει σ’ ένα δωμάτιο έξη επί εννέα ποδών. Αν εργασθώ συνέχεια μια μέρα, μπορώ να τελειώσω ένα τόπι. Μερικές γνωστές που δεν έχουν εργασθή τόσον καιρό, χρειάζονται δύο ή τρεις μέρες για να παραγάγουν την ίδια ποσότητα.»
Εργασία για Γυναίκες
Όπως διεπίστωσα σύντομα, σε μερικά σπίτια εργάζονται στη βιοτεχνία οι γυναίκες. Όταν έκαμα επισκέψεις μια μέρα στη Μοριόκα, συνάντησα μια κυρία που προθυμοποιήθηκε να με πληροφορήση τα εξής: «Κι εμείς επίσης ασχολούμεθα σε οικιακή βιοτεχνία, αλλά η δική μας είναι μόνο για γυναίκες. Πριν από σαράντα χρόνια στη Μοριόκα, μαζεύτηκαν οι χήρες κι άρχισαν να κλώθουν στο σπίτι. Υπήρχαν πολλά πρόβατα στη Μοριόκα. Το κλώσιμο και η ύφανσι ήταν καλή εκλογή. Αλλ’ επειδή η ράτσα των προβάτων στη Μοριόκα παρήγε τραχύ μαλλί, αρχίσαμε να εισάγωμε μαλλί από την Ουαλλία των Βρεταννικών Νήσων.»
Κατά παράκλησί μου, μου εξήγησε ευγενικά τα βήματα που περιλαμβάνονται στην παραγωγή του υφάσματος. «Δεν είναι, δύσκολο» είπε. «Πρώτα, χωρίζομε το μαλλί σε τρεις κατηγορίες—για την ενδυμασία των γυναικών, για την ενδυμασία των ανδρών και για κατασκευή ταπήτων. Αφού το μαλλί πλυθή καλά, το βάφουμε. Αφαιρούμε τη βρώμα που απομένει και ξαίνομε το μαλλί με το λανάρι. Στρίβομε το χνουδωτό μαλλί ανάμεσα στα δάχτυλά μας και το κατευθύνομε στον τροχό του κλωσίματος για να γίνη κλωστή. Τότε είμαστε σχεδόν έτοιμες να υφάνωμε, αλλά πρώτα η κλωστή πρέπει να μπη σε ζεστό νερό επί δέκα πέντε λεπτά κι έπειτα να τυλιχθή σε μασούρι. Αφού τελειώση η ύφανσις, απομακρύνομε τις κλωστές που ξεφεύγουν και διορθώνομε κάθε άσχημο σημείο. Τότε, φορώντας λαστιχένιες μπότες, πατούμε το ύφασμα στο νερό μια ως μιάμισυ ώρα. Βγαίνει ακόμη περισσότερη βρώμα. Αλλά τώρα το ύφασμα μπορεί να κρεμασθή για να στεγνώση κι έπειτα να τυλιχθή όπως το βλέπετε στα καταστήματα υφασμάτων.»
Μ’ έκπληξι έμαθα ότι όλ’ αυτά τα βήματα έγιναν στο σπίτι. Η γυναίκα παραδέχθηκε ότι άλλες εργασίες μπορεί ν’ αποδίδουν οικονομικώς περισσότερα. Αλλά εξήγησε: «Μ’ αυτό τον τρόπο ο χρόνος είναι δικός μας και το να κάνωμε αυτή την εργασία σημαίνει ότι μπορούμε να είμαστε στο σπίτι με τα παιδιά μας και συγχρόνως να εργαζώμεθα.»
Πατέρες και Γιοι Εργάζονται Μαζί
Δεν συμβαίνει πάντοτε, αλλά πολλοί γιοι κάνουν την εργασία που έμαθαν από τους πατέρες τους. Παραδείγματος χάριν, κάποιος μου είπε ότι αυτός και ο αδελφός του εργάζονται με τον πατέρα τους επί σαράντα χρόνια. Φτιάχνουν ψαλίδια—περίπου πεντακόσια το μήνα. Αυτά προορίζονται για νοσοκομεία, για κήπους και για οικιακή χρήσι. Τον ρώτησα πώς αυτά διαφέρουν από τα ψαλίδια της μαζικής παραγωγής και απήντησε: «Προσέχομε στην κατασκευή κάθε ψαλιδιού. Οι λεπίδες ταιριάζουν τέλεια. Μολονότι στοιχίζουν λίγο περισσότερο, θα εξυπηρετήσουν καλά για χρόνια.» Αυτές ασφαλώς είναι ιδιότητες που δεν καταφρονούνται.
