Το Δολλάριο σε Στενοχωρία στο Εξωτερικό
«ΠΡΟΦΑΝΩΣ έχει αυξηθή η αντίληψις σχετικά με το πόσο έχουν πλησιάσει τα καπιταλιστικά έθνη σε μια οικονομική καταστροφή.»
Το παραπάνω συμπέρασμα προέρχεται από έναν όμιλο από τους πιο διακεκριμένους οικονομολόγους της Δύσεως οι οποίοι συνήλθαν στην Ιταλία. Το ρεπορτάζ που δημοσιεύθηκε στους Τάιμς της Νέας Υόρκης προσέθετε ότι «κάτι πολύ σοβαρό συμβαίνει στο διεθνές νομισματικό σύστημα.»
Γιατί αυτή η σκοτεινή άποψις στο Δυτικό παγκόσμιο οικονομικό σύστημα; Η κυρία αιτία οφείλεται στο δολλάριο των Ηνωμένων Πολιτειών. Το νόμισμα αυτό βρίσκεται σε μεγάλη στενοχωρία στο εξωτερικό. «Το δολλάριο των Ηνωμένων Πολιτειών, αντίθετα προς την κοινή πεποίθησι, είναι περίπου τόσο άρρωστο όσο ήταν πάντοτε,» είπε το περιοδικό Γιουνάιτεντ Σταίητς Νιούς Εντ Ουώρλτ Ρηπόρτ.
Υπήρξε καιρός που το Αμερικανικό δολλάριο είχε μεγάλη εκτίμησι. Άτομα και κυβερνήσεις άλλων χωρών ήσαν ευτυχείς να έχουν μεγάλα αποθέματα του νομίσματος αυτού. Αλλ’ αυτό δεν συμβαίνει πια.
Δαπανούν Περισσότερα από το Εισόδημα
Πώς προήλθε αυτή η κατάστασις; Θα δώσωμε το εξής παράδειγμα: Υποθέστε ότι έχετε μια εργασία η οποία σας παρέχει εισόδημα $1.000 την εβδομάδα. Θα λέγατε ότι η οικονομική σας κατάστασις είναι καλή; Οι περισσότεροι άνθρωποι θα έλεγαν ασφαλώς ναι.
Τι θα συνέβαινε, όμως, αν δαπανούσατε $1.100 κάθε εβδομάδα στη διάρκεια του έτους; Τι θα συνέβαινε αν δαπανούσατε $1.200 την εβδομάδα καθ’ όλο το επόμενο έτος; Τι θα συνέβαινε αν εξακολουθούσατε να δαπανάτε περισσότερα από τα εισοδήματά σας σ’ όλα τα χρόνια; Τα απλά μαθηματικά θα σας έλεγαν ότι αφού χρησιμοποιήσατε όλες τις οικονομίες που είχατε, θα κάνατε όλο και περισσότερα χρέη.
Ύστερα από λίγον καιρό, οι τράπεζες και τα πιστωτικά ιδρύματα θα διεπίστωναν ότι ζήτε πολύ πέραν από τα εισοδήματά σας και ότι αποτελείτε ένα κίνδυνο. Θα διέβλεπαν ότι κατευθύνεσθε σε πτώχευσι και θα έπαυαν να σας δανείζουν χρήματα.
Έτσι, ασχέτως προς το εισόδημά του, ένας άνθρωπος δεν βρίσκεται ασφαλώς σε καλή κατάστασι αν εξακολουθή να δαπανά περισσότερα από όσα διαθέτει. Αυτή δεν είναι η οδός της ευημερίας. Είναι η οδός της καταρρεύσεως. Για ν’ αποφύγη την πτώχευσι, εκτός αν είναι πολύ αργά, πρέπει το άτομο αυτό ν’ αλλάξη τρόπον ζωής. Πρέπει να ρυθμίση τα έξοδά του σύμφωνα με το εισόδημά του.
