Esịt Mi Ọyọhọ ye Ekọm
NTE JOHN WYNN OBỤKDE
Mma nsisịn ediwak ini ndika mme mbonoesop eke Mme Ntiense Jehovah! Mma nsinam nte nnyene ubiak idịbi m̀mê n̄kọn̄ibuot—n̄kpọ ekededi man ntre ndidụk. Edi iwụk oro eka mi ekenyenede ama esinam mme utọ udọn̄ọ oro ẹkụre usọp usọp kpukpru ini, ndien mma nsikụt nte nsan̄ade kilomita ita ye enye n̄ka Ufọkmbono Obio Ubọn̄, nnọde n̄kpan̄utọn̄ nte enye enemede Ikọ Abasi ye nsan̄a edide akamba owo.
EMI ama ekpep mi akpan ukpepn̄kpọ: Mme ete ye eka ikpedehede itre ndinyene iwụk, ke ima ima usụn̄, nnọ se inende ke enyịn Abasi. (Mme N̄ke 9:15, 17) Mmọ ikpedehede ifre item Abasi nte ‘ikûsịn ndisop idem ọtọkiet.’ (Mme Hebrew 10:25) Nte mfiakde nse uwem mi, n̄wụt esịtekọm didie ntem nte ke eka mi ama anam mi nnam se ikedide mfọnn̄kan n̄kpọ inọ mi!
Esịtekọm Kaban̄a Nti Uwụtn̄kpọ
Okposụkedi ete mi mîkedịghe andinịm ke akpanikọ, enye ama enyịme mme ukpepn̄kpọ Mama ke ini Mama akakabarede edi Eyen Ukpepn̄kpọ Bible, nte ẹkediọn̄ọde Mme Ntiense Jehovah ini oro. Ke 1913 Mama ama aka ndikop utịn̄ikọ oro “Ke N̄kpa Ebede,” emi Charles T. Russell, akpa etieibuot Watch Tower Society ọkọnọde. Nte ededi, Mama ekesịm ke idiọk ini, ndien ẹma ẹtie ẹyọhọ kpukpru n̄kpọitie. Ntre ẹma ẹdọhọ enye editie ye mbon en̄wen oro ẹkedide ke idiọk ini ekpere mbot utịn̄ikọ, ke ata n̄kan̄ Pastọ Russell. Utịn̄ikọ oro ama enen̄ede otụk enye. Ẹma ẹmịn̄ enye edem usen oro ke n̄wedmbụk n̄kpọntịbe n̄kann̄kụk, ndien enye ama enịm idem kiet onyụn̄ esikot enye ndien ndien.
Ke mbonoesop ama akasuana, Mama ama ayak ubak babru emi ekewetde enyịn̄ esie ọnọ, ndien ikebịghike Eyen Ukpepn̄kpọ Bible kiet ama edise enye. Nte ini akakade, enye ama ọtọn̄ọ ndinọ mme tract Bible to ke enyịnusụn̄ sịm enyịnusụn̄ ke obio emana nnyịn Gloucester, England. Toto ke ini emi ami ye nditọeka mi iban iba ikedide ata n̄kpri, nnyịn ima isitiene Mama inam utom ukwọrọikọ.
Ke ini Harry Francis, enyene-ifịk Eyen Ukpepn̄kpọ Bible, ọkọwọrọde edidụn̄ ke Gloucester, Mama ama enen̄ede adara enye. Ikebịghike, enye ama enyene ọkpọkpọ udọn̄ ke idem mi, ndien nsịnudọn̄ esie ekedi akpan ntak oro nte ini akakade n̄kakabarede ndi asiakusụn̄, nte ẹkotde mme asan̄autom uyọhọ ini. Uwụtn̄kpọ Brọda Francis ama ekpep mi akpan ukpepn̄kpọ kiet: Ikpọ owo ẹkpenyene ndiyom usụn̄ ndisịn udọn̄ nnọ n̄kpri owo kpukpru ini.
