Ποιες Είναι οι Ρίζες του Προβλήματος;
ΑΠΟΛΑΜΒΑΝΕΤΕ καλή διανοητική υγεία; Αν ναι, τότε έχετε λόγους να είσθε ευγνώμονες. Θα ήταν, όμως, συνετό εκ μέρους σας να μάθετε μερικούς από τους παράγοντες που θα μπορούσαν να σας κάμουν να χάσετε αυτό το πολύτιμο αγαθό. Δεν είναι αρκετό να γνωρίζετε τα πράγματα που μπορούν να προκαλέσουν διανοητική ασθένεια, όπως είναι μια ξαφνική τραγωδία, μια σοβαρή αρρώστεια, απώλεια εργασίας και τα παρόμοια. Για να προκληθή διανοητική ασθένεια απ’ αυτά τα πράγματα πρέπει πρώτα να υπάρχη μια βαθύτερη κατάστασις που συμβάλλει στην απώλεια της ισορροπίας.
Μπορεί να λεχθή ότι αυτές οι ριζικές αιτίες κατατάσσονται σε τρεις βασικές κατηγορίες: (1) το κοινωνικό οικοδόμημα ή «περιβάλλον,» που περιλαμβάνει τις σχέσεις με άλλους ανθρώπους, τις οικονομικές συνθήκες και ούτω καθ’ εξής· (2) οι βιολογικοί παράγοντες, που περιλαμβάνουν πράγματα όπως είναι η κληρονομικότης και ο μεταβολισμός και (3) τα ελαττώματα της προσωπικότητος.
Ο Παράγων που Οφείλεται στο «Περιβάλλον»
Μπορεί να λεχθή ότι το περιβάλλον παίζει πολύ μεγάλο ρόλο στη διανοητική ασθένεια λόγω των εντάσεων και των πιέσεων του συγχρόνου τρόπου ζωής. Αυτό είναι γνωστό τόσο πολύ ώστε ο Λάνγκνερ και ο Μάικλ συνέγραψαν ένα μεγάλο τόμο με τον τίτλο Ένταση της Ζωής και Διανοητική Υγεία, (στην Αγγλική), που ασχολείται ακριβώς μ’ αυτό το θέμα. Ομοίως, ο Δρ Καρλ Έβανγκ από τη Νορβηγία λέγει: «Αν και πάρα πολλοί άνθρωποι μπορούν ν’ αντισταθούν σε μερικές από τις πιο επικίνδυνες σωματικές ασθένειες, σχεδόν όλοι φαίνεται ότι είναι επιρρεπείς στη διανοητική ασθένεια όταν οι εντάσεις και οι πιέσεις είναι πολύ ισχυρές και το κοινωνικό κλίμα αρκετά δυσμενές.»
Ένας τίτλος, επίσης, που εμφανίζεται στο βιβλίο Οι Σχιζοφρένειες—Η Δική Σας και η Δική μου (στην Αγγλική), αναγνωρίζει το περιβάλλον ως έναν από τους παράγοντας που προκαλούν διανοητική ασθένεια. Λέγει: «Τι Μπορούν να Κάμουν οι Σχιζοφρενείς για να Μειώσουν την Έντασι;» Ως απάντησι λέγει τα εξής: «Μετακομίστε σε μια ερημική νήσο ή γίνετε ερημίτης!» Αλλά έπειτα προσθέτει: «Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βρεθούν . . .αυτοί οι τρόποι διαφυγής.»
Η διανοητική υγεία που μπορεί να προκύψη όταν ξεφύγη κάποιος από τις καθημερινές σύγχρονες πιέσεις, πιστοποιείται από το παράδειγμα των ανθρώπων που εργάζονται στο απομονωμένο Γραφείο του Μετεωρολογικού Σταθμού στην κορυφή του Όρους Ουάσιγκτον, στο Νιου Χάμσαϊρ που λέγεται ότι έχει τον χειρότερο καιρό του κόσμου. Εξηγώντας γιατί αυτοί οι άνθρωποι επιθυμούν να μένουν εκεί, ένας απ’ αυτούς λέγει: «Δεν υπάρχουν πιέσεις, ούτε κυκλοφορία, ούτε αφεντικά που να ‘κάθωνται στο σβέρκο σου.’ Όλοι αρνηθήκαμε εργασίες με υψηλότερους μισθούς, χάριν αυτής της εργασίας. Οι άνθρωποι μας θεωρούν τρελλούς, αλλά δεν είμαστε. . . . Έχομε ειρήνη με τον κόσμο.»
