Λιθογραφία—Η Σύγχρονη Δημοφιλής Τυπογραφική Μέθοδος

ΣΕ καμμιά άλλη εποχή στην ιστορία δεν παρήχθησαν έντυπα και εικόνες σε τόσο μεγάλη ποσότητα. Οι κατοικίες και τα γραφεία κατακλύζονται από περιοδικά, εφημερίδες, βιβλία, φυλλάδια, βιβλιάρια και ούτω καθ’ εξής. Οι ετήσιες πωλήσεις της βιομηχανίας εκτυπώσεως στις Ηνωμένες Πολιτείες πλησιάζει τα 30 δισεκατομμύρια δολλάρια, σε σύγκρισι με τα 20 δισεκατομμύρια δολλάρια του 1967.

Εν τούτοις, μεγάλο ποσοστό αυτής της εκτυπώσεως γίνεται σήμερα με διαφορετική μέθοδο από προηγουμένως. Γίνεται με λιθογραφία και όχι με στοιχειοθέτησι. Εν τούτοις, είναι μάλλον απίθανο να έχετε παρατηρήσει την αλλαγή.

Εκτός αν είσθε ένας πεπειραμένος τυπογράφος, είναι δύσκολο να ξεχωρίσετε την μέθοδο εκτυπώσεως που έχει χρησιμοποιηθή, αν είναι λιθογραφία ή στοιχειοθέτησις. Ακόμη και με μεγεθυντικό φακό ένα λιγώτερο πεπειραμένο άτομο μπορεί να συναντήση δυσκολία στο να το διακρίνη. Υπάρχουν, εν τούτοις, ενδείξεις, που μπορούν να σας βοηθήσουν να διακρίνετε ανάμεσα στα δύο.

Στην εκτύπωσι με στοιχειοθέτησι, η μελάνη έχει την τάσι να απλώνεται λίγο λόγω της πιέσεως της πλάκας πάνω στην τυπωμένη επιφάνεια. Γύρω από κάθε γράμμα σχηματίζεται ένας παχύτερος δακτύλιος μελάνης. Επίσης η πίεσις της πλάκας μερικές φορές δημιουργεί ένα βαθούλωμα στο χαρτί, που διακρίνεται από την αντίθετη πλευρά. Η λιθογραφία, εξ άλλου, έχει πιο ομαλό τύπωμα και δεν παρουσιάζει αποτυπώματα εφ’ όσον δεν αναπαράγεται από ανάγλυφα στοιχεία.

Υπάρχει επίσης και μια άλλη σπουδαία μέθοδος εκτυπώσεως—η χαρακτική—η οποία δεν χρησιμοποιείται τόσο εκτεταμένα, μολονότι κερδίζει δημοτικότητα. Η μέθοδος της χαρακτικής είναι ακριβώς το αντίθετο από τη στοιχειοθέτησι στο ότι η εικόνα στην πλάκα εκτυπώσεως είναι βαθουλωτή ή σκαλιστή αντί να είναι ανάγλυφη.

Ανάπτυξις της Λιθογραφίας

Η λιθογραφία δεν είναι νέα. Είναι μια μέθοδος που έχει χρησιμοποιηθή από δεκαετίες. Αλλά μόνον στα τελευταία χρόνια έγινε πραγματικά δημοφιλής.

Το 1925 μόνον περίπου 10 τοις εκατό της εμπορικής εκτυπώσεως γινόταν με λιθογραφία. Μέχρι το 1955 η συμμετοχή της στην αγορά είχε ανέλθει σε 25 τοις εκατό. Κατόπιν το 1966 ξεπέρασε τη στοιχειοθέτησι και τώρα περισσότερο από το ήμισυ της εμπορικής εκτυπώσεως γίνεται με λιθογραφία. Η χαρακτική, εξ άλλου, έχει καταλάβει λιγώτερο από το 10 τοις εκατό της αγοράς.

Υπάρχουν περίπου 19.000 εμπορικά τυπογραφεία στις Ηνωμένες Πολιτείες, και αυτά χειρίζονται περισσότερο από 8 δισεκατομμύρια δολλάρια σε ετήσιες πωλήσεις. Όταν περιληφθούν επιχειρήσεις που τυπώνουν βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά και άλλα, ο αριθμός των εκδοτικών οίκων ανέρχεται σε 40.000. Πολλές από τις τελευταίες αυτές εκδοτικές επιχειρήσεις, τις οποίες η βιομηχανία ξεχωρίζει από τα εμπορικά τυπογραφεία, έχουν επίσης υιοθετήσει την λιθογραφία.

