«Μαύρος Χρυσός» στην Οπισθία Αυλή της Αλάσκας

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Αλάσκα

«ΧΡΥΣΟΣ ΒΡΕΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΛΟΝΤΑΪΚ!» ήταν η δραματική αναγγελία που το 1896 υπεκίνησε μια εξόρμησι Καναδών και Αμερικανών προς την Αλάσκα και το Γιούκον. Πλήθη είχαν επηρεασθή από την ελπίδα ότι θα εγίνοντο πλούσιοι στα χρυσοφόρα πεδία. Κατά τα τελευταία έτη μια όμοια αναγγελία πάλι έκαμε να ξεκινήση μια μετανάστευσις προς την Αλάσκα. Αυτή τη φορά ο αντικειμενικός σκοπός είναι «ο μαύρος χρυσός»—το πετρέλαιο, που ανεκαλύφθη στην παγερή Βόρεια Κλιτύ της Αλάσκας.

Η παρουσία πετρελαίου εδώ παρετηρήθη πρώτα από τους Ρώσους, διότι μνεία αυτής γίνεται στα υπομνήματά των στις αρχές της δεκαετίας του 1860. Οι Αμερικανοί έμαθαν για το μαύρο υγρό εδώ περίπου το 1880, μετά την αγορά της χώρας από τη Ρωσία. Οι πρώτες αξιώσεις για πετρέλαιο προέκυψαν το 1897. Ίσως οι Εσκιμώοι αξίζουν έπαινον για τις πρώτες «ανακαλύψεις» πετρελαίου στον Αρκτικό, αφού «εξώρυτταν» μεγάλα κομμάτια εμποτισμένα με πετρέλαιο και τα έκαιαν για να ξεπαγώνουν τα επιπλέοντα ξύλα των.

Κάποιο σοβαρό ενδιαφέρον γι’ αυτό το πετρέλαιο εξεδηλώθη στις αρχές του αιώνος, αλλά ό,τι άρχισε να είναι επικερδής εργασία έληξεν απότομα κατά το 1904 όταν οι πετρελαιοθήρες ενδιαφέρθηκαν για τα νέα πηγάδια του Τέξας και της Καλιφόρνιας. Η εξερεύνησις των πετρελαίων προχώρησε σε μικρά κλίμακα πάντοτε από τον καιρό εκείνον. Κατά την δεκαετία του 1950 το Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών εξετέλεσε μερικές γεωτρήσεις σ’ αυτό το μέρος του κόσμου. Εν τούτοις, το πρόγραμμα διεκόπη λόγω του κλίματος και του απροσίτου του τόπου. Τώρα τα ευρήματα πετρελαίου στην απομακρυσμένη Βόρειο Κλιτύ οδηγούν στη θεωρία ότι η «πίσω αυλή» μας μπορεί εύλογα να κρατή περισσότερα από σαράντα δισεκατομμύρια βαρέλια του «μαύρου θησαυρού.»

Ο Τόπος

Ο Κόλπος Πράντχοε στη βόρεια ακτή της Αλάσκας μπορεί καλά να ονομασθή η «πίσω αυλή» μας, επειδή βρίσκεται μακρύτερα από τετρακόσια μίλια βορείως του Φαίρμπανκς, τόπου εξορμήσεως για το εσωτερικό. Όταν το αεροπλάνο αναχωρήση από το Φαίρμπανκς, αφήνει πίσω το κυρίως κατοικημένο τμήμα της πολιτείας. Ενώ πετά κανείς επάνω από την Οροσειρά των Ορέων Μπρουξ, μπορεί να ιδή τη Βόρεια Κλιτύ να βυθίζεται κάτω από τα βουνά επί 150 μίλια περίπου βορείως από τον Αρκτικόν Ωκεανό. Αυτή η πεδινή ζώνη σχεδόν χωρίς χαρακτηριστικά τούνδρας εξαπλώνεται από ανατολών προς δυσμάς περίπου χίλια μίλια.

