Η Έξπο ’70 της Ιαπωνίας—Μερικές Εντυπώσεις

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Ιαπωνία

«ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ ΑΡΜΟΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΓΕΝΟΣ»—αυτές οι λέξεις εκφράζουν το θέμα της Έξπο του ’70. Αυτό εκτίθεται για να δείξη ότι η Δυτική πρόοδος μαζί με την Ανατολική αρμονία προμηθεύουν το κλειδί για ένα λαμπρότερον κόσμο για το ανθρώπινο γένος. Επιτυγχάνει σ’ αυτό η Έξπο ’70; Ας πάμε και ας δούμε.

Σ’ αυτό το καθαρό ανοιξιάτικο πρωινό τρέχομε με το αυτοκίνητο ολόγυρα στα 815 αίηκερς (3260 στρέμματα) της Έξπο ’70 με την πιο μεγάλη ταχύτητα, και έπειτα συναντώμεθα μ’ εκατοντάδες άλλα οχήματα σ’ ένα ευρύχωρο τόπο σταθμεύσεως. Δεν είναι ακόμη η ώρα που ανοίγει η έκθεσις, αλλ’ η ουρά των ανθρώπων είναι ήδη μεγάλη. Στην κυρία είσοδο ένας φουτουριστικός «Πύργος του Ηλίου» που έχει ύψος 198 πόδια.

Την ώρα που φθάνομε στο Σοβιετικό περίπτερο, η ουρά υπολογίζεται ότι έχει μήκος τριών ωρών, κι’ έτσι την προσπερνούμε και μπαίνομε στο περίπτερο της Αγγλίας ύστερα από αναμονή λεπτών. Το βρίσκομε πραγματικά ενδιαφέρον. Μια ποικιλία ταχυκίνητων κινηματογραφικών ταινιών καθώς και εικόνες περιγράφουν ζωηρά τη ζωή και τη βιομηχανία, την τέχνη και την ιστορία της Βρεττανίας και μας έφεραν ως την σημερινή επιστημονική πρόοδο, τις πιο πρόσφατες μηχανές των αεριωθουμένων, τα ιπτάμενα πλοία, τις ανακαλύψεις στο βασίλειο της ιατρικής, και τα παρόμοια.

Λέγεται ότι 300.000 άτομα είναι τώρα στην περιοχή της εκθέσεως. Ενεργητικοί όμιλοι τουρισμού που φορούν πολύχρωμες ζώνες και «καπέλλα Έξπο» κινούνται εδώ κι’ εκεί. Εν τούτοις δεν περιμένομε καθώς περνούμε από ένα μοναδικό υπαίθριο Βραζιλιανό χωλλ και απολαμβάνομε ένα φιλοφρονητικό κύπελλο καφφέ. Έπειτα, το περίπτερο της Χαβάης, με τα τραγούδια της και τους χορούς χούλα. Δεν χρειάζεται να περιμένωμε ούτε στους λοιπούς χώρους, όπου μ’ έκπληξι βρίσκομε γλυκειά μουσική.

Ζωηρή Λατινική μουσική και τραγούδι, που παρουσιάζεται από ένα ζωηρό όμιλο τροβαδούρων, μας προσελκύει στο Μεξικανικό περίπτερο. Ένα μεγάλο ηλιακό ημερολόγιο Αζτέκων ανοίγει το δρόμο σε μια ζωηρή εξεικόνισι της Μεξικανικής ιστορίας μέσω των αιώνων των Αζτέκων και του Καθολικισμού προς τους νεωτέρους χρόνους. Εκεί κοντά είναι το Ελληνικό περίπτερο, το οποίον πάλι μας φέρνει μακριά στους προχριστιανικούς χρόνους. Έξοχο είναι ένα μεγάλο μωσαϊκό, που εξετάφη από τα ερείπια της Πομπηίας, που δείχνει τον Μέγαν Αλέξανδρον, όταν έρχεται να πολεμήση με τον Δαρείο τον Γ’ της Περσίας στην Ισσό, το έτος 333 π.Χ.

