‘Nditọ ye Mmọn̄eyet Nnyụn̄ Ndọk ye Mfiori Idara’

Nte Miyo Idei obụkde

“Mmakpa-o! Mmakpa-o! Ẹnyan̄a mi-o!” Ete mi ke okodomo ukeme ndifiori n̄kpo. Uyo esie edi ofụri uyom oro ẹkekopde nte n̄kefehede n̄wọrọ ke ufọk. Ekedi ke ufọt okoneyo, ndien ete mi ekenyene udọn̄ọ esịt. Mma mfehe mbịne eyeneka ete mi, emi okodụn̄de ekpere, edi ke ini nnyịn ikafiakde idi, ibifịk ete mi ama onịme.

ORO okotịbe ke December 14, 1918. Ke ndide isua 13 ke emana, ami n̄kenyeneke ete ye eka. Eka mi akakpa ke nsọn̄de isua itiaba. Ke nditaba ete ye eka ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ uwem mi ntre, mma ntọn̄ọ ndiyịk nte, ‘Ntak emi mme owo ẹsikpade? Nso isitịbe ke n̄kpa ebede?’

Ke mma n̄kokụre ukpep ke ufọkn̄wed mme andikpep, ami mma n̄kabade ndi andikpep ke Tokyo nnyụn̄ n̄kpep n̄kpọ ke Elementary School ke Shinagawa. Ekem, ọdiọn̄ọ kiet ama owụt mi akparawa eren kiet, Motohiro, emi n̄kọdọde ke ndide isua 22 ke emana. Ke isua 64 ẹmi ẹkebede, nnyịn ima ibuana inem inem ye ndot ndot ifiọk n̄kpọntịbe ke uwem. Ikebịghike nnyịn ima iwọrọ ika Taiwan, emi okodude ke idak ukara mbon Japan ini oro. Ke ini oro ami n̄kekereke nte ke nyenyene ntak ndisio mfiori idara ke idụt oro.

Ndikpep Akpanikọ

Ke ini utọ eke 1932, ke ini nnyịn ikodụn̄de ke adan̄a obio Chiai ke ufọt ufọt Taiwan, eren kiet ẹkotde Saburo Ochiai ama edise nnyịn. Enye ama ọfọi owụt nte ke mme prọfesi Bible ẹsịne un̄wọn̄ọ ediset mme akpan̄kpa. (John 5:28, 29) Nso utịbe utịbe idotenyịn ke emi ekedi ntem! Ami mma nnen̄ede nyom ndifiak n̄kụt ete ye eka mi. Ye mfan̄a oro esịnede ifiọk, nnennen edinam an̄wan̄a, ye ọsọn̄-idem uyarade Bible, mme ikọ esie ẹketie nte edi akpanikọ. Ini ama ebe usọp usọp nte nnyịn ikadade ofụri usen ke ndineme mban̄a Bible. Enye usọp usọp ama akabade edi n̄wed oro mmade.

Ikebịghike Mr. Ochiai ama ọkpọn̄ aka ebiet en̄wen, ọkpọn̄de mme utọ n̄wed nte Creation, Harp of God, Government, Prophecy, Light, ye Reconciliation, ọnọ nnyịn, kpukpru mmọ Watch Tower Bible and Tract Society ekemịn̄. Mma nsịn idem ke ndikot mmọ, ndien nte n̄kanamde, mma nnyene udọn̄ nditịn̄ nnọ mmọ efen se n̄kekotde. Edieke Jesus ọkọtọn̄ọde utom ukwọrọikọ esie ke obio emana esie ke Nazareth, ntak emi ami mmen̄kpetọn̄ọke ke ebiet emi ami ndụn̄de-e? Mma n̄ka mbịne mbọhọidụn̄ mi emi odụn̄de ke enyịnusụn̄ efen. Owo ndomokiet ikekpepke mi nte ẹkwọrọde ikọ, ntem ami mma nsan̄a ke ufọk ke ufọk ye Bible mi ye mme n̄wed oro n̄kekotde, n̄kwọrọde ikọ nte n̄kekeme. Mme owo ẹma ẹnam n̄kpọ ẹban̄a nte ọfọnde ẹnyụn̄ ẹbọ mme magazine. Mma mben̄e Todaisha, nte ẹkesikotde Watch Tower Society ke Japan ini oro, nte ẹnọ ekpri n̄wed ekerede The Kingdom, the Hope of the World idem 150 ẹsọk mi, ndien mma nsuan mmọ.