Όταν προσεγγίζη κανείς τον Κόλπο Πράντχοε αεροπορικώς, πρώτα κατοπτεύει μια κουκίδα στην απέραντη, ακατοίκητη πεδιάδα. Ολίγα λεπτά αργότερα, αυτό το στίγμα λαμβάνει μορφή και μεταβάλλεται για να γίνη ο εξοπλισμός του πετρελαίου ή γερανός που πυργώνεται επάνω από το σύμπλεγμα των προκατασκευασμένων οικοδομών και ν’ αποτελή το μόνο «δένδρο» μέσα σε εκατοντάδες μίλια αυτού του τόπου στον μακρυνό βορρά.

Η γη εδώ φέρει μια πανοπλία στη διάρκεια ολοκλήρου του έτους από μονίμως παγωμένο έδαφος. Ο Οκτώβριος, η αρχή του χειμώνος, φέρνει δριμύ κρύο, θερμοκρασίες που πέφτουν χαμηλά ως 70° Φαρενάιτ κάτω του μηδενός. Φαντασθήτε μερικά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι τεχνικοί των εγκαταστάσεων όταν ανεγείρουν τον εξαρτισμό τους! Όταν η θερμοκρασία είναι 40 βαθμών Φ. κάτω του μηδενός, άνεμοι που πνέουν με ταχύτητα πενήντα μιλίων την ώρα παράγουν «συντελεστήν ψύξεως» πολύ χαμηλότερον από όσο δείχνει το θερμόμετρο. Οι εργάται πρέπει να έχουν υπ’ όψιν των ότι «σάρκα που εκτίθεται μπορεί να παγώση μέσα σε τριάντα δευτερόλεπτα» κάτω από τέτοιες συνθήκες. Το μέταλλο γίνεται εύθραυστον. Το κοινό ελαστικό μπορεί να θρυματίζεται σαν γυαλί.

Ορμητικές καταιγίδες λυσσούν εδώ επί πολλές ημέρες, εμποδίζοντας και τους σκληραγωγημένους στην εργασία, ακόμη κι’ αν είναι σπαργανωμένοι από την κεφαλή ως τα πόδια σε προστατευτικούς μανδύες χιόνων, με θερμά εσώρρουχα που καλύπτουν όλα και μονωτικές μπόττες. Δεν υπάρχουν καθόλου δένδρα για να μειώνουν την έντασι των ανέμων. Το κατάλευκο τοπίο έξω, με ουρανό και γη που λαμβάνουν την ίδια αδιάκριτη χιονώδη λάμψι, μπορεί να ελαττώνη την ορατότητα μόνον σε πέντε ή έξη πόδια. Τα φορτηγά αυτοκίνητα πρέπει να τηρούνται σε κίνησι 24 ώρες ημερησίως· άλλως μπορεί να γίνη αδύνατη η λειτουργία των επί μέρες ή εβδομάδες. Στο μέσον του χειμώνος ο ήλιος σχεδόν εξαφανίζεται επί δύο μήνες και μόλις υπάρχει μια λάμψις λυκόφωτος κατά το μεσημέρι. Κατά τη διάρκεια των περιόδων κακοκαιρίας οι άνδρες πρέπει να καταφεύγουν πίσω από τις βαρειές σαν του ψυγείου θύρες του σπιτιού των.

Το καλοκαίρι, η τήξις των πάγων μεταμορφώνει την επιφάνεια της τούνδρας σε σπογγοειδείς βάλτους μολυσμένους από κουνούπια, και ρηχές λίμνες και ρεύματα. Τότε είναι στην πραγματικότητα αδύνατον να μετακινή κανείς βαρύν εξοπλισμό και μηχανήματα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον πολύ προπαρασκευαστικό έργο και γεωτρήσεις πρέπει να εκτελούνται τον χειμώνα όταν οι διαρκείς πάγοι είναι στερεοί στην επιφάνεια.