Ke ini eka mi akakabarede edi Eyen Ukpepn̄kpọ Bible, mbon en̄wen ke Gloucester ẹma ẹnam ukem oro. Nte ededi, ndusụk mbiowo ke esop ẹma ẹtọn̄ọ ndida idemmọ ke n̄kpọ n̄kaha, ndien mme andibuana ke otu—nte ẹkesikotde esop ini oro—ẹma ẹtọn̄ọ nditiene mme owo. Ke mbonoesop kiet, ndusụk owo ẹma ẹka iso ẹmia Mama edem, ẹkpakde enye ẹte emenede ubọk ndida nnọ ndusụk mbiowo. Edi Mama ama ọfiọk ete ke mmọ ikenịmke eti uwụtn̄kpọ, ndien enye ikayakke ẹnyịk enye. Ini oro, ke utịt utịt iduọk isua 1920, ediwak owo ẹma ẹduọn̄ọ inyụn̄ isan̄ake aba ke usụn̄ akpanikọ. (2 Peter 2:2) Kpa ye oro, Mama iketreke ndika iso nnọ esop ibetedem ke ima nsọn̄ọnda, ke ntem enịmde eti uwụtn̄kpọ ọnọ mi.
Idaha Mi Kaban̄a Akpanikọ
Ke akpatre, ke June 1939, ke ini n̄kedide isua 18 ke emana, mma nna baptism ke Akpa Severn. Kpa ke isua oro ẹma ẹmek mi nte asan̄autom esede aban̄a ukwak utịn̄ikọ. Ini oro nnyịn ikesikama akamba ukwak usuanetop oro ekesisuande etop oro “Ido Ukpono Edi Afia ye N̄kpọ Etabi” ke eferife. Ẹkedori nsọn̄uyo ini oro ke ndiyarade mbubịk ido ye mme nsunsu ukpepn̄kpọ Christendom.
Inikiet mma ndu ke iso udịm isan̄ oro ẹkekamade ọfọn̄ oro ẹkewetde etop ọdọhọde “Ido Ukpono Edi Afia ye N̄kpọ Etabi” ke n̄kan̄ kiet ndien ke n̄kan̄ eken ẹwet “Nam N̄kpọ nọ Abasi ye Christ kpa Edidem.” Ekpri enan̄-mbakara oro ẹkewetde n̄kpọ ke ikpọ kad nditọt utịn̄ikọ an̄wa ẹyịre ke n̄kan̄ mbiba ke edem esie ama etiene asan̄a. Nso n̄kpọ ndise ke udịm isan̄ oro ekedi ntem ke Gloucester emi edide obio ido ukpono!
Kpa ye mfịna okụk ke ufọk, Mama ama esịn udọn̄ ọnọ mi ndikabade ndi asiakusụn̄. Ntem, ke September 1939, ke ntọn̄ọ Ekọn̄ Ererimbot II, mma n̄kesịm akpa efakutom usiakusụn̄ mi ke Leamington, ekpri obio kiet ke Warwickshire. Obio oro ekedi ebietidụn̄ ediwak mme ọkwọrọ ederi oro ẹma ẹkekpọn̄ utom.
Nnyịn ima ikama ekpri ukwak ubre usanikwọ ke utom ukwọrọikọ nnyịn eke ufọk ke ufọk, ibre mme utịn̄ikọ Joseph F. Rutherford, emi ekedide etieibuot Watch Tower Bible and Tract Society ini oro. Ke n̄kan̄ eken, ukwak usuanetop nnyịn (emi ẹkemede ndida ntịn̄ ikọ nnọ akwa otuowo) ama odobi akaha, ndien nnyịn ikesida ekpri ukpatn̄kpọ, m̀mê moto nsekeyen, imen enye. Ndusụk ini ke ntak iyatesịt ke etop oro ayararede nsunsu ido ukpono, mme ọkwọrọ ederi ẹma ẹsibịn nnyịn ẹsion̄o ke okụre mmọ. Edi esịt ikọduọhọ nnyịn. Jehovah ama ọdiọn̄ utom nnyịn, ndien mfịn emi ẹkeme ndikụt esop enyenede Mme Ntiense ẹwakde ebe ikie ke Leamington.