Usen kiet owo oro ọkọbọde n̄wed ama asian mi ete ke borisi ama edi ke ndondo oro n̄kọnyọn̄de onyụn̄ edibọ mme n̄wed oro. Ibịghike ke oro ebede, mbon ndụn̄ọde inan̄ ẹma ẹdi ufọk mi ẹnyụn̄ ẹditan̄ kpukpru n̄wed ye magazine mi. Mmọ ẹkekpọn̄ Bible kpọt. Ke isua ition, ami n̄kosoboke ye ikọt Jehovah ndomokiet, edi ifịk ye udọn̄ mi kaban̄a akpanikọ ikonịmeke ke esịt mi.

Ekem December 1937 ama edi! Asiakusụn̄ iba ẹtode Japan ẹma ẹdise nnyịn. Ye n̄kpaidem, mma mbụp nte: “Mbufo ẹkesan̄a didie ẹdikụt nnyịn?” Mmọ ẹma ẹdọhọ ẹte: “Nnyịn imenyene enyịn̄ mbufo mi.” Jehovah ama eti nnyịn! Mme Ntiense iba oro, Yoriichi Oe ye Yoshiuchi Kosaka, ẹkewat n̄kpọ nte itiat 150 tọn̄ọde ke Taipei osịm Chiai ke n̄kani enan̄ukwak ye mbiomo mmọ ẹbọpde okon̄ ke edem. Nte mmọ ẹnemede nneme ye nnyịn, ami mma n̄kere nte owo Ethiopia emi ọkọdọhọ ete: “Se mmọn̄ mi; nso ibiọn̄ọ mi ndina baptism?” (Utom 8:37) Okoneyo oro mmọ ẹkedide edisịm, ami ye ebe mi ima ina baptism.

Ndise Mban̄a Nditọete Oro Ẹkọbide

Ke 1939 ẹma ẹmụm Mme Ntiense Jehovah ke mbuari ke ofụri Japan. Ikebịghike oyobio ukọbọ oro ama osịm Taiwan. Ke April ẹma ẹmụm Brọda Oe ye Kosaka. Ọfiọn̄ iba ke ukperedem ẹma ẹmụm nnyịn n̄ko. Sia n̄kedide andikpep, ẹma ẹsana mi ẹyak ke ndan̄nsiere, edi ẹma ẹsịn ebe mi ke kọmbite ke ọfiọn̄ inan̄. Ke ẹma ẹkesan̄a ebe mi ẹyak, nnyịn ima iwọrọ ika Taipei. Nte nnyịn kemi ikodude ikpere ufọk-n̄kpọkọbi emi ẹkesịnde nditọete iba oro, emi ama akabade edi eti ndutịm.

Ufọk-N̄kpọkọbi Taipei ekedi eyeoro enyenede ọkpọsọn̄ ukpeme. Ke ndade edisịnen̄kpọ ye udia, mma n̄ka ndikese nditọete oro. Akpa, Brọda Kosaka ama ọwọrọ edi ye owo-ukpeme ye anam ndụn̄ọde ke edem windo oro ẹsịnde wire. Enye eketie ntọn̄ntọn̄ ndien n̄kpọkinua esie adat nte strawberry. Enye ama enyene udọn̄ọ akpaikpai ikọn̄.