Μια Πληρέστερη Ματιά στην Εγκατάσταση

Και τώρα μια πληρέστερη ματιά σ’ αυτό το προχωρημένο φυλάκιο των πετρελαίων. Φαίνεται ότι προτού ανεγερθή ο εξοπλισμός ή οιαδήποτε άλλη κατασκευή, πρέπει να κατατεθούν ειδικά θεμέλια. Αυτό συμβαίνει επειδή τα ανώτερα στρώματα του μονίμου πάγου βάθους 1.000 ποδών μαλακώνουν με τη θερμότητα του καλοκαιριού, και οι βαρειές κατασκευές οι χτισμένες επάνω στο έδαφος δυνατόν να βυθισθούν πέντε έως δέκα πόδια σε μια εποχή. Συνεπώς σωροί ξυλείας σύρονται είκοσι πόδια εντός του μονίμου πάγου, αρκετά βαθειά έτσι ώστε οι άκρες του βάθους εντοιχίζονται σε αδιατάρακτο παγωμένο έδαφος. Έπειτα κατασκευάζεται μια νήσος επάνω στο σωρό, περιλαμβανομένου και ενός μονωτικού παραγεμίσματος από χαλίκι, συνόλου πάχους πέντε ποδών. Έτσι, οι διάδρομοι προσγειώσεως αεροσκαφών, τα υπνωτήρια καθώς επίσης και οι άλλες εγκαταστάσεις έχουν ένα καλό και στερεό θεμέλιο.

Εφόσον το ακατέργαστο πετρέλαιο προέρχεται από τα βάθη της γης και είναι θερμό έως 160° Φ., αυτό δημιουργεί περισσότερα προβλήματα τήξεως σε βάθη διακοσίων ποδών. Οι μηχανικοί επινοούν τηλεσκοπική επένδυσι της γεωτρήσεως και τρόπους περιοδικής υψώσεως του εξαρτισμού για να ισοσταθμίσουν το τηκόμενο και βυθιζόμενο έδαφος υποκάτω.

Εβδομήντα πέντε άνδρες εργάζονται και κατοικούν εδώ. Το σπίτι τους φαίνεται σαν μια κιβωτοειδής κατασκευή μήκους διακοσίων ποδών περίπου. Σε πλησιέστερη άποψι αλλάζει ώστε να γίνεται σαν δύο μακρές σειρές συγκροτημάτων συρομένων σπιτιών, καθεμιάς 38 ποδών μήκους, τοποθετημένων άκρη με άκρη με ένα μεγάλον διάδρομο μεταξύ των. Αυτό χρησιμεύει σαν είσοδος. Μια καλά φωτισμένη αίθουσα εστιατορίου, ένας θάλαμος αναψυχής και λουτρά παρέχουν μια όσο το δυνατόν ευχάριστη και οικιακή ατμόσφαιρα.

Η τροφή είναι νόστιμη και άφθονη, διότι οι άνδρες έχουν ανάγκη από ενέργεια για να εργάζωνται δωδεκάωρες φυλακές επτά ημέρες την εβδομάδα. Είναι μερικοί που παίζουν παιγνιόχαρτα στον θάλαμο της αναψυχής, ενώ άλλοι παίζουν μπιλλιάρδο. Ακόμη άλλοι μπορούν να παρακολουθούν κινηματογράφο ή απλώς να διαβάζουν. Καμμιά εκπομπή ραδιοφώνου ή τηλεοράσεως δεν μπορεί να λειτουργήση σ’ αυτόν τον απομακρυσμένο τόπο. Οι άνδρες ακολουθούν αυτή τη ρουτίνα επί έξη εβδομάδες, και κατόπιν απολαμβάνουν άδεια δύο εβδομάδων. Οι περισσότεροι δαπανούν την άδειά τους μαζί με τις οικογένειές τους στο Φαίρμπανκς ή στο Άνκορετζ. Γιατί εκλέγουν να εργάζωνται και να μένουν σ’ ένα τόσο απομακρυσμένο τόπο; Γενικώς θα σας πουν ότι αυτό γίνεται λόγω των υψηλών ετησίων αποδοχών.

Αλλά όλος αυτός ο βαρύς εξοπλισμός—πώς έφθασεν εδώ; Πολλά μέσα μεταφοράς χρησιμοποιήθηκαν. Το ταχύτερο και δαπανηρότερο είναι το αεροπλάνο. Τα μεγάλα ιπτάμενα βαγόνια «Χέρκουλης» μετέφεραν τρακτέρ που ζυγίζουν περισσότερα από 46.000 πάουντς το καθένα. Άλλα φορτία που μετεφέρθησαν ήσαν οχήματα μεγάλων σιδηροδρομικών μεταφορών μήκους 40 ποδών ή τα συγκροτήματα των υπνωτηρίων. Μικρά αεροπλάνα και ελικόπτερα μετέφεραν άνδρες και μικρότερα είδη εξοπλισμού. Ένα ελικόπτερο «Σκάυκραιην,» που μοιάζει με μια γιγαντιαία δρακοντόμυιγα, με μήκος 88 ποδών και βάρος 16.000 πάουντς περίπου, μετέφερε εδώ τρακτέρ που συνηγωνίζετο το ίδιο του το βάρος.

