Mme Mbụme Ẹtode Mme Andikot
Nso ke Bible etịn̄ aban̄a edinọ mme abiatibet ufen n̄kpa?
Nte an̄wan̄ade, owo nnyịn kiet kiet ekeme ndinyene ọkpọkpọ ekikere idem nnyịn aban̄ade emi, ọkọn̄ọde ke se nnyịn isobode m̀mê idaha nnyịn ke uwem. Edi, nte Mme Ntiense Jehovah, nnyịn ikpenyene ndidomo ndida ekekem ye mme ekikere Abasi kaban̄a ufen n̄kpa, ke adan̄aemi idade san̄asan̄a ke mme idaha ukara emi ediwak owo ẹdade ke n̄kpọ emi.
Ke nditịn̄ ibio ibio, ke Ikọ esie oro ẹwetde-wet, Abasi iwụtke ite ke ufen n̄kpa akwan̄a.
Ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ mbụk owo, Jehovah ama etịn̄ ekikere esie ke n̄kpọ emi, nte nnyịn ikotde ke Genesis ibuot 9. Emi ama abuana Noah ye ubon esie, ẹmi ẹkekabarede ẹdi mme eteete ofụri ubonowo. Ke mmọ ẹma ẹkewọn̄ọ ke ubom, Abasi ama ọdọhọ ke mmọ ẹkeme ndita unam—oro edi, ẹkeme ndiwot mme unam, ẹduọk iyịp mmọ, ẹnyụn̄ ẹta. Ekem, ke Genesis 9:5, 6, Abasi ama ọdọhọ ete: “Nditreke ndiyom iyịp mbufo eke uwem mbufo; nyoyom enye ke ubọk kpukpru unam, ye ke ubọk owo; nyoyom uwem owo ke ubọk eyenete esie. Amaedi owo eke ọduọkde iyịp owo, owo ọyọduọk iyịp esie: koro ke mbiet Abasi ke enye akanam owo.” Ntre Jehovah ama ọnọ odudu ete ẹnọ mme owotowo ufen n̄kpa.
Ke adan̄aemi Abasi akanamde n̄kpọ ye Israel nte ikọt esie, ẹma ẹsinọ ufen n̄kpa ke nsio nsio ikpọ ndudue eken ẹmi ẹbiatde ibet Abasi. Ke Numbers 15:30, nnyịn ikot ntatara ikọ emi: “Amaedi owo eke okoide-koi anam n̄kpọ ke ibak, edide amana ke isọn̄, onyụn̄ edide esenowo, enye esuene Jehovah, ndien yak ẹsịbe owo oro ke mbio-obio mmọ ẹfep.”
Edi nso iketịbe ke ẹma ẹketọn̄ọ esop Christian? Nte ededi, nnyịn imọfiọk ite ke Jehovah ama ayak mme ukara owo ẹdu, ndien enye okokot mmọ mme enyene-odudu ẹmi ẹkarade. Ke akpanikọ, ke ama ọkọnọ mme Christian item ete ẹsụk ibuot ẹnọ mme utọ ukara oro, Bible ọdọhọ ete ke mmọ ẹnam utom nte “anamutom Abasi, man n̄kpọ ọfọn ye afo. Edi edieke afo anamde se idiọkde, fehe ndịk; koro enye ikamake ofụt ke ikpîkpu: koro enye edi anamutom Abasi, andisio usiene ndiyarade iyatesịt ye enyeemi anamde idiọk.”—Rome 13:1-4.
Ndi oro ọwọrọ ke ẹnọ mme ukara odudu idem ndiwot mbon ẹmi ẹnamde ikpọ ubiatibet? Otode mme ikọ 1 Peter 4:15, nnyịn inyene ndibiere, ih. Ke itien̄wed oro apostle oro ama ọnọ nditọete esie item ete: “Owo mbufo baba kiet okûbọ ufen nte owotowo, m̀mê nte inọ, m̀mê nte oburobụt owo, m̀mê nte andinọhọ ke mbubehe owo en̄wen.” Nte afo ama etịm okop, “owo mbufo baba kiet okûbọ ufen nte owotowo”? Peter ikọnọhọ ekikere ite ke mme ukara ikenyeneke unen ndinam owotowo ọbọ ufen ke ntak ubiatibet esie. Ke edide isio, enye okowụt ke owotowo ekeme nte enende ndibọ ufen emi odotde. Ndi oro ekpesịne ufen n̄kpa?