Ekem Brọda Oe ama ọwọrọ edi ye inua imam, afiakde etịn̄ ye inemesịt ete: “Ọfọn nte afo edide.” Nte iso esie eketiede utouto onyụn̄ ofụtde, mma mbụp nte idemesie etiede. Enye ama ọbọrọ ete, “Ami mmenen̄ede n̄kop nsọn̄idem! Emi edi ata eti itie. Nduyịp m̀mê idan̄ ndomokiet idụhe. Ami mmekeme idem ndidia buckwheat. Enye ama ọdọhọ ete, “Enye akam etie nte ufọk ikpọ owo.” Borisi ye owo-ukpeme oro ikekemeke ndime imam ẹnyụn̄ ẹdọhọ ẹte: “Oh, nnyịn ikemeke ndikan Oe emi.”

Ẹfiak Ẹsịn ke Ufọk-N̄kpọkọbi

Ke n̄kpọ nte ufọt okoneyo ke November 30, 1941, usen ifan̄ ke mma n̄kọnyọn̄ ndika n̄kese nditọete, ẹma ẹtọ usụn̄ufọk. Mma nda n̄kụt mbukpọn̄ itam ẹbietde obot ke akrasi usụn̄ufọk. Mmọ ẹkedi itiaita ke mbatde. Mmọ ẹkedi mme borisi. Mmọ ke odudu ẹma ebe ẹdụk ufọk nnyịn ẹnyụn̄ ẹdụn̄ọde kpukpru n̄kpọ ke ufọk—edi ikekwe n̄kpọ ndomokiet. Ke ndụn̄ọde ubak hour ama ekebe, mmọ ẹma ẹmen ibat ibat efọk ndise ẹnyụn̄ ẹdọhọ nnyịn itiene mmọ. Ami mma nti ke ẹkemụm Jesus ke ufọt okoneyo. (Matthew 26:31, 55-57; John 18:3-12) Ndikere nte owo itiaita ẹkefịnade idem ọkpọsọn̄ ntre ẹbiat ini ke ekpri n̄kpọ aban̄ade nnyịn mbiba ekedi n̄kpọ imam ọnọ mi.

Ẹma ẹda nnyịn ẹka esen esen ufọk oro okokponde onyụn̄ okịmde. Nnyịn ke ukperedem ima idifiọk nte ke enye ekedi Ufọk-N̄kpọkọbi Taipei Hichisei. Ẹma ẹdọhọ nnyịn itie ke iso akamba okpokoro, ndien ndụn̄ọde ama ọtọn̄ọ. Ndien ndien, mmọ ẹma ẹbụp ẹte: “Mmanie ke mbufo ẹdiọn̄ọ.” Ndien nnyịn kiet kiet ima ibọrọ ite: “Ndiọn̄ọke ndomo owo kiet.” Didie ke nnyịn ikpọdiọn̄ọ nditọete ke esịt obio Japan? Nnyịn ikọdiọn̄ọ Brọda Oe ye Kosaka kpọt, ndien nnyịn iketịn̄ke iban̄a enyịn̄ ndomokiet oro nnyịn ikokopde ke ndịbe.

Ikebịghike n̄kanika ition usenubọk ama amia, ndien mbon-ukpeme iba ẹma ẹda mi ẹka ekpri ubet n̄kpọkọbi mi. Ama ada ndusụk ini mbemiso mmehede ye obufa n̄kann̄kụk oro. Ke akpa ini ke uwem mi, ami mma nsobo nduyịp. N̄kpri unam ẹmi, oro ẹsikọbọde ke ndita mbufa owo, ẹma ẹfịna mi ye unana nduọkodudu, ẹkpọn̄de iban iba eken ke ubet n̄kpọkọbi—kpa ye oro n̄kowotde mbon oro ẹkedude ẹkpre mi. Ke akpatre mma n̄kpa mba nnyụn̄ nyak mmọ ẹta mi.

