Το Ταξίδι σ’ ένα Χωριό της Σέρπας
ΟΠΩΣ ΕΛΕΧΘΗ ΣΤΟΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΗ ΤΟΥ «ΞΥΠΝΑ!» ΣΤΗΝ ΙΝΔΙΑ
ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ είναι Ναβάνγκ Φίντσο και είμαι οδηγός των Σέρπας. Έχετε ακούσει για τους Σέρπας; Ίσως. Ιδιαιτέρως αν είσθε άνθρωπος με θαρραλέα καρδιά και πρόθυμος ν’ αντιμετωπίσετε το κρύο και τα επικίνδυνα Ιμαλάια του Νεπάλ. Ο λαός μου, οι Σέρπας, είναι πολύ στενοί φίλοι των Ιμαλαΐων. Χιλιάδες χρόνια τώρα αυτή η οροσειρά μας έχει προσφέρει πατρίδα, εδώ στη χιονοσκέπαστη ποδιά της. Το φημισμένο Όρος Έβερεστ είναι ο καθημερινός μας φρουρός. Με τους πρόποδές του ριζωμένους ακριβώς μπροστά μας και με ύψος 29.028 πόδια (8.853 μέτρα) πραγματικά δεσπόζει σ’ ολόκληρη αυτή την οροσειρά.
Αν εμείς οι Σέρπας είμαστε υπερήφανοι για την ορεινή μας πατρίδα, είμαστε ακόμη πιο υπερήφανοι για τις ροδοκόκκινες θυγατέρες μας και τους δυνατούς, χωριάτες γιους μας. Τα σπίτια μας είναι μεγάλα και άνετα όπως και οι καρδιές μας. Το χαμόγελο των Σέρπας είναι κάτι που δεν θα το ξεχάσετε ποτέ—τόσο φωτεινό και ζεστό που ξεχνάτε το τσουχτερό κρύο των Ιμαλαΐων. Αλλά παρακαλώ, ελάτε μαζί μου να ταξιδέψωμε ως το χωριό μου το Τζουνμπέσι και δοκιμάστε προσωπικά τη γνήσια φιλοξενία των Σέρπας.
Μια ωραία εποχή του χρόνου για να ταξιδέψη κανείς εδώ στο Νεπάλ είναι από τον Οκτώβριο ως τον Δεκέμβριο. Ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος είναι επίσης κατάλληλοι μήνες, με την προϋπόθεσι ότι θα είσθε πρόθυμος να υπομείνετε το φοβερό κρύο και ν’ αψηφήσετε τις βαρειές χιονοπτώσεις.
Αλλά πριν φύγωμε, πρέπει να κάνωμε αίτησι για άδεια ταξιδίου που εκδίδεται από το κεντρικό Γραφείο Μεταναστεύσεων. Όσο για αχθοφόρους, έχω ήδη διευθετήσει για δύο, ένα ζεύγος δυνατών, σκληραγωγημένων νεαρών. Και αυτός είναι ο Σονάμ από το χωριό μου, ένας περιζήτητος Σέρπα μάγειρος για να ευχαριστήση τους ουρανίσκους μας όταν θα σταματούμε για να φάμε.
Όλα έτοιμα; Τότε ξεκινούμε από το Κατμαντού μ’ ένα Λαντ Ρόβερ, κατευθυνόμενοι για το Λαμσάνγκου, που απέχει εβδομήντα δύο χιλιόμετρα (περίπου 45 μίλια). Ο αέρας σήμερα το πρωί είναι φρέσκος—καθαρός, διαυγής και τσουχτερός—έρχεται ακριβώς απ’ αυτές τις μακρυνές, χιονοσκέπαστες κορυφές.
Αρχίζομε το Ταξίδι
Από το Λαμσάνγκου ξαναξεκινούμε και αρχίζομε το ανέβασμα μας. Ο απογευματινός αέρας είναι κρύος. Σας χρειάζεται για να σας βοηθήση να κάμετε αυτή την ανάβασι. Το μονοπάτι είναι στεγνό, σκονισμένο και στενό. Κοιτάτε ψηλά και το βλέπετε να ξετυλίγεται σαν φίδι. Σε κάθε πλευρά σας τα χωράφια με κεχρί και σιτάρι κατηφορίζουν για να σμίξουν κάτω με το ποτάμι. Τεντώνετε το λαιμό σας με την ελπίδα ν’ αντικρύσετε κάποια λευκή βουνοκορφή. Αλλά σας λέω: «Πρέπει να κάνετε υπομονή. Έχετε περπατήσει μόνο τρεις ώρες. Ίσως αύριο το απόγευμα τα περήφανα Ιμαλάια θα σας δεχθούν σε ακρόασι.»
