Ubiereikpe Oro Enyịmede Unen Edimek

IDỤHE owo en̄wen ke ẹsiode n̄kponn̄kan Owo ke ofụri ererimbot ẹfep emi enyịmede edimek oro ọkọn̄ọde ke ifiọk. Enye edi Andibot nnyịn. Sia enyenede anana-utịt ifiọk aban̄a mme udọn̄ owo, enye ke ntatubọk ọnọ item, ntọt, ye ndausụn̄ aban̄a usụn̄ oto owụtde ọniọn̄ ndidụk. Edi, enye ifụmike ifụre uduak emi enye ọnọde mme enyene-ifiọk edibotn̄kpọ esie. Prọfet esie Moses ama owụt ekikere Abasi: “Mmada uwem ye n̄kpa, edidiọn̄ ye isụn̄i, nnịm fi ke iso; mek uwem, ndien, man afo ye nditọ fo ẹdu uwem.”—Deuteronomy 30:19.

Edumbet emi otụk ikpehe ibọkusọbọ. Ke ẹnyịme ekikere edimek oro ọkọn̄ọde ke ifiọk, m̀mê edinyịme usọbọ oro ọkọn̄ọde ke ifiọk, sụn̄sụn̄ ke Japan ye mme idụt en̄wen ẹmi owo mîkawakke ndinyịme ke ini edem. Dr. Michitaro Nakamura etịn̄ ntem aban̄a edinyịme usọbọ oro ọkọn̄ọde ke ifiọk: “Ekikere edi nte yak dọkta anam udọn̄ọ oro, idotenyịn edikop nsọn̄idem, ido usọbọ, ye ndiọi utịp oro ẹkemede ndidu, an̄wan̄a owo udọn̄ọ oro ke usem emi ọsọpde an̄wan̄a owo, okponode unen owo udọn̄ọ oro ndibiere ido usọbọ ke idemesie.”—Japan Medical Journal.

Ke ediwak isua, mme dọkta ke Japan ẹma ẹnọ nsio nsio ntak ndibiọn̄ọ usụn̄ edisọbọ mbon udọn̄ọ emi, ndien etie nte mme esopikpe ẹnyene ntụhọ edikpọnọde ido ibọkusọbọ nnịm. Ntem, ekedi edinam oro adade ukpụhọde edi ke ini Akwa Ebiereikpe Takeo Inaba eke Esop Enyọn̄ Tokyo ọkọnọde ubiereikpe oro enyịmede ubiere edimek usọbọ oro ọkọn̄ọde ke ifiọk ke February 9, 1998. Nso ikedi ubiereikpe oro, ndien nso ikedi eneni oro akadade n̄kpọ emi aka mme esop?

Ko ke edem ke July 1992, Misae Takeda edide isua 63, kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah, ama aka Ufọkibọk Ukpep Ibọkusọbọ, Ufọkn̄wed Ntaifiọk Tokyo. Ẹma ẹkụt ke enye ama enyene ata idiọk mbufụt edidiana ekpa ndien ama oyom usiakidem. Sia ekenen̄erede oyom ndinam item Bible oro akpande edida iyịp nnam n̄kpọ ke idiọk usụn̄, enye ama anam udọn̄ esie ndibọ sụk usọbọ oro owo mîsịnke iyịp an̄wan̄a mbiausọbọ esie. (Genesis 9:3, 4; Utom 15:29) Mbiausọbọ oro ẹma ẹnyịme babru ubọhọ nduduọhọ, emi anamde mmọ ye ufọkibọk ẹbọhọ nduduọhọ ekededi otode ubiere esie. Mmọ ẹma ẹn̄wọn̄ọ ẹnọ enye ẹte ke mmimọ iyanam ntre.

Nte ededi, ke ẹma ẹkekụre usiakidem, ndien ke adan̄aemi odudu ibọk usụhọde ubiak okosụk odude Misae ke idem, ẹma ẹkịm iyịp ẹsịn enye ke idem—atuahade nnennen nnennen ye mme udọn̄ esie oro enye eketịn̄de in̄wan̄în̄wan̄. Mme ukeme ẹkesịnde ndidịp edikịm iyịp nsịn ke idem emi owo mîkọnọhọ unyịme mi ama ayarade ke ini anamutom kiet ke ufọkibọk nte an̄wan̄ade ọkọfọide n̄kpọ emi owụt ọkọmbụk n̄kpọntịbe. Nte afo ekemede ndifiọk, ibuot ama oyon̄ Christian an̄wan emi enyenede esịt akpanikọ mi ke ini enye ọkọfiọkde aban̄a edikịm iyịp nsịn ke idem emi owo mîkọnọhọ unyịme mi. Enye ama enyene mbuọtidem ke idem mbonutom usọbọ, enịmde ke akpanikọ nte ke mmọ ẹyenam se mmọ ẹdọhọde ẹnyụn̄ ẹkpono mme edinịm ke akpanikọ eke ido ukpono imọ. Ke ntak ọkpọsọn̄ mfụhọ oro enye okokopde oto akwa edibiat itie ebuana dọkta ye owo udọn̄ọ ye idotenyịn ndinịm uwụtn̄kpọ emi edikpande mbiausọbọ ndinam n̄kpọ ke ukem idiọk usụn̄ oro ye mbon en̄wen, enye ama ada n̄kpọ emi aka esop.