Udia nnyịn ekedi mmọn̄ mmọn̄ cup edesi kiet oro owo mîtemke ebiet, edi inua mi ọkọkọbọ ndikere ke enye edi ndisi edesi. Asan̄ade ye mmọn̄ mmọn̄ udia oro ekesidi ekpri udomo ikọn̄ daikon (radish mbon Japan) oro ẹsịnde inụn̄ emi ntan osụk odude ke idem. Ke akpa, sia udia oro ekenyenede idiọk ufịk mînyụn̄ isanake, n̄kekemeke ndidia enye, ndien mbon-n̄kpọkọbi eken ẹma ẹsidi ẹdimen enye ẹdia. Nte ededi, ami sụn̄sụn̄ mma nam ukpụhọde man ndu uwem.

Uwem ke ufọk-n̄kpọkọbi ekedi n̄kpọ mmọn̄eyet. Ke idaha kiet, mma n̄sikop eren kiet, emi ẹkekerede ke edi owo uyep, esifioride n̄kpo ke usen ke usen ke ntak ndutụhọ. Ami n̄ko mma n̄kụt owo kiet ke udiana ubet n̄kpọkọbi akpade ke ọkpọsọn̄ ndutụhọ. Ye kpukpru ẹmi adade itie ke iso mi, ami mma n̄kere ọkpọsọn̄ ọkpọsọn̄ nte ke ana akani editịm n̄kpọ emi osịm utịt, ndien idotenyịn mi ke mme un̄wọn̄ọ Abasi ama ototịm ọsọn̄ idem akan nte akanam edide.

Ndụn̄ọde

Ẹma ẹsịn mi ikpọn̄ ke ufọk-n̄kpọkọbi ke n̄kpọ nte isua kiet ẹnyụn̄ ẹnam ndụn̄ọde ye ami utịm ikotion. Usen kiet ekpe ikpe ama edi ke akpa ini, ndien ẹma ẹda mi ẹkesịn ke mfafaha ubet ndụn̄ọde. Akpa n̄kpọ emi enye okobụpde ekedi: “Anie okpon akan, Amaterasu Omikami [abasi-an̄wan utịn] m̀mê Jehovah? Afo tịn̄ nnọ mi!” Ami mma n̄kere ke esisịt ini nte n̄kpọbọrọde.

Enye ke iyatesịt ama ese mi ete, “Sian mi owo eke okponde akan, mîdịghe nyemia fi!”

Ami sụn̄sụn̄ mma mbọrọ nte: “Ke ata ntọn̄ọ ntọn̄ọ Bible, ẹwet ẹte, ‘Ke editọn̄ọ Abasi okobot enyọn̄ ye isọn̄.’” Ami n̄kekwe ufọn ndomokiet ndidian n̄kpọ ekededi. Enye ama owụk enyịn ese mi iso ye unana editịn̄ ikọ ndien ekem okpụhọ nneme.

Idem n̄kpọ, ke nso ntak ke ẹkesịn mi ke kọmbite? N̄wednnịm n̄kpọ ndụn̄ọde ọdọhọ ete: “Ẹkop ndịk nte ke enye ekeme nditụn mme owo usụn̄ ke ikọ ye mme edinam esie.” Emi ekedi ntak ẹkekọbide mi ye unana edikpe ikpe.

Jehovah kpukpru ini ama esidu ekpere mi ke adan̄aemi n̄kosobode kpukpru n̄kpọ ẹmi. Ke mfọnido Jehovah, ẹma ẹnọ mi N̄wed Abasi Christian usem Greek eke udomo ekpatọfọn̄. Anam ndụn̄ọde kiet ama otop enye esịn ke ubet n̄kpọkọbi mi usen kiet, ọdọhọde ete: “Ami nyeyak fi enyene enyeemi.” Ami mma nsikot enye kpukpru usen n̄kosịm udomo oro nsitịn̄de se nsikotde ke ibuot. Uko uko uwụtn̄kpọ mme Christian akpa-isua ikie ke n̄wed Utom Mme Apostle ama akabade edi akwa n̄kpọ nsịnudọn̄. N̄wed duopenan̄ oro Paul ekewetde n̄ko ama ọsọn̄ọ mi idem. Paul ama osobo ukọbọ ebe nde, edi edisana spirit kpukpru ini ama ọsọn̄ọ enye idem. Mme utọ n̄wednnịm n̄kpọ oro ẹma ẹsọn̄ọ mi idem.

