Mme Mbụme Ẹtode Mme Andikot
◼ Ndi Christian ekpetre ndin̄wọn̄ coffee m̀mê tea sia mmọ ẹsịnede ọkpọsọn̄ ibọk mbumehe oro ẹkotde caffeine?
Bible itịn̄ke n̄kpọ itụk coffee m̀mê tea. Edi se enye etịn̄de ekeme ndin̄wam Christian ndibiere m̀mê enye eyen̄wọn̄ coffee m̀mê tea.
Ọkpọsọn̄ ibọk ẹkotde caffeine ekeme nditụk ekikere ye ikpọkidem. Esin̄wọn̄ ediwak million cup coffee ye tea ke usen ke usen, anamde Dr. Melvin Konner ọdọhọ ete: ‘[Caffeine] ekeme, ke akpanikọ, ndidi ọkpọsọn̄ ibọk ekikere m̀mê edu uwem oro ẹkamade ntatara ntatara ẹkan ke ererimbot.” Enye ekeme ndinam owo odu ke edidemede, anam udomo mmọn̄ibọk esịtidem oro ẹkotde adrenaline ọdọk, onyụn̄ anam iyịp ndisan̄a n̄kanade ye mme ukpụhọde oro mme nsen idemowo ẹnamde ndinọ odudu awara. Nte ke enye edi ọkpọsọn̄ ibọk ke idemesie isọn̄ọke m̀mê Christian ẹkpenyene ndisọn mme edin̄wọn̄ n̄kpọ oro ẹsịnede caffeine (coffee, tea, inịn̄e inịn̄e mmịn cola, maté) m̀mê udia (utọ nte chocolate).
Ọkpọsọn̄ mmịn n̄ko edi ọkpọsọn̄ ibọk oro ekemede nditụk ekikere ye ikpọkidem, kpa ye oro nso ke N̄wed Abasi etịn̄ aban̄a enye? Bible ọdọhọ ete ke wine (m̀mê n̄kpọsọn̄ mmịn eken) ekeme ‘ndinam esịt enem owo’ mîdịghe okpụhọde esịt owo oro okopde mfụhọ. (Psalm 104:15; Mme N̄ke 31:6, 7) Nte ededi, Ikọ Abasi iwụtke ite ke ana mme ata andituak ibuot ẹsọn kpukpru edin̄wọn̄ n̄kpọ oro ẹsịnede n̄kpọ unam-owo. Se Bible obiomde ikpe edi edin̄wọn̄ mmịn mbe adan̄a—edikpa mmịn,—Deuteronomy 21:18-21; Mme N̄ke 20:1; Hosea 4:11; 1 Corinth 5:11-13; 1 Peter 4:3.
Nte ededi, nso kaban̄a edidọhọ oro ẹdọhọde ke owo ekeme ndikabade nnyene mbumehe nto caffeine? Ediwak mbọn oro ẹnyenede edu un̄wọn̄ coffee, tea, m̀mê maté ẹnyene ndusụk udomo mbumehe, okposụkedi ẹnenide m̀mê emi edi ata mbumehe oro ntaifiọk ibọkusọbọ ẹkụtde. Ke nsụhọde n̄kaha mmọ ẹsinyene mme mfịna ke ẹdomode ndision̄o idem n̄kpọn̄, utọ nte n̄kọn̄ibuot m̀mê itekesịt, edieke mmọ etrede ndida nnennen udomo caffeine nte ido esidide. Emi n̄ko, eti owo aban̄a ekikere Bible kaban̄a n̄kpọsọn̄ mmịn. Okposụkedi ediwak owo ẹnyenede mbumehe uda n̄kpọsọn̄ mmịn, owo ikpanke mme Christian ndida enye ke ufat. Jesus ama ọn̄wọn̄ wine; enye ke utịbe utịbe usụn̄ ama akam anam wine ke usọrọ ndọ.—Matthew 26:29; John 2:3-11.
Edi, Christian ekeme ndikere ke imo ikpamaha ndisịn idem imọ ke itiendịk ke ndikabade mmehe ye caffeine. Edieke owo nditre edu uda caffeine esie kpukpru ini ẹsinọde enye mfịna (nyekidem otode coffee), enye ekeme ndision̄o idem n̄kpon̄ caffeine ofụri ofụri ke ndiwụt “mfara ke idem.” (Galatia 5:22, 23) Sia Bible mîdọhọke yak etre ndida edin̄wọn̄ n̄kpọ emi esịnede caffeine, ana owo kiet kiet anam ubiere aban̄a edin̄wọn̄ coffee m̀mê tea. Odot ẹwụt ufat edieke Christian ọn̄wọn̄de ekededi ke otu ẹmi.—Men Titus 2:2 domo.
Ediwụt ufat n̄ko edi akpan n̄kpọ ke se iban̄ade mme n̄kpọndịk oro n̄kpọ emi ẹkemede ndida nsọk nsọn̄idem owo. Ediwak n̄kpọndịk ẹdu ẹtọde edida caffeine ke ediwak udomo kpukpru ini (edide ọtọ coffee, tea, m̀mê inịn̄e inịn̄e mmịn cola, m̀mê edin̄wọn̄ n̄kpọ eken m̀mê udia). Edi, ke ndụn̄ọde kiet kiet oro abuanade akpan n̄kpọndịk oro caffeine enyenede ke nsọn̄idem, efen esiwụt se idide isio isio ye oro.
Eti ibuọt oro odude ke ediwụt ufat edi se ẹkụtde ke se Bible ọdọhọde aban̄a aran-ọkwọk. Enye edi ọtọ obot n̄kpo, ndien edidia enye nte udia oro anamde owo enyene odudu edi ndammana n̄kpọ (ke okpụhọrede ye edin̄wek nsụn̄ikan̄ nsịn ke obufre). (1 Samuel 14:26, 27; Matthew 3:4) Nte ededi, afo emekeme ndidọn̄ọ ke ndidia enye awak akaha. Bible odụri owo utọn̄ ete: “Afo ama okụt aran-ọkwọk, dia se ikemde fi: mbak ediyụhọ, ndien ọkpọhi enye.”—Mme N̄ke 25:16, 27.
Ndusụk owo ikemeke ndidia aran-ọkwọk ndomokiet. Ke ukem usụn̄ oro, ke ntak nsọn̄idem ekeme ndiyom ndusụk owo etre ndin̄wọn̄ n̄kpọsọn̄ mmịn, caffeine, mme n̄kpọ ẹdade mmọn̄eba ẹnam, m̀mê udia ye edin̄wọn̄ n̄kpo eken. Mbon en̄wen ẹtre ndida mme utọ n̄kpọ ntre ke ọkpọ ọkpọ ntak m̀mê ke ntak oro mme owo ke n̄kann̄kụk mîmaha, iyomke ndiyat mmọ en̄wen esịt. Emi eti nnyịn mme ikọ apostle Paul ẹmi: “Edieke unam edisịnde eyenete mi atuak ukot ọduọ, nditaha unam tutu amama, mbak ndinam eyenete mi atuak ukot ọduọ.”—1 Corinth 8:13.
Mmọdo, yak owo kiet kiet anam nte ubieresịt esie edide ye unana edikere nte ke akpana ẹnyịk ubiere imọ ẹdọri mmọ en̄wen ke idem. Paul ekewet ete: “Yak andidia okûse anditre ndidia ke mbio, anditre ndidia okûnyụn̄ ekpe ikpe ye andidia; koro Abasi ama adara enye. Afo edi anie emi ekpede ikpe ye owo ete en̄wen?”—Rome 14:3, 4.