Δραματικές Εξελίξεις στην Καθολική Εκκλησία
ΠΟΛΛΟΙ Καθολικοί στην Αμερική ετρόμαξαν τον περασμένο Νοέμβριο όταν άκουσαν τα αποτελέσματα της τελευταίας ερεύνης σχετικά με τους παρακολουθούντας τις εκκλησιαστικές λειτουργίες. Μολονότι οι έρευνες ποικίλλουν αυτή η τελευταία έδειξε ότι ο αριθμός εκείνων που ουσιαστικά σταμάτησαν να πηγαίνουν στην εκκλησία σχεδόν διπλασιάσθηκε στη διάρκεια του περασμένου έτους! Περισσότερο ανησυχητικό υπήρξε το στοιχείο ότι για πρώτη φορά το μεγαλύτερο ποσοστό της όλης πτώσεως το απετέλεσαν ηλικιωμένα άτομα. Σχεδόν το ένα τρίτον εκείνων που έχουν ηλικία άνω των πενήντα ετών σταμάτησαν να παρακολουθούν τη λειτουργία το 1973! Αυτό το γεγονός οι Καθολικοί ερευνηταί το βρήκαν «όχι λίγο τρομακτικό.» Το περιοδικό Νάτιοναλ Κάθολικ Ρηπόρτερ λέγει:
«Η κατακόρυφος πτώσις στην εκκλησιαστική παρακολούθησι που συνεχίζεται επί μερικά χρόνια έχει πάρει σχεδόν καταστροφικές διαστάσεις. Για πρώτη φορά παρατηρείται πτώσις στην εκκλησιαστική παρακολούθησι μεταξύ ηλικιωμένων μελών του πληθυσμού. . . . Οι αλλαγές του περασμένου έτους είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως η πιο δραματική κατάρρευσις της θρησκευτικής αφοσιώσεως σε ολόκληρη την ιστορία της Χριστιανοσύνης.» [Τα χονδρά γράμματα δικά μας]—16 Νοεμβρίου 1973.
Γιατί αυτή η νέα φάσις της κρίσεως της εκκλησιαστικής παρακολουθήσεως ανησυχεί τόσο πολύ την Εκκλησία; Διότι το 1972 ο καθηγητής της θεολογίας Μπατίστα Μοντέν, αναφερόμενος στην ταραγμένη περίοδο μετά την Δευτέρα Σύνοδο του Βατικανού, είπε ότι υπάρχει «ακόμη μια σιωπηλή πλειοψηφία που παρέμεινε πιστή.» Ανεφέρθη στα πιο ηλικιωμένα, τα πιο σταθερά μέλη. Εκτός αυτού, προείπε ότι «αυτή η σιωπηλή πλειοψηφία θα εγγυηθή την επιβίωσι και διάσωσι της Καθολικής Εκκλησίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.»
Αλλοίμονο, όμως! Δυο χρόνια αργότερα τι κάνει αυτή «η σιωπηλή πλειοψηφία»; Σώζει την Εκκλησία;
«Η Σιωπηλή Πλειοψηφία» Γίνεται Γρήγορα η «Μειονότης που Μαραίνεται»
Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η πλειονότης των Καθολικών των Η.Π.Α. δεν υποστηρίζουν πλέον τις θρησκευτικές πράξεις που απαιτούνται από τον Εκκλησιαστικό νόμο. Επί παραδείγματι, στο μέσον του 1973 πάνω από τους μισούς δεν παρακολουθούσαν τακτικά τη Λειτουργία. Τα στοιχεία έδειξαν ότι 12 τοις εκατό παρακολουθούσαν μια φορά τον μήνα, 26 τοις εκατό μια φορά το χρόνο και 14 τοις εκατό καθόλου. Εν τούτοις ο Εκκλησιαστικός νόμος απαιτεί παρακολούθησι της λειτουργίας κάθε εβδομάδα.
Αλλά τι μπορεί να λεχθή για τα άλλα ζητήματα που η πλειονότης των Καθολικών δεν συμφωνεί με το Εκκλησιαστικό δόγμα; Πολυάριθμες μελέτες δείχνουν ότι το 1973 η πλειονότης των Καθολικών (1) εφήρμοσε έλεγχο γεννήσεων· (2) επεδοκίμασε την έκτρωσι σε πολλές περιπτώσεις· (3) επεδοκίμασε τις προγαμιαίες σεξουαλικές σχέσεις είτε σε μερικές είτε σε όλες τις περιπτώσεις· (4) πήρε διαζύγια με μια όμοια αναλογία με τους άλλους Αμερικανούς· (5) δεν πήγε τακτικά για εξομολόγησι.