Υπολογίζεται ότι περίπου το ήμισυ έως τα τρία τέταρτα όλων των βιβλίων τυπώνονται με λιθογραφία. Τέτοιοι τόμοι όπως η Παγκόσμιος Εγκυκλοπαίδεια του Βιβλίου παράγονται με αυτή τη μέθοδο σε πιεστήρια που καταναλίσκουν ένα ρόλο χαρτιού πεντέμισυ μιλίων σε τριάντα λεπτά. Η στροφή προς τη λιθογραφία από τους εκδότας των εφημερίδων και των περιοδικών υπήρξε επίσης σημαντική.

Στη δεκαετία 1960 περίπου 3 τοις εκατό των εφημερίδων στις Ηνωμένες Πολιτείες ετυπώνοντο με τη λιθογραφία. Το 1970 το ποσοστό είχε ανέλθει σε 61 τοις εκατό! Αλλ’ αφού οι περισσότερες εφημερίδες των μεγαλουπόλεων τυπώνονται με στοιχειοθέτηση υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό εφημερίδων που τυπώνονται με στοιχειοθέτησι. Η εφημερίς Πόστ-Ντισπάτς του Σαίντ Λούις είναι η πρώτη μεγάλη ημερησία εφημερίδα μεγαλουπόλεως που εστράφη στη λιθογραφία· μόλις πριν από λίγον καιρό παρήγγειλε πέντε λιθογραφικά κυλινδρικά πιεστήρια όφφσετ.

Σήμερα, ολοένα και περισσότερα περιοδικά επίσης τυπώνονται με λιθογραφία. Υπολογίζεται ότι περίπου το εν τρίτον των περιοδικών στις Ηνωμένες Πολιτείες τυπώνονται με αυτή τη μέθοδο.

Αυτή η στροφή στη λιθογραφία αντανακλάται επίσης και στην κατασκευή πιεστηρίων. Οι πωλήσεις των λιθογραφικών πιεστηρίων όφφσετ έχουν ξεπεράσει και έχουν προχωρήσει πολύ περισσότερο από τις πωλήσεις πιεστηρίων με στοιχειοθέτησι [λέττερπρες]. Το 1970 η αξία των πιεστηρίων όφφσετ που επωλήθησαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, ήτο $241 εκατομμύρια σε σύγκρισι με $70 εκατομμύρια περίπου των πιεστηρίων με στοιχειοθέτησι που επωλήθησαν. Στην Ιαπωνία το 1969, κατεσκευάσθησαν πιεστήρια όφφσετ αξίας $52 εκατομμυρίων, ενώ η αξία των στοιχειοθετικών πιεστηρίων που παρήχθησαν ήτο μόνον $19 εκατομμύρια.

Γιατί η λιθογραφία αυξάνει σε δημοτικότητα αντικαθιστώντας ακόμη και τη στοιχειοθέτησι σε ορισμένους τομείς; Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της; Ποιες είναι οι αρχές πίσω από τη μέθοδο εκτυπώσεων με λιθογραφία.

Προέλευσις και Ανάπτυξις

Περί τα τέλη του δεκάτου ογδόου αιώνος ο Γερμανός πειραματιστής Σενεφέλντερ ανεκάλυψε τη λιθογραφία. Το όνομα γι’ αυτή τη μέθοδο εκείνη την εποχή ήτο πολύ κατάλληλο. Η λέξις λιθογραφία προέρχεται από τις λέξεις λίθος και γράφω· έτσι κατά γράμμα σημαίνει ‘γράφω πάνω σε λίθο’.

Αυτό ακριβώς είναι εκείνο που έκαμε ο Σενεφέλντερ ανακαλύπτοντας αυτή τη μέθοδο εκτυπώσεως. Ζωγράφισε πάνω σε κάποιο είδος πορώδους λίθινης πλάκας με ένα λιπαρό μολύβι, και κατόπιν έβρεξε την πλάκα με νερό. Κατόπιν άλειψε με ένα ειδικό μελάνι την πλάκα. Το μελάνι κόλλησε στην εικόνα που είχε ζωγραφίσει με το μολύβι, αλλ’ όχι στις υγρές περιοχές. Όταν ένα φύλλο χαρτιού πιέσθηκε πάνω στην πλάκα, η μελανωμένη εικόνα μεταφέρθηκε στο χαρτί.