Το Ινδικό περίπτερο είναι λαμπρό με την προσπάθεια να περιγράψη τις αρχές και την ιστορία της Ινδίας και τον αγώνα για την ανοικοδόμησι ενός συγχρόνου έθνους. Η ιστορία του Βουδδισμού απεικονίζεται πολύ καθαρά, και μας λέγουν ότι ο Βούδδας γεννήθηκε το έτος 644 π.Χ. Τότε η συγγραφή των Εβραϊκών Γραφών είχε σχεδόν συμπληρωθή. Τα κύρια δόγματα του Βουδδισμού εκτίθενται σε μια πλάκα, στην οποία διαβάζομε:

«Τότε ο Βούδδας είπε: Ορθή άποψις, ορθός σκοπός, ορθή ομιλία, ορθή δράσις, ορθή διαγωγή, ορθοί πόροι ζωής, ορθή προσπάθεια, ορθό ενδιαφέρον, ορθή συγκέντρωσις. Όλα είναι πρόσκαιρα.» Σκεπτόμεθα, ποια χρησιμότητα μπορούν να έχουν τα «ορθά» πράγματα αν δεν διαρκούν;

Αλλά είναι καιρός να ξεκουρασθούμε.

Ο Ιαπωνικός Κήπος και η Ιαπωνία

Περπατούμε λίγο για να πάμε στον Ιαπωνικό κήπο εκτάσεως 64 αίηκερς (256 στρέμματα). Εδώ, ανάμεσα σε μεγάλες και μικρές λίμνες γεμάτες από ψάρια και άνθη ίριδων και λωτών, μεταξύ ρυακίων και καταρρακτών, τεϊοποτείων και εκθέσεων νάνων δένδρων, και με κελαδίσματα πουλιών και μουσική κότο (άρπας) που σκορπίζεται από μεγάφωνα, βρίσκομε ένα υπέροχα διάφορο χαρακτηριστικό της Έξπο ’70. Εδώ αναπαυόμεθα σ’ ένα αναψυκτήριο ανάμεσα στην αρμονία της δημιουργίας του Θεού. Μας κάνει να σκεπτώμεθα, επίσης, ότι η διαρκής πρόοδος για το ανθρώπινο γένος δεν πρόκειται να βρεθή στις πόλεις που είναι χτισμένες από χάλυβα και τσιμέντο, με τη μόλυνσι του αέρος και του νερού, αλλά πρέπει να περιμένωμε ως τον καιρό, που τώρα είναι κοντά, οπότε ο πάνσοφος Δημιουργός αποκαθιστά τον παράδεισο στη γη με τον δικό του τρόπο.

Ξεκούραστοι για περισσότερο περίπατο, περνούμε απέναντι στο Ιαπωνικό περίπτερο. Καθόσον η ουρά των ανθρώπων σέρνεται σαν φίδι στον δρόμο της προς την είσοδο, υπάρχουν σαράντα λεπτά της ώρας για να εξετάση κανείς προσεκτικά το εξωτερικό αυτής της κατασκευής που εστοίχισε $15 εκατομμύρια, της πιο δαπανηρής και συζητήσιμης σε όλη την Έξπο ’70. Εσωτερικά υπάρχει μια ζωηρή απεικόνισις της Ιαπωνικής μυθολογίας, που συνδυάζεται με πραγματική ιστορία. Ένα φοβερό αποτύπωμα της Βουδδιστικής «κολάσεως» με τα θύματά της που κουλουριάζονται, σε βασανιστική αγωνία υπενθυμίζει την «κόλασι» του Δάντη—αληθινά, όλες οι ψευδείς θρησκείες έχουν κοινές αρχές!

Αλλά γρήγορα περνούμε στη νεώτερη Ιαπωνία και καταπλησσόμεθα από την ορμή της ζωής και τις στατιστικές. Ο συνωστισμός και ο θόρυβος είναι αληθινός πραγματικά, ακόμη και σ’ ένα δάσος κεραιών τηλεοράσεως—αλλά είναι αυτό πρόοδος; Ένα κυκλικό θέατρο φέρνει κάποια ανακούφισι και αρμονία, καθόσον παρακολουθούμε τον «Κόσμο μας,» σε δεκαοκτώ κινηματογραφικές οθόνες, που απεικονίζουν ταυτοχρόνως τη ζωή της Οζάκας και άλλων μεγαλουπόλεων του κόσμου. Βλέπομε ένα τάπητα στον τοίχο με τον τίτλο «Ο Πύργος της Χαράς,» που παρουσιάζει μεγάλη ελπίδα για μελλοντικές χρήσεις της ατομικής ενεργείας.