Ami mma n̄kabade n̄kpri idem etieti nnyụn̄ ndọn̄ọ, edi Jehovah ama akama mi, awakde ndidi ke usụn̄ oro mmen̄kedorike enyịn. Ke Sunday kiet, anam ndụn̄ọde kiet oro mmen̄kwe akanam ama edi ye ekuo ẹbọpde ke ukwọhọde inua. Enye ama eberede usụn̄ n̄kpọkọbi oro onyụn̄ ada mi ọwọrọ ke okụre. Ke ini nnyịn ikosịmde akamba itak eto kọmfi, enye ama atat ekuo oro. Kamse! Mboro ye uyo ẹkesịne ke esịt. Enye ama ọdọhọ yak ami ndia mmọ do. Owo ndụn̄ọde oro ama ọdọhọ ete: “Kpukpru mbufo ẹdi ata nti owo. Edi nnyịn inam n̄kpọ ye mbufo ke utọ usụn̄ emi. Ami nyema ndikpọn̄ utom emi ke mîbịghike.” Ntre mbon-ukpeme ye mbon-ndụn̄ọde ẹma ẹtọn̄ọ ndinam n̄kpọ ye ami ke mfọnido. Mmọ ẹma ẹnịm mi ke akpanikọ ẹnyụn̄ ẹyak mi nsinam mme ubet mmọ ẹsana ẹnyụn̄ ẹnọ mi nsio nsio orụk utom.

Ke utịt utịt 1942, anam ndụn̄ọde kiet oro okomụmde nnyịn ama okot mi. Enye ama ọdọhọ ete, “Okposụkedi afo odotde ikpe n̄kpa, ẹyesana fi ẹyak mfịn.” Ebe mi ama ọnyọn̄ ke n̄kpọ nte ọfiọn̄ kiet mbemiso ẹyakde mi.

Ndifiak Ndemede Ebuana ye Mme Ntiense

Ke adan̄aemi nnyịn ikodude ke ufọk-n̄kpọkọbi, Japan ama odụk Ekọn̄ Ererimbot II. Ekem, ke 1945, nnyịn ima ikop nte ke ẹma ẹkan Japan ke ekọn̄, ndien nnyịn ima ikot ke n̄wedmbụk n̄kpọntịbe nte ke ẹyesana mbon-n̄kpọkọbi ukaraidem ẹyak. Nnyịn ima ikop nte ke udọn̄ọ ama owot Brọda Kosaka ke ufọk-n̄kpọkọbi, edi mma nsọsọp nnọ leta ẹka mme ufọk-n̄kpọkọbi Taipei, Hsinchu, ye mme obio efen nnyụn̄ mbụp mban̄a ebiet emi Brọda Oe odude. Nte ededi, n̄kọbọhọ ibọrọ ndomokiet. Mma ndifiọk ke ukperedem nte ke ẹma ẹtop Brọda Oe ẹwot.

Ke 1948 nnyịn ima ibọ leta unana idotenyịn otode Shanghai. Enye okoto Brọda Stanley Jones, emi ẹkenọde oto Gilead, kpa ufọkn̄wed isụn̄utom Mme Ntiense Jehovah oro ẹkesiakde obufa obufa aka China. Jehovah ama afiak eti nnyịn! Mma n̄kop inemesịt etieti ndinyene ebuana emi ye esop Jehovah. Isua itiaba ama ebe tọn̄ọ nte nnyịn ikokụt Brọda Oe. Okposụkedi n̄kodude ikpọn̄ ofụri ini oro, ami mma nsitịn̄ eti mbụk nnọ mmọ en̄wen.