Μεταξύ άλλων βασικών παραγόντων του περιβάλλοντος που μπορούν ν’ αποτελούν βαθύτερες αιτίες διανοητικής ασθενείας είναι η εχθρότης, οι διαλελυμένες οικογένειες, η φτώχεια και η φυλετική διάκρισις. Σ’ αυτή την κατηγορία πρέπει, επίσης, να κατατάξωμε την ιδιοτελή φιλοδοξία και την πλεονεξία εκ μέρους των γονέων, που είναι πιθανόν να βλάψη τους νέους.
Με τα γηρατειά έρχεται ένα άλλο είδος «περιβάλλοντος» που είναι πολύ πιθανόν να γίνη ρίζα διανοητικής ασθενείας. Ο Δρ Έβανγκ περιγράφει ως εξής το χαρακτηριστικό «περιβάλλον» των ηλικιωμένων, που είναι τόσο επιβλαβές: «Η έλλειψις δραστηριότητος με σημασία, το αίσθημα του ότι κάποιος είναι λησμονημένος, η απομόνωσις από την υπόλοιπη κοινωνία μέσα σε άσυλα, η απότομη πτώσις του εισοδήματος.» Πράγματι, ένας φημισμένος Αμερικανός ψυχίατρος αναφέρει ότι η «γεροντική κατάπτωσις» είναι πιο πιθανόν να οφείλεται σε τέτοιες καταστάσεις παρά στην πραγματική φθορά του σώματος.
Ο Βιολογικός Παράγων—η Κληρονομικότης
Κατά πάσα πιθανότητα επηρεάζονται λόγω από δυσμενείς συνθήκες, σχετικά μόνον λίγα υποφέρουν, σαν συνέπεια τούτου, από διανοητική ασθένεια. Γιατί επηρεάζονται αυτοί οι λίγοι και όχι οι άλλοι;
Κατά πάσα πιθανότητα επηρεάζονται λόγω της κληρονομικότητος. Μερικά άτομα έχουν προδιάθεσι προς τις διανοητικές ασθένειες. Δεν γεννώνται καλά εφωδιασμένοι για να μπορέσουν ν’ αντιμετωπίσουν αυτές τις πιέσεις. Συμβαίνει το ίδιο που συμβαίνει με τα άτομα που γεννώνται οικονομικώς πτωχά εν συγκρίσει μ’ εκείνα που γεννώνται πλούσια. Φυσικά αυτοί οι άνθρωποι που γεννώνται πτωχοί έχουν πιθανότητες να συνάψουν χρέη ή να εγγραφούν σε καταστάσεις κοινωνικής βοηθείας, παρά αυτοί που γεννώνται πλούσιοι. Ομοίως, λόγω κληρονομικότητος μερικοί γεννώνται «πτωχοί» συναισθηματικώς κι έτσι είναι πιο πιθανόν γι’ αυτούς να συνάψουν ψυχολογικά «χρέη» και να υποστούν κάποια μορφή διανοητικής ασθενείας.
Για να υποστηρίξη αυτό το παράδειγμα και το συμπέρασμα, ο Δρ Ντέηβιντ Ρόζενθαλ λέγει τα εξής: «Στις περισσότερες περιπτώσεις, για ν’ αναπτυχθή σχιζοφρένεια πρέπει να υπάρχη κάποιος κληρονομικός παράγων. Χωρίς, όμως, σοβαρές πιέσεις από το περιβάλλον, η ασθένεια μπορεί και να μην εμφανισθή σ’ αυτούς που έχουν κάποια προδιάθεσι.»
Η έρευνα έχει αποδείξει ότι όσο μεγαλύτερη συγγένεια αίματος έχει κάποιος μ’ ένα σχιζοφρενή, τόσο μεγαλύτερη είναι και η πιθανότητα να πάθη αυτή την ασθένεια. Έτσι, όταν ένας γονεύς προσβάλλεται από σχιζοφρένεια, υπάρχει μια πιθανότης στις έξη να προσβληθή και το παιδί του. Αν και οι δύο γονείς είναι σχιζοφρενείς, υπάρχουν τέσσερις πιθανότητες στις έξη να προσβληθή και το παιδί.