Ρωμαλέοι διεκπεραιωταί αψήφησαν τις κακουχίες της Αρκτικής ζώνης για να παραδώσουν εξοπλισμό και εφόδια στην Κλιτύ μέσω σλεπίων, συρμών ελκύθρων και φορτηγών μεγάλων αυτοκινήτων επάνω στην «παγωμένη λεωφόρο.» Εφόσον αρχικά καθόλου δεν υπήρχαν δρόμοι προς το εσωτερικό της Βόρειας Κλιτύος, τρακτέρ και μπουλντόζες τύπου Κάτερπιλλαρ έσυραν αμαξοστοιχίες από έλκηθρα φορτωμένα με μηχανήματα. Επάνω από τετρακόσια μίλια διαδρομής επάνω σε παγωμένους ποταμούς και ορεινές κλιτύες εσύροντο, σαν τεράστιοι σαλίγκαροι, μαζί με τα φορτία τους.

Ογδόντα μίλια βορείως του Φαίρμπανκς είναι το νότιο τέρμα της 500 μιλίων Λεωφόρου Ουώλτερ Χίκελ, που άρχισε να λειτουργή την άνοιξι του 1968, ενός δρόμου που έχει δυο λωρίδες και που έχει στρωθή κατά γράμμα από χιόνι και πάγο, και μπορεί να χρησιμοποιηθή μόνον όταν είναι παγωμένη τον χειμώνα. Οι κατασκευασταί της χρειάσθηκε να αντιπαλαίσουν με θερμοκρασίες και άνεμους 70 βαθμών κάτω από το μηδέν. Σ’ ένα σημείο χρειάσθηκε να κατασκευασθή γέφυρα από πάγο μήκους ενός τετάρτου του μιλίου, επάνω από τον Ποταμό Γιούκον. Στην επιφάνεια της φυσικής δομής του πάγου ετέθη ένα κιγκλίδωμα από ξύλινους κορμούς διαμέτρου 4 έως 10 ιντσών. Με αντλίες έρριξαν νερό επί της κατασκευής αυτής εωσότου έγινε μια ενισχυμένη γέφυρα από πάγο. Περισσότεροι κορμοί δένδρων προσετέθησαν έπειτα στην επιφάνεια και περισσότερο νερό έρριξαν με αντλίες από πάνω εωσότου η επιφάνεια της παγογέφυρας έφθασε στο ύψος της προσγειώσεως του δρόμου επί των οχθών του ποταμού. Εργαλεία, είδη κλινοσκευής, ιματισμός και τροφή τουλάχιστον για 48 ώρες αποτελούν τα απαιτούμενα είδη εκτάκτου ανάγκης για τους αυτοκινητιστάς που χρησιμοποιούν αυτή την λεωφόρο από πάγο.

Ρυμουλκά και σλέπια αγωνίσθηκαν στον δρόμο τους προς βορράν από δυο διευθύνσεις για να παραδώσουν τα φορτία των. Μερικά ήλθαν γύρω από τη δυτική ακτή της Αλάσκας, αψηφώντας τον απρόβλεπτο καιρό και τις παγοσκεπείς Πολικές κορυφές. Άλλοι ήλθαν βορείως του Ποταμού Μακένζυ του Καναδά. Αυτοί έπρεπε να προσέχουν από τα ρηχά στον ποταμό, που εγίνοντο από την πολύ ξηρή εποχή.