Αλλά για σήμερα το απόγευμα, μολονότι είναι μόνο 5 μ.μ., είναι καιρός να κατασκηνώσωμε. Πριν μας καταλάβουν οι σκιές του σκότους που μεγαλώνουν, πρέπει να στήσωμε τις σκηνές μας και να φάμε κάτι.
Έχομε φθάσει σε ύψος 6.000 ποδών (1829 μέτρα) σ’ ένα μέρος που λέγεται Θούλο Πακχά και το κρύο γίνεται αισθητό. Γρήγορα ο Σονάμ ετοιμάζει ένα Σέρπα γεύμα για τα στομάχια μας—ζεστό παχύ ραγού από καβουρδισμένο σιταρένιο αλεύρι, λαχανικά και πιπεριές που θερμαίνει αποτελεσματικά τ’ αυτιά μας και κομμάτια από κοτόπουλο για να κατευνάση την άγρια πείνα μας. Και τώρα είναι ώρα να ησυχάσωμε. Ξέρω, είναι 7 μ.μ. αλλά χρειάζεσθε αρκετή ανάπαυσι αν θέλετε να φθάσετε στην πατρίδα μου, τη χώρα των Σέρπας.
Το επόμενο πρωί έχομε ένα καλό πρωινό από καφέ, αυγά και φρυγανιές κι έπειτα σηκωνόμαστε και αναβαίνομε ξανά. Έπειτα από τρεις ώρες φθάνομε σε ύψος 8.200 ποδών (2.500 μέτρα) όπου σταματούμε για γεύμα. Το μέρος είναι το Μούλντι. Και κοιτάξτε! Η υπομονή σας αμείβεται εν μέρει. Βλέπετε αυτά τα λευκά όρη στο βάθος; Αυτό είναι το Ανναπούρνα ύψους 7.937 μέτρων (26.040 ποδών). Εν τούτοις, αυτό είναι μόνον η αρχή. Όσο πιο πολύ ταξιδεύομε, τόσο πιο γενναιόδωρη γίνεται η θέα αυτών των μεγαλοπρεπών Ιμαλαΐων.
Πείρες που Δεν θα Ξεχάσετε Ποτέ
Τέσσερις μέρες από το αλησμόνητο ταξίδι έχουν τώρα τελειώσει. Τέσσερις μέρες με μερικές από τις πιο συναρπαστικές πείρες που θα έχετε να θυμάστε! Πείρες που μέχρι τώρα μπορεί να ζήσατε μόνο στα όνειρά σας και στα παραμύθια. Όσο είναι νωπές στη μνήμη μας, ας αναπολήσωμε μερικές απ’ αυτές.
Το πρώτο πρωινό άρχισε με μια πείρα που σε πάγωνε! Αυτό συνέβη όταν διασχίσαμε την κουνιστή γέφυρα, που έτριζε επικίνδυνα πάνω από τα νερά ενός ποταμού των Ιμαλαΐων που κυλούσαν. Αργότερα με κόπο ανηφορίσαμε για να συναντήσωμε την επιβλητική ορεινή χαράδρα του Μάνγκα Ντεοράλι (7.800 πόδια, 2.378 μέτρα) και αυτό βεβαίως μας έκαμε να νοιώθωμε σαν ριψοκίνδυνοι ήρωες. Αξέχαστο επίσης ήταν εκείνο το ρομαντικό τσάι στις χορταριασμένες κατωφέρειες του Τσίτρε (7.500 πόδια) δηλαδή (2.286 μέτρα), και στη συνέχεια ο αργός περίπατος ανάμεσα στη γη με τις μικρόσωμες και στραβές κέδρους των άλπεων, που αποκορυφώθηκε από το θρεπτικό γεύμα στο όμορφο Κιράντετσαπ! Μετά από μια ασυνήθιστη νύχτα στο Ναμτού, περάσαμε την επόμενη μέρα ανηφορίζοντας και πάλι για να διασχίσωμε μια άλλη ορεινή χαράδρα σε ύψος 8.200 πόδια (2.500 μέτρα). Το απόγευμα φθάσαμε στο Σίκρι Κχόλα, όπου κατασκηνώσαμε για τη νύχτα πλάι σ’ εκείνα τα λαμπερά νερά. Εκεί, στο γαλήνιο ύπνο, τα όνειρά μας μπλέχτηκαν με το απαλό κελάρυσμα του ποταμού.
