Τα Μεγάλα Θαλάσσια Κήτη

Από τον Ανταποκριτή του «Ξύπνα!» Στην Ιαπωνία

ΤΕΡΑΤΩΔΗΣ κεφαλή, μάτια στις γωνίες ενός πελωρίου στόματος, καθόλου λοβοί αυτιών, μόνον μια οπή στη κεφαλή αντί ρωθώνων. Αυτό είναι το προφίλ της Κας Φάλαινας. Όταν ανοίγη το στόμα της, εμφανίζεται ένα σπηλαιώδες κενόν που θα χωρούσε ένα πλήρως ανεπτυγμένον Αφρικανικόν ελέφαντα. Δεν υπάρχουν δόντια καθόλου. Μόνον μακριά, λευκά κεράτινα ελάσματα, οι μύστακες, που κρέμονται προς τα κάτω από τον ουρανίσκο.

Επάνω από το πελώριο κατώτερο χείλος της Κας Φάλαινας, είναι η υπερβολικά μεγάλη, βελούδινη γλώσσα της. Οι μύστακές της (μπαλένες) μήκους δέκα ποδών στο στόμα της είναι σκληροί και εύκαμπτοι. Όταν παίρνη μια βαθειά αναπνοή, δεν αναπνέει με το στόμα. Ο αέρας πηγαίνει κατ’ ευθείαν στους πνεύμονας μέσω των βαλβίδων εκείνης της οπής που είναι στην κεφαλή της. Ενδιαφέρεσθε να κυττάξετε πιο πέρα; Τότε αντί ν’ ακολουθήσωμε την είσοδο μέσω της οποίας μπαίνει η τροφή, ας κάμωμε ένα βήμα πίσω και ας κυττάξωμε αυτό το τεράστιο ζώο από μια ανετώτερη θέσι.

Στις διάνοιές μας η λέξις «φάλαινα» είναι συνήθως συνδεδεμένη με κάτι πελώριο. Αλλά υπάρχουν μικρότερες φάλαινες, γνωστές καλύτερα ως δελφίνια και φώκιες. Είναι θερμόαιμα θηλαστικά που αναπνέουν αέρα, ταξιδεύουν με πτερύγια και οδηγούνται από ισχυρά πτερύγια ουράς, και αυτή η γοητευτική ομοιογένεια πλασμάτων, που έχουν μήκος από πέντε έως εκατό πόδες, και ζυγίζουν από εκατό πάουντς έως εκατόν πενήντα τόννους, ονομάζονται «Κητοειδή.» Μερικά έχουν δόντια, και ονομάζονται «Οδοντόκητα,» ενώ άλλα που έχουν μύστακας αντί οδόντων, είναι γνωστά ως «Μυστακοκήτη.»

Φάλαινες Χωρίς Δόντια

Το είδος που ήδη έχομε περιγράψει είναι η Γροιλανδική ή φάλαινα του Αρκτικού, μία που συχνάζει στον Βόρειο Ειρηνικό και τον Βόρειο Ατλαντικό. Περίπου το ένα τρίτον του μήκους της καταλαμβάνει η κεφαλή της. Είναι στενή συγγενής προς ένα άλλο χωρίς δόντια θαύμα, την κυανή φάλαινα, το πιο μεγάλο από όλα τα θηλαστικά, που ζουν ή που έχουν εξαφανισθή. Μία νεογέννητη κυανή φάλαινα μπορεί να έχη μήκος άνω των είκοσι ποδών. Ένας τύπος της ενήλικης κυανής φάλαινας κατασκευασμένης από σάρκα πολυουρεθανίου επάνω σ’ ένα χαλύβδινο σκελετό, σκεπασμένον με δέρμα από υαλοβάμβακα, επί πολλά έτη ήταν ειδικόν έκθεμα στην Αίθουσα Βιολογίας Θηλαστικών στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Νέας Υόρκης.

