Sọn̄ọ Mụm Mbuọtidem Fo Kama Tutu Osịm Utịt

KERE ban̄a ekpri ubomofụm emi efede okodụk idiọk enyọn̄. Andiwat ikemeke aba ndikụt isọn̄. Idiọk enyọn̄ ofụk enye. Enye ikemeke ndikụt usụn̄ mbe akrasi esie, edi enye onịm ke akpanikọ ke imọ imekeme ndikụre isan̄ imọ ifụre ifụre. Nso idi ntak mbuọtidem esie?

Enye enyene nnennen n̄kpọ unọ ndausụn̄ oro an̄wamde enye ndife mbe ntọn̄ enyọn̄ nnyụn̄ n̄kebehe ke ekịm. Ke usụn̄ esie, akpan akpan ke ekperede an̄wambehe ubomofụm, ikan̄ ilektrik ẹnọ enye ndausụn̄, ndien enye ke enyene nneme ke radio ye mme andinọ ubomofụm ndausụn̄ ke isọn̄.

Ke mbiet usụn̄ oro, nnyịn imekeme ndisak iso nse ini iso ye mbuọtidem, kpa ye oro mme idaha ererimbot ẹtiede mfụhọ mfụhọ ẹkan ke usen ke usen. Isan̄ nnyịn ndibe idiọk editịm n̄kpọ emi ekeme nditie nte ọniọn̄ akan nte ndusụk owo ẹkedoride enyịn, edi nnyịn imekeme ndinyene mbuọtidem nte ke nnyịn isan̄a ke nnennen usụn̄ ye ke ndutịm. Ntak emi nnyịn ikemede ndinyene mbuọtidem ntre? Koro nnyịn imenyene ndausụn̄ oro an̄wamde nnyịn ndikụt se enyịn owo mîkemeke ndikụt.

Ikọ Abasi edi ‘un̄wana usụn̄ nnyịn,’ enye onyụn̄ edi “akpanikọ, asian mme ọkọi.” (Psalm 19:7; 119:105) Kpa nte mme ikan̄ ẹmi ẹwụtde awat ubomofụm usụn̄ emi edisan̄ade, Bible owụt mme n̄kpọntịbe ini iso nnennen nnennen onyụn̄ ọnọ nnyịn mme item man okụt ete nnyịn imosịm utịt isan̄ nnyịn ifụre ifụre. Nte ededi, man ibọ ufọn ito ndausụn̄ Abasi, ana nnyịn iberi edem ke enye.

Ke leta esie oro ekewetde ọnọ ẹsọk mme Hebrew, Paul ama akpak mme Christian ẹdide mme Jew ete ‘ẹsọn̄ọ ẹmụm mbuọtidem eke ẹkenyenede ke editọn̄ọ ẹkama tutu osịm akpatre.’ (Mme Hebrew 3:14) Ibetedem ekeme ndinana nsọn̄ọ edieke nnyịn ‘mîsọn̄ọke imụm’ enye ikama. Ntre mbụme edemede, Didie ke nnyịn ikeme ndisọn̄ọ mmụm mbuọtidem nnyịn ke Jehovah n̄kama tutu osịm utịt?

Wụt Mbuọtidem Fo

Mbemiso awat ubomofụm ekemede ndife ye unana edikụt usụn̄, eberide edem ofụri ofụri ke n̄kpọ unọ ndausụn̄ ye mbon oro ẹdade ke isọn̄ ẹnọ ndausụn̄, oyom enye ọbọ ukpep ekem onyụn̄ efe ke ediwak hour ediwak ini. Ukem ntre, oyom Christian owụt mbuọtidem esie kpukpru ini man otodo enye ọsọn̄ọ ọkọn̄ mbuọtidem esie ke ndausụn̄ Jehovah, akpan akpan ke ini n̄kpọsọn̄ idaha ẹdemerede. Apostle Paul ekewet ete: “Sia nnyịn inyenede spirit mbuọtidem kiet ye enye emi ewetde ete, Mmonịm ke akpanikọ, nnyụn̄ ntịn̄; nnyịn nde imonịm ke akpanikọ, inyụn̄ itịn̄.” (2 Corinth 4:13) Ntem, ke ini nnyịn itịn̄de iban̄a eti mbụk Abasi, nnyịn ke iwụt inyụn̄ inam mbuọtidem nnyịn ọsọn̄ idem.