Ido Obio ye Ido Uwem

Ebiereikpe ita ke Esop N̄kann̄kụk Tokyo ẹma ẹkpe ikpe emi ẹnyụn̄ ẹtebe mbiausọbọ ẹmi ikpe ndien, ke ntem, ẹsịnde unen edinyịme usọbọ oro ọkọn̄ọde ke ifiọk. Ke ubiereikpe mmọ, emi ẹkenọde ke March 12, 1997, mmọ ẹma ẹdọhọ ẹte ke ukeme ekededi oro ẹsịnde ndinam ediomi ndinọ usọbọ oro owo mîsịnke baba ntọi iyịp kiet ekedi ikpîkpu. Ntak mmọ ekedi nte ke edidi edibiat kojo ryozoku,a m̀mê mme idaha n̄kaowo, abiausọbọ ndidụk san̄asan̄a ediomi nditre ndisịn owo iyịp ke idem ke ini ata idiọk idaha adahade ada. Ekikere mmọ ekedi nte ke akpan mbiomo dọkta edi ndinyan̄a uwem ke mfọnn̄kan usụn̄ oro enye ekemede, ntre utọ ediomi oro ekpedi ikpîkpu toto ke ntọn̄ọ, inamke n̄kpọ m̀mê nso idi mme edinịm ke akpanikọ eke ido ukpono owo udọn̄ọ. Mmọ ẹma ẹbiere ẹte ke ẹma ẹketịm ẹdụn̄ọde ẹse, ekikere mbufiọk abiausọbọ ekpenyene ndidi ebeiso nnọ mbemiso eben̄e ekededi oro owo udọn̄ọ ekemede ndisịn.

N̄ko-n̄ko, mme ebiereikpe oro ẹma ẹdọhọ ẹte kaban̄a mme ukem ntak oro, ke adan̄aemi ẹdoride enyịn nditịn̄ mme akpan usụn̄ edinam, mme utịp, ye mme n̄kpọndịk eke usiakidem oro ẹyomde ndinam, ke abiausọbọ “ekeme nditre nditịn̄ m̀mê imọ iyesịn iyịp m̀mê idisịnke.” Ubiereikpe mmọ ekedi: “Owo ikemeke ndibiere nte ke akwan̄a onyụn̄ ọdiọk ke emi mme dọkta nte mme Akan̄idem ẹkefiọkde mme uduak Okotikpe nditre ndibọ edikịm iyịp nsịn ke idem ke mme idaha ekededi edi ẹnamde etie nte iyanam se enye oyomde ndien ke ntem ẹnamde enye enyịme usiakidem ẹtịn̄de ẹban̄a mi.” Ekikere ekedi nte ke edieke mbiausọbọ mîkpakanamke n̄kpọ ntre, owo udọn̄ọ oro ekpekesịn usiakidem oro onyụn̄ ọkpọn̄ ufọkibọk.

Ubiereikpe esop oro ama akpa ediwak mme andida nnọ edinyịme usọbọ oro ọkọn̄ọde ke ifiọk idem onyụn̄ omụm mmọ mbọribọ. Ke enemede ubiere oro ẹkenọde ke ikpe Takeda ye se mme ekikere kaban̄a edinyịme usọbọ oro ọkọn̄ọde ke ifiọk ke Japan ẹwọrọde, Prọfesọ Takao Yamada, ọwọrọiso ekpepn̄kpọ mban̄a ibet mbio obio, ekewet ete: “Edieke ẹyakde ekikere ubiereikpe emi ada, editre ndibọ edikịm iyịp nsịn ke idem ye edumbet eke ibet kaban̄a edinyịme usọbọ oro ọkọn̄ọde ke ifiọk eyetre sụn̄sụn̄.” (N̄wedmbụk ibet Hogaku Kyoshitsu) Enye ama enen̄ede obiom edinyenyịk owo n̄kịm iyịp nsịn ke idem, ọdọhọde ke etie nte “akwa edibiat mbuọtidem, ukem nte mbabuat en̄wan.” Prọfesọ Yamada ama adian ete ke owo “ikpedehede inyịme” utọ edinam oro abiatde mbuọtidem do.