Δύο ακόμη νύχτες πέρασαν. Την πιο αξιομνημόνευτη απ’ αυτές, όπως θυμάστε, την περάσαμε στην ονειρώδη κοιλάδα του Τσαγιάγκμα, που μας καλωσώρισε το ερημικό αλλά περίκομψο Βουδδιστικό Τσόρτεν. Τσόρτεν είναι το όνομα που δίνουν οι Σέρπας στα επιβλητικά μνημεία από πέτρα που συνήθως έχουν ύψος πολλών μέτρων. Αυτά είναι φτιαγμένα κατά επίπεδα. Το ανώτερο επίπεδο καλύπτεται από μια μεγάλη θολωτή οροφή. Πάνω απ’ αυτόν τον θόλο, υπάρχει μια μικρή περικεφαλαία συχνά σκεπασμένη από ένα ελαφρό κώνο. Μερικές φορές η περικεφαλαία έχει τέσσερα επίπεδα πρόσωπα, που το καθένα έχει ένα ζευγάρι ζωγραφιστά σχιστά Μογγολοειδή μάτια. Φαίνονται τόσο διερευνητικά και πραγματικά. Τα Τσόρτεν πιστεύεται ότι περιέχουν τις στάχτες των σεβαστών προγόνων. Αλλά η πιο ελκυστική πλευρά αυτών των Τσόρτενς είναι ότι είναι χτισμένα στους πιο καλοδιαλεγμένους τόπους πάνω στις βουνοπλαγιές, Εννοώ δηλαδή σε τοποθεσίες που δεσπόζουν στην όμορφη πανοραματική και διαρκώς διαφορετική θέα των γύρω βουνών επάνω και των χωριών κάτω. Είναι μια αξέχαστη, ειρηνική εμπειρία να κάθεσαι πλάι σ’ ένα Τσόρτεν και να χορταίνης με τα μάτια το γύρω θέαμα.
Καλώς Ήλθατε στο Χωριό μου Σέρπα με τα Χαμόγελα!
Βγήκαμε από την μεγαλοπρεπή ορεινή χαράδρα του Λαμγιούρα σ’ ένα ύψωμα 11.850 ποδών (3.612 μέτρα). Και τώρα, απλώνεται κάτω από μας η γελαστή κοιλάδα του Τζουνμπέσι. Αυτή είναι η πατρίδα μου, το χαρούμενο χωριό μου Σέρπα στα Ιμαλάια! Αντίο στους κλιμακωτούς αγρούς. Καλώς ήλθατε στη χώρα με τα επιβλητικά πευκόδενδρα, στο ζεστό σπίτι μου μέσα στο κρύο αλπινικό περιβάλλον.
Πριν μπούμε στο χωριό, ας καθήσωμε για μια στιγμή εδώ, πάνω σ’ αυτό τον λόφο. Όπως βλέπετε ένα χωριό Σέρπα είναι διαφορετικό από τα χωριά των άλλων εθνικών ομάδων του Νεπάλ. Πρώτα, διότι οι οικισμοί των Σέρπας είναι πάντοτε ψηλότερα. Το χωριό μου το Τζουνμπέσι είναι 8.800 πόδια (2.686 μέτρα) πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και θα βρήτε μεγαλύτερα χωριά των Σέρπας σε μέρη που είναι δέκα ως δεκατέσσερις χιλιάδες πόδια (3.048-4.268 μέτρα) πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ριζωμένα επικίνδυνα στις απόκρημνες βουνοπλαγιές.