Οι εσωτερικοί μύστακες αυτών των γιγαντιαίων ζώων, που καταλλήλως ονομάζονται «μπαλένες,» αναφέρονται ως κόκκαλο της φάλαινας. Δεν είναι πραγματικά κόκκαλο, είναι κατά βάσιν όμοιο με τρίχα. Οι Ιάπωνες το ονομάζουν χίγκε ή μουστάκια. Η χρήσις των στους κορσέδες και άλλα βιομηχανικά είδη από πολύν καιρό αντικατεστάθη από συνθετικά. Εν τούτοις, αυτές οι μπαλένες χρησιμοποιούνται ακόμη ως τρίχες σε βιομηχανικές βούρτσες ωρισμένου τύπου.

Το επένδυμα λίπους τής χωρίς δόντια φάλαινας, ένα παχύ κομμιώδες στρώμα κάτω από δέρμα λεπτό σαν χαρτί, είναι εκείνο που καθιστά ικανή τη φάλαινα να διατηρή μια θερμοκρασία σώματος ίση με τη θερμοκρασία του ανθρώπου. Το λίπος της φάλαινας, από το οποίο παράγεται 50 έως 80 τοις εκατό του βάρους φαγώσιμο έλαιον, το λυώνουν και το καθαρίζουν για να κάμουν μαγειρικά λίπη, σαπούνι και άλλα προϊόντα.

Η βιομηχανία της επεξεργασίας φαλαινών λαμβάνει ένα τρομακτικό φόρο από αυτές τις χωρίς δόντια φάλαινες. Παραδείγματος χάριν, οι τρεις Ιαπωνικοί φαλαινοθηρικοί στόλοι επέστρεψαν κατά το παρελθόν έτος έπειτα από τέσσερες μήνες ταξίδι στην Ανταρκτική, αφού είχαν συλλάβει την αναλογία των που ανήρχετο σε 1493 μονάδες κυανών φαλαινών. Μια μονάς ισούται με μια κυανή φάλαινα ή το ισοδύναμον αυτής ως δυο φαλαινόπτερα, δύο και μισή καμπούρες ή έξη φάλαινες σέι.

Φάλαινες με Δόντια

Οι φαλαινοθήρες δεν άρχισαν να δίδουν προσοχή σε μιαν άλλη ποικιλία φαλαινών, την ποικιλία με δόντια, ιδιαιτέρως το μυστακοκήτος, παρά στις αρχές του δεκάτου ογδόου αιώνος. Το 1846 πλέον από 700 φαλαινοθηρικά πλοιάρια των Γιάγκη ησχολούντο στο κυνήγι, πρόθυμα να μετάσχουν στα προϊόντα από τα τεράστια σώματα αυτών των ζώων—τους τόννους του ελαίου, που εξετιμάτο πάρα πολύ ως φωτιστικό υλικό, και το άχρουν έλαιον που βρίσκεται στην κεφαλή του, από το οποίον παράγονται κεριά εξαιρετικής ποιότητος. Τώρα εν τούτοις, το έλαιον της φάλαινας χρησιμοποιείται σε ποικιλία άλλων τρόπων: για χάλυβα ελάσεως, δέρματα ενδυμασιών, υφάσματα συγκολλήσεως, και ειδικά λιπαντικά, συνθέσεις κηρού, σαπούνια καθαριστικά και καλλυντικά.

Η τεφρά άμβρα είναι ένα άλλο προϊόν της φάλαινας—μυστακοκήτος. Μερικές φορές βρίσκεται να επιπλέη στον ωκεανό, άλλες φορές πεσμένη στην παραλία, αυτή η σταχτιά, κηρώδης ουσία σχηματίζεται στον στόμαχο και στα έντερα της φάλαινας, πιθανώς λόγω κάποιου είδους ερεθισμού, και εξεμείται από το ζώον. Είναι συστάσεως ενός πολύ σκληρού τυρού, μοιάζει σαν μάρμαρο όταν κοπή και έχει ένα ευχάριστο άρωμα. Θεωρείται ως έξοχο σταθεροποιητικό στην κατασκευή δαπανηρών αρωμάτων.

Στο σύνολο, τα μέλη της οικογενείας της φάλαινας είναι αβλαβή και παιχνιδιάρικα. Συχνά παρατηρούνται να παίζουν στην επιφάνεια πολλά μαζί, ή πηδώντας σαν τους βατράχους ή κάνοντας τούμπες. Είναι πασίγνωστη η φιλική και αδιάκριτη περιέργεια του δελφινιού. Όταν όμως πληγωθή και απελπισμένα αλωνίζη γύρω στο νερό, μια πελώρια φάλαινα, μπορεί να θέση σε κίνδυνο ακόμη και ένα μεγάλο πλοίο.