Magdalena, emi akabiatde isua inan̄ ke itienna ekikere ke ini ọyọhọ ekọn̄ ererimbot iba, anam ufọn utom ukwọrọikọ an̄wan̄a: “Eka mi ama ekpep mi ete ke man ẹmụm mbuọtidem oro ọsọn̄de idem ẹkama, edi akpan n̄kpọ ndikere mban̄a mfọnọn̄kpọ eke spirit mbon en̄wen. Mmeti n̄kpọntịbe kiet oro okowụtde nte eketiede nnyịn ke idem. Ke ẹma ẹkesio nnyịn ke itienna ekikere Ravensbrück, ami ye eka mi ima ikosịm ufọk nnyịn ke Friday. Usen iba ke oro ebede, ke Sunday, nnyịn ima ibuana ye nditọete ke ndikwọrọ ikọ ke ufọk ke ufọk. Ami mmọsọn̄ọ nnịm ke akpanikọ nte ke edieke nnyịn iwụkde ntịn̄enyịn ke ndin̄wam mmọ en̄wen ẹbuọt idem ke mme un̄wọn̄ọ Abasi, mme ukem un̄wọn̄ọ oro ẹyenen̄ede ẹdi ata idem n̄kpọ ẹnọ nnyịn.”—Men Utom 5:42 domo.

Ndisọn̄ọ mmụm mbuọtidem nnyịn n̄kama tutu osịm utịt oyom ẹnam utom ke n̄kan̄ eke spirit ke mme ikpehe utom eken. Ukpepn̄kpọ idemowo edi eti edinam efen ndisọn̄ọ mbuọtidem. Edieke nnyịn ikpebede mbon Beroea inyụn̄ idụn̄ọrede N̄wed Abasi ifịk ifịk ke usen ke usen, enye eyen̄wam nnyịn ‘ndinyene ọyọhọ idotenyịn tutu osịm utịt.’ (Mme Hebrew 6:11; Utom 17:11) Edi akpanikọ, ukpepn̄kpọ idemowo oyom ini ye ubiere. Iso-ọfọn, ntak edi oro Paul okodụride mbon Hebrew utọn̄ aban̄a n̄kpọndịk eke ‘edikop ifem,’ m̀mê editie ifu, ke mme utọ n̄kpọ oro.—Mme Hebrew 6:12.

Edu utie ifu ekeme ndinyene ndiọi utịp ke ediwak ikpehe ke uwem. Solomon ama okụt ete ke ‘ndisụk ubọk ayak ufọk odụt.’ (Ecclesiastes 10:18) Ebebịghi m̀mê awawara edịm eyetọn̄ọ ndidụt ke ọkọmufọk oro owo mînọhọ ukpeme. Edieke nnyịn isụkde ubọk nnyịn ke n̄kan̄ eke spirit inyụn̄ ikpude ndimụm mbuọtidem nnyịn n̄kama, eyịghe ẹyetọn̄ọ ndiyọni ndụk. Ke n̄kan eken, edikpep nnyụn̄ ntie n̄kere Ikọ Abasi kpukpru ini eyebọk onyụn̄ ekpeme mbuọtidem nnyịn.—Psalm 1:2, 3.

Ndibọp Mbuọtidem Ebe ke Ifiọk N̄kpọntịbe

Nte ededi, awat ubomofụm ekpep n̄kpọ oto ifiọk n̄kpọntịbe ọkọrọ ye enye ndikpep nte ke n̄kpọ unọ ndausụn̄ esie ẹdi se ẹberide edem. Kpasụk ntre, mbuọtidem nnyịn ke Jehovah ọkọri ke ini nnyịn ke uwem nnyịn ikụtde uyarade ima ima edikere mban̄a esie. Joshua ama okụt oro, ndien enye ama eti ekemmọ nditọ Israel ete: “Mbufo ẹmefiọk ke ofụri esịt mbufo, ye ke ofụri ukpọn̄ mbufo, ẹte ke baba eti ikọ kiet eke Jehovah Abasi mbufo ọkọdọhọde aban̄a mbufo, ikpụhu: kpukpru ẹma ẹsu ẹnọ mbufo.”—Joshua 23:14.

Josefina, eyenete an̄wan emi edide ọdọ ndọ otode Philippines, ama ekpep ukem ukpepn̄kpọ oro. Enye anam an̄wan̄a nte uwem eketiede mbemiso enye ọkọfiọkde akpanikọ: “Ebe mi ama esin̄wọn̄ mmịn etieti, ke ini enye akpade mmịn, enye eyeyat esịt onyụn̄ amia mi. Ndọ unana inemesịt nnyịn ke akafịna eyen nnyịn eren n̄ko. Ami ye ebe mi ikedi mme anamutom, idiade ata ediwak okụk, edi nnyịn ima isida ediwak ke otu okụk utom nnyịn ibre mbre mfọniso. Ebe mi ama enyene ediwak ufan, edi ediwak mmọ ẹkenam ufan ye enye man enye ekpekpe okụk mmịn, ndien ndusụk mmọ ẹma ẹsikam ẹdomo ndinam enye akpa mmịn n̄kukụre man ẹsak enye.

