Γιατί “Πετούν” οι Τάτζιν;

Από τον Ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στο Ζαΐρ

ΙΣΩΣ ήσαστε και σεις ανάμεσα στις χιλιάδες θεατών στη Διεθνή Έκθεσι της Νέας Υόρκης το 1964-1965 που είδατε αυτούς τους ιπτάμενους Τάτζιν σε δράσι. Ή, πιθανόν σαν περιηγητής να έχετε ψυχαγωγηθή απ’ αυτούς στη φημισμένη πόλι του Ακαπούλκο ή όταν μένατε σε κάποιο αριστοκρατικό ξενοδοχείο μιας άλλης πόλεως του Μεξικού. Ή μήπως έχετε δει αυτή την τολμηρή και συναρπαστική εκτέλεσι από τους απογόνους των ‘Τοτονάκος’ στο τοπικό περιβάλλον όπου άρχισε, κοντά στην περιοχή της Παπάντλα, περίπου διακόσια μίλια βορειοανατολικά της πόλεως του Μεξικού στην πολιτεία της Βέρα Κρουζ;

Αν είναι έτσι, τότε θα αναρωτιέστε πώς άρχισε αυτό το παράξενο θέαμα και γιατί διαιωνίζεται μέχρι σήμερα. Φαίνεται ότι αποτελεί ένα συνδυασμό από ακροβατικά νούμερα και θρησκευτικό εορτασμό.

Πολύ πριν εισβάλουν στο Μεξικό οι Ισπανοί και φέρουν μαζί τους την Ευρωπαϊκή θρησκεία και τον πολιτισμό τους, η αυτοκρατορία των Τοτονάκος ήκμαζε σχεδόν από το 739 μ.Χ. Και όπως συνέβαινε με τόσους άλλους αρχαίους λαούς, κι’ αυτοί επίσης εώρταζαν τον ερχομό της εαρινής ισημερίας, που αντιστοιχούσε με τις 21 Μαρτίου. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτού του ετησίου γεγονότος μεταξύ των Τοτονάκος ήταν η εορτή των ιπταμένων Τάτζιν. Ελάμβανε χώρα τον καιρό που ο ήλιος βρισκόταν πλησιέστερα στη γη κι’ έτσι αυτό το γεγονός εθεωρείτο ως αιτία που έκαμε ν’ αφυπνίζεται ανανεωμένη ενέργεια στους άνδρες, στα ζώα και στα φυτά. Ήταν η εποχή του έτους που εγίνοντο οι περισσότεροι γάμοι μεταξύ των Τοτονάκος. Στην πραγματικότητα, αυτός ο πανηγυρισμός των ιπταμένων Τάτζιν αποτελούσε ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά μιας γιορτής γονιμότητος.

Χαιρετισμός του Ηλίου και Λατρεία του Φύλου

Η τελετή άρχιζε τη στιγμή που αυτοί οι άνθρωποι ξεκινούσαν προς αναζήτησιν ενός πολύ ψηλού δένδρου με δυνατό κορμό, με ύψος περίπου 115 πόδια (35 μέτρα). Αφού εύρισκαν ένα κατάλληλο, δένδρο, έπρεπε να χορέψουν γύρω του καθ’ ον χρόνο ο αρχηγός τους μιλούσε στον Ολουχουικάλο, «τον θεό του βουνού,» ζητώντας του να τους συγχωρέση που θα έκοβαν το δένδρο—ενώ οι προσευχές και ο χορός συνωδεύονταν με ρυθμική φλογέρα και μουσική τυμπάνου.

Μετά από τέσσερις μέρες έκοβαν το δένδρο, πελεκούσαν τα κλαδιά και μετέφεραν τον κορμό στο μέρος της γιορτής, όπου τον τοποθετούσαν σ’ ένα άνοιγμα σε βάθος περίπου έξη ποδών (δύο μέτρα). Αλλά πριν γίνη η πραγματική τοποθέτησις, έβαζαν στο άνοιγμα μια γαλοπούλα (αργότερα χρησιμοποιούσαν μια μαύρη κόττα), τέσσερα αυγά, κάποιο οινοπνευματώδες ποτό, άνθη και λιβάνι.