Δεν έχει σημασία αν το άτομο κερδίζη $100 την εβδομάδα, ή $1,000, ή $1.000.000 την εβδομάδα. Το κρίσιμο σημείο είναι πόσα δαπανά. Αν εξακολουθή να δαπανά περισσότερα από το εισόδημά του, τελικά θα έχη στενοχώριες.
Μολονότι το ζήτημα των διεθνών οικονομικών είναι πολύ περισσότερο περίπλοκο, κυρίως αυτό είναι που συνέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εξόδευε περισσότερα χρήματα στις ξένες χώρες από όσα εισέπραττε εκεί. Γι’ αυτό, εκείνο που χωλαίνει σήμερα για την Αμερική είναι οι διεθνείς επιχειρήσεις της.
Για να εκτιμήσετε καλύτερα γιατί συμβαίνει αυτό, θα ήταν υποβοηθητικό να εξετάσωμε τι σύστημα έχουν εφαρμόσει πολλά έθνη, που δεν ανήκουν στο Κομμουνιστικό μπλοκ, για την τακτοποίησι των διεθνών λογαριασμών των.
Το Δυτικό Οικονομικό Σύστημα
Μέσα σε μια οποιαδήποτε χώρα χρησιμοποιείται το επιτόπιο νόμισμα για τις αγορές και τις πωλήσεις. Παραδείγματος χάριν, ένας πολίτης της Γαλλίας πηγαίνει σ’ ένα κατάστημα και αγοράζει εμπορεύματά. Την αξία των την πληρώνει σε Γαλλικά φράγκα. Γνωρίζει σε οποιαδήποτε στιγμή τι μπορεί ν’ αγοράση με το χρήμα του.
Αλλά τι συμβαίνει όταν ο Γάλλος αυτός πολίτης θέλει ν’ αγοράση ένα Αμερικανικής κατασκευής αυτοκίνητο; Πόσα φράγκα πρέπει να πληρώση για τα δολλάρια που στοιχίζει το αυτοκίνητο αυτό; Πρέπει να υπάρχη ένα διεθνές σύστημα που να επιτρέπη στις κυβερνήσεις, στο εμπόριο και στα άτομα να γνωρίζουν ποια είναι η αξία του χρήματός των εν σχέσει με τα νομίσματα άλλων χωρών.
Οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να αφήνουν την αξία του νομίσματός των ν’ ανεβαίνη και να κατεβαίνη στις διεθνείς συναλλαγές αναλόγως του νόμου της προσφοράς και ζητήσεως, δηλαδή, αναλόγως με το πόσο εκτιμάται το χρήμα των στις άλλες χώρες. Αυτό όμως θα κατέληγε σε διαρκείς διακυμάνσεις της αξίας του χρήματος. Μερικές φορές οι διακυμάνσεις αυτές θα ήσαν πολύ μεγάλες.
Ένα τέτοιο σύστημα θα καθιστούσε δύσκολη τη διεξαγωγή του διεθνούς εμπορίου. Οι άνθρωποι του εμπορίου θέλουν να γνωρίζουν πόσο θα τους στοιχίση η αγορά ή η πώλησις εμπορευμάτων στο εξωτερικό επί ένα χρονικό διάστημα. Πρέπει να γνωρίζουν πόσο χρήμα της άλλης χώρας μπορούν ν’ αγοράσουν με το δικό των χρήμα. Έτσι μπορούν ν’ αποφασίζουν πόσο θα χρεώνουν τα δικά των προϊόντα.
Έτσι, μια σταθερή τιμή συναλλάγματος είναι πολύ επιθυμητή για το παγκόσμιο εμπόριο. Και ένα τέτοιο σύστημα έχει συμφωνηθή μεταξύ των μελών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Το Ταμείο αυτό απαρτίζεται από περισσότερα των 100 εθνών έξω του Κομμουνιστικού μπλοκ, και ιδρύθη κατά την διάσκεψι του Μπρέττον Γουντς του Νιου Χάμπσάιρ, το 1944. Διευθέτησε τη συνεργασία μεταξύ εθνών επί διεθνών χρηματικών προβλημάτων. Τα μέλη συνεφώνησαν επίσης να μην αφήσουν τα νομίσματά των να διακυμαίνωνται περισσότερο του ενός τοις εκατό προς τα άνω ή προς τα κάτω από την ωρισμένη αξία των.
