Mme Edidiọn̄ M̀mê Mme Isụn̄i—Edimek Odu!
“Mmowụk enyọn̄ ye isọn̄, nte ẹdi ntiense ẹban̄a mbufo mfịn emi; mmada uwem ye n̄kpa, edidiọn̄ ye isụn̄i, nnịm fi ke iso; mek uwem, ndien, man afo ye nditọ fo ẹdu uwem.”—DEUTERONOMY 30:19.
1. Nso ukeme ke ẹkenọ mme owo?
JEHOVAH ABASI akanam nnyịn—kpa mme enyene-ifiọk edibotn̄kpọ esie ẹdide owo—ndidi mbon oro inyenede ifụre ido uwem. Owo ikobotke nnyịn nte mme ikpîkpu ukwakutom, m̀mê mme owo ukwak, edi ẹma ẹnọ nnyịn ifet ye mbiomo ndinam mme edimek. (Psalm 100:3) Mme akpa owo—Adam ye Eve—ẹma ẹnyene ifụre ndimek usụn̄ edinam mmọ, ndien mmọ ẹkenyene ndinam ibat nnọ Abasi kaban̄a edimek mmọ.
2. Nso edimek ke Adam akanam, ndien ye nso utịp?
2 Andibot ọmọnọ ekese n̄kpọ ndinam uwem owo enyene nsinsi edidiọn̄ ke paradise isọn̄. Ntak emi owo mîsịmke uduak oro kan̄a? Koro Adam akanamde idiọk edimek. Jehovah ọkọnọ owo ewụhọ emi: “Dia kpukpru eto in̄wan̄; edi ama edi eto ifiọk, eti ye idiọk, kûdia ke esịt: koro ke usen eke afo adiade ke esịt afo eyekpa n̄kpa.” (Genesis 2:16, 17) Ke ekpedide Adam ama emek ndikop uyo, ẹkpekediọn̄ akpa ete ye eka nnyịn. Nsọn̄ibuot ama ada n̄kpa edi. (Genesis 3:6, 18, 19) Ntre ẹma ẹyak idiọkn̄kpọ ye n̄kpa ẹnọ kpukpru nditọ Adam.—Rome 5:12.
Ẹnam Ẹkeme Ndinyene Mme Edidiọn̄
3. Didie ke Abasi ọkọnọ nsọn̄ọ nte ke uduak esie kaban̄a ubonowo eyesu?
3 Jehovah Abasi ama ọtọn̄ọ ndutịm emi editode do ẹnam uduak esie kaban̄a ndidiọn̄ ubonowo osu ke akpatre. Enye ke idemesie ama ebem iso etịn̄ aban̄a Mfri, etịn̄de prọfesi ke Eden ete: “Nyenyụn̄ nsịn usua ke ufọt fo ye n̄wan, ye ke ufọt ubon fo ye ubon esie: enye eyenuak fi ibuot, afo eyenyụn̄ anuak enye nditịn̄-ikpat.” (Genesis 3:15) Ekem Abasi ama ọn̄wọn̄ọ ete ke ubonowo oro ẹkopde item ẹyebọ mme edidiọn̄ ebe ke Mfri emi, kpa andito ubon Abraham.—Genesis 22:15-18.
4. Nso ndutịm ke Jehovah akanam ndidiọn̄ ubonowo?
4 Jesus Christ ama owụt nte idide Mfri edidiọn̄ oro ẹken̄wọn̄ọde do. Kaban̄a udeme Jesus ke ndutịm Jehovah ndidiọn̄ ubonowo, Christian apostle Paul ekewet ete: “Abasi otịm ayarade ima eke amade nnyịn, ke emi Christ akpade ke ibuot nnyịn ke adan̄aemi nnyịn isụk idide mme idiọk owo kan̄a.” (Rome 5:8) Anamidiọk ubonowo oro ẹkopde item Abasi ẹnyụn̄ ẹbọde ufọn ẹto uwa ufak Jesus Christ ẹyedara mme edidiọn̄. (Utom 4:12) Nte afo eyemek n̄kopitem ye mme edidiọn̄? Nsọn̄ibuot edisụn̄ọ ke ata isio isio n̄kpọ.
Nso Kaban̄a Mme Isụn̄i?