Ενώ χόρευαν γύρω από τον κορμό του δένδρου που είχαν τοποθετήσει εκεί, επεκαλούντο την ειδική εύνοια του Καχουίμιν, του «θεού του ανέμου.» Ύστερα, πέντε εκλεκτοί άνδρες ανερριχώντο στην κορυφή, αφού προηγουμένους εξαγνίζοντο με ειδικές ιεροτελεστίες. Σήμερα η προετοιμασία που κάνουν περιλαμβάνει εκκλησιασμό στην Καθολική εκκλησία και Θεία μετάληψι. Η αναρρίχησις αρχίζει ακριβώς το μεσημέρι, στην αρχή αναρριχώνται οι τέσσερις ιπτάμενοι Τάτζιν και μετά ο αρχηγός, που εκτελεί καθήκοντα ιερέως.

Το σχοινί σε παλαιότερους καιρούς κατεσκευάζετο από ινδοκάλαμο που ωνομάζετο ράμπο ντε κογιολίτε, αλλά τώρα τοποθετούν δυνατό σχοινί από τη Μανίλα γύρω από το δένδρο για να σχηματίση μια σκάλα προς την κορυφή. Οι λόγιοι αναφέρουν ότι η σημασία του σχοινιού ταυτίζεται με τις δοξασίες των Ινδουιστών, δηλαδή, ότι το σχοινί που τυλίγεται γύρω από το δένδρο αντιπροσωπεύει τη συνέχεια της σπονδυλικής στήλης δια μέσου της οποίας η σεξουαλική ενέργεια ανεβαίνει στο κρανίο—στην προκειμένη περίπτωσι, στην κορυφή του δένδρου όπου βρίσκεται τοποθετημένη η εξέδρα που ονομάζεται ‘μανζάνα,’ δηλαδή «μήλο.» Η εξέδρα αυτή είναι κατασκευασμένη με τέτοιο τρόπον ώστε να περιστρέφεται πάνω στην κορυφή του δένδρου. Στις τέσσερις γωνίες αυτής της εξέδρας υπάρχουν τέσσερα σχοινιά με τα οποία είναι δεμένοι οι τέσσερις ιπτάμενοι Τάτζιν, οι οποίοι εκτοξεύονται την κατάλληλη στιγμή στο διάστημα.

Στην προ-Ισπανική περίοδο, οι ιπτάμενοι Τάτζιν ήσαν ντυμένοι σαν τα πουλιά. Σήμερα η αμφίεσίς των έχει κάπως αλλάξει και είναι διακοσμημένη με κεντήματα, με πούλιες και γυάλινες χάντρες. Φορούν ένα κράνος που είναι σχεδιασμένο και χρωματισμένο με τέτοιον τρόπο ώστε να παριστάνη τον ήλιο.

Το γεγονός ότι είναι τέσσερις τον αριθμό σημαίνει ότι παριστάνουν τα τέσσερα σημεία του ορίζοντος κι’ επίσης τα τέσσερα κύρια στοιχεία—τη γη, το νερό, τον αέρα και τη φωτιά—που θεωρούνται απ αυτούς ότι είναι τα τέσσερα βασικά μέρη κάθε πράγματος.

Ο αρχηγός, που εκτελεί χρέη ιερέως, στέκεται στο μέσον της εξέδρας. Είναι ο σολίστας και με την ιδιότητα αυτή επικαλείται τον ήλιο με τη φλογέρα και τον χορό του επί δεκαπέντε περίπου λεπτά. Όταν εκτοξεύονται οι Τάτζιν, αυτός ο ιερεύς, μη δίνοντας φαινομενικά προσοχή στον κίνδυνο, συνεχίζει το τραγούδι και τον χορό του στην κορυφή του κορμού σε μία εξαιρετικά επικίνδυνη θέσι σε ύψος πάνω από εκατό πόδια (30 μέτρα), υποκλινόμενος προς όλες τις τέσσερις διευθύνσεις, αρχίζοντας από την ανατολή, όπου ανατέλλει ο ήλιος. Χαιρετά τον ήλιο με πρόσωπο γυρισμένο προς τα πάνω, επειδή εκείνη τη στιγμή ο ήλιος βρίσκεται στο αποκορύφωμα της τροχιάς του, και μ’ αυτό τον τρόπο αισθάνεται πιο κοντά σ’ αυτή την υπέρτατη δύναμι που θεοποιεί, παίζοντας σ’ όλο αυτό το διάστημα τη φλογέρα του και χτυπώντας το μικρό τύμπανο που είναι φτιαγμένο από δέρμα ελαφιού.