Η Φάλαινα—Φονεύς

Η φάλαινα φονεύς αποτελεί εξαίρεσι: Αυτή δεν ικανοποιείται με πλαγκτόν και άλλες μικρές μαρίδες του ωκεανού. Προτιμά να μπήξη τα δόντια της μέσα στα δελφίνια, τις φώκιες, τους πιγκουίνους και τους καρχαρίες, και δεν διστάζει να λάβη και ένα χονδρό κομμάτι από μια άλλη μεγάλη φάλαινα, ακόμη και ξεσχίζοντας τη γλώσσα της. Κυνηγούν κατ’ αγέλες. Έχει γίνει γνωστόν ότι συντρίβουν επιπλέοντας ογκοπάγους με το σκοπό να επιτεθούν σε ανθρώπους ή φώκιες.

Οι Ιάπωνες την ονομάζουν σιάτσι χρησιμοποιώντας ένα Κινέζικο ιδιόγραμμα που καταλλήλως συνδυάζει τους χαρακτήρες που έχουν «το ψάρι» και «η τίγρις.» Έχει μια ειδική θέσι στις δεισιδαιμονίες των. Από απόστασι μοιάζοντας σαν σχεδόν τετράγωνη κεφαλή αγελάδος με κοντά κέρατα προεξέχοντα, οι τύποι μιας άρρενος και μιας θήλεος σιάτσι με τα άγκιστρά των στον αέρα αντικρύζουν η μια την άλλη πάνω στην κορυφή της πιο υψηλής στέγης του Ιαπωνικού πύργου. Τα πιο περίφημα από αυτά τα φυλακτά είναι τοποθετημένα στην κορυφή του πύργου της Ναγκόγια. Αυτά κατασκευάσθηκαν το 1959 για ν’ αντικαταστήσουν εκείνα που καταστράφηκαν μαζί με τον πύργο στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι κατασκευασμένα από χαλκό σκεπασμένο με 560 λέπια χρυσού 18 καρατίων, αντί δαπάνης $78.000.

Κάποια ιδέα της τεραστίας ορέξεως της φάλαινας φονέως μπορεί να ληφθή από το γεγονός ότι δεκατέσσερες φώκιες και δεκατρία δελφίνια βρέθηκαν στο στομάχι μιας τέτοιας φάλαινας που είχε μήκος εικοσιένα πόδια. Είναι το μόνο από τα κητοειδή που τρέφεται από το δικό του είδος ή από άλλα θερμόαιμα θηλαστικά.

Χαρακτηριστικά Φαλαινών

Με δόντια ή χωρίς δόντια, όλες οι φάλαινες καταβροχθίζουν την τροφή τους. Τα δόντια χρησιμοποιούνται μόνο για να συλλαμβάνουν την τροφή. Οι χωρίς δόντια φάλαινες ταξιδεύουν με τα στόματά τους ανοικτά και ζουν κυρίως από μικρούς θαλάσσιους οργανισμούς που πιάνονται στις μπαλένες των. Κάτω στους πολλούς θαλάμους του στομάχου η τροφή υπόκειται σε μια μακρά περίοδο πέψεως. Το 1891 ο Άγγλος φαλαινοθήρας, Τζαίημς Μπάρτλετ, είχε καταποθή από μια φάλαινα μυστακοκήτος. Αργότερα εξεβράσθη από τον υγρό τάφο ζωντανός και αχώνευτος.

Η όρασις δεν είναι το έξοχο χαρακτηριστικό της φάλαινας. Η φάλαινα εξαρτάται από τα αυτιά της για να «βλέπη,» όπως η νυχτερίδα. Τα αυτιά της είναι τοποθετημένα πίσω από τα μάτια, αν και δεν είναι ορατά στον τυχαίο παρατηρητή. Ένα μοναδικό σύστημα αερόσακων διπλασιάζει την απόδοσι. Αυτοί ενεργούν σαν μονωτήρες του ήχου και επίσης ρυθμίζονται προς την εξωτερική πίεσι από εισροή και εκροή αίματος. Οι ήχοι που εισέρχονται στο εξωτερικό τμήμα του αυτιού κτυπούν το ακουστικό τύμπανο και μεταφέρονται απέναντι στο εσωτερικό του τμήμα. Καθ’ οδόν η διευθέτησις των οστών στο μέσον ους κάνει τους ήχους να μεγεθύνονται σε υψηλό βαθμό. Μια πραγματική εφεύρεσις Εκείνου ο οποίος εδημιούργησε εκείνα τα μεγάλα θαλάσσια κήτη!