5. Nso ke ikọ oro “isụn̄i” ọwọrọ?
5 Isụn̄i edi isio n̄kpọ ye edidiọn̄. Ikọ oro “isụn̄i” ọwọrọ nditịn̄ idiọk mban̄a owo m̀mê nditan̄a idiọkn̄kpọ ndori owo. Ẹda ikọ Hebrew oro qela·lahʹ ẹto orụn̄ ikọedinam oro qa·lalʹ, emi ke ataata usụn̄ ọwọrọde “fere.” Nte ededi, ke ini ẹdade ẹtịn̄ ikọ ke ndamban̄a usụn̄, enye ọwọrọ ‘ndisụn̄i’ m̀mê ‘ndise ke ndek.’—Leviticus 20:9; 2 Samuel 19:43.
6. Nso n̄kpọntịbe abuanade Elisha okotịbe ekpere Bethel ke eset?
6 Kere ban̄a n̄wọrọnda uwụtn̄kpọ eke usọp usọp edinam oro abuanade isụn̄i. Emi okotịbe nte prọfet Abasi oro Elisha akasan̄ade oto Jericho aka Bethel. Mbụk oro ọdọhọ ete: “Nte enye asan̄ade ke usụn̄, n̄kpri nditọ ẹto ke obio, ẹdisak enye nsahi, ẹnyụn̄ ẹdọhọ enye, ẹte, Ibọ, dọk: ibọ, dọk. Ndien akabade iso ese mmọ, onyụn̄ osụn̄i mmọ ke enyịn̄ Jehovah. Ndien uman bear iba ẹto ke akai, ẹdiwai nditọ oro, owo aba ye iba, mbai-mbai.” (2 Ndidem 2:23, 24) Owo iyarakede nnennen se Elisha eketịn̄de ke ini enye akatan̄ade isụn̄i oro odori nditọwọn̄ oro ẹkesakde nsahi do. Nte ededi, ikọ oro eketịn̄de do ama enyene utịp koro prọfet Abasi oro akanamde n̄kpọ ke n̄kemuyo ye uduak Abasi eketịn̄de enye ke enyịn̄ Jehovah.
7. Nso ikotịbe inọ nditọwọn̄ oro ẹkesakde Elisha, ndien ntak-a?
7 Etie nte akpan ntak emi ẹkesakde ekedi sia Elisha ekesịnede ọfọn̄ utom Elijah oro ẹkediọn̄ọde, ndien nditọwọn̄ oro ikoyomke baba owo kiet oro adade itie prọfet oro ke n̄kann̄kụk oro. (2 Ndidem 2:13) Man ọbọrọ mfan̄a oro ẹkefan̄ade ẹban̄a enye ndidi andida itie Elijah onyụn̄ ekpep nditọwọn̄ oro ye mme ete ye eka mmọ ndiwụt nnennen ukpono nnọ prọfet Jehovah, Elisha ama atan̄a isụn̄i ke enyịn̄ Abasi Elijah odori otu mbon oro ẹkesakde nsahi do. Jehovah ama owụt unyịme oro enye ọkọnọde Elisha nte prọfet esie ebe ke ndinam uman bear iba ẹto ke akai ẹwọrọ ẹdiwai mbon nsahi 42 oro mbai mbai. Jehovah ama anam n̄kpọ ye iwụk ke ntak n̄wọrọnda edu unana ukpono mmọ kaban̄a usụn̄ unyene nneme oro enye akadade anam n̄kpọ ke isọn̄ ke ini oro.
8. Nso ke mbon Israel ẹkenyịme ndinam, ndien ye nso idotenyịn?
8 Ke mme isua oro ẹkebemde iso, nditọ Israel ẹma ẹwụt ukem unana ukpono oro ẹnọ ndutịm Abasi. Ntem ke enye ọkọtọn̄ọ: Ke 1513 M.E.N., Jehovah ama owụt mbon Israel mfọn ebe ke ndinyan̄a mmọ nsion̄o ke ufụn Egypt nte n̄kpọ eke akadade ‘mba ntrukpom emen.’ Esisịt ini ke oro ebede, mmọ ẹma ẹn̄wọn̄ọ ndikop uyo Abasi. Tịm fiọk nte n̄kopuyo ekenen̄erede eyịre kiet ye edibọ unyịme Abasi. Jehovah ama etịn̄ ebe ke Moses ete: “Edieke mbufo mîditreke ndikop uyo mi, nnyụn̄ nnịm ediomi mi, mbufo ẹyedi ndien akpan inyene mi ẹkan kpukpru obio: koro ofụri ererimbot edi okịm.” Ke oro ebede, mbon oro ẹma ẹnyịme, ẹdọhọde ẹte: “Iyenam kpukpru se Jehovah ọdọhọde.” (Exodus 19:4, 5, 8; 24:3) Nditọ Israel ẹkedọhọ ke imama Jehovah, imayak idem inọ enye, ẹnyụn̄ ẹn̄wọn̄ọ ndikop uyo esie. Ndinam ntre okposụn̄ọ ke ikpọ edidiọn̄.
