Fụbe Ufụp Ban̄a Edisana Utuakibuot Jehovah
“Jehovah emi enyịn̄ esie ekerede Ufụp, edi Abasi ufụp.”—EXODUS 34:14.
1. Nso idi akpan edu Abasi, ndien didie ke enye enyene n̄kpọ ndinam ye ufụp esie?
JEHOVAH etịn̄ aban̄a idemesie nte “Abasi ufụp.” Afo emekeme ndiyịk ntak edide ntre, sia ikọ oro “ufụp” enyenede ekikere enyeoro ọdiọkde. Nte ededi, akpan edu Abasi edi ima. (1 John 4:8) Ke ntre ana ekikere ufụp ekededi ke n̄kan̄ esie edi ke ufọn ubonowo. Ke akpanikọ, nnyịn iyekụt ke ufụp Abasi edi akpan n̄kpọ ọnọ emem ye edidianakiet ekondo.
2. Nso idi ndusụk usụn̄ ndikabade ikọ Hebrew oro ẹdade ẹnọ “ufụp”?
2 Mme ikọ Hebrew ẹmi ẹnyenede ebuana ye “ufụp” ẹdu ẹbe utịm ike 80 ke N̄wed Abasi Usem Hebrew. Ekpere ndidi mbahade iba ke otu mmọemi ẹtịn̄ ẹtụk Jehovah Abasi. G. H. Livingston anam an̄wan̄a ete: “Ke ini ẹtịn̄de ẹban̄a Abasi, ekikere ufụp inọhọ ekikere ukwan̄ ntụk, edi, utu ke oro, eke edisọn̄ọ nyịre ke san̄asan̄a utuakibuot Jehovah.” (The Pentateuch in Its Cultural Environment) Ntem, New World Translation ndusụk ini akabade ikọenyịn̄ usem Hebrew oro “edisọn̄ọ nyịre ke san̄asan̄a utuakibuot.” (Ezekiel 5:13) Mme edikabade eken ẹmi ẹdotde ẹdi “ifiopesịt” m̀mê “ifịk.”—Psalm 79:5, NW; Isaiah 9:7, NW.
3. Ke mme usụn̄ ewe ke ufụp ekeme ndinyene eti uduak ndusụk ini?
3 Ẹkebot owo ye ukeme ndifụbe ufụp, edi ubonowo ndiduọ ndụk idiọkn̄kpọ omosụn̄ọ ke ukwan̄ ufụp. Edi, ufụp eke owo ekeme ndinyene eti uduak. Enye ekeme ndinụk owo ekpeme owo ima osio ke ndiọi odudu. Akan oro, mme owo ẹkeme ndifụbe ufụp nte odotde mban̄a Jehovah ye utuakibuot esie. (1 Ndidem 19:10) Man ẹnọ nnennen ifiọk odude ke utọ ufụp oro ẹnyenede ẹban̄a Jehovah mi, ẹkeme ndikabade ikọenyịn̄ usem Hebrew oro nte “unana ediyọ ndomoidem” oro ẹdomode ye enye.—2 Ndidem 10:16, NW.
Eyenenan̄ Gold
4. Nso ewụhọ emi abuanade eti ufụp ekedi n̄wọrọnda ke Ibet Abasi emi ẹkenọde Israel?
4 Uwụtn̄kpọ edinen ufụp edi se ikotịbede ke nditọ Israel ẹma ẹkebọ Ibet ke Obot Sinai. Ndien ndien, ẹma ẹdụri mmọ utọn̄ ẹte ẹkûtuak ibuot ẹnọ mme abasi ubọk-owo. Jehovah ọkọdọhọ mmọ ẹte: “Ami Jehovah Abasi fo ndi Abasi emi nyomde san̄asan̄a utuakibuot [m̀mê, “Abasi emi ofụbede ufụp (enyenede ifịk); Abasi emi mîyọhọ ndomoidem”].” (Exodus 20:5, NW, ikọ idakisọn̄; men Exodus 20:22, 23; 22:20; 23:13, 24, 32, 33 domo.) Jehovah ama odụk ediomi ye nditọ Israel, ọn̄wọn̄ọde ndidiọn̄ mmọ nnyụn̄ nda mmọ ndụk Isọn̄ Un̄wọn̄ọ. (Exodus 23:22, 31) Ndien mme owo oro ẹma ẹdọhọ ẹte: “Nnyịn iyenam, inyụn̄ ikop kpukpru se Jehovah ọdọhọde.”—Exodus 24:7.