Το ότι η σχιζοφρένεια μπορεί να έχη μια τέτοια φυσική προέλευσι, απεδείχθη από μια ομάδα ψυχιάτρων που μετάγγισαν αίμα σχιζοφρενών σε δύο υγιείς εθελοντάς τροφίμους φυλακών. Λίγο μετά τη μετάγγισι ο ένας περιέπεσε σε μια κατάστασι νάρκης κατεχόμενος από παραισθήσεις. Ο άλλος έγινε παρανοϊκός· υποπτευόταν ότι όλοι μιλούσαν γι’ αυτόν. Ύστερα από δυο ώρες περίπου και οι δυο επανήλθαν σε ομαλή κατάστασι.
Σχετικά με τις βασικές αιτίες της καταθλίψεως, οι ερευνηταί ψυχίατροι κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα. Έτσι μας λέγουν ότι «υπάρχει ολοένα μεγαλύτερη απόδειξις ότι μερικές μορφές διανοητικής καταθλίψεως είναι κληρονομικές και . . . ότι ένα άτομο έχει κατά 10 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να προσβληθή από ‘πρωτοπαθή’ κατάθλιψι [την ξαφνική μορφή] αν ένα μέλος της αμέσου οικογενείας του υποφέρη απ’ αυτήν.» Μερικοί ψυχίατροι ισχυρίζονται ότι αυτό οφείλεται σε μερικές ελαττωματικές χημικές λειτουργίες του σώματος ή σε κάποια χημική ανωμαλία του εγκεφάλου.
Ένας Άλλος Βιολογικός Παράγων—Ο Μεταβολισμός
Σήμερα επιδεικνύεται ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τον ρόλο που παίζει το ακατάλληλο διαιτολόγιο στην πρόκλησι διανοητικής ασθενείας, διότι απ’ αυτό μπορεί να επηρεασθή ο μεταβολισμός. Παραδείγματος χάριν, υπάρχει η ψυχιατρική έρευνα που έγινε το περασμένο έτος από τον Δρα Τζ. Φ. Γκρέντεν, στο Ιατρικό Στρατιωτικό Κέντρο του Γουώλτερ Ρηντ, στην Ουάσιγκτον. Απέδωσε τις αιτίες μερικών διανοητικών ασθενειών στις μεγάλες δόσεις καφεΐνης στον καφέ, στο τσάι, στα χάπια για την καταπολέμησι του πονοκεφάλου και σε άλλα προϊόντα που χρησιμοποιούνται ευρέως, όπως είναι η κόκα-κόλα και τα παρόμοια. Σε μια ομιλία στην ετήσια συνέλευσι της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρίας είπε τα εξής:
«Για πάρα πολλούς (ανθρώπους) η αφαίρεσις ενός φαρμάκου—της καφεΐνης— μπορεί να φέρη μεγαλύτερο όφελος από την πρόσθεσι κάποιου άλλου φαρμάκου.» Περιέγραψε ωρισμένες καταστάσεις σαν «καφεϊνισμός κι επιπλέον είπε ότι η ταραχή, η ερεθιστικότης, η αϋπνία, οι πονοκέφαλοι, οι παραισθήσεις, οι μυϊκοί σπασμοί, οι εμετοί και η διάρροια μπορούν να προκληθούν απ’ αυτό. Ανέφερε, όμως, ότι μερικοί άνθρωποι μπορούν να πιουν και πίνουν 15 ή και περισσότερα φλυτζάνια καφέ την ημέρα χωρίς επιβλαβείς επιδράσεις, ενώ άλλοι μπορούν να επηρεασθούν από δύο μόνον φλυτζάνια.
Παρόμοια σημασία έχουν και οι διαπιστώσεις του Βρεταννού ψυχιάτρου Ρίτσαρντ Μακάρνες. Πιστεύει ότι σε πολλές περιπτώσεις διανοητικής ασθενείας η αρχή της ψυχοσωματικής ιατρικής αντιστρέφεται, δηλαδή, αντί η διάνοια να κάμη το σώμα ν’ ασθενήση, το σώμα κάμει τη διάνοια να νοσή. Πώς συμβαίνει αυτό; Οι αιτίες είναι αλλεργικές. Φέρνει ως παράδειγμα μερικούς ασθενείς που δαπάνησαν πολύν καιρό σε διάφορα νοσοκομεία και ψυχιατρικές κλινικές, αλλά θεραπεύθηκαν μόνον όταν αφήρεσαν από το διαιτολόγιό τους ωρισμένες τροφές στις οποίες ήσαν αλλεργικοί. Τα ειδικά είδη τροφής διέφεραν ανάλογα με το άτομο.