Ke 1941, nte Ekọn̄ Ererimbot II okosụk an̄wanade, mma n̄wọrọ n̄ka Wales, ke ebiet n̄kanamde utom usiakusụn̄ ke obio Haverfordwest, Carmarthen, ye Wrexham. Nte asan̄autom uyọhọ ini, ẹma ẹnọ mi unyịme nditre ndidụk utom ekọn̄, edi edida san̄asan̄a nnyịn ikenemke mme owo esịt. Ntem, ẹkeda mi ye nsan̄a mi nte mbon uyep mme asua. Okoneyo kiet, mme bodisi ẹma ẹkan ufọkisan̄ nnyịn ẹkụk. Nsan̄a mi, oro okosụk ọnyọn̄de utom udọk ukan̄ edi, ama osio ibuot anyan ke enyịnusụn̄ ete ise m̀mê anie ke edi. Obu ukan̄ ama ofụk enye iso, ndien ye mme bodisi enye eketie nte owo oro eben̄ede idem ọnọ ekọn̄. Ama oyom inam oro an̄wan̄a mmọ!
Nnyịn ima ibọ ekese edidiọn̄ ke utom nnyịn. Inikiet, ke adan̄aemi ikodude ke Carmarthen, John Barr emi okotode ọfis n̄kọk itieutom ke London (edide andibuana ke Otu Ukara idahaemi) ama edise nnyịn ke usụn̄ oro ọkọnọde nsịnudọn̄. Ke ini oro, ibat ibat mme asuanetop ẹkedu ke Carmarthen; idahaemi, ẹwak ẹkan ikie. Wrexham enyene esop ita idahaemi, ndien ke ndondo emi mma nnyene ifet ediyak ediye Ufọkmbono Obio Ubọn̄ kiet nnọ ke Haverfordwest.—1 Corinth 3:6.
Esịtekọm Kaban̄a Utom Ukwọrọikọ Mi
Ke adan̄aemi nnyịn ikodude ke Swansea, Edem Usụk Wales, owo ikọnọhọ nsan̄a mi, Don Rendell, unyịme nditre ndidụk ekọn̄. Ẹma ẹsịn enye ke ufọk-n̄kpọkọbi kpa ye oro akanamde an̄wan̄a nte ke ubieresịt imọ iyakke imọ ika ekọn̄ ye mme ekemmọ Christian ke mme idụt efen. (Isaiah 2:2-4; John 13:34, 35) Man nsịn udọn̄ nnọ enye, n̄ko man nnọ mme mbọhọidụn̄ ikọ ntiense, mma nnịm ukwak usuanetop ke n̄kann̄kụk oro nnyụn̄ mbre mme utịn̄ikọ Bible.
Nte ededi, iban n̄kann̄kụk oro ikamaha emi ndien mmọ ẹma ẹtịp etịbe ẹnyụn̄ ẹbọ okụk man ẹkpe mbonekọn̄ ẹditịm mi ye nsan̄a mi. Nnyịn ima ikpọn̄ do, ifehede usọp usọp nte ikekeme—ami n̄ko mma nnụk ekpri ukpatn̄kpọ emi ukwak usuanetop okodorode—nyomde Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ndidịbe. Edi ke ini nnyịn ikesịmde do, ẹma ẹkọbi usụn̄! Mme bodisi ndisịbe ndụk ke eti ini akanyan̄a nnyịn osio ke ọkpọsọn̄ umia.
Nte an̄wan̄ade ẹma ẹdiọn̄ọ ẹban̄a n̄kpọntịbe oro ntatara ntatara. Ke ini n̄kọkwọrọde ikọ ke idụt oro ekperede Swansea ndusụk ini ke ukperedem, eren kiet ama ọdọhọ mi ke usụn̄ oro owụtde edinyịme ete: “Afo ada ọnọ Ido Ukpono Christ, ukem nte akparawa oro ke Swansea emi akatan̄ade se enye enịmde ke akpanikọ uko uko ndien ekem efehe oyom ubọhọ.” Enye okokop n̄kpaidem didie ntem ndifiọk nte ke ami n̄kedi akparawa oro!
