Η Γλώσσα που Ονομάζεται Πίτζιν

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στη Νέα Γουινέα

ΑΚΡΙΒΩΣ προς βορράν της Αυστραλίας βρίσκεται η Νέα Γουινέα, δεύτερη σε μέγεθος ύστερα από τη Γροιλανδία, που είναι η μεγαλύτερη νήσος του κόσμου, Εκεί το σύνηθες μέσον επικοινωνίας είναι η γλώσσα που λέγεται «Πίτζιν,» ή ορθότερα, «Μελανησιακή—Πίτζιν.»

Αυτή είναι μια σχετικώς νέα γλώσσα, μόλις εκατό ετών, και έχει λιγώτερες από 2.000 λέξεις. Ίσως κάποιος να σκεφθή ότι δεν έχει λέξι που να εκφράζη τις επιθυμητές σκέψεις. Εν τούτοις, με έντεχνη χρησιμοποίησι των λέξεων που περιέχει η Μελανησιακή—Πίτζιν μπορεί να γίνεται πολύ σαφής και εκφραστική.

Πώς ανεπτύχθη αυτή η γλώσσα; Ποιον ωφέλιμο σκοπό εξυπηρετεί; Πώς εκφράζονται οι σκέψεις σ’ αυτή τη γλώσσα εφόσον δεν υπάρχει ειδική λέξις για το θέμα που συζητείται. Ποια στάσι λαμβάνουν διάφορα άτομα απέναντι της Μελανησιακής-Πίτζιν;

Η Προέλευσις της

Η Πίτζιν είναι μια γλώσσα που ανεπτύχθη κυρίως λόγω του εμπορίου, η δε λέξις «Πίτζιν» λέγουν ότι αποτελεί παραφθορά της Αγγλικής λέξεως «μπίζινες» (εμπόριο). Στην αρχή μια γλώσσα που ονομαζόταν «Πίτζιν» είχε αναπτυχθή από Άγγλους εμπορευομένους και ιθαγενείς κατά μήκος της Κινεζικής παραλίας τον δέκατο έβδομο αιώνα για να χρησιμοποιήται στις εμπορικές συναλλαγές. Κατόπιν, με τον καιρό ανεπτύχθησαν πολλές διάλεκτοι της Πίτζιν σε διάφορα μέρη, γενικά για τον ίδιο σκοπό.

Το 1788 Άγγλοι μετανάσται έφθασαν στην Αυστραλία, και λίγο αργότερα ανεπτύχθη μια Αυστραλιανή-Πίτζιν για να διευκολύνη την επικοινωνία με τους ιθαγενείς. Σχετικά με την εξάπλωσί της από εκεί η Βρεττανικη Εγκυκλοπαιδεία λέγει:

«Εφόσον η Πίτζιν ανεπτύχθη στην ανατολική παραλία της Αυστραλίας κατά το τέλος του 18ου αιώνος, και ιδίως πολύ πριν οι νήσοι του Ειρηνικού ανοιχθούν στο εμπόριο, η Αυστραλία πρέπει να θεωρήται ως η αρχική πηγή της Πίτζιν του Ειρηνικού. . . . Ο σύνδεσμος μεταξύ της Αυστραλιανής Πίτζιν και της Πίτζιν του Ειρηνικού είναι φυσικά πολύ στενός· το λεξιλόγιο του ιθαγενούς της Νέας Γουινέας περιλαμβάνει πολλές λέξεις που είχαν εισαχθή αρχικά στην Αυστραλία.»

Η νήσος της Νέας Γουινέας ήταν κατ’ ουσίαν άγνωστη στον έξω κόσμο μέχρι προ εκατό περίπου ετών. Αλλ’ από τότε έμποροι, ιεραπόστολοι και άποικοι άρχισαν να καταφθάνουν σε ολοένα αυξανόμενους αριθμούς. Τότε ακριβώς εγεννήθη η Μελανησιακή-Πίτζιν γλώσσα. Η γλώσσα αυτή περιλαμβάνει τώρα λέξεις Αγγλικής προελεύσεως και λέξεις παρμένες από τη Γερμανική, Μελανησιακή, Πολυνησιακή, και Μαλαϊκή.

Η Αξία της

Λόγω της ασύνταχτης φύσεώς της έγιναν προσπάθειες προς κατάργησιν της Πίτζιν. Αλλά κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνος Γερμανοί εμπορευόμενοι είδαν ότι η γλώσσα αυτή είχε σταθεροποιηθή τόσο πολύ στη Νέα Γουινέα ώστε οι ιθαγενείς ηρνούντο να μιλούν τη Γερμανική. Αυτό εστενοχώρησε τον Βαρώνο Φον Χέσε-Βάρτεγκ, ο οποίος επέμεινε να αντικατασταθή αυτή η «βλακώδης Πίτζιν» με μια «αντιληπτή Γερμανική γλώσσα.» Εν τούτοις, κάθε προσπάθεια προς την κατεύθυνσι αυτή κατέληξε μόνον στο να εισαχθούν στην Πίτζιν πολλές Γερμανικές λέξεις.

Ακόμη και σήμερα η χρήσις της Πίτζιν απαγορεύεται στα σχολεία της Νέας Γουινέας, Ισχυρές δυνάμεις συνεχίζουν τις προσπάθειές των να καταργήσουν τη γλώσσα. Παρ’ όλην όμως αυτή την αντίστασιν δεν μπορεί να παραγνωρισθή ότι η Μελανησιακή-Πίτζιν εξυπηρετεί μ’ ένα πρακτικό τρόπο. Πώς αυτό; Λάβετε υπ’ όψιν τις περιστάσεις που υπάρχουν σ’ αυτή την απομακρυσμένη χώρα.