9, 10. Ke adan̄aemi Moses okodude ke Obot Sinai, nso ke nditọ Israel ẹkenam, ndien ye nso utịp?
9 Nte ededi, mbemiso “nnuenubọk Abasi” ekewetde mme akpan ukpepn̄kpọ ediomi oro ke itiatn̄wed, ama oyom Abasi esịn isụn̄i. (Exodus 31:18) Ntak mme utọ akama n̄kpọ mmọn̄eyet utịp oro ẹkedotde? Nte nditọ Israel ikowụtke udọn̄ ndinam kpukpru se Jehovah eketịn̄de? Ih, ke ikọ mmọ ẹma ẹyom mme edidiọn̄, edi ke mme edinam mmọ mmọ ẹkemek usụn̄ edinam oro okodotde isụn̄i.
10 Ke usen 40 oro Moses okodude ke Obot Sinai ọbọ Ibet Duop, nditọ Israel ẹma ẹbiat akpa un̄wọn̄ọ mmọ eke edimụm nsọn̄ọnda mmọ nnọ Jehovah n̄kama. “Edikem,” mbụk oro etịn̄ ete, “adan̄aemi kpukpru owo ẹkụtde nte Moses ebịghide ndito ke enyọn̄ obot nsụhọde, mmọ ẹsop idem ọtọ kiet ẹtiene Aaron, ẹnyụn̄ ẹdọhọ enye, ẹte, Daha ke enyọn̄ nam abasi kiet nọ nnyịn, eke edibemde nnyịn iso aka: koro ama edi Moses, owo emi akadade nnyịn ke isọn̄ Egypt, ọdọk edi, nnyịn ifiọkke se itịbede ye enye.” (Exodus 32:1) Emi edi edu unana ukpono efen ẹkewụtde ye owo oro Jehovah akadade nte n̄kpọutom ke ini oro ndinọ ndausụn̄ nnyụn̄ nteme ikọt esie. Ẹma ẹtap nditọ Israel ẹsịn ke ndikpebe ukpono ndem mbon Egypt ẹma ẹnyụn̄ ẹdọk enyene-ndịk utịp ke ini n̄kpọ nte owo 3,000 ke otu mmọ ẹkeduọn̄ọde ke ofụt ke usen kiet.—Exodus 32:2-6, 25-29.
Ubiereikpe Edidiọn̄ ye Isụn̄i
11. Ewe item kaban̄a mme edidiọn̄ ye mme isụn̄i ke Joshua akanam?
11 Ke ekperede utịt isan̄ isua 40 oro nditọ Israel ẹkesan̄ade ke wilderness, Moses ama asiak mme edidiọn̄ oro ẹdinyenede ebe ke ndimek usụn̄uwem n̄kopuyo nnọ Abasi. Enye n̄ko ama abat mme isụn̄i oro ẹdisịmde nditọ Israel edieke mmọ ẹdimekde ndisọn̄ ibuot ye Jehovah. (Deuteronomy 27:11–28:10) Esisịt ini ke Israel ama okodụk Isọn̄ Un̄wọn̄ọ, Joshua ama anam mme item Moses oro ẹkebuanade mme edidiọn̄ ye mme isụn̄i ẹmi. Esien Israel itiokiet ẹma ẹda ke Obot Ebal, ndien itiokiet eken ẹda itie ke Obot Gerizim. Mme Levite ẹda ke itịghede odude ke ufọt. Nte an̄wan̄ade, mme esien oro ẹkedade ke Obot Ebal ẹma ẹdọhọ ẹte: “Amen!” ke mme isụn̄i, m̀mê ọdọdiọk ọnọ, oro ẹkekotde ke ikpehe oro. Mbon eken ẹma ẹnọ ibọrọ ke mme ikọ edidiọn̄ oro mme Levite ẹkekotde ke n̄kan̄ mmọ ke Obot Gerizim.—Joshua 8:30-35.
12. Nso ikedi ndusụk isụn̄i oro mme Levite ẹketan̄ade?
12 Da nte ke omokop nte mme Levite ẹdọhọde ẹte: “Ọdọdiọk ọnọ owo eke anamde edisọi m̀mê editara mbiet, emi Jehovah esede ke mbubiam, utom ubọk anam-usọ, ndien emen enye onịm ke ndịbe ebiet. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke esịnde ete esie ye eka esie ke ndek. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke eseherede adan̄a mbọhọidụn̄ esie. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke anamde nnan awaha ọkpọn̄ usụn̄. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke oyụtde ikpe esen owo, ye eyen-akpa, ye ebe-akpa. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke okotde n̄wan ete esie: koro enye ofụhọrede ufụhọ-n̄kpọ ete esie. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke ọfiọkde unam ekededi. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke ọfiọkde eyen-ete esie an̄wan, m̀mê eyen-eka esie an̄wan. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke ọfiọkde eka n̄wan esie. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke ọtọde mbọhọidụn̄ esie ke ndịbe. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke ọbọde okụk aka okowot owo eke mîduehe isop. . . . Ọdọdiọk ọnọ owo eke mînịmke kpukpru ikọ mbet emi, inyụn̄ inamke mmọ.” Etienede isụn̄i kiet kiet, mme esien oro ke Obot Ebal ẹbọrọ ẹte, “Amen.”—Deuteronomy 27:15-26.
13. Ke ikọ idemfo, didie ke afo ekpetịn̄ aban̄a ndusụk edidiọn̄ oro mme Levite ẹketan̄ade?
13 Idahaemi da nte ke afo omokop mbon oro ẹdade ke Obot Gerizim ẹbọrọde ikọ uyo ọwọrọ ke mme edidiọn̄ kiet kiet nte mme Levite ẹkotde uyo ọwọrọ ẹte: “Eyefọfọn ọnọ fi ke obio, onyụn̄ ọfọfọn ọnọ fi ke in̄wan̄. Eyefọfọn ọnọ mfri idịbi fo, ye mfri in̄wan̄ fo, ye mfri ufene fo, ye nditọ enan̄ fo, ye nditọ n̄kpri ufene fo. Eyefọfọn ọnọ akpasa fo ye n̄kpọ unuak ndom-uyo fo. Eyefọfọn ọnọ fi ke ini afo odụkde, onyụn̄ ọfọfọn ọnọ fi ke ini afo ọwọrọde.”—Deuteronomy 28:3-6.
14. Mme edidiọn̄ oro nditọ Israel ẹkenyenede ndibọ ẹkekọn̄ọ ke nso?
14 Nso ikedi isọn̄ ndibọ mme edidiọn̄ ẹmi? Mbụk oro ọdọhọ ete: “Edieke afo mûdutreke ndikop uyo Jehovah Abasi fo, ke nditịm nnịm kpukpru mme ewụhọ esie, emi ami n̄wụkde fi mfịn emi, Jehovah Abasi fo eyefori fi akan kpukpru mme idụt ke ererimbot: ndien kpukpru nti n̄kpọ ẹmi ẹyetiene fi, ẹnyụn̄ ẹsịm fi, koro afo okopde uyo Jehovah Abasi fo.” (Deuteronomy 28:1, 2) Ih, ukpọhọde edibọ mme edidiọn̄ Abasi ekedi n̄kopitem nnọ Abasi. Edi nso kaban̄a nnyịn mfịn? Nte nnyịn owo kiet kiet iyemek mme edidiọn̄ ye uwem ebe ke ndika iso ‘n̄kop uyo Jehovah’?—Deuteronomy 30:19, 20.
Ndinen̄ede Ntịn̄ Enyịn Nse
15. Nso akpan n̄kpọ ke ẹketịn̄ ke edidiọn̄ oro ẹwetde ke Deuteronomy 28:3, ndien didie ke nnyịn ikeme ndibọ ufọn nto enye?