Utom usiakusụn̄ ikedịghe mmemmem n̄kpọ ke mme isua ekọn̄ oro. Nnyịn ikenyeneke ediwak inyene ererimbot, edi se nnyịn ikenyenede, nnyịn ima iwụt esịtekọm inyụn̄ idara iban̄a oro. Kpukpru ini nnyịn ima isibọ udia eke spirit ofụri ini, ndien nnyịn ikesitabake mme mbonoesop, ibọhọke ke ini idọn̄ọde. Mma ndep akani enan̄ukwak kiet, ndien nnyịn ima iyịri ikpọ akpasa ndida mmen ukwak ubre usanikwọ ye mme n̄wed Bible. Ndusụk ini mma nsiwat kilomita 80 ke usen ke enan̄ukwak! Mma nnam utom usiakusụn̄ ke n̄kpọ nte isua itiaba ndien mmesiti ini oro ye inemesịt.
Ke 1946, ke Ekọn̄ Ererimbot II ama eketre, ẹma ẹnọ mi ikot ndinam utom ke Bethel, nte ẹkotde akpan itieutom Mme Ntiense Jehovah ke nsio nsio idụt emi mmọ ẹdude. Ini oro Bethel nnyịn okodu ke 34 Craven Terrace, ekpere London Tabernacle. Ama esinem mi ndinyene ebuana ye n̄kani owo do, utọ nte Alice Hart, emi ẹkerede ke ete esie, Tom Hart, ekedi akpa Ntiense ke England.
Ndinyene Anam-Akpanikọ Nsan̄a
Ke 1956, mma n̄kpọn̄ Bethel man n̄kọdọ Etty, asiakusụn̄ oro n̄kemehede ke ini enye okotode Netherlands edise eyeneka esie an̄wan emi okodụn̄de ke London ini oro. Ke ekperede utịt ekọn̄ oro, Etty ekesinọ ukpep ke editaip n̄kpọ ye ediwet n̄kpọ ke idiọn̄ọ ke ufọkn̄wed mbubehe kiet ke Tilburg, usụk usụk Netherlands. Usen kiet andikpep kiet ama ebiere ndiwat ye enye nnyọn̄ man okụt ete ke enye esịm ufọk ke ifụre. Eren oro ekedi owo Roman Catholic. Ke mmọ ẹma ẹkesịm ufọk, enye ama ọtọn̄ọ nneme ye ete ye eka Etty ẹkedide mbon Protestant. Itie ufan ama ọtọn̄ọ, ndien andikpep oro ama esiwaha ufọk mmọ ndien ndien.
Ikebịghike ke ekọn̄ oro ama okokụre, andikpep oro ama edi edem mme Etty, ofioride ete, “Mmokụt akpanikọ!”
Ete Etty ama ọbọrọ ete, “Nse nte afo ọkọdọhọ ke imokụt akpanikọ ke ini ekedide owo Roman Catholic!”
“Baba!” enye ama ọbọrọ ye nduaidem. “Edi Mme Ntiense Jehovah ẹnyene akpanikọ!”
Ẹma ẹbiat mbubịteyo oro ye ediwak efen efen oro ẹketienede ndineme ntotụn̄ọ ntotụn̄ọ nneme Bible. Ikebịghike ke oro ebede Etty ama akabade edi asiakusụn̄. Ke utom ukwọrọikọ esie enye n̄ko ama osobo ediwak n̄kpọsọn̄ ubiọn̄ọ, emi ke Netherlands okotode Ufọkabasi Roman Catholic. Nditọwọn̄, oro mme oku ẹkesịnde nsọk ẹnọ, ẹma ẹsitịmede nneme esie ke ini enye asan̄ade to ke ufọk sịm ufọk, ndien ini kiet mmọ ẹma ẹbiat enan̄ukwak esie. Enye ama ada enan̄ukwak esie ọsọk ọdiọn̄ enan̄ukwak kiet oro ama ọkọbọbọ enye ekpri n̄wed. Enye ama etịn̄ ye mmọn̄eyet ete: “Sese se nditọwọn̄ ẹnamde!”
Eren oro ama ọbọrọ inem inem ete: “Kemi, kûkpa mba. Afo anam eti utom. Mmọn̄ ndiọn̄ enan̄ukwak fo ke mfọn.” Ndien enye ama ọdiọn̄.