“Mme n̄kpọ ẹma ẹkpụhọde ke ini nnyịn ikedide idifiọk Jehovah inyụn̄ ida mme item esie inam n̄kpọ. Ebe mi in̄wọn̄ke mmịn aba, nnyịn imetre mbre mfọniso, ndien nnyịn imenyene mme ufan akpanikọ oro ẹmade ẹnyụn̄ ẹn̄wamde nnyịn. Ndọ nnyịn enyene inem, ndien eyen nnyịn eren ke ọkọri akabade edi eti akparawa. Nnyịn inam utom ke esisịt hour, edi nnyịn imenyene ediwak okụk. Ifiọk n̄kpọntịbe ekpep nnyịn ete ke Jehovah etie nte ima ima Ete, emi ọnọde nnyịn ndausụn̄ kpukpru ini ke nnennen usụn̄.”

Nte utịp etop oro ẹbọde ẹto radio m̀mê ndise n̄kpọ unọ ndausụn̄, mme awat ubomofụm ndusụk ini ẹsifiọk ẹte ke oyom ikpụhọde usụn̄ mmimọ. Ekeme ndiyom nnyịn kpasụk ntre ikpụhọde usụn̄ nte ekemde ye item Jehovah. “Utọn̄ fo ẹyekop uyo ke edem fo, ete, ‘Emi edi ọkpọusụn̄, mbufo ẹsan̄a ke esịt,’ ke mbufo ẹdiwọn̄ọrede ẹka nnasia, m̀mê ẹnyụn̄ ẹka ufien.” (Isaiah 30:21) Ebede ke Ikọ esie onyụn̄ ebede ke esop esie, nnyịn imọbọ item emi anamde nnyịn idu ke edidemede iban̄a mme n̄kpọndịk eke spirit. Kiet ke otu ẹmi aban̄a mme nsan̄a.

Mme Nsan̄a Ẹkeme Nditụn Nnyịn Usụn̄

Ekpri ubomofụm ekeme ndiyo n̄kpọn̄ usụn̄ edieke owo mînamke mme edinen̄ede oro ẹyomde. Kpasụk ntre, mme odudu ẹtode an̄wa ẹkeme ndiberi mme Christian kpukpru ini mfịn. Nnyịn idu uwem ke ererimbot emi ẹkerede n̄kpọ obụkidem emi ediwak owo ẹdade nti edu eke spirit ẹnam nsahi, ẹbatde okụk ye inemesịt ke ata akpan n̄kpọ. Paul ama ọtọt Timothy ete ke ukperedem ini “ndiọk eyo ẹyedu.” (2 Timothy 3:1-5) Mme uyen, ẹmi ẹyomde ẹnyịme mmimọ ye uwọrọetop, ẹdi se ẹsiode akpan akpan ẹnyan ẹnọ ndiọi nsan̄a.—2 Timothy 2:22.

Amanda, emi edide isua 17 ke emana, anam an̄wan̄a ete: “Ke ndusụk ini mme nsan̄a ubet ukpepn̄kpọ mi ẹma ẹnam mbuọtidem mi emem ke ndusụk udomo. Mmọ ẹma ẹkaiso ndidọhọ ke ido ukpono mi etie ukpan ukpan onyụn̄ anana iwụk, ndien emi ama ọtọn̄ọ ndinam idem emem mi. Nte ededi, ete ye eka mi ẹma ẹn̄wam mi ndifiọk nte ke mme ndausụn̄ Christian ẹnam n̄kpọ ndinọ ukpeme utu ke ndinọ ukpan. Idahaemi ami mmọfiọk nte ke mme edumbet ẹmi ẹn̄wam mi ndinyene uwem oro ọnọde uyụhọ akan eke n̄kani nsan̄a ufọkn̄wed mi. Ami mmekpep ndiberi edem ke mbon ẹmi ẹnen̄erede ẹkere ẹban̄a mi—ete ye eka mi ye Jehovah—ndien ami ke n̄kop inem ke utom usiakusụn̄.”