Το Δολλάριο Καλό ‘Όσο και ο Χρυσός’
Τα μέλη του Ταμείου συνεφώνησαν επί της αρχής ότι η αξία του νομίσματος κάθε χώρας θα εστηρίζετο επί της σχέσεώς του προς το Αμερικανικό δολλάριο. Το δολλάριο, λόγω της Αμερικανικής οικονομικής και βιομηχανικής δυνάμεως, ήταν τότε το ισχυρότερο νόμισμα.
Είχε συμφωνηθή επίσης όπως το δολλάριο γίνεται δεκτό ως αποταμίευσις σε οποιαδήποτε απ’ αυτές τις χώρες. Και πώς θα υπεστηρίζετο το χάρτινο δολλάριο; Με τον χρυσό. Οποιοδήποτε έθνος που θα είχε δολλάρια θα μπορούσε να τα επιστρέψη στην Αμερική και να λάβη χρυσό ίσης αξίας στην οριζομένη τιμή των $35 κατά ουγγίαν.
Ο χρυσός είχε πάντοτε ουσιαστική αξία. Αντίθετα με το χαρτονόμισμα, ο χρυσός έχει πάντοτε ζήτησι για χρήσι στη βιομηχανία, για την κατασκευή κοσμημάτων, έργων τέχνης και άλλων. Ώστε, αν ένα έθνος του Ταμείου άρχιζε να συσσωρεύη πάρα πολλά δολλάρια, θα μπορούσε να τα επιστρέψη στην Αμερική και να λάβη χρυσό σε αντάλλαγμα. Ναι, το δολλάριο ήταν ‘τόσο καλό όσο και ο χρυσός.’
Λόγω του συστήματος αυτού, όταν ένας Αμερικανός εμπορευόμενος αγόραζε μια μηχανή από τη Γερμανία, εγνώριζε από πριν πόσα εστοίχιζε το δολλάριο σε Γερμανικά Μάρκα. Και ο Γερμανός εγνώριζε ότι μπορούσε ή να κρατήση το Αμερικανικό δολλάριο, ή ν’ αγοράση μ’ αυτό ένα Αμερικανικό προϊόν, ή να το ανταλλάξη με κάποιο άλλο νόμισμα, ή να το επιστρέψη και να πάρη χρυσό. Όλα αυτά διηυκόλυναν το παγκόσμιο εμπόριο.
Αλλά γιατί πρέπει τα έθνη να εμπορεύωνται υποβαλλόμενα σε όλη αυτή τη διαδικασία; Διότι διάφορες χώρες παράγουν μερικά είδη οικονομικώτερα από άλλα είδη. Μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα είδη αυτά για ν’ αγοράσουν πράγματα που δεν παράγουν διόλου ή τα παράγουν με δυσκολία.
Παραδείγματος χάριν, η Ιαπωνία πωλεί πολλά είδη, όπως είναι τα αυτοκίνητα, οι συσκευές τηλεοράσεως και ραδιοφώνου, σε άλλα έθνη. Ένα μέρος του χρήματος που εισπράττει από τις πωλήσεις αυτές το χρησιμοποιεί προς αγοράν πετρελαίου από τη μέση Ανατολή. Γιατί πετρελαίου; Διότι η Ιαπωνία δεν παράγει διόλου πετρέλαιο. Χωρίς πετρέλαιο η βιομηχανία της θα σταματούσε. Έτσι, πωλεί προϊόντα που παράγει με αφθονία και χρησιμοποιεί το εκ των πωλήσεων αυτών χρήμα για ν’ αγοράζη προϊόντα που της λείπουν.