Η Νέα Γουινέα είναι ένα νησί με ψηλά βουνά, οροπέδια και κρυφές κοιλάδες, μέρη των οποίων δεν έχουν ποτέ εξερευνηθή από τους λευκούς. Είναι η κατοικία πολλών φυλών που μιλούν πάνω από 500 διαφορετικές γλώσσες! Σε μερικές περιπτώσεις μπορούν να βρεθούν όχι περισσότερα από 5.000 άτομα που μιλούν την ίδια γλώσσα.

Σε προηγουμένους καιρούς υπήρχε πολύ μικρή ανταλλαγή ειδών μεταξύ των φυλών όσον αφορά το εμπόριο. Είναι αλήθεια ότι συχνά εγίνοντο φυλετικοί πόλεμοι και υπήρχε πολύ μικρή επιμορφωτική επαφή μεταξύ των φυλών, Αλλά τώρα οι καιροί αλλάζουν. Υπάρχει η ανάγκη ενός μέσου επικοινωνίας που να μπορούν να το μάθουν γρήγορα και εύκολα. Η Μελανησιακή-Πίτζιν ανταποκρίνεται σ’ αυτή την ανάγκη. Και επειδή η γλώσσα αυτή εισδύει στις πιο απομακρυσμένες και δύσκολα προσιτές περιοχές της Νέας Γουινέας, ολοένα περισσότερα άτομα μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ των. Σε λίγον καιρό μαθαίνουν να χειρίζωνται αυτή τη γλώσσα, ενώ θα ήταν πολύ δυσκολώτερο να μάθουν μια πιο περίπλοκη γλώσσα.

Έντεχνη Χρησιμοποίησις Περιωρισμένου Αριθμού Λέξεων

Ο αριθμός των λέξεων της Μελανησιακής-Πίτζιν αυξάνει, αλλά παρ’ όλον τούτο υπάρχουν λιγώτερες από 2.000 λέξεις. Άλλες γλώσσες έχουν συνήθως πολλαπλάσιες αυτού του αριθμού. Αλλ’ ακόμη και με ένα περιωρισμένο αριθμό λέξεων είναι δυνατόν να είναι κανείς σαφής και εκφραστικός. Εκείνο που χρειάζεται κανείς είναι να μάθη να χρησιμοποιή κατάλληλα το περιωρισμένο λεξιλόγιο.

Προσέξτε, παραδείγματος χάριν, τι γίνεται σχετικά με τη λέξι «μπρεντ» (ψωμί) που λέγεται «μπρετ» στη Μελανησιακή-Πίτζιν. Επειδή δεν υπάρχει λέξις για το αρτοπωλείο, ο ιθαγενής θα πη «Μπρετ-Χάουζ» (οίκος ψωμιού). Ο αρτοποιός λέγεται «ο άνθρωπος που κάνει το ψωμί.» Ένα καρβέλι ψωμί λέγεται απλώς «χαπ μπρετ» που δεν σημαίνει μισό καρβέλι ψωμί, αλλ’ «ένα κομμάτι» ψωμί. Και το κομμένο σε φέτες καρβέλι; Αυτή είναι «μπρετ ολ ι-κατίμ πα-στεϊμ,» δηλαδή «ψωμί που κόπηκε προηγουμένως.»

Ακόμη και όταν υπάρχουν πράγματα για τα οποία δεν υπάρχει ακριβής λέξις στη Μελανησιακή-Πίτζιν, μπορεί «κανείς να εκφραση ακριβώς τη σκέψι που έχει στο νου του. Έτσι, ενώ δεν υπάρχει λέξις για τον «Δημιουργό,» δεν δυσκολεύεται κανείς να εκφράση τη σκέψι του με λέξεις που έχουν τη σημασία «Εκείνος που κάνει όλα τα πράγματα.»

Πώς Γράφεται Αυτή η Γλώσσα

Υπάρχουν προβλήματα που παρουσιάζονται στη μετάφρασι βιβλίων στη Μελανησιακή-Πίτζιν. Εντούτοις, μέρη της Γραφής, η οποία είναι το καλύτερο βιβλίο, έχουν μεταφρασθή στη γλώσσα αυτή. Τα μέρη αυτά περιλαμβάνουν τα τέσσερα Ευαγγέλια, τις Πράξεις των Αποστόλων και μερικές επιστολές του αποστόλου Παύλου. Και είναι προς τιμήν των κατοίκων της Νέας Γουινέας οι οποίοι με προθυμία ζητούν και μελετούν αυτά τα βιβλία με μεγάλη προθυμία.

Ολοένα περισσότερο αναγνωστικό υλικό παράγεται στη Μελανησιακή Πίτζιν. Δημόσια αγγέλματα και φυλλάδια εμφανίζονται τώρα στη Μελανησιακή Πίτζιν, καθώς και εφημερίδες και μια σειρά βιβλίων. Επίσης το Διεθνούς κυκλοφορίας περιοδικό Η Σκοπιά εκδίδεται και στη Μελανησιακή Πίτζιν, περίπου 3.800 αντίτυπα από κάθε τεύχος εκδίδονται στη γλώσσα αυτή.

Σήμερα που μια από τις μεγαλύτερες ανάγκες της ανθρωπότητας είναι να επικοινωνούν με άτομα όλων των φυλών και εθνικοτήτων χωρίς παρανοήσεις, η γλώσσα αυτή που ονομάζεται «Πίτζιν» αποτελεί ένα μέσον γι’ αυτόν τον σκοπό.