Η Εκκλησία κατ’ επανάληψιν επιβεβαίωσε τις απόψεις της γι’ αυτά τα ζητήματα. Εν τούτοις η πλειονότης των μελών της στην πραγματικότητα πιστεύει και ενεργεί αντίθετα με τους νόμους της. Επομένως, ποια ελπίδα για «διάσωσι» μπορεί πράγματι να έχη η Εκκλησία σ’ αυτή την όπως την απεκάλεσαν «σιωπηλή πλειοψηφία»; Αν υπάρχη κάποια ελπίδα σωτηρίας για την Εκκλησία, τότε αυτή πρέπει να στηριχθή στα χέρια μιας «μειονότητος που μαραίνεται.»
Ασφαλώς οι Καθολικοί που ενδιαφέρονται θέλουν να γνωρίζουν τι κρύβεται πίσω απ’ αυτή την απότομα επιταχυνομένη αποχώρησι από την Εκκλησία. Γιατί συμβαίνει αυτό, ειδικά μεταξύ των ηλικιωμένων; Τα γεγονότα τονίζουν τουλάχιστον δύο αιτίες: (1) Απώλεια εμπιστοσύνης στην ηγεσία και (2) απώλεια της «μυστικής» απόψεως της λατρείας.
Κρίσις στην Ηγεσία
Η Καθολική έρευνα που έγινε για την Εκκλησιαστική παρακολούθησι αποκαλύπτει ότι στους Καθολικούς της Αμερικής υπάρχει μια «στενή σχέσις μεταξύ της ελλείψεως εμπιστοσύνης στην ηγεσία και της μη μεταβάσεως στην εκκλησία.» Ειδικά στη διάρκεια του περασμένου έτους η ηγεσία της εκκλησίας έγινε ανάπηρη από τις διαφωνίες. Δεν είναι πια οι ισχυρές επιθέσεις απ’ έξω από την Εκκλησία, αλλά, μάλλον, από τους κληρικούς που είναι στους κόλπους της. Αυτές οι διαφωνίες έφθασαν τώρα στις καρδιές των λαϊκών οι οποίοι πάντοτε έθεταν την εμπιστοσύνη τους στην εκκλησιαστική ηγεσία. Πώς θα μπορούσαν να συνεχίσουν να δέχωνται αυτή την εξουσία, όταν εκείνοι που την χειρίζονται διαφωνούν τόσο φανερά;
Ο καθηγητής της Εκκλησιαστικής ιστορίας Μονσινιόρ Τζων Τ. Έλλις λέγει ότι η Καθολική Κοινότης της Αμερικής «ποτέ δεν εγνώρισε κάτι που να πλησιάζη τη σημερινή της αποθάρρυνσι και σύγχυσι.» Αλλά ο Πάπας Παύλος ΣΤ΄ δείχνει ότι αυτό το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις Η.Π.Α. Μιλώντας στο Κολλέγιο των Καρδιναλίων τον περασμένο Ιούνιο εθρήνησε τη «δογματική σύγχυσι και απειθαρχία» που υπάρχει στην Εκκλησία και παρεδέχθη ότι το παγκόσμιο ιερατείο «περνά μια περίοδο που έχει χάσει τον προσανατολισμό.»
Μήπως βελτιώθηκε η κατάστασις με την πάροδο του 1973; Όχι. Η αντίθεσις μεγάλωσε. Έγιναν απογοητευτικοί διαξιφισμοί με τον νεωτεριστή Ελβετό θεολόγο Χανς Κυνγκ, ανοιχτή ρήξις με 260 Αμερικανούς επισκόπους, πολυάριθμα επεισόδια με διαφωνούντας ιερείς και μεγαλύτερη πίεσις από άλλοτε εναντίον της αγαμίας των ιερέων. Τον Οκτώβριο ένα άρθρο στην πρώτη σελίδα της Γαλλικής εφημερίδος Λε Μοντ έλεγε: «Η θρησκευτική δραστηριότης καταρρέει, τα εκκλησιαστικά επαγγέλματα στερεύουν. Στασιασμός παρατηρείται παντού. Οι [εκκλησιαστικές] εξουσίες συντρίβονται.»