Εξαγωγή του Πετρελαίου

Τόσα πολλά χρειάσθηκαν για να φθάσουν τα μηχανήματα επί τόπου και για την ανέγερσι των εγκαταστάσεων. Αλλά τώρα, τι θα πούμε για την εξαγωγή του πετρελαίου από τις πηγές όταν αυτό αντληθή από τα βάθη της γης;

Σε μερικούς θ’ άρεσε να ιδούν τον Σιδηρόδρομο της Αλάσκας να εκτείνεται περίπου 400 μίλια με δαπάνη $500 εκατομμυρίων. Το ακατέργαστο πετρέλαιο θα μπορούσε τότε να φορτώνεται με σιδηροδρόμους προς τους θαλασσίους λιμένας της Αλάσκας ως το Άνκορετζ, το Σήγουαρντ ή το Γουίττιερ, και απ’ εκεί στην αγορά μέσω ωκεανοπόρων δεξαμενοπλοίων. Εξετάζονται επίσης κατ’ ευθείαν γραμμές προς τον Κόλπο Πράντχοε για δεξαμενόπλοια και φορτηγίδες. Τόσο για τη δυτική οδό μέσω του Βεριγγείου Πορθμού όσο και για τη Βορειοδυτική Δίοδο μέσω του Καναδά γίνονται σοβαρές σκέψεις, μολονότι και οι δύο φράσσονται κατά το μεγαλύτερον τμήμα του έτους από βαρείς πάγους. Ειδικά εξωπλισμένο με βαριά ωπλισμένο σκάφος, το α/π Μανχάτταν τελευταίως κατώρθωσε να διέλθη από τους κινδύνους της τελευταίας οδού. (Βλέπε Ξύπνα! της 22 Ιουνίου 1970) Οι Εταιρίες πετρελαίων δεν έχουν αποφασίσει ακόμη για την πρακτικότητα αυτού του μέσου αποστολής.

Φαίνεται ότι η Εταιρία Τρανσαλάσκα Πάιπλάιν θα είναι η πρώτη που θα μεσολαβήση για να φέρη το ακατέργαστο πετρέλαιο στην αγορά. Μια πελώρια αρτηρία διαμέτρου 48 ιντσών σχεδιάζεται που θα συνδέη τα 800 μίλια που χωρίζουν τον Κόλπο Πράντχοε από το Βαλντέζ του Κόλπου της Αλάσκας, αρτηρία που θα ξεχύνει 500.000 έως 1.000.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως στο τέρμα της διαδρομής της. Η δαπάνη υπολογίζεται να φθάση τα $900 εκατομμύρια.

Η προκαταρκτική εργασία ήδη βρίσκεται εν προόδω γι’ αυτή την υδραυλική επιχείρησι, που θα περιλάβη δώδεκα αντλιοστάσια για να μεταφέρουν τον «μαύρο χρυσόν» επάνω από τρεις οροσειρές που θα έχουν υψώματα ύψους έως 4.800 ποδών. Μεγάλο μέρος της σωληνώσεως θα ενταχθεί εντός τάφρου στο παγωμένο έδαφος τουλάχιστον με 4 πόδια παγωμένου εδάφους επάνω για να την διασφαλίζουν. Το σκάψιμο, οι ανατινάξεις, και η τήξις του εδάφους γι’ αυτή την επιμήκη εγκοπή, πλάτους έξη ποδών, βάθους οκτώ ποδών και μήκους 800 μιλίων θ’ αποδειχθούν ότι αποτελούν εντελώς μια πρόκλησι. Αλλά ελπίζεται ότι θα συμπληρωθή κατά το 1972.

Αξία για την Οικονομία

Η Αλάσκα ενδιαφέρεται διακαώς για το έργο αυτό. Δημιουργεί απασχόλησι για πολλούς. Οι εταιρίες πετρελαίου επλήρωσαν πλέον των $900 εκατομμυρίων στο κρατικό θησαυροφυλάκιο όταν επλειοδότησαν για το προνόμιο της ενοικιάσεως 412.453 αίηκερς γης της Βορείας Κλιτύος για ανάπτυξι. Η αύξησις της παγκοσμίου ζητήσεως πετρελαίου συνδυασμένη με τους κινδύνους που συνδέονται με την παράδοσι πετρελαίου από την πολιτικώς συνταρασσόμενη Μέση Ανατολή, κάνει αυτό το σχέδιο ολοένα και περισσότερο ελκυστικό. Τα Δυτικά έθνη ελπίζουν ότι τα αποθέματα πετρελαίου της Αλάσκας θ’ ανακουφίσουν την κατάστασι.