Το απόγευμα έρχεται γρήγορα κι έτσι καλύτερα να βιαστούμε να κατεβούμε στο σπίτι μου. Ακούτε τον ήχο της τζο μας; Είναι η αγελάδα μας, διαφορετική βεβαίως από τις αγελάδες που ξέρετε αφού είναι διασταύρωσις του Ινδικού ζεμπού (ταύρου) και του γιάκ (βωδιού) των Ιμαλαΐων. Τα μαντρόσκυλα του χωριού γαυγίζουν με μανία στις σκούρες σκιές του δειλινού. Και ο καπνός που ανεβαίνει από τα σπίτια μας μεγαλώνει την πείνα μας. Δικαιολογημένα λένε, ότι όπου πάη κανείς, «σ’ Ανατολή και Δύσι—το σπίτι θ’ αγαπήση,» κι εγώ συμφωνώ απόλυτα. Είναι πολύ ευχάριστο να επιστρέφης στο σπίτι σου κάτω από τα προστατευτικά Ιμαλάια.
Είσοδος στο Σπίτι των Σέρπας
Το δικό μου σπίτι Σέρπα είναι μεγάλο με δύο πατώματα με χαμηλή σαμαρωτή στέγη σκεπασμένη με σανίδες. Τα περισσότερα σπίτια των Σέρπας όπως το δικό μου είναι χτισμένα να βλέπουν προς νότο και έχουν κομψά σκαλιστά παράθυρα.
Ανεβαίνομε την καθαρή ξύλινη σκάλα προς τον λουστραρισμένο διάδρομο και μπαίνομε στη σάλα αριστερά. Το ξύλινο πάτωμα είναι καθαρισμένο και γυαλισμένο με μεγάλη προσοχή. Ακριβώς κάτω απ’ αυτά τα παράθυρα που βλέπουν προς ανατολάς είναι ένας μακρύς καναπές σκεπασμένος με πολλά Θιβετιανά χαλιά—περίφημα μάλλινα χαλιά που απεικονίζουν τον δράκοντα της Ανατολής, τον λαμπρό ήλιο και συμβολικά λουλούδια, όλα υφασμένα σε χρώματα, κόκκινο της φωτιάς, βαθύ μπλε, ζωηρό πορτοκαλί, χρυσαφί και άλλα ταιριαστά χρώματα. Ανάλογα με το μήκος του καναπέ είναι το ξύλινο τραπέζι μπροστά. Κάθε πρωί θα δήτε την αδελφή μου Ανγκ Κάντι να το λουστράρη με κάποιο βούτυρο και πικρά φύλλα από το δάσος. Η γυαλάδα προέρχεται από το βούτυρο ενώ τα φύλλα διατηρούν το τραπέζι εντελώς ανέπαφο από μύγες.
Θάλασσα από Περίεργα και Φιλικά Πρόσωπα!
Φθάνετε και μόλις μπαίνετε σας τριγυρίζουν ένα πλήθος περίεργα και ενθουσιασμένα πρόσωπα. Κοιτάξτε τις γυναίκες μας! Ψηλές και καλοφτιαγμένες. Δεν είναι παράξενο που είμαστε πολύ περήφανοι γι’ αυτές. Θα ήθελα να σας πω κάτι γι’ αυτά που φορούν. Το ζεστό μαύρο μάλλινο φόρεμα που φθάνει μέχρι τους αστραγάλους το λένε άνγκι. Θα προσέξετε ότι μερικές από τις γυναίκες φορούν χρωματιστές χονδρές ποδιές, που δείχνουν ότι είναι πανδρεμένες. Αυτές οι βαρείες ζωηρόχρωμες υφασμάτινες μπότες τις κρατούν ζεστές και αδιάφορες στο κρύο. Έχουν μακριά γυαλιστερά μαλλιά που τις καθημερινές τα δένουν μ’ ένα μεγάλο λουλουδάτο μαντήλι πάνω στο κεφάλι τους. Τα πρόσωπα τους είναι όμορφα και ρόδινα με στρογγυλά και σαρκώδη μάγουλα και τα μαύρα τους μάτια είναι λοξά. Οι δυνατοί και ρωμαλέοι άνδρες μας έχουν επίσης σταθή κοντά τους γελώντας ελεύθερα και αστειευόμενοι. Εδώ υπάρχει χτυπητή διαφορά στην κοινωνική ζωή των Σέρπας από τις άλλες εθνικές ομάδες του Νεπάλ. Αντί να κρύβωνται στο βάθος, οι γυναίκες μας αναμιγνύονται ελεύθερα με το πλήθος.