Έπειτα, ως αποκορύφωμα, έρχεται ένα από τα ωραιότερα πράγματα της Έξπο ’70—το Μεγάλο Θέατρο, με την οθόνη του πλάτους 157 ποδών (48 μέτρων) και την έγχρωμη ταινία «Η Ιαπωνία και ο Ιάπων.» Υπέροχη φωτογράφησις δείχνει το όρος Φούτζι στις τέσσερες εποχές του και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που το περιβάλλουν. Τους βλέπομε, νέους και ηλικιωμένους, στο σχολείο και στην εργασία, ανάμεσα στα χιόνια και τους τυφώνες, σε καιρόν ανθήσεως και στην περίοδο των αναρριχήσεων στο Φούτζι—οπότε η κορυφή του όρους φαίνεται ακόμη περισσότερο κοσμοβριθής από την Έξπο ’70!

Αφού είδαμε εκεί κοντά διάφορα Ιαπωνικά τεχνολογικά εκθέματα, απολαμβάνομε ένα πρόωρο δείπνο—με κάποια τιμή—και παίρνομε το κινητό μονοπάτι ανάμεσα στα γήπεδα.

Άποψις των Ανταγωνιζομένων Γιγάντων

Φθάνοντας στο Αμερικανικό Περίπτερο, πρέπει να περιμένωμε μόνον τριανταπέντε λεπτά στην ουρά. Το βραδυνό πλήθος είναι μικρότερο. Η κατασκευή του Αμερικανικού Περιπτέρου είναι επιβλητικά ελκυστική. Μια πελώρια αυτοστηριζόμενη ωοειδής στέγη, που μόλις υψώνεται επάνω από το επίπεδο του εδάφους, σκεπάζει ολόκληρο τον χώρο των εκθεμάτων υποκάτω,—καμμιά δοκός, κανένας στύλος.

Η Αμερικανική επίδειξις αρχίζει μ’ ένα λαμπρό ξεκίνημα, με μεγάλες ασπρόμαυρες φωτογραφικές απεικονίσεις από διάσημους καλλιτέχνες που απεικονίζουν τη ζωή στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Προχωρούμε μέσα στον στρόβιλο και τη δράσι του κόσμου των σπορ που είναι προσαρμοσμένος στα ενδιαφέροντα του φιλάθλου Ιαπωνικού κοινού. Αλλά η πραγματικώς μεγάλη επίδειξις αρχίζει με τα καψαλισμένα πρότυπα του μικρού Τζέμινι με το πάρα πολύ μεγαλύτερο διαστημόπλοιο Απόλλων, και τελειώνει μ’ ένα περικλεισμένο τεμάχιο σεληνιακού βράχου. Αυτός δεν φαίνεται διαφορετικός από γήινο βράχο, και απορούμε αν αυτό το τελικό προϊόν της εξερευνήσεως του διαστήματος σημαίνει πράγματι πρόοδο δισεκατομμυρίων δολλαρίων.

Αν υπάρχη κάποιος λόγος να ελπίζωμε στον Θεό για πρόοδο, δεν την είδαμε. Ή μήπως ο Θεός έχει αντικατασταθή από τη στολή του Μπαίημπ Ρουθ και από τον σεληνιακό βράχο;

Θα κάμωμε μια απόπειρα πάλι για το Σοβιετικό Περίπτερο; Ο μονόρραβδος σιδηρόδρομος μάς φέρνει γύρο προς την άλλη πλευρά της Έξπο και σε λίγο στεκόμεθα κάτω από την πυργωτή ερυθρόλευκη οικοδομή με το αέτωμά της από χρυσό σφυρί και δρεπάνι υψούμενο στον ουρανό. Βρεθήκαμε μέσα σε πέντε λεπτά. Από την αρχή, το θέαμα είναι πολύ ενδιαφέρον, για να μιλήσωμε ιστορικώς. Αλλά γρήγορα κουραζόμεθα να βλέπωμε εικόνες του Λένιν, του Λένιν, του Λένιν—τόσο καταφανώς υπέρτατου θεού των Σοβιέτ.