5, 6. (a) Didie ke nditọ Israel ẹkenam idiọkn̄kpọ akamba akamba ke adan̄aemi ẹkenamde nna ke Obot Sinai? (b) Didie ke Jehovah ye mme anam-akpanikọ andituak ibuot nnọ enye ẹkewụt eti ufụp ke Sinai?
5 Edi, ikebịghike nditọ Israel ẹma ẹnam idiọkn̄kpọ ẹdian Abasi. Mmọ ke ẹkesụk ẹnam nna ke mben Obot Sinai. Moses ama odu ke obot ke ediwak usen, ọbọde item efen efen oto Abasi, ndien mme owo ẹma ẹnyịk Aaron, eyeneka Moses, ete anam abasi ọnọ mmimọ. Aaron ama onyịme onyụn̄ anam eyenenan̄ ke gold emi mme owo ẹkenọde. Ẹkedọhọ ke edisọi n̄kpọ emi akada aban̄a Jehovah. (Psalm 106:20) Mmọ ẹma ẹwa uwa ke edem usen oro ẹnyụn̄ ẹkaiso “ẹnụhọ ẹnọ enye.” Ekem mmọ “ẹkebre mbre.”—Exodus 32:1, 4, 6, 8, 17-19.
6 Moses ama oto ke obot osụhọde ke adan̄aemi nditọ Israel ẹdiade usọrọ. Ke okụtde esuene esuene ido mmọ, enye ama ofiori ete: “Anie owo ada ye Jehovah?” (Exodus 32:25, 26) Nditọ Levi ẹma ẹkesobo idem ke ọtọ Moses, ndien enye ama eteme mmọ ete ẹda ofụt ẹnyụn̄ ẹwot mbon otịme otịme ido ukpono ndem oro. Ke ndiwụt ufụp oro ẹnyenede ẹnọ edisana utuakibuot Abasi, mme Levite ẹma ẹwot n̄kpọ nte nditọeka mmọ 3,000 ẹmi ẹkeduede. Abasi ama ọsọn̄ọ edinam emi ebe ke ndinọ mme andibọhọ ufen. (Exodus 32:28, 35) Ekem Abasi ama afiak ọnọ ewụhọ emi ete: “Kûnyụn̄ utuak ibuot unọ abasi efen baba kiet: koro Jehovah, emi enyịn̄ esie ekerede Ufụp, edi Abasi ufụp.”—Exodus 34:14.
Baal eke Peor
7, 8. (a) Didie ke ediwak nditọ Israel ẹkeduọ ẹdụk enyene-ndịk ukpono ndem emi ekenyenede ebuana ye Baal eke Peor? (b) Didie ke idiọk udọn̄ọ oro okotode Jehovah ekedisịm utịt?
7 Isua 40 ke ukperedem, ke ini idụt Israel ekekperede ndidụk Isọn̄ Un̄wọn̄ọ, ndiye iban Moab ye Midian ẹma ẹtap ediwak nditọ Israel ẹdi ẹdidara mfọnido mmọ. Iren ẹmi ẹkpekenyene ndisịn ndinyene n̄kpet n̄kpet ebuana ye mme andituak ibuot nnọ mme nsunsu abasi. (Exodus 34:12, 15) Utu ke oro, mmọ ẹkefehe nte ‘mme enan̄ oro ẹkade ndikpa,’ ẹnamde use ye iban oro ẹnyụn̄ ẹtienede mmọ ẹtuak ibuot ẹnọ Baal eke Peor.—Mme N̄ke 7:21, 22; Numbers 25:1-3.