Ke ini Brọda Jones ekedide edise nnyịn ke akpa ini, enye ekedi ini idara. Enye eketie ata ufan ufan. Okposụkedi akananam nnyịn mîkosoboke ye enye, eketie nnyịn ke idem nte n̄kpọ eke nnyịn ikadarade ata n̄kpet n̄kpet iman ke ufọk nnyịn. Ekpri ini ke oro ebede, Brọda Jones ama ọkpọn̄ aka T’ai-tung, ke edem ikpọ obot eken, ye ebe mi nte akabadeikọ. Mmọ ẹma ẹnyọn̄ ẹdi ke n̄kpọ nte urua kiet ebede, ke ufan̄ ini oro mmọ ẹma ẹnịm mbono usen kiet ẹnyụn̄ ẹnịm n̄kpọ nte mbon ekpụk Amis 300 ke mbenesụk edem usiahautịn baptism.

Edidi Brọda Jones ama enyene ufọn ke usụn̄ en̄wen ọnọ mi. Ami n̄kesikwọrọ ikọ ikpọn̄ tutu ke ini oro. Ndien idahaemi mme ọdọ ndọ, emi ebe edide enyene ufọk emi nnyịn ikodụn̄de, ẹma ẹna baptism ke ini edidi Brọda Jones. Ọtọn̄ọde ke ini oro, ami ke ediwak ini mma nnyene idara ndinam mme mbet ke adianade ye idara editan̄a Obio Ubọn̄. Ke ukperedem nnyịn ima iwọrọ ikodụn̄ ke Hsinchu, ke ebiet emi Brọda Jones ekedide edise nnyịn ikata, urua iba ke ini kiet kiet. Ami mma nnen̄ede ndara eti ebuana. Ke akpatre ini, enye ama ọdọhọ ete: “Isan̄ efen, ami nyeda nsan̄a mi, Harold King, ndi.” Edi “isan̄ efen” oro ikedịghe tutu amama, koro esisịt ini ke oro ebede ẹma ẹkọbi mmọ mbiba ke China.

Ke 1949, Joseph McGrath ye Cyril Charles, isụn̄utom ẹtode ọyọhọ otu 11 eke Gilead, ẹma ẹdibehe ke Taiwan. Mmọ ẹma ẹtat utom ke Taiwan, ẹdade ufọk nnyịn nte itie edinam mmọ. Uwụtn̄kpọ mmọ ẹkenen̄ede ẹdi n̄kpọ nsịnudọn̄ ẹnọ mi. Nte ededi, idaha ukaraidem ama enyịk mmọ ndikpọn̄ n̄ka Hong Kong. N̄kekemeke ndime eyet nte mmọ ẹkekpọn̄de ye borisi. Joe ama ọdọhọ ete, “Miyo, kûtua.” Enye ama adian do ete: “Sọsọn̄ọ,” onyụn̄ ọkpọn̄ eto uwetn̄kpọ esie ọnọ mi nte n̄kpọ editi.

Ndise Mban̄a Unọ Eyen Ukpep

Ami ye ebe mi ikenyeneke eyen ndomokiet, ntre nnyịn ima imen eyenan̄wan eyeneka ebe mi an̄wan ikama ke ini enye ọkọsọn̄de ke ọfiọn̄ inan̄. Ikọn̄ obun̄wek ama esịn uwem eka esie ke itiendịk.

Ke 1952, Brọda Lloyd Barry, emi akanamde utom nte isụn̄utom ke Japan, ama edise Taiwan ndiyom unen utom Mme Ntiense Jehovah nte ekemde ye ibet. Enye okodụn̄ ye nnyịn onyụn̄ esịn udọn̄ ọnọ nnyịn etieti. Ke ini oro eyenan̄wan nnyịn ọkọsọn̄ ke ọfiọn̄ 18. Enye ama emen enye akama onyụn̄ obụp enye ete: “Nso idi enyịn̄ Abasi?” Ke n̄kpaidem, mma mbụp enye nte: “Ndi ọwọrọ ke nnyịn ikpenyene ndikpep enye n̄kpọ ke ini enye edide ekpri owo ntre?” Enye ye nsọn̄uyo ama ọbọrọ, “Ih.” Ekem enye ama eneme ye ami aban̄a nte unọ eyen ukpep ke ata ini uyen edide akpan n̄kpọ. Ikọ esie oro: “Enye edi enọ otode Jehovah ndidọn̄ fi esịt,” ama odụk mi ke ekikere.