Η Θερμή και Φιλική Φιλοξενία των Σέρπας
Έρχονται. οι γονείς μου. Τα πλατειά τους χαμόγελα σας προσκαλούν να καθήσετε σ’ αυτόν τον καναπέ που είναι στρωμένος με χαλιά. Η Ανγκ Κάντι βάζει μπροστά σας διακοσμημένα λευκά πορσελάνινα μικρά φλυντζάνια τοποθετημένα ανάμεσα σε εξαιρετικά σχεδιασμένα πιατάκια και καπάκια. Μέσα σ’ αυτά η μητέρα σερβίρει το παχύ και αχνιστό τσάι των Σέρπας. Το πίνετε γουλιά-γουλιά! Είναι ένα κι ένα για τα κουρασμένα νεύρα σας! Είναι διαφορετικό απ’ όλα τ’ άλλα φλυτζάνια με τσάι που ήπιατε στη ζωή σας! Κι έτσι είναι, διότι ήπιατε ποτέ τσάι πολύ καλά χτυπημένο με βούτυρο από γιάκ, με αλάτι, ζάχαρι και γάλα μέσα στο μίξερ από μπαμπού τεσσάρων ποδών που λέγεται ντον-γκμο;
Θα ήθελα να σας πω τον τρόπο που κάθονται σε μια οικογένεια των Σέρπας. Πρώτα, στην άκρη του καναπέ κοντά στη φωτιά κάθεται ο πατέρας μου. Έπειτα σεις, ο σεβαστός επισκέπτης και μετά από σας τελειώνει ο τυπικισμός. Αυτοί είναι οι συγγενείς μου. Λένε ότι ήλθαν να με δουν. Αλλά στην πραγματικότητα είναι εδώ για να σας δουν από κοντά. Βαθειά μέσα στην καρδιά τους επιθυμούν να μπορέσουν να σας μιλήσουν στη γλώσσα σας και να δουν τον κόσμο που ξέρετε σεις.
Πριν αρχίσωμε το δείπνον, ας πάρωμε το ορεκτικό! Το λέμε τσανγκ. Είναι χαρακτηριστική και εξωτική μπύρα των Σέρπας. Χαμηλή σε περιεκτικότητα οινοπνεύματος φτιαγμένη στο σπίτι από αραβόσιτο, σιτάρι και μαγιά, είναι αφρώδης και άσπρη σαν γάλα. Και πάλι τοποθετούνται μπροστά σας τα φλυτζάνια με τα σχέδια. Η αδελφή μου έρχεται στον πατέρα μου με το τσανγκ σε ειδική πορσελάνινη χύτρα επαργυρωμένη. Με τη σειρά, σερβίρει σε όλους ένα φλυτζάνι.
Το τσάννκ είναι απαραίτητο σε κάθε συντροφιά. Μετά το δείπνο, το κέφι εξακολουθεί ακόμη ν’ ανεβαίνη. Τώρα όλη η συντροφιά έχει μετακινηθή γύρω από τις φλόγες του τζακιού που αναπηδούν. Οι γυναίκες σταυροπόδι θηλάζουν τα ροδαλά και παχουλά μωρά. Δυνατά γέλια υποδέχονται τις απίστευτα αστείες ιστορίες των Σέρπας. Ύστερα κάποιος θέλει αλλαγή, μια ανατριχιαστική ιστορία για καλή νύχτα! Κι ύστερα απ’ αυτό, ώρα για ύπνο.
Ο Χορός του Μάνι Ριμντού
Αυτό είναι το δεύτερο πρωινό σας με τους Σέρπας του Τζουνμπέσι και η μέρα υπόσχεται να είναι αξέχαστη. Βλέπετε, εμείς οι Σέρπας αρχίζομε να γιορτάζωμε τη χορευτική γιορτή του Μάνι Ριμντού. Επί τρεις συνεχείς νύχτες θα έχωμε πανσέληνο. Ο χορός γίνεται στο μοναστήρι Τσιβόνγκ που είναι χτισμένο επιβλητικά πάνω σ’ ένα γκρεμό, 9.700 πόδια (2.957 μέτρα) πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η γιορτή του Μάνι Ριμντού είναι αποκλειστικότης των Σέρπας. Αλλά η αρχή της ανάγεται στον προηγουμένως κόσμο του Θιβετιανού θεάτρου.