8 Jehovah ama ọdọn̄ idiọk udọn̄ọ okowot mbon ẹmi ẹkebuanade ke esuene esuene edituak ibuot nnọ idan̄ emi. Abasi n̄ko ama ọnọ uyo ete nditọ Israel ẹmi mîkeduehe ẹwot nditọeka mmọ oro ẹkeduede. Ke emiom emiom nsọn̄ibuot, akwa owo ufọk Israel emi ekekerede Zimri ama ada n̄wan Midian kiet odụk ke tent esie ndinyene ebuana ye enye. Ke okụtde emi, Phinehas edide oku emi abakde Abasi ama owot oburobụt owo iba ẹmi. Ekem idiọk udọn̄ọ oro ama etre, ndien Abasi ọdọhọ ete: “Phinehas . . . ọmọwọn̄ọde iyatesịt mi ọkpọn̄ Israel; enye okowụt ukem ufụp ufụp iyatesịt oro okonụkde mi ke otu mmọ, ndien ke ntre ami n̄kọsọhike nditọ Israel mfep ke ufụp mi.” (Numbers 25:11, The New English Bible) Okposụkedi ẹkenyan̄ade idụt oro ẹsio ke nsobo, ke nsụhọde n̄kaha nditọ Israel 23,000 ẹma ẹkpan̄a. (1 Corinth 10:8) Mmọ ẹma ẹtaba idotenyịn oro mmọ ẹkenyenede ke anyanini ndidụk Isọn̄ Un̄wọn̄ọ.
Akama-Ntọt Ukpepn̄kpọ
9. Nso ikotịbe inọ ikọt Israel ye Judah ke ntak emi mmọ mîkofụbeke ufụp iban̄a edisana utuakibuot Jehovah?
9 Ke mfụhọ, ikebịghike nditọ Israel ẹma ẹfre mme ukpepn̄kpọ ẹmi. Mmọ ikofụbeke ufụp iban̄a edisana utuakibuot Jehovah. ‘Mmọ ẹma ẹsịn Abasi ofụbe ufụp ke edisọi mbiet mmọ.’ (Psalm 78:58) Nte utịp, Jehovah ama ayak mbon Assyria ẹda esien Israel duop ẹka ntan̄mfep ke isua 740 M.E.N. Obio Ubọn̄ esien Israel iba ẹmi ẹkesụhọde ẹma ẹbọ ukem ufen oro ke ini ẹkesobode Jerusalem ekedide ibuot obio mmọ ke isua 607 M.E.N. Ẹma ẹwọt ediwak, ẹnyụn̄ ẹtan̄ mme andibọhọ ẹka ntan̄mfep ke Babylon. Nso ntọt uwụtn̄kpọ ke emi edi ntem ọnọ kpukpru Christian mfịn!—1 Corinth 10:6, 11.
10. Nso iditịbe inọ mme okpono ndem ẹmi mîkabakede esịt?
10 Mbahade kiet ke itie ita ke otu mme andidụn̄ ke isọn̄—n̄kpọ nte miliọn owo 1,900—ẹdọhọde idahaemi ke idi Christian. (1994 Britannica Book of the Year) N̄wakn̄kan ke otu ẹmi ẹdụk mme ufọkabasi ẹmi ẹsikamade mme mbiet, ndisọi mbiet, ye mme cross ke utuakibuot mmọ. Jehovah ikefenke ikọt esie ẹmi ẹkesịnde enye ofụbe ufụp ebe ke ukpono ndem mmọ. Enye idinyụn̄ ifenke mme andidọhọ nte idide Christian ẹmi ẹdade mme n̄kpọ oro ẹkụtde ke enyịn ẹtuak ibuot. Jesus Christ ọkọdọhọ ete: “Abasi edi spirit: ndien mme andituak ibuot nnọ Enye ẹnyene ndituak ibuot ke spirit ye ke akpanikọ.” (John 4:24) N̄ko-n̄ko, Bible odụri mme Christian utọn̄ ẹte ẹkpeme idem ke ndem. (1 John 5:21) Mme okpono ndem ẹmi mîkabakede esịt ẹdu ke otu mbon ẹmi mîdidaha Obio Ubọn̄ Abasi inyene.—Galatia 5:20, 21.
