Nnennen Ekikere Oro Ẹnyenede Ẹban̄a Ifụre
SIA Jehovah Abasi edide Ata Ọkpọsọn̄, kpa Akakan Andikara ekondo, ye Andibot kpukpru n̄kpọ, enye ikpọn̄îkpọn̄ enyene ọyọhọ ifụre oro mînyeneke adan̄a. (Genesis 17:1; Jeremiah 10:7, 10; Daniel 4:34, 35; Ediyarade 4:10b) Kpukpru mbon eken ẹnyene ndisan̄a nnyụn̄ nnam n̄kpọ ntiene mme ukeuke ukeme oro ẹnọde mmọ ẹnyụn̄ ẹsụk idemmọ ẹnọ mme ibet ekondo esie. (Isaiah 45:9; Rome 9:20, 21) Ke uwụtn̄kpọ, kere ban̄a odudu oro odụride n̄kpọ ada, ye mme ibet ẹkarade nte mmọn̄ibọk ẹnamde n̄kpọ, odudu utịn, ye n̄kọri; mme ibet ido uwem; mme unen ye mme edinam mbon en̄wen oro ẹkarade ifụre owo. Ke ntre ifụre oro akpaimọ edibotn̄kpọ Abasi ẹnyenede edi ukeuke ifụre.
Ukpụhọde odu ke ufọt ifụre oro enyenede-nyene adan̄a ye ufụn. Ifụre oro ẹnyenede ke idak ukpan emi Abasi ọnọde ada inemesịt edi; ufụn oro ẹdụkde ẹnọ mme edibotn̄kpọ, ẹdụkde ẹnọ unana mfọnmma, ẹdụkde ẹnọ mme mmeme, m̀mê ẹdụkde ẹnọ mme ukwan̄ ekikere esida ufịk ye unana inemesịt edi. Ukpụhọde odu n̄ko ke ufọt ifụre ye ọkpọkpọ ubiere, oro edi, ndifụmi mme ibet Abasi nnyụn̄ mbiere nnọ idem se inende ye se ikwan̄ade. Utọ oro esida ekesịm edisịbe ndụk mme unen mbon en̄wen onyụn̄ esida mfịna edi, nte ẹkemede ndikụt nto mme utịp nda-ke-idem, kpa edu unam-uduak idemowo oro Urụkikọt ekemende owụt Adam ye Eve ke Eden. (Genesis 3:4, 6, 11-19) Ibet akara ata ifụre, kpa ibet Abasi, emi ọnọde owo ọyọhọ ifet ndinam n̄kpọ ke nnennen usụn̄ oro ọbọpde-bọp, onyụn̄ ọnọde ufọn, emi onyụn̄ ọdiọn̄ọde unen oro mbon en̄wen ẹnyenede, etịpde n̄kpọ esịn ke inemesịt kpukpru owo.—Psalm 144:15; Luke 11:28; James 1:25.
Abasi Ifụre
Jehovah edi Abasi ifụre. Enye ama osio idụt Israel ke ufụn ke Egypt. Enye ama asian mmọ ete ke adan̄a nte mmọ ẹnamde ewụhọ imọ ke mmọ ẹyebọhọ unana. (Deuteronomy 15:4, 5) David ama etịn̄ aban̄a ‘editie ke ifụre’ ke esịt ikpọ ufọk Jerusalem. (Psalm 122:6, 7) Nte ededi, Ibet ama owụk ete ke edieke owo akabarede edi ubuene enye ekeme ndimen idemesie nnyam nsịn ke ufụn man enye ekpenyene mme n̄kpọ uduuwem idemesie ye ubon esie. Edi Ibet ama ọnọ eyen Hebrew emi ifụre ke ọyọhọ isua itiaba eke itie ufụn esie. (Exodus 21:2) Ke Jubilee (oro ekesidade itie ke kpukpru ọyọhọ isua 50), ẹma ẹsitan̄a uwọrọ-ufụn ke idụt oro ẹnọ kpukpru mme andidụn̄ ke enye. Eyen Hebrew kiet kiet ama ọwọrọ ufụn, ndien ẹma ẹnọ owo kiet kiet isọn̄ esie.—Leviticus 25:10-19.