Μια άλλη εσωτερική προμήθεια ασφαλείας της φάλαινας κάνει τον ρόλο της όταν ξαφνικά η πίεσις χαλαρώνεται καθώς η φάλαινα ανεβαίνη στην επιφάνεια. Ο άνθρωπος σε τέτοιες περιστάσεις, εκτεθειμένος σε τόση αλλαγή πιέσεως, πρέπει ν’ αποφύγη την αεραιμία μια κατάστασι που διαμορφώνεται από τον σχηματισμό φυσαλλίδων αζώτου στο αίμα και στους ιστούς. Η φάλαινα θαυμασίως προστατεύεται εναντίον της αεραιμίας.

Ανίκανη να λαμβάνη οξυγόνο κατ’ ευθείαν από το νερό, καθώς κάνουν τα ψάρια, η φάλαινα πρέπει ν’ ανέρχεται στην επιφάνεια για να εφοδιάζεται με αέρα κάθε δεκαπέντε έως είκοσι λεπτά. Όταν ξεφυσά, ένα ορατό φύσημα δημιουργείται από την ξαφνικά διαστολή και ψύξι του αέρος που βγαίνει από τους μυκτήρες της. Πράγματι, πεπειραμένοι φαλαινοθήρες μπορούν να διακρίνουν το είδος της φάλαινας από το μέγεθος, το σχήμα και τη γωνία του «φυσήματος.»

Ο Αγώνας περί Υπάρξεως

Λόγω της θανατηφόρου αποτελεσματικότητος των νεωτέρων φαλαινοθηρικών μεθόδων και του γεγονότος ότι μόνον ένα μικρό φαλαίνης γεννάται κάθε φορά που ακολουθεί περίοδος κυοφορίας από ένδεκα έως δεκαπέντε μηνών, η φάλαινα χάνει τη μάχη της επιβιώσεως. Ακόμη και η Διεθνής Φαλαινοθηρική Επιτροπή που ιδρύθη το 1946 αποτυγχάνει να σώση τη φάλαινα. Κάθε χρόνος βλέπει δραστική μείωση στον πληθυσμό των φαλαινών.

Το χειροκίνητο καμάκι παρεχώρησε τη θέσι του στο καμάκι που πυροδοτείται από πυροβόλο και που είναι έτσι κατασκευασμένο ώστε να εκρήγνυται στην κεφαλή του στόχου. Πλοία-εργοστάσια μπορούν να εκδάρουν και να κόψουν σε τεμάχια μια φάλαινα σε τριάντα έως σαρανταπέντε λεπτά. Το 1964, είκοσι τέτοια πλοία-εργοστάσια απησχολήθησαν με περισσότερες από 60.000 φάλαινες, μετατρέποντας αυτές σε 370.000 τόννους ελαίου και 300.000 τόννους υποπροϊόντων. Με όλον τον σύγχρονον εξοπλισμό για ανακάλυψι της φαλαίνης και θανάτωσί της, ποια τύχη μπορεί να έχη η φάλαινα;

Ευτυχώς για τη φάλαινα, στο πολύ εγγύς μέλλον Αυτός που εδημιούργησε αυτά τα μεγάλα θαλάσσια κήτη θα κάμη κάτι για την κατάστασι. Δεν θα είναι προσωρινή ανακοπή όπως όταν ανεκαλύφθησαν τα ορυκτέλαια κατά το δεύτερον ήμισυ του 19ου αιώνος. Όχι, αλλά μάλλον αυτή θα εξοντώση για πάντα τους ιδιοτελείς ανθρώπους άρπαγες από αυτή την ωραία γη. Τότε τα μεγάλα θαλάσσια κήτη θα μπορούν να παίζουν και να «φυσούν» για την ευχαρίστησι της καρδίας των.