Etty ama okụt ete ke mme oku ikenyeneke udọn̄ ke idem otuerọn̄ mmọ tutu ke enye ama ọkọtọn̄ọ ukpepn̄kpọ Bible ye mmọ. Ekem mme oku ye mme nun ẹma ẹsibiat mbuọtidem mme owo oro ke Bible ye ke Jehovah. Kpa ye emi, enye ama enyene ediwak ukpepn̄kpọ Bible oro ẹkekọride.
Esịtekọm Kaban̄a Uwem Nnyịn Ọtọkiet
Ke ima ikadian ndọ nnyịn ikụre, ẹma ẹnọ mi ye Etty ika utom emi ẹsan̄ade-san̄a ke England, ndien ke se ikperede ndisịm isua ition, nnyịn ima ikese mme esop ndisọn̄ọ mmọ idem ke n̄kan̄ eke spirit. Ekem ẹma ẹnọ mi ikot ndidụk ọyọhọ otu 36 eke Gilead, emi ẹkenịmde ke ibuot itieutom ofụri ererimbot eke Mme Ntiense Jehovah ke Brooklyn, New York. Ẹketịm ukpepn̄kpọ ọfiọn̄ duop oro, emi okokụrede ke November 1961, akpan akpan man ẹnọ irenowo ukpep ndise mban̄a utom ke ọfis n̄kọk itieutom Mme Ntiense Jehovah. Ke adan̄aemi n̄kadahade, Etty ama aka iso odu ke England ke Bethel London. Ke ini n̄kokụrede ukpep, ẹkenọ nnyịn mbiba ndinam utom ọtọkiet do.
Ke isua 16 oro ẹketienede, ami n̄kanam utom ke itieutom utịm utom, nsede mban̄a mme n̄kpọ ẹtụkde mme edinam esop. Ekem, ke 1978, ke ini esenyịn Ufọkidụn̄ Bethel, Pryce Hughes, ama akakpa, ẹma ẹmek mi ndida itie esie. Ndise mban̄a mfọnọn̄kpọ mme andibuana ke ubon Bethel nnyịn oro ọkọride-kọri—nnyịn imenyene se ibede owo 260 ke ubon nnyịn idahaemi—edi utom ọnọde uyụhọ ke ediwak isua ẹmi ẹbede.
Ke 1971 edima eka mi ama akpa ke edide isua 85. Ami ye Etty ima ika Gloucester ndikodụk edinam edibụk enye, ke ebiet emi eyenete kiet ekenemede inem inem aban̄a idotenyịn eke heaven oro Mama ekenyenede. (Philippi 3:14) Ami mmadat esịt mban̄a ima ima ukpeme oro nditọeka mi iban, Doris ye Grace, ẹkenọde Mama ke ini usọn̄ esie, ntem ayakde ami ye Etty ika iso ke utom ukwọrọikọ uyọhọ ini.
Ami ye Etty imesikere iban̄a mme ete ye eka nnyịn ye nte mmọ ẹkebọkde nnyịn ke utọ ima ima, enyene-iwụk usụn̄ oro. Nso akaka isọn ke nnyịn ikama mmọ ntem! Eka mi akpan akpan ama enịm utịbe utịbe uwụtn̄kpọ ọnọ mi ye nditọeka mi iban, anamde nnyịn inyene esịtekọm iban̄a Jehovah ye esop esie.
Ke akpanikọ, esịt nnyịn ọyọhọ ye ekọm nte nnyịn ikerede iban̄a obufa usen kiet kiet ke utom emi inamde inọ Ete nnyịn eke heaven, Jehovah. Nso utịbe utịbe, ima ima Abasi ke enye edi ntem! Andiwet psalm eke Bible ama etịn̄ ekikere nnyịn ke ini enye ekewetde ete: “Nyokpono fi, O Abasi mi, edidem; nnyụn̄ n̄kọm enyịn̄ fo ke nsinsi. Nyọkọm fi ke kpukpru usen; nnyụn̄ ntoro enyịn̄ fo ke nsinsi nsinsi.”—Psalm 145:1, 2.
[Ndise ke page 26]
Ye n̄wan mi, Etty