Ifụre Oro Ẹnyenede Ebe ke Christ
Apostle Paul ama etịn̄ aban̄a ediyom oro oyomde ẹnyan̄a ubonowo ẹsio ke “itie ufụn mbiara.” (Rome 8:21) Jesus Christ ama asian mme Jew oro ẹkenịmde enye ke akpanikọ ete: “Edieke mbufo ẹsọn̄ọde ẹda ke ikọ Mi, mbufo ẹdi mbet Mi ke akpanikọ: ndien mbufo ẹyefiọk akpanikọ, akpanikọ eyenyụn̄ anam mbufo ẹwọrọ ufụn.” Amaedi mbon oro ẹkekerede ke mmimọ ima iwọrọ ufụn ke ntak mmimọ ikedide ata mme andito ubon Abraham, enye ama osio owụt ete ke mmọ ẹkedi ifịn idiọkn̄kpọ, ndien enye ọkọdọhọ ete: “Edieke Eyen edinamde mbufo ndien ẹwọrọ ufụn, mbufo ẹyewọrọ ufụn ke akpanikọ.”—John 8:31-36; men Rome 6:18, 22 domo.
N̄wed Abasi Christian Usem Greek etịn̄ aban̄a mme anditiene Christ nte ẹwọrọde ufụn. Paul ama owụt ete ke mmọ “idịghe nditọ ofụn-an̄wan, edi [ẹdi] nditọ amana-isọn̄,” emi enye etịn̄de otụk nte ẹdide “Jerusalem emi odude ke enyọn̄.” (Galatia 4:26, 31) Enye ndien ama akpak ete: “Christ okosio nnyịn ke itie ufụn [m̀mê, “Ye ubọhọ-ufụn esie,” ikọ idakisọn̄ NW], ete idi nditọ-isọn̄; ẹsọn̄ọ ẹda ndien, ẹkûyak ẹtọn̄ọ ntak ẹkọmọ mbufo ke ọkpọnọ itie-ufụn.” (Galatia 5:1) Ke ini oro ndusụk owo oro ke abian̄a ẹkedọhọde ke idi Christian ke ẹkebuana ye mme esop Galatia. Mmọ ke ẹkesịn ukeme nditap mme Christian ke Galatia ndiduọk ifụre oro mmọ ẹkenyenede ke Christ ebe ke ndidomo ndinyene edinen ido ebe ke mme utom Ibet, utu ke ndinyene ebe ke mbuọtidem ke Christ. Paul ama odụri owo utọn̄ ete ke mmọ ke ntre ẹyeduọ ẹkpọn̄ mfọnido Christ oro owo mîdotke.—Galatia 5:2-6; 6:12, 13.
Ẹma ẹkụt ifụre oro mme akpa Christian ẹkenyenede ke ndiwọrọ ufụn idiọkn̄kpọ ye n̄kpa nnyụn̄ mbọhọ ndịk (“Koro Abasi ikọnọhọ nnyịn spirit ufep, edi spirit odudu ye ima ye mfara-idem”) ke uko ye ifụre utịn̄ikọ oro mme apostle ẹkenyenede ke nditan̄a eti mbụk. (2 Timothy 1:7; Utom 4:13; Philippi 1:18-20) Mmọ ẹma ẹfiọk ke ifụre utịn̄ikọ emi aban̄ade Christ mi ekedi ọsọn̄urua inyene, kpa enyeoro ẹnyenede ndikọri, ndikpeme, nnyụn̄ n̄ka iso nnyene man ẹnyene unyịme Abasi. Enye n̄ko ekedi n̄kpọ oro odotde ẹsịn ke akam.—1 Timothy 3:13; Mme Hebrew 3:6; Ephesus 6:18-20.
Nnennen Edida Ifụre Christian Nnam N̄kpọ
Mme Christian oro ẹkedade odudu spirit ẹwet n̄kpọ, ke ẹwụtde esịtekọm ẹban̄a uduak Abasi ke ndiyak ẹnyene mfọnido oro owo mîdotke ebe ke Christ (“Nditọ-ete, ẹkekot mbufo ẹte ẹdidi nditọ-isọn̄”), ndien ndien ẹma ẹnọ mme Christian item ẹte ẹkpeme ifụre mmọ ẹkûnyụn̄ ẹda ifụre oro nte ifet m̀mê se inọde mmọ odudu ndisịn idem ke ubọkutom obụkidem m̀mê se ikịmde mmọ enyịn ndinam idiọk. (Galatia 5:13; 1 Peter 2:16) James ama etịn̄ aban̄a ‘ediwụk enyịn nse ata edifọn ibet Abasi emi anamde owo ọwọrọ ufụn’ onyụn̄ osio owụt ete ke owo oro mîdịghe andikokop emi efrede, edi emi ọsọn̄ọde eyịre nte andinanam, oyokop inemesịt.—James 1:25.