Ελαττωματική Δομή της Προσωπικότητος
Εκτός από τους παράγοντας του περιβάλλοντος και τους βιολογικούς παράγοντες, υπάρχει και ο παράγων της ελαττωματικής δομής της προσωπικότητος. Αυτό συχνά οφείλεται κατά μέγα μέρος στην αποτυχία των γονέων ν’ αναθρέψουν τα παιδιά τους με αγάπη και σταθερότατα.
Οι παρατηρήσεις που κάνει ο Λ. Ε. Μάρτιν στο βιβλίο του Διανοητική Υγεία και Διανοητική Ασθένεια υπογραμμίζουν τον ρόλο που μπορεί να παίζουν οι γονείς στη διαμόρφωσι τέτοιων ελαττωματικών προσωπικοτήτων. Αναφέρει ότι συχνά οι γονείς δεν δίνουν πολλή προσοχή στην κατεύθυνσι που ακολουθούν οι προσωπικότητες των παιδιών τους μέχρις ότου τα παιδιά αρχίσουν να έχουν προβλήματα με την αστυνομία. Λέγει, επίσης, ότι οι γονείς συμβάλλουν στο πρόβλημα όταν δείχνουν ότι ενδιαφέρονται περισσότερο για την εξωτερική εμφάνισι παρά για τις θεμελιώδεις αξίες και όταν θέτουν οι ίδιοι κακά παραδείγματα όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητος.
Τις ίδιες πεποιθήσεις εκφράζει και ο ψυχίατρος Δρ Ρόμπινς που εργάζεται στο Νοσοκομείο Χίλλσαϊντ της Νέας Υόρκης. Σύμφωνα με τον Δρα Ρόμπινς, η κατάλληλη διαπαιδαγώγησις των νέων είναι ζωτική για τη διανοητική υγεία τους· αν παραμεληθή, μπορεί να οδηγήση σε ψυχιατρικά προβλήματα. Λέγει τα εξής: «Οι νεαροί ασθενείς που στέλλονται στο Νοσοκομείο Χίλλσαϊντ απογοητεύονται εύκολα και ζητούν άμεση ικανοποίησι. Εισάγονται στο νοσοκομείο με την απαίτησι να ικανοποιηθούν οι ανάγκες τους και όχι με την επιθυμία μιας αλλαγής.» Προφανώς, αυτά τα λόγια δεν περιγράφουν τίποτε άλλο παρά τα κακομαθημένα παιδιά.
Συνεπώς, οι πιέσεις που φαίνεται να είναι επιβλαβείς στους ενηλίκους μπορεί να οφείλωνται σε ελαττώματα της προσωπικότητος. Η διανοητική κατάθλιψις είναι ένα σύμπτωμα που απαντάται συχνότερα στον σύγχρονο πολιτισμό στον όποιον η εργασία δεν θεωρείται αξιόλογο πράγμα που φέρνει ικανοποίησι. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συνθήκες εργασίας είναι πάντοτε πιο καταπιεστικές στις ημέρες μας, αλλά το πρόβλημα συχνά είναι ότι οι προσδοκίες των εργαζομένων είναι πάρα πολύ μεγαλύτερες. Θέλουν να έχουν μια εργασία που όχι μόνον να προμηθεύη τα προς το ζην γι’ αυτούς και τις οικογένειές των, αλλά επίσης να ικανοποιή και το εγώ τους.
Εφόσον η διανοητική ασθένεια είναι τόσο περίπλοκο ζήτημα, μπορείτε εύκολα ν’ αντιληφθήτε γιατί υπάρχουν τόσες διάφορες γνώμες σχετικά με το ποια είναι η καλύτερη θεραπεία για τις διάφορες διανοητικές ασθένειες. Ποιες είναι οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται και πόσο επιτυχείς αποδείχθηκαν ότι είναι;
[Εικόνα στη σελίδα 9]
ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗ ΑΣΘΕΝΙΑ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΣ
ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ
ΕΛΛΑΤΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΟΣ