Ubon—N̄kpọ Oro Owo Oyomde!

ẸDỌHỌ ke n̄ka owo ọsọn̄ idem n̄kukụre ke ini mme ubon oro ẹnamde enye ẹsọn̄de idem. Mbụk owụt ete ke nte ndutịm ubon ataharede, odudu obio ye mme idụt emem. Ke ini mbiara ido uwem akabiatde mme ubon ke Greece, ntatenyịn esie ama atahade, anamde enye odu ke idaha ndidi se mbon Rome ẹkande. Obio Ukara Rome ọkọsọn̄ idem adan̄a nte mme ubon ẹkesọn̄de idem. Edi nte ediwak isua ikie ẹkebede, uwem ubon ama emem, ndien odudu obio ukara oro ama osụhọde. Charles W. Eliot, akani etieibuot Harvard University, ọkọdọhọ ete: “Ifụre ye n̄kokon̄ idaha ubon ye uwem ubon ẹdi akpa n̄kpọ ke ntatenyịn, ye ata akpan n̄kpọ ke kpukpru mbubehe.”

Ih, ubon edi n̄kpọ oro owo oyomde. Enye enyene nnennen utịp ke nsọn̄ọnda n̄kaowo ye mfọnọn̄kpọ nditọwọn̄ ye emana ini iso. Nte eyịghe mîdụhe, ata ekese eka oro ẹbọkde nditọ ikpọn̄ ẹdu ẹmi ẹnamde utom ọkpọsọn̄ ndibọk nti nditọ, ndien ẹkpenyene nditoro mmọ ke ọkpọsọn̄ utom mmọ. Nte ededi, ndụn̄ọde ẹwụt nte ke nditọwọn̄ nte ido edide ẹsinam ọfọn akan edieke mmọ ẹdude ke ubon oro ete ye eka ẹdude.

Ndụn̄ọde ẹkenamde ke Australia ye mme uyen 2,100 owụt ete ke “mme uyen ẹtode mme ubon oro ẹbaharede ẹsiwak ndinyene mfịna unana nsọn̄idem, ẹsiwak ndiwụt idiọn̄ọ mfịna eke ntụk, ẹnyụn̄ ẹsiwak ndifiop ke idan̄ n̄kan mme uyen ẹtode mme ubon oro ẹdianade kiet.” Ndụn̄ọde emi Itieutom Unam Ndụn̄ọde Nsọn̄idem eke Idụt United States akanamde ama ayarade nte ke otu nditọwọn̄ ẹtode ufọk ẹmi ẹbaharede “mbahade 20-30 eke ikie ẹma ẹwak ndinyene mbabuat n̄kpọntịbe, mbahade 40-75 eke ikie ẹma ẹwak ndifiak ndu ke ukem idaha ukpepn̄wed, ndien mbahade 70 eke ikie ẹma ẹwak ndidi se ẹbịnde ke ufọkn̄wed.” Ndien anam ndụn̄ọde kiet mban̄a usụn̄ edinam ọtọt ete ke “nditọwọn̄ ẹtode ubon oro ete m̀mê eka kpọt esede enyịn ẹwak ndibuana ke ubiatibet ẹkan mbon oro ẹkọride ẹkpon ke mme ufọk akani ido.”

Ufọk Edi Itie Inemesịt

Ndutịm ubon anam ufọk oro ẹkopde inemesịt, idatesịt, onyụn̄ ọbọpde-bọp odu ọnọ kpukpru owo. Owo Sweden kiet ọdọhọ ete: “Ata akpan n̄kpọ oro ọnọde inemesịt ye mfọnọn̄kpọ idịghe ubọkọkọ, mme n̄kpọ, mme edinam ini nduọkodudu m̀mê mme ufan edi edi ubon.”

Bible owụt ete ke ẹsio kpukpru ubon ke isọn̄ enyịn̄ ke Akwa Andibot mme ubon, Jehovah Abasi, ke emi edide enye ọkọtọn̄ọ ndutịm ubon. (Genesis 1:27, 28; 2:23, 24; Ephesus 3:14, 15) Nte ededi, ke N̄wed Abasi eke odudu spirit, apostle Paul ama ebem iso etịn̄ aban̄a idiọk en̄wan oro ẹdidade ẹtiene ubon, osụn̄ọde ke n̄wụre eti ido uwem ye n̄ka owo oro ọwọrọde ọkpọn̄ esop Christian. Enye ọkọdọhọ ete ke unana uten̄e Abasi, unana “ima uduot owo,” ye nsọn̄ibuot ye mme ete ye eka, idem ke otu mbon oro ‘ẹnyenede enyọn̄ enyọn̄ ido uten̄e Abasi,’ ẹdinịm “ukperedem ini” idiọn̄ọ. Enye ama akpak mme Christian ete ẹwọn̄ọde ẹkpọn̄ mme utọ owo oro. Jesus ama ebem iso etịn̄ ete ke ubiọn̄ọ ẹdidade ẹtiene akpanikọ Abasi ayabahade mme ubon.—2 Timothy 3:1-5; Matthew 10:32-37.

Nte ededi, Abasi ikpọn̄ke nnyịn ye unana un̄wam. Ke Ikọ esie ẹnọ ekese item ẹban̄ade itie ebuana ke ubon. Enye asian nnyịn nte ikemede ndinam ubon okụt unen nnyụn̄ nnam ufọk edi inem inem ebiet emi owo kiet kiet ke ubon enyenede mbiomo ndise mban̄a mbon efen.a—Ephesus 5:33; 6:1-4.

Nte ẹkeme ndinyene utọ itie ebuana inemesịt oro mfịn emi ubon odude ke ọkpọsọn̄ ndịghe? Ke akpanikọ, ẹkeme! Afo emekeme ndikụt unen ke ndinam ubon fo edi inem inem, eti itie nduọkodudu ke ikaki ikaki, idiọk ererimbot emi. Edi emi oyom n̄kpọ oto kpukpru owo ke ekpụk ubon. Se itienede mi ẹdi ndusụk ekikere ẹnọde.

Ndin̄wam Ubon Fo Ọbọhọ

Kiet ke otu mfọnn̄kan usụn̄ emi ubon ekemede ndika iso ndiana kiet edi ndisio ini nnịm ndidu ọtọkiet. Kpukpru mme andibuana ke ubon ẹkpenyene ndinyịme ndibuana ini nduọkodudu mmọ ọtọkiet. Oro ekeme ndiwọrọ n̄waidem. Mbufo mme uyen, ke uwụtn̄kpọ, ẹmekeme ndiyak ndusụk edinam TV, mbre mbuba, m̀mê ediwọrọ an̄wa ye mme ufan oro ẹmade atak. Mbufo mme ete, ẹmi ẹsiwakde ndidi mme akpan andinọ ubon udia, ẹkûda ini nduọkodudu ẹsịn ke edinam nduọkodudu m̀mê ke mme ọkpọkpọ n̄kpọ udọn̄ eken. Ẹdiomi mme edinam ye ubon, ndusụk nte ẹkpebiatde mme utịturua m̀mê mme ini nduọkodudu ọtọkiet. Nte ededi, ẹdiomi mme n̄kpọ oro kpukpru owo ẹdisakde iso ẹse ẹnyụn̄ ẹdara.

Nditọwọn̄ ẹyom se ikande inua-okot eti ini, oro edi, ubak hour m̀mê n̄kpọ ntre oro ẹdiomide ndibiat ye nditọwọn̄ ke ini ke ini. Mmọ ẹyom ekese ini. Ewetn̄kpọ kiet ke n̄wedmbụk n̄kpọntịbe Sweden eke usen ke usen ewet ete: “Ke ufan̄ isua 15 mi nte ọkọmbụk, mmokụt ediwak nsọn̄ibuot nditọwọn̄ . . . Ọsọ edu kiet edi nte ke etie nte ẹma ẹsio mmọ ẹnyan ẹnọ usụn̄ ukpep eke esisịt ini: ‘Ete ye eka mi ikesinyeneke ini.’ ‘Akananam mmọ ikpan̄ke utọn̄.’ ‘Enye ekesika isan̄ kpukpru ini.’ . . . Nte ete m̀mê eka, afo kpukpru ini emekeme ndimek udomo ini oro afo edinọde eyen fo. Ẹbiere edimek fo isua 15 ke ukperedem ebe ke anana-esịtmbọm eyen isua 15.”

Nnennen Ekikere Kaban̄a Okụk

Kpukpru mme andibuana ẹkpenyene n̄ko ndikọri nnennen ekikere kaban̄a okụk. Mmọ ẹkpenyene ndidu ke mben̄eidem ndisio se mmọ ẹkemede ndi man ẹda ẹse ẹban̄a ọsọ ubiatokụk ubon. Ediwak iban ẹsinyene ndinam utom man ẹnyene se ẹdade ẹdu uwem, edi mbufo ibanndọ ẹkpenyene ndinyene ifiọk mban̄a mme n̄kpọndịk ye mme idomo oro mbufo ẹkemede ndisobo. Ererimbot emi esịn udọn̄ ọnọ mbufo ete “ẹnam” se mbufo ẹkekeme ẹnyụn̄ “ẹnam se mbufo ẹyomde ndinam.” Enye ekeme ndinam mbufo ẹkabade edi mbon nda ke idem ẹnyụn̄ ẹtre ndiyụhọ ye udeme oro Abasi ọnọde mbufo nte eka ye etịm ufọk.—Titus 2:4, 5.

Edieke mbufo mme eka ẹkemede ndidu ke ufọk nnyụn̄ ndi ndausụn̄ ye ukpeme nnọ nditọ mbufo, emi ke akpanikọ eyetịp akamba akamba esịn ke ndibọp ọsọn̄-idem mbọbọ ẹmi ẹdin̄wamde ke ndidian ubon mbufo ọtọkiet kpa ye mme afanikọn̄. N̄wan ekeme ke n̄wọrọnda usụn̄ nditịp nsịn ke ndinam inem inem, ifụre ifụre, ufọk oro ọfọnde. Ebre mbre ukara kiet eke ọyọhọ isua ikie 19 ọkọdọhọ ete: “Ada irenowo ikie ndinam nnaekọn̄, edi n̄wan kiet ekeme ndinam ufọk.”

Edieke kpukpru owo ke ubon ẹdianade kiet ndidu uwem ke ibatokụk oro ubon enyenede, enye oyosio ubon efep ke ediwak mfịna. Mme ọdọ ndọ ẹkpenyene ndinyịme ndinam uwem mmọ edi mmemmem nnyụn̄ nnịm mme udọn̄ n̄kpọ eke spirit akpa. Nditọwọn̄ ẹkpenyene ndikpep ndikop uyụhọ, idịghe ndiyom mme n̄kpọ oro ndutịm ubiatokụk ubon mîkemeke ndidep. Ẹkpeme ẹbiọn̄ọ mbumek enyịn! Idomo edidep mme n̄kpọ oro mbufo mîkemeke, ndidụk isọn, amada ediwak ubon ekesịn ke n̄wụre. Ekeme ndidi n̄kpọ oro ọfọnde ọnọ edidianakiet ubon edieke kpukpru owo ẹtọde okụk mmọ ẹdọn̄ kiet ke ndidiana kiet nnam n̄kpọ—isan̄ ubọ nduọkodudu, ndusụk nti n̄kpọ ndụn̄ufọk oro ẹnọde inemesịt, m̀mê nditịp n̄kpọ ndida n̄n̄wam esop Christian.

Orụk “etịbe” efen kaban̄a edu inemesịt ubon emi kpukpru mme andibuana ke ubon ẹkpenyenede ndidian ubọk ọtọkiet edi ndibuana ke utom edinam asana ye edidiọn̄ n̄kpọ—edise mban̄a ufọk, in̄wan̄esa, moto, ye ntre ntre. Ẹkeme ndinọ andibuana ke ubon kiet kiet, idem ata n̄kpri owo, ndusụk utom ndinam. Mbufo nditọwọn̄, ẹdomo nditre ndibiat ini mbufo. Utu ke oro, ẹkọri edu unọ un̄wam ye edidianakiet; emi oyosụn̄ọ ke ata itie ufan ye nsan̄a, emi ọbọpde edidianakiet ubon.