Ένας άνδρας ο οποίος, με το γιο του, ασχολείται σε τυπογραφική εργασία, με βοήθησε ν’ αντιληφθώ πόσο ειδικευμένες είναι συχνά οι οικιακές «βιοτεχνίες.» «Για την κατασκευή βιβλίων» είπε, «σε μερικά σπίτια στη γειτονιά μου έχουν κατασκευασθή εργαστήρια. Μόνο το ένα στάδιο της εργασίας γίνεται σ’ ένα σπίτι και τότε το είδος αποστέλλεται σε άλλο σπίτι για το επόμενο στάδιο και ούτω καθεξής μέχρι να τελειώση το βιβλίο. Στο δικό μας σπίτι δεν κάνομε τίποτε άλλο εκτός από την εκτύπωσι των σελίδων.»
Παρόμοια ειδίκευσι βρίσκεται στην κατασκευή των κλασσικών Γιαπωνέζικων διακοσμητικών κούκλων. Ένας άνδρας στο Ιβατσούκι μου έδειξε το σπιτικό του εργαστήριο, όπου φτιάχνουν μόνο τα κεφάλια για τις κούκλες. Περιέγραψε πώς τοποθετεί τα μάτια στις οπές, πώς ζωγραφίζει το πρόσωπο και κολλά τα μαλλιά. «Φαίνεται απλό,» παρετήρησε, «αλλά χρειάζονται δέκα χρόνια για να μπορής να παράγης τέλεια κεφάλια. Η λεπτή ζωγραφική των προσώπων απαιτεί χρόνο και σταθερό χέρι.»
Σ’ αυτό το σπίτι εργάζονται μαζί τρεις γενεές. Με σύστησαν στον πατέρα που ήταν ογδόντα ενός ετών, αλλά συμμετέχει ακόμη στην εργασία. Ο γιος του εργάζεται στο ίδιο δωμάτιο μαζί του. Και σ’ ένα άλλο δωμάτιο ο γιος του οικοδεσπότη μου κάνει την ίδια εργασία, αλλά φροντίζει για τις δικές του παραγγελίες.
«Όταν ήμουν παιδί» αναπόλησε ο άνδρας «φαινόταν πολύ φυσικό πράγμα στον κόσμο ν’ ακολουθήσω την τέχνη του πατέρα μου και ήμουν ευτυχής να το κάμω. Αλλ’ η μόρφωσις έκαμε μερικά από τα παιδιά μας να περιφρονούν την οικιακή βιοτεχνία. Γι’ αυτά το ‘σπουδαίο’ είναι να φορούν κομψό κοστούμι, να κρατούν χαρτοφύλακα και να ταξιδεύουν με το τραίνο για τη δουλειά. Η επιθυμία να είναι σαν τους άλλους νέους είναι ισχυρή. Αλλ’ εγώ είμαι ευχαριστημένος που ο γιος μου συνεχίζει την οικιακή μας βιοτεχνία κι έτσι είναι πραγματικό μέλος της οικογενείας. Με ειδικευμένη εργασία όπως είναι η δική μας, μπορεί ν’ απολαμβάνη άνετη ζωή χωρίς, να είναι υποχρεωμένος να εργάζεται αδικαιολόγητα πολλές ώρες.»
Είναι φανερό ότι υπάρχουν πλεονεκτήματα στις οικιακές βιοτεχνίες. Μερικές απαιτούν περισσότερες ώρες από άλλες. Αλλά όλες δίνουν την ευκαιρία να ρυθμίζη ο καθένας τις ώρες της εργασίας του.
Παίρνοντάς σας σ’ αυτόν το γύρο, άγγιξα μόνο την επιφάνεια. Η ποικιλία των οικιακών εργαστηρίων είναι σχεδόν απεριόριστη. Κάθε πράγμα που κατασκευάζεται έχει τη δική του γοητευτική ιστορία.
Η οικιακή βιοτεχνία ευδοκιμεί όταν οι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να εργασθούν. Συγχρόνως μπορεί να συντελέση σ’ ένα ωραίο, πνεύμα ενότητος στην οικογένεια. Σας αρέσει αυτό;
[Εικόνα στη σελίδα 17]
‘Αφού λαναρίσωμε το μαλλί, στρίβομε το χνουδωτό μαλλί ανάμεσα στα δάχτυλα μας και το κατευθύνομε στον τροχό του κλωσίματος για να γίνη κλωστή’
[Εικόνα στη σελίδα 18]
(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)
3 1 2 3
Το μαλλί χωρίζεται προσεκτικά σε τρεις κατηγορίες και χρησιμοποιείται ως εξής: (1) Για ενδύματα ανδρών. (2) Για ενδύματα γυναικών. (3) Για χαλιά
[Εικόνα στη σελίδα 19]
Η λεπτή ζωγραφική των προσώπων των κούκλων απαιτεί χρόνο και σταθερό χέρι