Apostle Paul ama adara ifụre oro enye ekenyenede oto Christ edi ama etre ndida ifụre esie nnem idemesie esịt m̀mê ndida enye nnam n̄kpọ nsịm udomo edinọ mbon en̄wen unan. Ke leta oro enye ọkọnọde ẹsọk esop ke Corinth, enye ama owụt ete ke imọ idinọhọ ubieresịt owo en̄wen unan ebe ke ndinam n̄kpọ oro imọ inyenede ifụre N̄wed Abasi ndinam edi oro owo en̄wen oro enyenede esisịt ifiọk ekemede ndibụp mbụme mban̄a, emi mme edinam Paul ẹkemede ndifịna ubieresịt esie. Enye ama ọnọ uwụtn̄kpọ aban̄ade edita unam oro ẹkewade ẹnọ ndem mbemiso ẹkemende ẹka urua ndinyam. Ndita utọ unam oro ekeme ndinam owo oro enyenede mmemmem ubieresịt okụt ndudue ọnọ nnennen ifụre unam n̄kpọ Paul ndien ke ntre anamde n̄kpọ nte ebiereikpe Paul, emi ekpedide se ikwan̄ade. Ke ntre, Paul ọkọdọhọ ete: “Ntak eke ẹkpadade mfịna esịt owo efen ẹdomo ẹwụt se mînenke mi ndinam? Edieke mbọde udia ndia ye esịt ekọm, nsinam ẹtịn̄de idiọk ẹdian mi ke n̄kpọ eke nnọde ekọm mban̄a?” Kpa ye oro, apostle oro ama ebiere ndida ifụre esie nnam n̄kpọ ke usụn̄ ọbọpde-bọp, idịghe ke usụn̄ oro ọnọde unan.—1 Corinth 10:23-32.
En̄wan Christian ye Idotenyịn Ubonowo
Paul owụt ete ke n̄kpọndịk odu ọnọ ifụre Christian koro, ke adan̄aemi “ibet Spirit uwem ke Christ Jesus ama anam mi mbọhọ ibet idiọk-n̄kpọ ye n̄kpa,” ibet idiọkn̄kpọ ye n̄kpa emi anamde utom ke idem Christian an̄wan̄wana man afiak ada owo ekesịn ke ufụn. (Rome 8:1, 2) Ke ntre ana Christian esịn esịt esie ke mme n̄kpọ spirit man akan.—Rome 7:21-25; 8:5-8.
Ke ama akanam ẹdiọn̄ọ en̄wan oro Christian an̄wanade, Paul aka iso nditịn̄ mban̄a nsan̄a mme ada udeme nnyene ye Christ nte ẹdide “nditọ Abasi.” Ekem enye etịn̄ otụk ubonowo eken nte “ekondo” onyụn̄ ọnọ utịbe utịbe uduak Abasi “ete ke ẹyenyan̄a ekondo ke idemesie nde ẹsio ke itie ufụn mbiara, ẹsịn ke itie eyen-isọn̄ emi enyenede ubọn̄ eke nditọ Abasi.”—Rome 8:12-21.
Nte Ẹkamade ke Ndamban̄a Usụn̄
Ke ini Job, ke ndutụhọ esie, ekenyenede udọn̄ ndinyene ubọhọ ke n̄kpa, enye ekemen n̄kpa odomo ye ifụre oro mbon ukụt ẹnyenede. Enye nte an̄wan̄ade eketịn̄ otụk uwem ukụt oro ifịn ẹkedude, ọdọhọde ete: “[Ke n̄kpa] ofụn onyụn̄ ọbọhọ [eteufọk] esie.”—Job 3:19; men ufan̄ikọ 21 ye 22 domo.