Ekpesịne. Emi ana in̄wan̄în̄wan̄ oto mme ikọ Paul ẹmi ẹkụtde ke Utom ibuot 25. Mme Jew ẹma ẹdori Paul ikọ ẹban̄a edibiat Ibet mmọ. Ke ọnọde owo n̄kpọkọbi esie, Paul, aka ebịne andikara Rome, akwa owoekọn̄ oro ọkọtọt, nte ẹkụtde ke Utom Mme Apostle 23:29: “N̄kụt nte mmọ ẹdoride enye ikọ ẹban̄a ibet mmọ, edi mîdorike enye ikọ baba kiet eke odotde n̄kpa m̀mê n̄kpọkọbi.” (Sịghisịghi ubọkn̄wed edi eke nnyịn.) Ke isua iba ẹma ẹkebe Paul ama ada ke iso Festus Andikara. Nnyịn ikot ke Utom 25:8 ite: “Paul etịn̄ ikọ akan̄ idemesie ete, Nduehe mbet mme Jew, nduehe temple, nnyụn̄ nduehe Caesar.” Edi kemi wụk ntịn̄enyịn ke ikọ esie aban̄ade ufen, idem ufen n̄kpa. Nnyịn ikot ke Utom 25:10-12a ite:
“Paul ọbọrọ ete, Nda ke iso itie-ikpe Caesar, emi odotde ndikpe ikpe mi do; nnamke mme Jew baba idiọkn̄kpọ kiet, nte afo emetịm ọfiọk. Edieke ndide anamidiọk, n̄konyụn̄ nnamde se idotde n̄kpa, nsuaha ndikpa: edi edieke mme n̄kpọ ẹmi ẹdoride mi baba kiet mîdịghe akpanikọ, owo idikemeke ndiyak mi ntre nnọ mmọ. Mmotomo ubọk Caesar.”—Sịghisịghi ubọkn̄wed edi eke nnyịn.
Paul, adade ke iso ukara oro ẹwụkde, ama enyịme ete ke Caesar ama enyene unen ndinọ anamidiọk ufen, idem ndiwot mmọ. Enye ikafan̄ake ufen ke idaha esie edieke enye ekpeduede. N̄ko-n̄ko, enye ikọdọhọke ke Caesar ọkpọnọ mme owotowo kpọt ufen n̄kpa.
Nte ẹnyịmede, ndutịm ikpe mbon Rome ikedịghe mfọnmma; esop owo mfịn inyụn̄ idịghe mfọnmma. Ẹma ẹbiom ndusụk owo oro mîkeduehe ke ini oro ẹnyụn̄ ẹbiom ndusụk owo mfịn ẹnyụn̄ ẹnọ ufen. Pilate ama akam etịn̄ aban̄a Jesus ete: “N̄kwe baba n̄kpọ kiet emi odotde n̄kpa ke Enye: ntre nyamia Enye, nsana Enye nyak.” Ih, idem okposụkedi odudu ukara ekenyịmede ke Jesus ikeduehe, ẹma ẹwot owo emi mîkeduehe mi.—Luke 23:22-25.
Mme utọ ukwan̄ikpe oro ikanamke Paul m̀mê Peter afan̄a ke ufen n̄kpa edi ata oburobụt. Utu ke oro, ekikere Abasi ke n̄kpọ emi edi nte ke adan̄a nte mme enyene-odudu eke Caesar ẹmi ẹkarade ẹsụk ẹdude, mmọ ‘ẹkama ofụt ndiyarade iyatesịt ye enyeemi anamde idiọk.’ Oro esịne edikama ofụt oro ke usụn̄ifiọk edinọ ufen n̄kpa. Edi ke ini edide edisịm eneni oro aban̄ade m̀mê ukara ererimbot emi ekededi ekpenyene ndiwot mme owotowo, mme ata Christian ẹnen̄ede ẹkpeme ndida san̄asan̄a. Ke mîbietke mme ọkwọrọ ederi Christendom, mmọ isịnke idem ke eneni ekededi ke ibuot nneme emi.