Ufọn Unọ Ukpep Bible

Ke ubon Christian oro adianade kiet, ẹdori nsọn̄uyo n̄ko ke nte ukpepn̄kpọ Bible ofụri ini edide akpan n̄kpọ. Edineme itien̄wed Bible kpukpru usen ye edikpep Edisana N̄wed Abasi kpukpru urua ọnọ isọn̄ kaban̄a edidianakiet ubon. Ẹkpenyene ndineme mme isọn̄ akpanikọ ye mme edumbet Bible ọtọkiet ke usụn̄ oro edemerede esịt kpukpru owo ke ubon.

Mme utọ ini oro ke ubon ẹkpenyene ndidi se ẹnọde ukpep edi ke ukem ini oro edi inem inem ini nsịnudọn̄. Ubon kiet ke edem edere Sweden ama esinam nditọ ẹwet mme mbụme oro ẹdemerede ke urua kiet kiet ẹnịm. Ekem ẹma ẹsineme mme mbụme ẹmi ke ukpepn̄kpọ Bible eke urua ke urua. Mme mbụme oro ẹkesiwak ndidi ntotụn̄ọ mbụme oro ẹnamde owo ekere n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹwụtde mme ukeme ukere n̄kpọ nditọwọn̄ ye esịtekọm mmọ kaban̄a mme ukpepn̄kpọ Bible. Ndusụk mbụme ẹkedi: “Nte Jehovah esinam kpukpru n̄kpọ ẹkọri kpukpru ini, mîdịghe nte enye akanam emi ini kiet kpọt?” “Ntak emi Bible ọdọhọde ke Abasi okobot owo ‘ke mbiet esie’ sia Abasi mîdịghe owo?” “Nte tuep ikanamke Adam ye Eve ke ini etuep ke Paradise sia mmọ ẹkesan̄ade ukpọk ikpat mîkonyụn̄ inyeneke ọfọn̄ ndomokiet?” “Ntak emi nnyịn iyomde ọfiọn̄ ke okoneyo ke ini enye ekpenyenede ndidi ekịm?” Idahaemi nditọwọn̄ oro ẹkponi ndien ke ẹnam n̄kpọ Abasi nte mme asan̄autom uyọhọ ini.

Ke ini ẹsede ẹban̄a mme mfịna ubon, mbufo mme ete ye eka ẹdomo nditie in̄wan̄în̄wan̄ nnyụn̄ ndu ke idatesịt. Ẹwụt edikere mban̄a ẹnyụn̄ ẹkpụhọde ẹda ekekem ye idaha, edi ẹnyene iwụk, ke ini edide edisịm edinịm mme akpan edumbet. Ẹyak nditọ ẹkụt ẹte ke ima ẹnyenede ẹnọ Abasi ye ndinen edumbet esie ẹkara mme ubiere mbufo kpukpru ini. N̄kann̄kụk ufọkn̄wed esiwak nditie mfịghe mfịghe ye ufịk ufịk, ndien nditọ ẹyom ekese nsịnudọn̄ ke ufọk man ẹbiọn̄ọ utọ odudu oro.

Mme ete ye eka, ẹkûnam n̄kari nte ẹdi mfọnmma. Ẹnyịme ndudue ẹnyụn̄ ẹkpe nditọ mbufo ubọk ke ini oyomde oro. N̄kparawa owo, ke ini Mama ye Papa ẹnyịmede ndudue, ẹyak ima oro mbufo ẹnyenede ẹnọ mmọ ọkọri.—Ecclesiastes 7:16.

Ih, ubon oro adianade kiet esinam ufọk oro enyenede emem, ifụre, ye inemesịt odu. Ewet uto owo Germany oro Goethe ama ọdọhọ ini kiet ete: “Enye edi owo oro okopde inemesịt akan, edidem m̀mê usụhọde owo, kpa owo emi okụtde inemesịt esie ke ufọk.” Ye mme ete ye eka ye nditọ oro ẹwụtde esịtekọm, itie ndomokiet ikpodụhe emi ebietde ufọk.

Edi akpanikọ, ubon enen̄ede odu ke ndịghe mfịn oto mfịghe ererimbot emi nnyịn idude. Edi sia ubon otode Abasi, enye ọyọbọhọ. Ubon mbufo ọyọbọhọ, ndien mbufo n̄ko ẹyebọhọ edieke mbufo ẹtienede ndinen ndausụn̄ Abasi kaban̄a uwem ubon oro okopde inemesịt.

[Mme Ikọ idakisọn̄]