15 Ẹyak nnyịn ikere iban̄a ndusụk mme edidiọn̄ oro eyen Israel ọkpọbọde ke ndikop uyo Jehovah. Ke uwụtn̄kpọ, Deuteronomy 28:3 ọdọhọ ete: “Eyefọfọn ọnọ fi ke obio, onyụn̄ ọfọfọn ọnọ fi ke in̄wan̄.” Owo ndibọ edidiọn̄ nto Abasi ikọn̄ọke ke ebiet owo odude m̀mê orụk utom. Ekeme nditie ndusụk owo ke idem nte ẹbọbọp mmọ ẹsịn ke idaha oro mmọ ẹdude, ndusụk koro mmọ ẹdụn̄de ke mme ikpehe oro n̄kpọ uduuwem ọsọn̄de m̀mê ke idụt oro ekọn̄ an̄wanade. Mbon en̄wen ẹkeme ndiyom ndinam n̄kpọ Jehovah ke ikpehe efen. Ndusụk iren Christian ẹkeme ndikop mmemidem koro owo mîmekke mmọ nte mme asan̄autom unamutom m̀mê mbiowo ke esop. Ndusụk ini, iban Christian ẹkeme ndikop iduọesịt koro mmọ mîdụhe ke idaha ndibuana ke utom uyọhọ ini nte mme asiakusụn̄ m̀mê mme isụn̄utom. Kpa ye oro, kpukpru owo eke ‘ẹkpan̄de utọn̄ ẹnọ uyo Jehovah ẹnyụn̄ ẹtịn̄de enyịn ẹnam kpukpru se enye oyomde’ ẹyebọ edidiọn̄ idahaemi ye ke nsinsi.
16. Didie ke esop Jehovah okụt edumbet oro odude ke Deuteronomy 28:4 mfịn?
16 Deuteronomy 28:4 ọdọhọ ete: “Eyefọfọn ọnọ mfri idịbi fo, ye mfri in̄wan̄ fo, ye mfri ufene fo, ye nditọ enan̄ fo, ye nditọ n̄kpri ufene fo.” Edida ọkpọkpọ ikọenyịn̄ usem Hebrew oro ẹwetde “fo” owụt ete ke emi edidi ọkpọkpọ n̄kpọntịbe ọnọ eyen Israel oro okopde item. Nso kaban̄a mme okopitem asan̄autom Jehovah mfịn? N̄kọri ye editat utom eke ofụri ererimbot oro akade iso ke esop Mme Ntiense Jehovah ẹdi utịp edidiọn̄ Abasi ke ukeme ofụri esịt eke mme anditan̄a eti mbụk Obio Ubọn̄ ẹwakde ẹbe owo 5,000,000. (Mark 13:10) Ndien idotenyịn odu in̄wan̄în̄wan̄ kaban̄a n̄kọri oro okponde akan koro se iwakde ibe owo 13,000,000 ẹma ẹdụk Udia Mbubịteyo Ọbọn̄ ke 1995. Nte afo ke adara mme edidiọn̄ Obio Ubọn̄?
Ukpụhọde Ama Odu ke Edimek Oro Israel Ẹkenamde
17. Mme edidiọn̄ m̀mê mme isụn̄i ‘ndisịm’ owo ẹkekọn̄ọ ke nso?
17 Ke nditịm ntịn̄, mme edidiọn̄ ẹyesịm eyen Israel oro okopde item. Ẹken̄wọn̄ọ ẹte: “Kpukpru nti n̄kpọ ẹmi ẹyetiene fi, ẹnyụn̄ ẹsịm fi.” (Deuteronomy 28:2) Ukem ntre, ẹma ẹtịn̄ ẹban̄a mme isụn̄i ẹte: “Kpukpru mme idiọkn̄kpọ ẹmi ẹyebịne fi.” (Deuteronomy 28:15) Edieke afo ekpekedide eyen Israel ke eset, nte mme edidiọn̄ m̀mê mme isụn̄i ‘ẹkpekesịm’ fi? Oro ọkpọkọkọn̄ọ ke afo ndikop uyo Abasi m̀mê ndisọn̄ ibuot ye enye.
18. Didie ke nditọ Israel ẹkpekefep mme isụn̄i?
18 Ke Deuteronomy 28:15-68, ẹwụt ke mme ubiak ubiak utịp ntụtutọn̄ ẹdi mme isụn̄i. Ndusụk mmọ ẹnen̄ede ẹdi ata isio isio ye mme edidiọn̄ n̄kopitem oro ẹsiakde ke Deuteronomy 28:3-14. Ediwak ini, mbon Israel ẹma ẹsidọk ebeubọk utịp isụn̄i koro mmọ ẹkemekde ndisịn idem ke nsunsu utuakibuot. (Ezra 9:7; Jeremiah 6:6-8; 44:2-6) Nso n̄kpọ mmọn̄eyet! Ẹkpekefep mme utọ utịp oro ebe ke ndinam nnennen edimek, eke edinịm ndinen ibet ye mme edumbet Jehovah, ẹmi ẹkewụtde eti ye idiọk in̄wan̄în̄wan̄. Ediwak owo mfịn ẹsobo ubiak ubiak n̄kpọ mmọn̄eyet koro mmọ ẹmekde ndinam n̄kpọ ke usụn̄ oro atuahade ye mme edumbet Bible ebe ke ndisịn idem ke nsunsu utuakibuot, ndisịn idem ke oburobụt ido idan̄, ndida ibọk ke idiọk usụn̄, ebeubọk edida n̄kpọsọn̄ mmịn, ye ntre ntre eken. Nte ekedide ke Israel ye Judah ke eset, ndinam mme utọ idiọk edimek oro esisụn̄ọ ke unana edinyene unyịme Abasi ye editịmede esịt oro mîdotke.—Isaiah 65:12-14.