Έτσι η λιθογραφία είναι μια μέθοδος εκτυπώσεως που βασίζεται στην αρχή ότι το λίπος και το νερό δεν αναμιγνύονται. Αυτή η μέθοδος κάνει δυνατή την εκτύπωσι από μια επίπεδη επιφάνεια. Η εικόνα που πρόκειται να τυπωθή δεν είναι ούτε ανάγλυφη (όπως στο στοιχειοθετικό πιεστήριο) ούτε χαραγμένη (όπως στη χαρακτική), άλλα είναι στο ίδιο επίπεδο όπως η επιφάνεια γύρω της.

Στο παρελθόν η λιθογραφία εχρησιμοποιείτο κυρίως από καλλιτέχνες για την αναπαραγωγή έργων τέχνης, και σε περιωρισμένο ποσοστό ακόμη χρησιμοποιείται γι’ αυτόν τον σκοπό. Αλλ’ η κυρία χρήσις της λιθογραφίας έφθασε να γίνεται στην εμπορική εκτύπωσι. Στη δεκαετία του 1860 εισήχθησαν ηλεκτροκίνητα επίπεδα πιεστήρια στα οποία χρησιμοποιούνταν λίθινες πλάκες. ΟΙ πλάκες που χρησιμοποιούνταν είχαν μέγεθος 44 επί 64 ίντσες και εζύγιζαν πολλές λίβρες.

Αυτά τα λίθινα επίπεδα πιεστήρια ήσαν κατάλληλα για την εκτύπωσι εικόνων, άλλα ακατάλληλα για την αναπαραγωγή εντύπων. Εξ άλλου τα στοιχειοθετικά πιεστήρια ήσαν θαυμάσια για την εκτύπωσι του κειμένου, άλλα με πολύ περιωρισμένες δυνατότητες στην αναπαραγωγή εικόνων. Έτσι πολλά βιβλία στα παλαιότερα χρόνια παρήγοντο με τη χρήσι στοιχειοθετικών πιεστηρίων για το κείμενο και λιθογραφίας για τις εικόνες.

Μια επανάστασις στην τυπογραφία συνέβη με την εισαγωγή της φωτογραφίας στη βιομηχανία στο τελευταίο τμήμα του δεκάτου ενάτου αιώνος. Για να προσαρμοσθή η φωτογραφία στη λιθογραφία, η πλάκα αλείφετο πρώτα με μια διάλυσι που την ευαισθητοποιούσε. Κατόπιν ένα δυνατό φως περνούσε διά μέσου ενός αρνητικού της εικόνος ή του στοιχείου που επρόκειτο να τυπωθή, προβάλλοντας έτσι την εικόνα στην ευαισθητοποιημένη πλάκα. Μετά από την επεξεργασία της πλάκας, τα τμήματα που είχαν προσβληθή από το φως συγκρατούσαν το μελανί και τα τμήματα της πλάκας που δεν είχαν προσβληθή από την προβαλλόμενη εικόνα συγκρατούσαν το νερό. Έτσι μόνον η εικών που συγκρατούσε το μελάνι ετυπώνετο στο χαρτί.

Στις αρχές του εικοστού αιώνος μετάλλινες πλάκες φτιαγμένες από αλουμίνιο ή τσίγκο αντικατέστησαν τη δύσχρηστη πέτρα. Για να κάμουν τις μετάλλινες πλάκες επιδεκτικές στο νερό όπως είναι ο πορώδης λίθος, τις κάνουν ανώμαλες. Ένα μεγάλο πλεονέκτημα αυτών των λεπτών και ευκάμπτων μεταλλίνων πλακών είναι ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περιστροφικά πιεστήρια.

Μια άλλη σπουδαία εξέλιξις στη λιθογραφία ήταν μια συμπτωματική ανακάλυψις ενός λιθογράφου από το Νιου Τζέρσεϋ ονόματι Άιρα Ρούμπελ. Παρετήρησε ότι όταν μια εκτύπωσις γινόταν πρώτα σε χαρτί από ελαστικό, η εικόνα ήταν καλύτερη παρά όταν η εκτύπωσις γινόταν απ’ ευθείας από την πλάκα. Το 1905 ο Ρούμπελ κατασκεύασε ένα πιεστήριο εφαρμόζοντας αυτή την αρχή να μεταφέρη [όφφσετ] την εικόνα πρώτα σ’ ένα ενδιάμεσο κύλινδρο πριν να την τύπωση.