Για την περίστασι αυτή οι περισσότεροι από τους άνδρες και τ’ αγόρια μας φορούν καθαρά παντελόνια που λέγονται λαβέντα, δερμάτινη ζώνη, Δυτικό σακκάκι και καπέλλο του Νεπάλ. Εν τούτοις, παρουσιάζουν μια πολύ απλή εικόνα εν σχέσει με το εκπληκτικό ξεφάντωμα των γυναικών μας που είναι ντυμένες με ακριβά άνγκις, που τα φορούν πάνω από τις πλατειές και σατέν μπλούζες. Τα άνγκις είναι κυρίως μαύρα, πορφυρά, χρυσαφί ή στο χρώμα του χαλιού ενώ οι μπλούζες είναι κόκκινες πορτοκαλί και κρεμ. Μεγάλα περιδέραια και χρυσά κοσμήματα κρέμονται βαρειά στο στήθος τους και στ’ αυτιά τους. Τα στιλπνά μαύρα μαλλιά είναι πλεγμένα με κλωστές που έχουν ζωηρά χρώματα. Και πάνω απ’ όλ’ αυτά, έχουν αυτά τα ψηλά και κομψά γούνινα καπέλλα πλούσια κεντημένα με χρυσάφι γύρω από τον τεπέ. Αυτό ταιριάζει με τις εξίσου ελκυστικές μπότες τους, συνήθως μαύρες, κόκκινες και μπλε τουρκουάζ.
Κατά τις οκτώ το πρωί είμαστε έτοιμοι να φύγωμε. Οι άνδρες όπως και οι γυναίκες μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες βουτύρου, τυριού, αυγών και χρημάτων που προσφέρονται στον αρχιερέα του μοναστηριού. Έπειτα από δύο ωρών διαδρομή, φθάνομε στο μοναστήρι Τσιβόνγκ. Συναντάτε μια ανθρωποθάλασσα που γεμίζουν τα μπαλκόνια και πηγαινοέρχονται μέσα κι έξω από τη κυρία πύλη.
Γύρω στις 11 π.μ. αρχίζει ο χορός που γίνεται αποκλειστικά από τους ιερείς του μοναστηριού ενώ ο αρχιερεύς παρατηρεί. Μερικές από τις πιο απίστευτα άγριες και απάνθρωπες εκφράσεις απεικονίζονται στις μάσκες που φορούν οι χορευτές. Τα κύμβαλα κτυπούν, οι σάλπιγγες ωρύονται και τα τεράστια τύμπανα του μοναστηριού βροντούν με τα ρυθμικά τους χτυπήματα. Όλο αυτά το διάστημα, αυτοί οι ακούραστοι λάμας (ιερείς) χορεύουν μια πλήρη ιστορία. Όταν τελειώνουν είναι 6 μ.μ.
Η χορευτική ημέρα ανήκει στους λάμας, ενώ η νύχτα αφιερώνεται στους λαϊκούς. Ναι, επί τρεις κατά σειράν νύχτες οι Σέρπας άνδρες και γυναίκες σχεδόν δεν κοιμούνται. Το χλωμό και ειρηνικό φεγγάρι πάνω φαίνεται να επιτιμά την παραφροσύνη του γλεντιού κάτω. Λαϊκά τραγούδια τραγουδιούνται δυνατά και καθαρά και οι διαπεραστικοί γυναικείοι τόνοι αναμιγνύονται με τις βαθειές, ηχηρές ανδρικές φωνές. Όσο για τους γεροντότερους και τα παιδιά, αποκοιμούνται καθώς προχωρεί η νύχτα.
Αντίο!
Λέτε ότι πρέπει να φύγετε και δεν μπορούμε να σας εμποδίσωμε. Γι’ αυτό παρακαλώ επιτρέψτε στο λαό μου να σας πη αντίο με τον τρόπο των Σέρπας: Θέλουν να σας στολίσουν με το παραδοσιακό άσπρο μαντήλι. Είναι ένδειξις μεγάλου σεβασμού. Εγώ θα κατεβώ μαζί σας στο Κατμαντού. Ο Σονάμ, ο μάγειρός μας, όπως και δύο αχθοφόροι και πιστοί μας φίλοι θα μας συνοδεύσουν. Όσο για τον Σονάμ, τους αχθοφόρους μας κι εμένα, θα επιστρέψωμε σύντομα κι ελπίζομε ότι θα επιστρέψετε και σεις επίσης. Σας παρακαλούμε να το κάμετε. Να ξανάλθετε σ’ αυτή την κοιλάδα του Τζουνμπέσι των Ιμαλαΐων—στο αιώνια χαρούμενο χωριό των Σέρπας!