Usọp usọp, ami mma ntọn̄ọ ndinọ eyenan̄wan mi, Akemi, ukpep man ọfiọk onyụn̄ ama Jehovah onyụn̄ akabade edi asan̄autom esie. Mma n̄kpep enye mme idiọn̄ọ ukot n̄wed, ọtọn̄ọde ke abc ita ẹdide e, ho, ba oro ẹnamde ikọ oro, “Ehoba,” m̀mê Jehovah, ke usem Japan. Ke osịmde isua iba ke emana, enye ama ekeme ndidiọn̄ọ se n̄kasiande enye. Ntre okoneyo mbemiso enye edede idap, mma nsisian enye mme mbụk Bible. Enye ama esikpan̄ utọn̄ onyụn̄ eti mmọ.

Ke ini enye ọkọsọn̄de isua ita ye ubak, Brọda Barry ama afiak edi onyụn̄ edinọ Akemi Bible ẹkewetde ke mmemmem usem Japan. Akemi ama asan̄a akanade ubet ye Bible oro, ọdọhọde ete: “Bible Akemi! Bible Akemi” Ekem ke minịt ifan̄ ẹbede enye ama ofiori ete: “Bible Akemi isịneke Jehovah! Ami nyomke emi!” Enye ama otop enye onịm ke isọn̄. Ke n̄kpaidem, ami mma nse se isịnede ke esịt. Akpa mma n̄kụbọde n̄ka Isaiah ibuot 42, ufan̄ikọ 8. Do ẹma ẹkpụhọ enyịn̄ Jehovah ye ikọ oro “Ọbọn̄.” Mma nse mme itien̄wed efen, edi n̄kekemeke ndikụt enyịn̄ Abasi, kpa Jehovah. Akemi ama odop uyo ke n̄kafiakde n̄wụt enye enyịn̄ Jehovah ke akani Bible mi, emi ẹkewetde ke akani usem Japan.

Ndifiak N̄ka Japan

Nnyịn ima ifiak ika Japan ke 1958 inyụn̄ ikabuana ye Esop Sannomiya ke Kobe. Ke nnyenede ediwak ntak ndiwụt esịtekọm nnọ Jehovah, ami mma nyom ndiwụt esịtekọm oro ke ndikabade ndi asiakusụn̄—asan̄autom uyọhọ-ini eke Mme Ntiense Jehovah. Mma nsịn idem ke utom usiakusụn̄. Nte utịp, mma n̄keme ndinịm ediwak ukpepn̄kpọ Bible nnyụn̄ nnyene idara ke ndin̄wam n̄kpọ nte owo 70 osịm 80 ndikụt akpanikọ. Nte ini akade ami mma n̄kam nyene ifet ndinam utom nte akpan asiakusụn̄, nnamde utom ke se iwakde ikan hour 150 kpukpru ọfiọn̄ ke an̄wautom, ke adan̄aemi n̄kosụk nsede mban̄a ebe mi ye eyenan̄wan mi.

Nte nnyịn ikodụn̄de ke Taiwan ke se iwakde ikan isua 30, uwem ke Japan ekedi ido oro akpade owo idem, ndien ami mma nsobo ediwak n̄kpọsọn̄ n̄kpọntịbe. Ke mme utọ ini oro, Akemi ama akabade edi ndọn̄esịt ye ibetedem mi, kpa nte Brọda Barry akasiande mi ke ediwak isua mbemiso. Ke ini n̄kopde mfụhọ, enye eyedọhọ mi ete: “Mama, sọn̄ esịt. Jehovah eyenam usụn̄ ubọhọ odu.” “Ih, enye eyenam, nte idinamke?” ami nyebọrọ nnyụn̄ mfat enye. Nso n̄kpọ nsịnudọn̄ ke emi ekedi ntem! Didie ke ami mmen̄kpewụtke esịtekọm nnọ Jehovah!