Έπειτα σε δυο ομιλίες του στις 10 Νοεμβρίου ο Πάπας Παύλος απεκάλυψε πόσο βαθιά είχαν φθάσει τα τραύματα. Χωρίς προετοιμασμένο χειρόγραφο, έκαμε μια συγκινητική έκκλησι προς τους ιερείς του ακροατηρίου του:
«Δεχθήτε με· μη με περιφρονείτε· δεχθήτε με ως αυτόν που είμαι. Είμαι ο Βικάριος του Χριστού. . . . αναγνωρίστε ότι αυτή είναι η ιεραρχική και καθιερωμένη Εκκλησία . . . Ήλθε η στιγμή οπότε πρέπει να επικαλεσθώ την ολοκληρωτική σας προσκόλλησι και προσοχή.»—Κάθολικ Στάνταρντ, 15 Νοεμβρίου 1973.
Γιατί ήταν αναγκαία μια τέτοια ασυνήθιστη έκκλησις για αναγνώρισι εξουσίας; Γιατί είχε ‘έλθει η στιγμή για να γίνη επίκλησις για ολοκληρωτική προσκόλλησι’; Μήπως επειδή το θρησκευτικό τους οικοδόμημα καταρρέει επειδή λείπει η συγκολλητική εξουσία για να το συγκρατήση; Ο Ιησούς είχε πει πολύ προηγουμένως: «Εάν βασιλεία διαιρεθή καθ’ εαυτής, η βασιλεία εκείνη δεν δύναται να σταθή.»—Μάρκ. 3:24, 25.
Οι εκκλησιαστικές στατιστικές δείχνουν ότι αυτή η αρχή έχει τεθή σε ενέργεια. Μέσα σ’ ένα χρόνο επτά χιλιάδες καλογρηές εγκατέλειψαν τα μοναστήρια. Το ιερατείο μειώθηκε κατά 25.000 από το 1969 και ο ρυθμός αυξάνει! Πολλά σεμινάρια είναι άδεια. Είναι τόσο κρίσιμη η κατάστασις ώστε τον Νοέμβριο ο Καρδινάλιος Γκαρρόνε, διευθυντής του τμήματος της Καθολικής εκπαιδεύσεως στο Βατικανό, συνεκάλεσε μια συγκέντρωσι από ογδόντα επισκόπους απ’ όλον τον κόσμο για να συζητήσουν για την κρίσι. Τους είπε ότι η έλλειψις ιερέων έχει φθάσει σ ένα κρίσιμο σημείο και η απόκτησις περισσοτέρων ιεροσπουδαστών «είναι για την εκκλησία ζήτημα ζωής ή θανάτου.»
Σε μια προσπάθεια για να σταματήση την παλίρροια της αποστασίας, ο Παύλος Πάπας αναγκάσθηκε να αναλάβη μια νέα πιο διαλλακτική στάσι έναντι των διαφωνούντων ιερέων παρ’ ό,τι στο παρελθόν. Στις 28 Νοεμβρίου, ομιλώντας σ’ ένα γενικό ακροατήριο, συνεζήτησε το ζήτημα της διαφωνίας που απλώνεται «σαν μια επιδημία» μέσα στην εκκλησία. Έπειτα στις 23 Δεκεμβρίου το επίσημο δημοσιογραφικό όργανο του Βατικανού Λ’ Οσερβατόρε Ρομάνο εδημοσίευσε ένα άρθρο ικετεύοντας κάθε ιερέα να «κάμη τα αδύνατα δυνατά για να παραμείνη στη θέσι του.» Ακόμη «και αν διαπράξατε ηθικά σφάλματα—δεν πρέπει, αλλά αυτό μπορεί να συμβή διότι, και σεις είσθε αδύνατοι—έχετε στη διάθεσί σας πολλά φάρμακα.» Πόσο σοβαρό θα πρέπει να είναι το πρόβλημα για να λεχθή αυτό!
Αυτή η σύγχυσις στις τάξεις των κληρικών ποιμένων είναι ένας από τους λόγους που τα νομιμόφρονα μέλη του Καθολικού ποιμνίου απογοητεύονται συνεχώς. Υπάρχει όμως κι ένας άλλος λόγος, ένας που φθάνει στην καρδιά του Καθολικισμού.
Απώλεια της «Μυστικής Παραδόσεως»
Οι περισσότεροι λάτρεις, και ιδιαίτερα οι ηλικιωμένοι, είχαν την αίσθησι ότι η πριν από τη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού η Καθολική Λειτουργία αποτελούσε γι’ αυτούς κάτι το ξεχωριστό. Η Λειτουργία στη Λατινική γλώσσα με το θεατρικό μεγαλείο της «είναι έτσι σχεδιασμένη ώστε να μιλή για την παρουσία του μυστηρίου του Θεού μεταξύ των ανθρώπων,» λέγει ο ιερεύς Ουίλλιαμ Τ. Μπάους, γράφοντας στο περιοδικό Κάθολικ των Η.Π.Α. Ομολογουμένως «το μυστήριο παρήγαγε την παθητική, σιωπηλή, με θρησκευτικό δέος εκκλησία,» αλλά οι άνθρωποι επανήρχοντο για περισσότερο. Τώρα όλα αυτά πέρασαν. Η πτώσις του αριθμού εκείνων που παρακολουθούν τη λειτουργία, κατά τη γνώμη του, οφείλεται στο ότι η Εκκλησία ‘εγκατέλειψε την μυστική της παράδοσι.’