Inamke n̄kpọ m̀mê ewe iduọk isua ke nnyịn idu, nnyịn iyesobo mme owo oro ẹtịn̄de ikọ ndisụhọde se nnyịn inịmde ke akpanikọ itie. Mmọ ẹkeme nditie nte mme ọfiọkn̄kpọ owo, edi ye Abasi mmọ ẹdi mbon obụkidem, inyeneke udọn̄ n̄kpọ eke spirit. (1 Corinth 2:14) Okopodudu otu kiet ke Corinth ke eyo Paul ẹkedi mme ọfiọkn̄kpọ owo ererimbot ẹmi mîkenyeneke udọn̄ ke ido ukpono. Anaedi ukpepn̄kpọ mbon akwaifiọk ẹmi ẹma ẹnam ndusụk Christian ke Corinth ẹnana mbuọtidem ke idotenyịn ediset ke n̄kpa. (1 Corinth 15:12) Apostle Paul ama odụri owo utọn̄ ete: “Ẹkûbian̄a idem mbufo ke n̄kpọ emi. Idiọk nsan̄a ababiat eti ido.”—1 Corinth 15:33.

Ke n̄kan̄ eken, nti nsan̄a ẹsọn̄ọ nnyịn idem ke n̄kan̄ eke spirit. Ke esịt esop Christian, nnyịn imenyene ifet ndibuaha ye mme owo oro ẹdude uwem mbuọtidem. Norman, eyenete eren emi ekekpepde akpanikọ ke 1939, osụk ededi akamba n̄kpọ nsịnudọn̄ ọnọ kpukpru owo. Nso inam ikike eke spirit esie osụk ọsọp? Enye ọbọrọ ete: “Mme mbonoesop ye n̄kpet n̄kpet itie ufan ye nditọete oro ẹnyenede mbuọtidem ẹdi akpan n̄kpọ. Utọ ebuana emi an̄wam mi ndikụt ukpụhọde oro odude ke esop Abasi ye eke Satan in̄wan̄în̄wan̄.”

Abian̄a Abian̄a Odudu Inyene

Brian, awat ubomofụm emi enyenede mbufiọk, anam an̄wan̄a ete ke “ekeme ndidi ọkpọsọn̄ n̄kpọ nnọ awat ubomofụm ndusụk ini ndinịm n̄kpọ unọ ndausụn̄ uwat esie ke akpanikọ—n̄kukụre koro ntụk esie enyenede eyịghe. Ẹfiọk ẹte ke mbonekọn̄ ẹdide mme awat ubomofụm ẹmi ẹnyenede mbufiọk ẹsife ẹwọn̄ọde ibuot ẹwụt isọn̄ ke ntak emi mme ikan̄ ẹdude ke isọn̄ ẹtiede ukem ukem nte mme ntantaọfiọn̄—kpa ye oro mme n̄kpọ oro ẹnọde mmọ ndausụn̄ ẹsinọde mmọ idiọn̄ọ oro ẹdide isio ye oro.”

Ukem ntre, ibụk ibụk ntụk nnyịn ekeme nditụn nnyịn usụn̄ ke usụn̄ifiọk eke spirit. Jesus ama etịn̄ ete ke inyene enyene “abian̄a abian̄a” odudu, ndien Paul ama odụri owo utọn̄ ete ke ‘ima okụk ọmọwọn̄ọde ediwak owo ọkpọn̄ mbuọtidem.’—Mark 4:19, NW; 1 Timothy 6:10.

Ukem nte abian̄a abian̄a ikan̄ oro ẹnuende-nuen, uwowo utịtmbuba inyene ekeme ndiwụt nnyịn idiọk usụn̄. Utu ke ndidat esịt ke “se nnyịn idoride enyịn ke esịt,” nnyịn imekeme ndidi se mme mbumek ererimbot emi ebede efep ọwọn̄ọrede ntịn̄enyịn. (Mme Hebrew 11:1; 1 John 2:16, 17) Edieke nnyịn ‘iyomde’ ndidu uwem uforo, anaedi nnyịn idinyene esisịt ini inọ n̄kọri eke spirit.—1 Timothy 6:9; Matthew 6:24; Mme Hebrew 13:5.

Akparawa kiet oro ọdọde ndọ emi ekerede Patrick ama onyịme ete ke imọ ye n̄wan imọ ima iwa mme utịtmbuba eke spirit man idara eti idaha uduuwem. Enye anam an̄wan̄a ete: “Odudu mbon oro ẹnyenede ikpọ moto ye ndiye ufọk ke esop ama otụk nnyịn. Okposụkedi nnyịn mîkọduọkke idotenyịn Obio Ubọn̄, nnyịn ikekere ite ke nnyịn n̄ko imekeme ndidu inem inem uwem. Nte ededi, nte ini akakade nnyịn ima ifiọk ite ke ẹnyene ata inemesịt ẹto edinam n̄kpọ Jehovah ye edikọri ke n̄kan̄ eke spirit. Idahaemi uwem nnyịn afiak edi mmemmem ini kiet efen. Nnyịn imosụhọde ibat hour oro inamde utom, nnyịn imonyụn̄ ikabade idi mme asiakusụn̄ ofụri ini.”