Ama ọsọn̄ Misae emi enyenede edu o-bụt ndiwọrọ nda iso. Edi ke ọfiọkde ete ke imọ imekeme ndinyene udeme ke ndida nnọ enyịn̄ Jehovah ye ndinen idaha kaban̄a nte iyịp edide edisana, enye ama ebiere ndinam udeme esie. Enye ama ewet ọnọ ekpeibet esie ete: “Ami ndi ata ukem nte ntan, idem nsụhọrede n̄kan oro. Mmekere mban̄a ntak emi ẹdade orụk anana-ukeme owo nte ami. Edi ke ini nyomde ndinam nnennen se Jehovah—enye emi ekemede ndinam itiat ẹsio n̄kpo—ọdọhọde, enye ọyọnọ mi odudu.” (Matthew 10:18; Luke 19:40) Ke adade ke itie ikpe, enye ama ada nyek nyek uyo etịn̄ ubiak eke ntụk oro enye okokopde nte utịp abian̄a emi. “Eketie mi ke idem nte ke ẹma ẹsabade mi, nte n̄wan emi ẹkedan̄de ke n̄kanubọk.” Ikawakke mbon ẹmi ikọ esie mîkasiahake mmọ mmọn̄eyet ke ufọkesop usen oro.

Nsịnudọn̄ Unana Idotenyịn

Ke ntak ubiere Esop N̄kann̄kụk oro, ẹma ẹsion̄o ikpe usọp usọp ẹka Esop Enyọn̄. Mme akpa mfan̄a ke esop usion̄o ikpe ọkọtọn̄ọ ke July 1997, ndien Misae emi idahaemi eketiede udọn̄ọ udọn̄ọ edi enyenede iwụk okodu do ke n̄kpọitie mbon n̄kpọnnam. Kansa oro ama afiak ọtọn̄ọ, ndien idem ama enen̄ede emem enye. Misae ama enen̄ede okop nsịnudọn̄ ke ini akwa ebiereikpe, ke esen esen edinam, eketịn̄de n̄kpọ oro esop okoyomde ndinam in̄wan̄în̄wan̄. Enye ama anam an̄wan̄a nte ke esop usion̄o ikpe ikenyịmeke ye ndụn̄ọde ekpri esop oro—nte ke abiausọbọ ama enyene unen ndifụmi mme udọn̄ owo udọn̄ọ, anamde nte n̄kpọ eke enye okoyomde ndinyịme edi ke ndịbe ebierede ndinam n̄kpọ en̄wen. Akwa ebiereikpe ama ọdọhọ ete ke esop oro ididaha ye ido mme ete ete eke “Shirashimu bekarazu, yorashimu beshi,”b ọwọrọde, “Kûyak mmọ ẹfiọk nyụn̄ nam ẹberi edem” ke ibọk. Ekem Misae ama ọdọhọ ete: “Esịt enen̄ede enem mi ndikop eti ikọ ebiereikpe, emi edide ata isio isio ye akpa ubiereikpe Esop N̄kann̄kụk.” Enye ama adian do ete: “Emi edi se nsibọn̄de akam nnọ Jehovah nyom.”

Ke ọfiọn̄ oro eketienede Misae ama akpa, ndien ima ima ubon ye mbonutom ufọkibọk efen, ẹmi ẹkediọn̄ọde ẹnyụn̄ ẹkponode mme edinịm ke akpanikọ eke ofụri esịt esie ẹma ẹdu ẹkan enye ẹkụk. Okposụkedi ekenen̄erede ofụhọ aban̄a n̄kpa esie, eyeneren esie, Masami, ye mme andibuana eken ke ubon ẹma ẹbiere ndikụt nte ke ikpe emi esịm utịt, ke n̄kemuyo ye mme udọn̄ esie.

Ubiereikpe

Ke akpatre, ke February 9, 1998, ebiereikpe ita eke Esop Enyọn̄ ẹma ẹnọ ubiereikpe mmọ, ẹkpụhọrede ubiereikpe ekpri esop. Mme ọkọmbụk n̄kpọntịbe, mme ọfiọkn̄wed, ye mbon en̄wen ẹmi ẹketịn̄de enyịn ẹtiene ikpe oro ẹma ẹyọhọ ekpri ufọkesop oro. Mme akpan n̄wedmbụk n̄kpọntịbe ye mme itieutom ekebe ndise ẹma ẹtọt ubiereikpe oro. Ndusụk akpan ibuotikọ ẹkedọhọ: “Esopikpe: Owo Udọn̄ọ Ekeme Ndisịn Usọbọ”; “Esop Enyọn̄: Edikịm Iyịp Nsịn ke Idem Edi Edibiat Unen Owo”; “Ikpe Etịp Dọkta Emi Ekenyịkde Owo Ekịm Iyịp Esịn ke Idem”; ye “Ẹkpe Ntiense Jehovah Isop Kaban̄a Edikịm Iyịp Nsịn ke Idem.”