Ο Καθολικός ποιητής Νεντ Ο’ Γκόρμαν θρηνολογεί: «Πρέπει να ανεχώμεθα τώρα τους γελοίους εορτασμούς.» Καθώς το βλέπει, σ’ αυτή τη νέα Εκκλησία το κάθε τι γίνεται πολύ γρήγορα, πολύ ανιαρά.» Όταν αφαιρεθή το στοιχείο του μυστηρίου, του θρησκευτικού δέους, του ακαταλήπτου, τότε οι άνθρωποι νοιώθουν ότι τους κοροϊδεύουν. Το μυστήριο που ενόμιζαν ότι πρέπει ν’ αντιπροσωπεύη το Θεό ξεσχίσθηκε εκθέτοντας μια απλή άδεια ανθρωποποίητη τελετουργία.
Το ίδιο αληθεύει για τα πολλά άλλα θρησκευτικά προσαρτήματα που εχρησιμοποίησαν οι Καθολικοί όλα τα χρόνια ως βοηθητικά της λατρείας. Ροζάρια, άγιοι, εικόνες, νοβένες και άλλα λατρευτικά εξαρτήματα θεωρήθηκαν ότι έκαναν ανθρώπους να νοιώθουν πιο κοντά στο Θεό. «Ιερά σύμβολα και παραδοσιακές συνήθειες καλλιεργούν συγκινήσεις,» λέγει ο Μονσινιόρ Χούμπερτ Μάινο της Εκκλησίας του Σαν Φρανς Καμπρίνι του Ντητρόιτ. «Όταν αυτά τα σύμβολα αφαιρεθούν απότομα . . . τότε ο άνδρας ή η γυναίκα που κάθεται στα στασίδια εξοργίζεται και αποξενώνεται.» Αρχίζει να αναζητή μια επιστροφή στην προηγούμενη εκτίμησι αυτών των βοηθημάτων της λατρείας.
Είναι όμως αυτή πραγματικά η λύσις;
Ο Ιησούς Χριστός δεν εδίδαξε τους ακολούθους του να βασίζωνται σε υλικά βοηθήματα στη λατρεία. Απεναντίας, είπε: «Οι αληθινοί προσκυνηταί θέλουσι προσκυνήσει τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία· διότι ο Πατήρ τοιούτους ζητεί τους προσκυνούντας αυτόν. Ο Θεός είναι πνεύμα· και οι προσκυνούντες αυτόν, εν πνεύματι και αληθεία πρέπει να προσκυνώσι.»—Ιωάν. 4:23, 24.
Η Προοπτική
Είναι σοβαρά τα ερωτήματα που αντιμετωπίζουν εκείνοι που σταμάτησαν να πηγαίνουν στην εκκλησία. Έχουν μονάχα απογοητευθή από την Εκκλησία ή έχει ψυχρανθή η καρδιά τους απέναντι του Θεού;
Αν στην πραγματικότητα εκείνο που τους έκαμε ν’ απομακρυνθούν από τη σύγχυσι που αντιμετώπιζαν στην Εκκλησία είναι η αγάπη για τη δικαιοσύνη, τότε απλώς δεν πρέπει ν’ αναπτύξουν έναν υλιστικό τρόπο ζωής. Θα πρέπει να αισθανθούν την ανάγκη να μάθουν πώς πράγματι θέλει ο Θεός να λατρεύεται. Αυτό θα τους κάμη να στραφούν στην Αγία Γραφή, όπου ο Θεός αποκαλύπτει τι θέλει από μας. Θα θελήσουν να εφαρμόσουν το θέλημά του στη ζωή τους και θα αναζητήσουν και θα συνδεθούν με άλλους να κάνουν το ίδιο.