Μας ωδήγησαν στις μεγάλες περιοχές ξυλείας της Σοβιετικής Ενώσεως, και μας υπενθύμισαν τη γέννησι πολλών νέων πόλεων και τη θεαματική ανάπτυξι ηλεκτρικής ενεργείας και τη χρήσι της. Το κορύφωμα των εκθεμάτων των Σοβιέτ είναι πραγματικά διαστημόπλοια, περιλαμβανομένου του Σογιούζ, και βλέπομε πώς αυτά μπαίνουν στο διάστημα. Αλλά αντί ομοιωμάτων αστροναυτών, θα προτιμούσαμε να συναντήσουμε προσωπικά μερικούς από τους νεαρούς του έθνους, όπως είχαμε μια τέτοια ευχάριστη πείρα σε πολλά από τ’ άλλα περίπτερα.

Τόσον η Αμερικανική όσον και η Σοβιετική έκθεσις αφήνουν την εντύπωσι ότι η ελπίδα για τη μελλοντική πρόοδο του ανθρωπίνου γένους βρίσκεται στο εξωτερικό διάστημα. Αλλ’ είναι αυτό αληθινό;

Περιήγησις σε Πολλά Έθνη

Μια άλλη μέρα ξημερώνει, και η πρώτη μας επίσκεψις είναι στη Βουλγαρική αίθουσα. Τι ευτυχισμένο ξεκίνημα της ημέρας! Μας καλωσορίζουν στην είσοδο από ένα ευρύχωρο κιγκλίδωμα ένας χορός από κοπέλλες με τοπικές ενδυμασίες, τραγουδώντας ζωηρά λαϊκά τραγούδια. Και μολονότι κανένας δεν αμφιβάλλει ότι αυτή είναι μια χώρα της σοσιαλιστικής οικογενείας εθνών, οι άνθρωποι και η ζωή τους, η ύπαιθρός τους, οι αμπελώνες τους και οι αγροί τους απεικονίζονται μ’ ένα τρόπο πάρα πολύ ελκυστικό.

Εξ άλλου, το γειτονικό περίπτερο της Τσεχοσλοβακίας, μολονότι ωραία κατασκευασμένο με τοίχους από γυαλί, φαίνεται να δίνη έμφασι σ’ ένα νοσηρό φόβο πολέμου. Ένας επισκέπτης εμπρός από μας έγραψε στο βιβλίο που βρισκόταν στην έξοδο: «Αυτή είναι μια πολύ πενιχρή έκθεσις.» Εν τούτοις, εμείς από μέρους μας, βρίσκαμε πολλά που είναι ενδιαφέροντα και διδακτικά στο Τσεχικό φινάλε, μια ταινία που περιγράφει πώς κατασκευάζεται και πώς χρησιμοποιείται το Τσεχικό γυαλί και το κρύσταλλο.

Έπειτα από ένα άλλο πρόγευμα στο μαγευτικό περιβάλλον του Ιαπωνικού κήπου, προχωρούμε να ιδούμε τις Αφρικανικές αίθουσες. Μερικές από αυτές παρουσιάζουν ωραίες έγχρωμες φωτογραφίες αγρίων ζώων και μεγάλων δασών, ορέων, ποταμών και καταρρακτών. Πόσο ελκυστική είναι αυτή η γη με όλη την ποικιλία της, όταν είναι ελεύθερη από ιδιοτελείς ιδεολογίες και άπληστη εκμετάλλευσι! Αλλά δεν μπορούμε να συμφωνήσωμε με τον ισχυρισμό ότι η Τανζανία ήταν το μέρος «όπου ο άνθρωπος για πρώτη φορά έλαβε το πνεύμα της ζωής, πριν από 1.750.000 χρόνια.»