Mme mbụk ẹban̄ade ubiereikpe ẹmi ẹma ẹnen ẹnyụn̄ ẹfọn etieti. The Daily Yomiuri ọkọtọt ete: “Ebiereikpe Takeo Inaba ọkọdọhọ ete ke ikodotke mme dọkta ndinam mme n̄kpọ oro owo udọn̄ọ ekesịnde.” Enye ama etịn̄ in̄wan̄în̄wan̄ n̄ko ete: “Mme dọkta ẹmi ẹkenamde [edikịm iyịp nsịn enye ke idem] ẹma ẹbọ enye ifet edimek usọbọ idemesie.”

Asahi Shimbun ama osio owụt nte ke adan̄aemi ke idaha enye emi esopikpe ekekerede ke uyarade oro ekemde idụhe nte ke ediomi ama odu ke ufọt edem mbiba nte ke owo ididaha iyịp inam n̄kpọ idem ke idaha oro uwem odude ke itiendịk, mme ebiereikpe ikenyịmeke se ekpri esopikpe ọkọdọhọde nte ke utọ ediomi oro ikemke ye ibet: “Edieke ata eti ediomi odude ke ufọt edem mbiba oro ẹbuanade nte ke owo ikpenyeneke ndikịm iyịp nsịn ke idem ke mme idaha ekededi, Esopikpe emi inịmke nte ke oro abiat ido obio ndien, ke ntem, idịghe ikpîkpu.” Ke adianade do, n̄wedmbụk n̄kpọntịbe emi ama owụt ekikere mme ebiereikpe nte ke “owo kiet kiet ayakpa usen kiet, ndien ke owo kiet kiet ekeme ndibiere mme edinam ẹdade ẹkesịm idaha n̄kpa oro.”

Ke akpanikọ, Mme Ntiense Jehovah ẹmedụn̄ọde n̄kpọ emi ẹnyụn̄ ẹtịm ẹnịm ke akpanikọ nte ke mmimọ imek mfọnn̄kan usụn̄ ndidu uwem. Oro esịne edisịn mme n̄kpọndịk edikịm iyịp nsịn ke idem oro ẹdiọn̄ọde ndien utu ke oro ẹnyịme mme ido usọbọ oro owo mîsịnke iyịp, oro ẹdade ntatara ntatara ke mme idụt en̄wen oro ẹnyụn̄ ẹdude ke n̄kemuyo ye ibet Abasi. (Utom 21:25) Prọfesọ ubọp ibet Japan oro ẹtịmde ẹdiọn̄ọ ọkọdọhọ ete: “Ke nditịm ntịn̄, ndisịn usọbọ [edikịm iyịp nsịn ke idem] emi ẹnenide mi idịghe n̄kpọ aban̄ade edimek ‘nte ẹdikpade’ edi, utu ke oro, aban̄a nte ẹdidude uwem.”

Ubiereikpe Esop Enyọn̄ emi ekpenyene ndinam mbiausọbọ ẹfiọk nte ke unen mmimọ ndida mbufiọk nnam n̄kpọ itarake nte ndusụk mmọ ẹkekerede. Okponyụn̄ enyene ndida n̄kesịm ediwak ufọkibọk efen efen ndinịm mme edumbet ido uwem. Ke adan̄aemi mme owo ke ofụri ofụri ẹnyịmede ubiereikpe esopikpe emi enye onyụn̄ esịnde udọn̄ ọnọ mbon udọn̄ọ, ẹmi mîkawakke ndinyene uyo ke usọbọ mmọ, idịghe kpukpru owo ẹnyịme enye ke ofụri esịt. Ufọkibọk oro ukara enyenede ye mbiausọbọ ita oro ẹmesion̄o ikpe ẹka N̄kponn̄kan Esopikpe. Ntre ana nnyịn ibet ndise m̀mê akakan esopikpe ke Japan n̄ko ọyọsọn̄ọ omụm unen owo udọn̄ọ akama, kpa nte Andikara ekondo omụmde akama.

[Mme Ikọ idakisọn̄]