Τα Προβλήματα Αυξάνουν
Το σύστημα που συνεφωνήθη το 1944 εφαρμόζεται εφόσον τα έθνη δαπανούν περίπου το ίδιο ποσό που κερδίζουν. Μοιάζει η υπόθεσις με το άτομο που κερδίζει $1.000 την εβδομάδα. Μπορεί να δαπανήση κάτι περισσότερο αυτή την εβδομάδα, αλλά κάτι λιγώτερο την επομένη. Για κάποια χρονική περίοδο δεν εγείρεται πρόβλημα, αν τακτοποιή τους λογαριασμούς του, ξοδεύοντας όσα περίπου κερδίζει.
Εν τούτοις, αν κατά συνήθεια ξοδεύη περισσότερα από όσα κερδίζει, τότε θα συναντήση δυσκολίες. Όταν ένα έθνος κάνη το ίδιο στο παγκόσμιο εμπόριο, τότε και αυτό θα συναντήση επίσης δυσκολίες.
Το 1950, επειδή η Αμερική ξόδευε στις ξένες χώρες, οι ξένοι είχαν περίπου 8.6 χιλιάδες εκατομμύρια Αμερικανικά δολλάρια. Αλλ’ αυτό δεν αποτελούσε πρόβλημα. Η Αμερική είχε για υποστήριξι του ποσού αυτού περίπου 22.8 χιλιάδες εκατομμύρια δολλάρια σε χρυσό, δηλαδή ένα τεράστιο πλεόνασμα. Οποτεδήποτε ήθελαν οι άλλες χώρες μπορούσαν να επιστρέψουν τα δολλάρια και να πάρουν χρυσό. Ναι, το 1950 το δολλάριο ήταν ακόμη ‘τόσο καλό όσο ο χρυσός.’
Εν τούτοις το 1960, ύστερα από δέκα έτη, το πλεόνασμα εκείνο του χρυσού είχε εξαφανισθή! Τα αποθέματα δολλαρίων στο εξωτερικό ανήρχοντο σε μεγαλύτερο ποσόν από τον χρυσό που είχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Και το 1970 η κατάστασις είχε γίνει πολύ χειρότερη. Σύμφωνα με ένα υπολογισμό, οι ξένοι είχαν πάνω από 43 χιλιάδες εκατομμύρια δολλάρια, αλλ’ οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν λίγο περισσότερα από 11 χιλιάδες εκατομμύρια δολλάρια σε χρυσό. Χρωστούσαν στους ξένους περίπου τέσσερες φορές περισσότερα από όσα μπορούσαν να πληρώσουν!
Ούτε εβελτιώνετο η κατάστασις. Πραγματικά, το έτος 1970 είδε τη μεγαλύτερη ισολογιστική ανισορροπία. Μόνο εκείνο το έτος οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσίαζαν έλλειμμα 10 χιλιάδες εκατομμύρια δολλάρια σε όλες τις συναλλαγές των στο εξωτερικό. Και στους τρεις πρώτους μήνες του 1971 το έλλειμμα ανήλθε στο συγκλονιστικό ποσό των 5.5 χιλιάδων εκατομμυρίων δολλαρίων!
Τι θα συνέβαινε τώρα αν τα άλλα έθνη ζητούσαν χρυσό για τα δολλάρια των; Το περιοδικό Νιους Γουήκ απαντά: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έκλειναν ασφαλώς το παράθυρο, ρίχνοντας το διεθνές νομισματικό σύστημα . . . σε μια κατάστασι συγχύσεως. Και σ’ αυτό το σημείο η καταπληκτική χώρα της διεθνούς οικονομίας θίγει την καθημερινή ζωή: το αποτέλεσμα του χάους αυτού θα ήταν μια παγκόσμια κατάρρευσις όμοια με την κρίσι της δεκαετίας του 1930.»
[Γράφημα στη σελίδα 5]
(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)
50 50
40 40
30 30
20 20
10 10
(Οι αριθμοί παριστούν δισεκατομμύρια δολλάρια.)
ΑΞΙΩΣΕΙΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΕ ΔΟΛΛΑΡΙΑ
ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΧΡΥΣΟΥ Η.Π.
1950 1955 1960 1965 1970