Καθώς περιστρέφεται η εξέδρα, οι τέσσερις ιπτάμενοι Τάτζιν εκτοξεύονται προς το κενό με το κεφάλι πρώτα, πέφτοντας προς τη γη. Αλλά πριν ακόμη φθάσουν τα μακρυά σχοινιά σχεδόν μέχρι το έδαφος, έχουν στερεωθή με ασφάλεια γύρω από τους αστραγάλους των. Καθ’ ον χρόνο πέφτουν προς τη γη, πρέπει να κάνουν δεκατρείς στροφές γύρω από το δένδρο. Ο αριθμός δεκατρία αν πολλαπλασιαστή με το τέσσερα μας δίνει τον αριθμό πενήντα δύο, το μήκος του παραδοσιακού των κύκλου ετών που σημειώνει την έναρξι ενός νέου ήλιου και το ξανάναμμα της ιερής φωτιάς στον ναό τους. Ως μέρος της λατρείας του φύλου, κάθε πενήντα δύο έτη οι λαμπαδηφόροι υποτίθεται ότι φέρουν σε «επαφή» το αρσενικό και το θηλυκό ξύλο, με αποτέλεσμα τη γέννησι μιας νέας φωτιάς. Όλες αυτές οι παραδόσεις ανάγονται στις συνήθειες της αρχαίας Βαβυλώνος που ήταν χτισμένη στις όχθες του Ευφράτου ποταμού, το κοινό λίκνο πολλών μορφών Βαβυλωνιακής θρησκείας που βρίσκονται σε τόσες πολλές ψευδείς θρησκείες σήμερα.

Αλλαγές για να Συγχρονισθούν

Στον καιρό μας, μιλώντας από φυλετικής απόψεως, υπάρχουν πολύ λίγοι γνήσιοι Τοτονάκος που ζουν ακόμη, επειδή η μεγάλη πλειονότης έχει αναμιχθή με άλλες φυλές. Με την επιμιξία αυτή, η νέα γενεά έχει λησμονήσει πολλές από τις παληές παραδόσεις και έχει αποκτήσει νέες, ή έχουν αναμίξει τις παληές με τις νέες.

Η αιώρησις, παραδείγματος χάριν, δεν εκτελείται μόνο από κομμένους κορμούς δένδρων ύψους εκατό ποδών, αλλά συχνά από χαλύβδινους στύλους μικρότερου ύψους. Προβολείς με χρωματιστά φίλτρα προσθέτουν λάμψι και γοητεία στο θέαμα. Επίσης, δεν κάνουν μια μόνο εκτέλεσι τον χρόνο, όπως συνέβαινε με τους προγόνους των, αλλά όσες απαιτούνται στη διάρκεια του έτους. Αυτό γίνεται σε συνδυασμό με άλλους θρησκευτικούς χορούς σε μια «τελετουργία για τον ήλιο,» ή για να δώσουν ποικιλία σε κάποια άλλη ειδωλολατρική εκδήλωσι, όπως είναι η Καθολική Εορτή του «Κόρπους Κρίστι» τον μήνα Μάιο. Ή, μόνο ως διασκέδασι, εκτελούν παραστάσεις για κερδοσκοπικούς λόγους.

Με λίγα λόγια, οι αιωρήσεις των Τάτζιν σήμερα δεν περιορίζονται μόνον σε ιεροτελεστίες γονιμότητος που συνδέονται με τη λατρεία του ήλιου, αλλά γίνονται επίσης για να ποικίλλουν άλλες ειδωλολατρικές τελετές και για εμπορικό κέρδος.