Εκείνοι που παραμένουν με την Εκκλησία, ελπίζοντας ότι κατά κάποιον τρόπο θα επιζήση από την παρούσα κρίσι είναι ανάγκη και αυτοί επίσης να εξετάσουν τις απόψεις των. Γιατί παραμένουν; Παραμένουν διότι είναι πεπεισμένοι ότι οι διδασκαλίες της Εκκλησίας είναι κατάλληλα βασισμένες στο Λόγο του Θεού, την αλήθεια; Τον εδιάβασαν οι ίδιοι προσωπικά για να το διαπιστώσουν αυτό; Ή είναι ως επί το πλείστον αδιάφοροι και θέλουν απλώς να συμβαδίζουν με οτιδήποτε κάνει η Εκκλησία; Ο Ιησούς είπε: «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην· διότι αυτοί θέλουσι χορτασθή.»—Ματθ. 5:6.
Μια ειλικρινής Καθολική, που είχε απορίες σχετικά με τη λατρεία της, άρχισε να μελετά τη Γραφή για να μάθη τις απαιτήσεις του Θεού. Έπειτα έγραψε στον ηλικιωμένο θείο της, έναν ιερέα της Ρώμης, για τα πράγματα που μάθαινε. Αυτός της απήντησε εν μέρει:
«Ναι, αγαπητό μου παιδί, ΙΕΧΩΒΑ είναι πράγματι το όνομα του ΘΕΟΥ. Δεν χρησιμοποιείται πολύ, αλλά πόσο σφάλλομε γι’ αυτό. Θα έπρεπε να ήταν γνωστό από πολύ ενωρίτερα, είμεθα, όμως, ατελείς και υποχρεωμένοι να υπακούωμε στον ανεπαρκή Ανώτερό μας, και αυτό είναι το τραγικό.
»Οι άνθρωποι αυτής της Πίστεως είναι εξαιρετικοί άνθρωποι, διδάσκουν εσένα και άλλους την πραγματική Αλήθεια. Τι θαυμάσιο είναι να πηγαίνης από σπίτι σε σπίτι και τι δύσκολο έργο που είναι αυτό, αλλά μήπως αυτό δεν έκανε ο Ιησούς; . . .
»Τώρα, ανηψιά μου, θα το εκτιμούσα πάρα πολύ αν μπορούσες να μου στείλης μερικά ακόμη βιβλία από αυτά που διαβάζεις. Αισθάνομαι υπέροχα στην καρδιά μου που βλέπω ότι μπορείς ν’ αποκτάς γνώσι και μάλιστα αληθινή γνώσι από την ορθή πηγή.»
Είναι αλήθεια ότι πολλοί ειλικρινείς Καθολικοί επωφελούνται από τη διακονία των μαρτύρων του Ιεχωβά από σπίτι σε σπίτι. Αποδέχονται τη δωρεάν παρεχόμενη υπηρεσία των—μια μελέτη της Αγίας Γραφής στην ησυχία του σπιτιού των. Μαθαίνουν μόνοι τους τι είδους λατρεία ευχαριστεί τον Θεό. Αυτό που συνέβη στην Καθολική Εκκλησία απεδείχθη μια πραγματική ευλογία γι’ αυτούς. Μπορεί να αποξενώθησαν από μια οργάνωσι λατρείας που την επενόησαν άνθρωποι, αλλ’ αυτό τους βοήθησε να ‘πλησιάσουν τον Θεό.’—Ιακ. 4:8.
Σύντομα όλοι όσοι ομολογούν θρησκευτικές δοξασίες θα φερθούν σε κρίσι. «Εν εκείνη τη ημέρα,» τονίζει ο Ιησούς, δεν θα γίνουν δεκτοί εκείνοι που θα λέγουν «Κύριε, Κύριε· αλλ’ ο πράττων το θέλημα του Πατρός μου του εν τοις ουρανοίς.» (Ματθ. 7:21, 22) Ενεργήστε με σύνεσι. Κάμετε τώρα χρήσι της ευκαιρίας να μάθετε το θέλημα του Θεού και να το πράττετε!
[Εικόνα στη σελίδα 17]
Church Attendance Loss ‘Catastrophic’
THE TABLET Brooklyn, N.Y. November 15, 1973
Only 25 p.c. of Catholics go to mass
THE WEST AUSTRALIAN September 10, 1973
Catholic Churchgoing Still Declining
THE NEW YORK TIMES November 12, 1973
[Εικόνα στη σελίδα 19]
Pope Expresses Anguish Over Defections of Priests
THE NEW YORK TIMES November 12, 1973
Pope cites ‘epidemic’ of dissent
THE CLEVELAND PRESS November 29, 1973
Vatican paper says 15,000 priests quit
THE ARIZONA REPUBLIC December 26, 1973
Stop Questioning Pope, Catholics Told
THE PITTSBURGH PRESS July 6, 1973