19. Tịn̄ mme idaha oro ẹkedude ke ini Judah ye Israel ẹkemekde ndikop uyo Jehovah.
19 Ediwak edidiọn̄ ye emem ẹkedu n̄kukụre ke ini Israel ẹkekopde uyo Jehovah. Ke uwụtn̄kpọ, kaban̄a eyo Edidem Solomon, nnyịn ikot ite: “Judah ye Israel ẹkewak, nte ntan emi odude ke mben inyan̄ ke uwak, ke ẹdia n̄kpọ, ẹnyụn̄ ẹn̄wọn̄, ẹnyụn̄ [ẹdat esịt]. . . . Ndien Judah ye Israel ẹdụn̄ ke ifụre, kpukpru owo ke idak vine mmọ ye eto fig mmọ, ọtọn̄ọde ke Dan tutu osịm ke Beer-sheba, ke ofụri eyo Solomon.” (1 Ndidem 4:20-25) Idem ke eyo Edidem David, emi mme ubiọn̄ọ ẹtode mme asua Abasi ẹkonịmde idiọn̄ọ, idụt oro ama okụt ibetedem ye edidiọn̄ Jehovah ke ini mmọ ẹkemekde ndikop uyo Abasi akpanikọ.—2 Samuel 7:28, 29; 8:1-15.
20. Abasi enyene mbuọtidem aban̄a mme owo ke nso?
20 Nte afo eyekop uyo Abasi, mîdịghe nte afo eyesọn̄ ibuot ye enye? Nditọ Israel ẹma ẹnyene edimek. Okposụkedi kpukpru nnyịn ikadade ntụhọ unam idiọkn̄kpọ imana ito Adam, nnyịn n̄ko ima ibọ enọ ifụre ndinam edimek. Kpa ye Satan, idiọk ererimbot, ye unana mfọnmma nnyịn, nnyịn imekeme ndinam nnennen edimek. Akan oro, Andibot nnyịn enyene mbuọtidem nte ke ini isobode idomo ekededi, odu mbon oro ẹdinamde nnennen edimek, idịghe ke ikọ kpọt edi n̄ko ke edinam. (1 Peter 5:8-10) Nte afo eyedu ke otu mmọ?
21. Nso ke ẹdidụn̄ọde ke ibuotikọ efen?
21 Ke ibuotikọ efen, nnyịn iyekeme ndidụn̄ọde mme edu ye mme edinam nnyịn ke un̄wana mme uwụtn̄kpọ eke eset. Akpakam nnyịn owo kiet kiet inam n̄kpọ ye esịtekọm iban̄a mme ikọ ẹmi Abasi eketịn̄de ebe ke Moses ete: “Mmowụk enyọn̄ ye isọn̄, nte ẹdi ntiense ẹban̄a mbufo mfịn emi; mmada uwem ye n̄kpa, edidiọn̄ ye isụn̄i, nnịm fi ke iso; mek uwem, ndien, man afo ye nditọ fo ẹdu uwem.”—Deuteronomy 30:19.
Didie ke Afo Ọkpọbọrọ?
◻ Didie ke Jehovah anam anamidiọk ubonowo ekeme ndinyene mme edidiọn̄?
◻ Nso idi mme isụn̄i?
◻ Didie ke nditọ Israel ẹkpekebọ mme edidiọn̄ utu ke isụn̄i?
◻ Nso mme edidiọn̄ ke Israel ẹkenyene ke ndikokop uyo Abasi?
[[Ndise ke page 15]
Nditọ Israel ẹma ẹsop idem ke mben Obot Gerizim ye Obot Ebal
[Ebiet Ẹdade N̄kpọ Ẹto]
Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.