Ndinọ Jehovah Eyen Mi

Akemi ama akabade edi asuanetop ke ini enye ekedide isua 7 onyụn̄ ana baptism ke ini enye ekedide isua 12, ke ndaeyo eke 1963. Mma ndomo ndibiat ekese ini nte n̄kekeme ye enye. (Deuteronomy 6:6, 7) N̄kpọsọn̄ ini ẹma ẹdu ke adan̄aemi enye okodude ke ini uwọrọ ndụk akwa owo, edi ye nti uwụtn̄kpọ ye nsịnudọn̄ ẹtode mme akpan asiakusụn̄ oro ẹkenọde ẹdi esop nnyịn, Akemi ke akpatre ama anam usiakusụn̄ ke mbufa efakutom edi utịtmbuba esie

Ke mbono district ke 1968, enye ama anam n̄kpọ nte adiaha Jephthah ke drama Bible. Nte ami n̄kesede drama oro, mma mbiere, nte Jephthah ekebierede ndiyak n̄kukụre eyenan̄wan mi, emi n̄kamade tutu adan̄aoro nnọ Jehovah ndinam utom uyọhọ-ini. Uwem editie didie ke eyenan̄wan mi mîdụhe ikpere? Oro ekedi n̄kpọ-ata, nte mma n̄kebebe isua 60.

Ke 1970 ini ama edikem eyenan̄wan nnyịn ndikpọn̄ nnyịn. Enye ama ọbọ ebe mi unyịme onyụn̄ aka Kyoto ndinam utom nte asiakusụn̄. Ke ọdiọn̄ọde nte etiede nnyịn ke idem, esịt esie ama otịmede nte enye ọkpọn̄de nnyịn. Ami mma n̄kot Psalm 126:5, 6 nte itien̄wed unyọn̄ nnọ enye: “Mmọ eke ẹtọde n̄kpọ ke mmọn̄eyet ẹyekpen̄e ke idara. Owo eke obiomde akpan n̄kpasịp, aka atua eyet, aka atua eyet, iditreke ndibiom mme ebek esie nnyọn̄ ke idara.” Mme ikọ ẹmi ẹkedi n̄kpọ ndọn̄esịt n̄ko ọnọ mi.

Ke ukperedem Akemi ama ọdọ ndọ onyụn̄ akaiso ke utom akpan asiakusụn̄ ye ebe esie. Ọtọn̄ọde ke 1977, ke ini ẹkemekde ebe esie nte esenyịn circuit, mmọ ẹma ẹnam utom ke utom edisasan̄a. Ami kpukpru ini mmesitat n̄wedndise obio nnyụn̄ “nsan̄a” ke n̄wedndise oro ye eyen mi. Esidi n̄kpọ inemesịt ọnọ mi ndikop ifiọkutom mmọ nnyụn̄ n̄kabade mmehe ye ediwak nditọete iban ebe ke eyen mi.

Ami ndi isua 86 idahaemi. Mme usen ẹmi ẹkebede ẹtie nte sụk ini ukpeme kiet ke okoneyo. N̄kemeke ndinam utom nte n̄kesinamde mbemiso, edi utom an̄wautom ke osụk ọnọ mi idatesịt. Ke ini ntiede n̄kere isua 60 ẹmi ẹbede nte n̄kedifiọk akpanikọ, un̄wọn̄ọ Abasi oro ẹfiakde ẹsọn̄ọ esiaha ke esịt mi. Ih, Jehovah emi edinyenede ima ọnọ mbonima ke ayak nnyịn idọk akpakịp idara.—Psalm 18:25.