Η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ελβετία και άλλες χώρες έχουν έξοχα περίπτερα που καλύπτουν την Ευρωπαϊκή σκηνή, τη μουσική της, τη διασκέδασί της, την ιστορία της και τη φυσική της ωραιότητα. Ένας περίπατος μέσα από ένα Νεοζηλανδικό βροχερό δάσος, γεμάτο από τις φωνές των τούις και των χασμαρρύγχων (πτηνών) και μια σειρά 4 θεάτρων που περιγράφουν την «Ανακάλυψι» στον Καναδά, μας φέρνουν σε άλλα μέρη της γης. Το Καναδικό περίπτερο ευγενικά παραχωρεί πάγκους για να καθήσωμε καθώς η ουρά προχωρεί καθ’ ομίλους μέσα στο πυραμιδοειδές Ανάκτορο των Καθρεπτών. Ευτυχώς, υπάρχουν καθίσματα σε καθένα από τα θέατρά του, επίσης, και ένα συναρπαστικό πληροφοριακό θέαμα. . .εωσότου αρχίζει ένα εκνευριστικό δεκάλεπτο ενός βραχνού, ψυχεδελικού ροκ ν’ ρολλ, που προφανώς είναι η «ανακάλυψις» του Καναδά για τον μέλλον. Μπορεί αυτό να είναι αρμονία; Είναι αυτό πρόοδος;

Κυττάζοντας προς το Μέλλον

Θέλομε να ιδούμε περισσότερα από τα Ιαπωνικά εκθέματα, αλλά μακρές ουρές αναμονής μάς αποθαρρύνουν. Εν τούτοις, περάσαμε από άλση μπαμπού μέσα στη Ματσουσίτα Ελέκτρικ, η οποία επώλησε το περασμένο έτος 1.300.000 συσκευές εγχρώμων τηλεοράσεων. Αυτή η έκθεσις επιδεικνύει μια μεταλλική κάψουλα Χρόνου, που περιέχει ένα πλήρες υπόμνημα των καιρών μας, και η οποία πρόκειται να ταφή σε βάθος πενήντα ποδών (15 μέτρων) στο Φρούριο της Οζάκας, μετά το κλείσιμο της Έξπο ’70. Η κάψουλα θα περιέχη είδη ιματισμού, σκεύη νοικοκυριού, ένα ρόλλο ιστορίας και μαγνητοταινίες θορύβων—ακόμη και τον χρεμετισμό ενός ίππου και τον γρυλλισμό ενός χοίρου. Αυτή η κάψουλα δεν πρέπει ν’ ανοιχθή παρά ύστερα από 5.000 χρόνια. Είναι μια πρωτότυπη ιδέα, αλλά αυτή η Κάψουλα του Χρόνου θα είναι ενδιαφέρουσα ύστερα από 5.000 χρόνια;

Η αίθουσα των επιχειρήσεων του Ομίλου Φούτζι μοιάζει σαν ένα πελώριο βαγόνι σκεπασμένο με πορτοκάλια. Ο κινηματογράφος της με τη μεγάλη οθόνη φαίνεται να χαρακτηρίζη τις δυσαρμονίες της ανθρωπίνης ζωής από τη σύλληψι μέχρι του τάφου—τις αναλογίες της, τις φυλετικές και εθνικές της διαιρέσεις, τις σκληρότητες και απογοητεύσεις της. Μας κάνει να ρωτούμε, Πού επάνω στη γη, μεταξύ του ανθρωπίνου γένους υπάρχει ελπίδα για πρόοδο και αρμονία; Άλλοι έχουν ζωηρές εντυπώσεις, επίσης, διότι ακούμε έναν περαστικό Ιάπωνα σπουδαστή να παρατηρή, «Πρόοδος και αρμονία—ακριβώς το αντίθετο!»

Σε δύο μέρες βλέπομε μόνον ένα ενδιαφέρον, τμήμα της κυρίας περιοχής της Εκθέσεως, αλλά βρίσκομε την ευχαρίστησί μας στο αναπαυτικό περιβάλλον του Ιαπωνικού κήπου.

Η Έξπο ’70 είναι ένα καταπληκτικό θέαμα. Είναι πελώρια. Είναι πληροφοριακή και μορφωτική επειδή παρουσιάζει τους λαούς του ανθρωπίνου γένους, το περιβάλλον τους και τις δραστηριότητες των. Υπογραμμίζει την κραυγαλέα ανάγκη για πρόοδο και αρμονία. Αλλά μπορεί να χαράξη τον δρόμο για να τις φθάση; Αυτό είναι ένα πάρα πολύ κολοσσιαίο έργο, ακόμη και για τον κολοσσό της Ιαπωνικής Έξπο ’70.

[Εικόνα στη σελίδα 9]

Πύργος του Ηλίου, Σύμβολο της Έξπο ’70