Σχεδόν όλα τα λιθογραφικά πιεστήρια σήμερα είναι πιεστήρια όφφσετ. Στη λειτουργία αυτών των πιεστηρίων ο κύλινδρος της πλάκας έρχεται πρώτα σε επαφή με βρεγμένους σε νερό κυλίνδρους και κατόπιν με κυλίνδρους με μελάνη. Οι με νερό βρεγμένοι κύλινδροι υγραίνουν τις περιοχές της πλάκας που δεν θα τυπωθούν· αυτό εμποδίζει τους κυλίνδρους με τη μελάνη να μελανώσουν αυτές τις περιοχές. Έτσι οι κύλινδροι της μελάνης απλώνουν μελάνη μόνον στην εικόνα προς εκτύπωσιν. Αυτή η εικόνα κατόπιν μεταφέρεται από τον κύλινδρο της πλάκας στον ενδιάμεσο κύλινδρο που είναι καλυμμένος με ελαστικό. Η εικόνα, κατόπιν, μεταφέρεται από τον καλυμμένο με ελαστικό κύλινδρο στο χαρτί που κινείται πάνω στον κύλινδρο εκτυπώσεως.

Γιατί η Στροφή στη Λιθογραφία

Η μεγάλη ταχύτης παραγωγής είναι ένας κύριος λόγος για τον οποίο τόσες πολλές επιχειρήσεις εστράφησαν σε πιεστήρια όφφσετ. Επί παραδείγματι, ένα πιεστήριο όφφσετ με αυτόματον τροφοδότη μπορεί να εργάζεται δυο φορές πιο γρήγορα σε σύγκρισι μ’ ένα στοιχειοθετικό πιεστήριο που έχει επίσης αυτόματον τροφοδότη, τυπώνοντας περίπου 10.000 φύλλα την ώρα σε σύγκρισι με 4.500. Επίσης στην εκτύπωσι με στοιχειοθετικό πιεστήριο χρειάζεται αρκετός χρόνος για την εξομάλυνσι της διαφοράς πιέσεως ώστε να τυπώνη ομοιόμορφα, ενώ αυτή η εργασία προετοιμασίας ουσιαστικά δεν γίνεται στη λιθογραφία.

Ένα άλλο πλεονέκτημα των πιεστηρίων όφφσετ είναι ότι κάνουν δυνατή την εκτύπωσι σε μια μεγάλη ποικιλία υλικών—σκληρό χαρτί, κασσίτερο, κυτταρίνη και ούτω καθ’ εξής—λόγω της ελαστικότητος που έχει το καουτσούκ που καλύπτει τον κύλινδρο που μεταφέρει την εικόνα επάνω στο υλικό που τυπώνεται. Επί πλέον, παράγουν εκτυπώσεις εξαιρετικής ποιότητος, όπως αναγνωρίζουν ακόμη και οι υπέρμαχοι των στοιχειοθετικών πιεστηρίων, μολονότι οι κριτικοί επίσης παρατηρούν ότι μέρος της εργασίας οφφσετ είναι κακής ποιότητος. Όπως είπε κάποιος: «Για να επιτευχθούν εξαιρετικά αποτελέσματα από ένα περιστροφικό πιεστήριο όφφσετ χρειάζεται ένας τυπογράφος με μηχανήματα πρώτης ποιότητος και προσωπικό με εξαιρετική ικανότητα και δεξιοτεχνία».

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ένας λόγος για τον οποίο πολλοί έχουν στραφή σε πιεστήρια όφφσετ είναι το ότι κοστίζουν λιγώτερο από το μισό, απ’ όσο θα στοιχίση ένα στοιχειοθετικό πιεστήριο προωρισμένο για να κάμη την ίδια εργασία. «Η οικονομική πλευρά της λιθογραφίας όφφσετ είναι πιθανόν η ισχυρότερη δύναμις για την χρήσι αυτής της μεθόδου», παρετήρησε ένας συγγραφεύς.

Περισσότερη παραγωγή, μεγαλύτερη οικονομία και εκτύπωσις ποιότητος—αυτοί είναι οι παράγοντες για την θεαματική στροφή στη λιθογραφία. Και τι θα πούμε για το μέλλον; Το Πρίντινγκ Μαγκαζίν του Φεβρουαρίου 1972 λέγει: «Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι το στοιχειοθετικό πιεστήριο διεξάγει μια χαμένη μάχη και θα συνεχίση να παρακμάζη σε σύγκρισι με την περιστροφική χαρακτική, το περιστροφικό όφφσετ και το όφφσετ με αυτόματο τροφοδότη.»