Οπωσδήποτε, αυτή είναι εν συνόλω μια πολύ δαπανηρή επιχείρησις. Τα ενοίκια των πετρελαίων κοστίζουν άνω των χιλίων εκατομμυρίων δολλαρίων. Τα πρώτα ανεπίσημα πηγάδια κοστίζουν μεταξύ $2 και $4 εκατομμυρίων κατά μονάδα. Οι δαπάνες της αρχικής εξερευνήσεως και τώρα επίσης του πετρελαιαγωγού σωλήνος εξώθησαν αληθινά όλη αυτή την επιχείρησι σε έξοδα που ανέρχονται σε εκατοντάδες εκατομμυρίων δολλαρίων.

Έπειτα υπάρχουν και άλλες δαπάνες που δεν μετρούνται αμέσως με δολλάρια και σεντς. Οι συντηρητικοί εφώναξαν μεγαλοφώνως για τη δαπάνη στη χώρα και στις φυσικές της καλλονές. Μελέτες, στις οποίες μετέχουν οι εταιρίες πετρελαίου, επιδιώκουν να εύρουν μέσα για να περιορίσουν τη βλάβη που γίνεται στη βλάστησι της τούνδρας. Το λεπτό στρώμα βρύων και λειχήνων επί της επιφανείας χρησιμεύει για ν’ απομονώνη τον μόνιμο πάγο. Αφαιρέστε αυτό το προστατευτικό στρώμα και τότε η τήξις του μονίμου πάγου που θα προκύψη μπορεί να παραγάγη διάβρωσι, βύθισι και καθιζήσεις της επιφανείας. Εκεί όπου διαταράσσεται η βλάστησις της τούνδρας, πρέπει να γίνεται προσπάθεια να βρεθούν φυτά και χλόη που θ’ αντικαταστήσουν αυτήν και να κατορθούται η αύξησις σ’ αυτό το σκληρό κλίμα.

Και τι θα λεχθή για τη δαπάνη που επηρεάζει τη ζωή των ζώων; Θα είναι ελεύθερες οι χιλιάδες των καριμπού να μεταναστεύουν εμπρός και πίσω δια μέσου της τούνδρας κάθε χρόνο, καθώς έκαναν επί αιώνες; Μπορούν τα υδρόβια πτηνά να συνεχίζουν ν’ απολαμβάνουν μη μολυσμένες λίμνες μεγάλες και μικρές; Θα εξακολουθούν η αρκτική αλώπηξ, η φαιά άρκτος, ο λύκος και ο σκίουρος να χοροπηδούν ανεμπόδιστα ανάμεσα στις κλιτύες;

Οι συντηρητικοί συνηγορούν για την εύτακτη απαλλαγή από τα απορρίμματα και τα άχρηστα. Παληά βαρέλια πετρελαίου, μηχανήματα και άλλα άχρηστα είδη από τις αρχικές εξερευνήσεις αποτελούν στίγματα στην Κλιτύ. Ο χάλυψ και άλλα στερεά υλικά σταθερά καταστρέφονται σ’ αυτό το ψυχρό κλίμα. Οι εταιρίες πετρελαίων είναι ενήμερες σε αυξανόμενο βαθμό των ευθυνών των από αυτή την άποψι, και λαμβάνουν μερικά μέτρα για να διαφυλάξουν το έδαφος, να προστατεύσουν τα άγρια ζώα και να τηρήσουν σε χαμηλό επίπεδο τις θυσίες των φυσικών καλλονών. Ήδη ετέθησαν σ’ εφαρμογή σχέδια καθαρισμού και λαμβάνονται προφυλάξεις για το μέλλον.

Το τεράστιο έργο που απαιτείται για την ανάπτυξι της βιομηχανίας του πετρελαίου σ’ αυτή την τοποθεσία του μακρινού βορρά είναι αληθώς επιβλητικό. Και οι κάτοικοι της Αλάσκας συγχαίρουν τους εαυτούς των για το γεγονός ότι γρήγορα οι άνθρωποι σ’ όλον τον κόσμο θα χρησιμοποιούν λίγον από αυτόν τον «μαύρο χρυσό» που υπάρχει στην οπισθία αυλή των.

[Εικόνα στη σελίδα 9]

Επί της Βορείας Κλιτύος, μιας επίπεδης τούνδρας, ο εξοπλισμός του πετρελαίου ή γερανός αποτελεί το μόνο «δένδρο» μέσα σε εκατοντάδες μίλια