Mbuọtidem Ọkọn̄ọ ke Ndinyene Esịt Oro Okopde Item

Esịt oro okopde item n̄ko enyene akpan n̄kpọ ndinam ke ndibọp mbuọtidem ke Jehovah. Edi akpanikọ, “mbuọtidem edi ọyọhọ edibet mme n̄kpọ ẹdoride enyịn ẹban̄a, in̄wan̄în̄wan̄ edinam ata idem n̄kpọ n̄wụt [m̀mê, “uyarade oro ọnọde nsọn̄ọ,” ikọ idakisọn̄] okposụk owo mîkwe.” (Mme Hebrew 11:1, NW) Edi ibọhọke nnyịn inyene esịt oro okopde item, itiehe nte ke nnyịn iyenyene nsọn̄ọ. (Mme N̄ke 18:15; Matthew 5:6) Ke ntak emi apostle Paul ọkọdọhọ ete ke “idịghe kpukpru owo ẹnyene mbuọtidem.”—2 Thessalonica 3:2.

Didie, ndien, ke nnyịn ikeme ndinam esịt nnyịn onyịme kpukpru ọnọ-nsọn̄ọ uyarade oro ẹdude? Ebe ke ndikọri mme edu Abasi, mme edu oro ẹdiforide ẹnyụn̄ ẹdemede mbuọtidem nnyịn. Peter akpak nnyịn ete ‘idian eti ido, ifiọk, edifara ke idem, ime, uten̄e Abasi, iman, ye ima ke mbuọtidem nnyịn.’ (2 Peter 1:5-7; Galatia 5:22, 23) Ke n̄kan̄ eken, edieke nnyịn idude ibụk ibụk uwem m̀mê inamde ata esisịt ke utom Jehovah, nnyịn nte owụtde eti ibuot ikemeke ndidori enyịn mbuọtidem nnyịn ndikọri.

Ezra “okowụk esịt esie” ndikot Ikọ Jehovah nnyụn̄ nda enye nsịn ke edinam. (Ezra 7:10) Micah n̄ko ama enyene esịt oro okopde item. “Ami nyetịn̄ enyịn ke Jehovah: nyebet Abasi emi anyan̄ade mi: Abasi mi eyekop uyo mi.”—Micah 7:7.

Magdalena, ẹmi ẹkesiakde ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ, n̄ko ama enyene ime ebet Jehovah. (Habakkuk 2:3) Enye etịn̄ ete: “Nnyịn imenyenyene paradise eke spirit. Ọyọhọ iba, ataata Paradise, eyesọp edi. Kan̄a kemi ediwak tọsịn owo ke mme itie ikie ke ẹdiana ye akwa otuowo. Edi n̄kpọ nduaidem ọnọ mi ndikụt ata ediwak owo ntre ẹbụn̄ọde ẹdụk esop Abasi.”

Ndidori Enyịn ke Abasi Edinyan̄a Nnyịn

Ndisọn̄ọ mmụm mbuọtidem nnyịn n̄kama tutu osịm utịt oyom iwụt mbuọtidem nnyịn inyụn̄ itịn̄ enyịn inọ n̄kpan̄utọn̄ ke ndausụn̄ oro nnyịn ibọde ito Jehovah ye esop esie. Enye ke akpanikọ odot ukeme oro isịnde. Awat ubomofụm esikop ata uyụhọ ke ini ke ama ekefe anyanini, ke ọkpọsọn̄ idaha, enye osụhọde ndien ke akpatre ọwọrọ ke idiọk enyọn̄. Se idude enye ke iso edi isọn̄—ọyọhọde ye awawa mbiet onyụn̄ anam enye okop inem. Usụn̄ an̄wambehe ubomofụm odu ke idak, ebet enye ediwat ebe.

Aduai-owo-idem ifiọk n̄kpọntịbe ke ebet nnyịn n̄ko. Mfụhọ mfụhọ, idiọk ererimbot emi ayayak ufan̄ ọnọ obufa isọn̄ eke edinen ido. Idara otode Abasi ke ebet nnyịn. Nnyịn imekeme ndisịm do edieke nnyịn inamde mme ikọ andiwet psalm emi: “Afo, O Ọbọn̄ Jehovah, [edi] idori-enyịn mi; ye iberedem mi, ọtọn̄ọde ke ini uyen mi. . . . Itoro mi odu fi ke idem kpukpru ini.”—Psalm 71:5, 6.