11. Didie ke Christian ekeme ndinyene ubiomikpe ukpono ndem ye unana edituak ibuot nnọ edisọi n̄kpọ, ndien nso idin̄wam owo efep utọ ukpono ndem oro? (Ephesus 5:5)
11 Okposụkedi ata Christian mîdituakke ibuot inọ edisọi n̄kpọ, enye enyene ndifep n̄kpọ ekededi emi Abasi esede nte ukpono ndem, ndek ndek ido, ye idiọkn̄kpọ. Ke uwụtn̄kpọ, Bible ọtọt ete: “Ẹwot mbak idem mbufo ẹmi ẹdude ke isọn̄. Ẹkpọn̄ use, ye ndek ndek ido, ye idiọk udọn̄, ye idiọkitọn̄, ye edisịn esịt ke n̄kpọ owo, emi edide ukpono ndem; mme ido ẹmi ẹda iyatesịt Abasi ẹtiene nditọ ntụtutọn̄.” (Colossae 3:5, 6, sịghisịghi ubọkn̄wed edi eke nnyịn.) Ndinam mme ikọ ẹmi oyom ẹsịn oburobụt ido. Emi oyom ẹfep idem ke unọ idem inemesịt oro uduak edide edidemede oburobụt udọn̄ idan̄. Utu ke ndiyụhọ utọ udọn̄ oro, mme ata Christian ẹfụbe ufụp ẹban̄a edisana utuakibuot Abasi.
Mme Ukperedem Uwụtn̄kpọ Ufụp Abasi
12, 13. Didie ke Jesus okonịm n̄wọrọnda uwụtn̄kpọ ke ndiwụt ufụp kaban̄a edisana utuakibuot Abasi?
12 Ata n̄wọrọnda uwụtn̄kpọ owo emi okofụbede ufụp aban̄a edisana utuakibuot Abasi ekedi Jesus Christ. Ke akpa isua utom ukwọrọikọ esie, enye ama okụt mme ọdiọkitọn̄ mbon mbubịne ẹnyamde urua ke okụre temple. Eyedi mme Jew ẹmi ẹketode-to ẹdi ẹma ẹyom utom mme okpụhọ okụk man ẹkpụhọ okụk esenidụt mmọ ẹsịn ke okụk oro ẹdibọde nte utomo temple. Mmọ n̄ko ẹma ẹyom ndidep mme unam ye mme inuen man ẹwa uwa ẹmi Ibet Abasi okoyomde. Ẹkpekenam mme utọ mbubehe oro ke ọwọrọde ọkpọn̄ okụre temple. Ke ọdiọkde akan, mbon mbubịne ẹmi nte an̄wan̄ade ẹkedia ufọn nte mîdotke ẹto mme n̄kpọ ido ukpono ẹmi nditọete mmọ ẹkeyomde ebe ke ndibọ ikpọ ekọmurua. Ke ọyọhọde ye ufụp aban̄a edisana utuakibuot, Jesus ama ada ikpa ebịn erọn̄ ye enan̄ osion̄o. Enye n̄ko ama onụk okpokoro mme okpụhọ okụk ọduọn̄ọ, ọdọhọde ete: “Ẹkûnịm ufọk Ete Mi ke ufọk mbubịne.” (John 2:14-16) Ntem Jesus ama osu mme ikọ eke Psalm 69:9: “Ufụp ufọk fo [adia] mi; esuene mmọ eke ẹsuenede fi onyụn̄ ọduọ mi ke idem.”
13 Isua ita ke ukperedem Jesus ama afiak okụt mme ọdiọkitọn̄ mbon mbubịne ẹnamde mbubehe ke temple Jehovah. Nte enye eyenam enye asana ọyọhọ ikaba? Ufụp esie kaban̄a edisana utuakibuot Abasi okosụk okokop odudu kpa nte ekedide ke ini enye ọkọtọn̄ọde utom ukwọrọikọ esie. Enye ama ebịn mme andidep ye mme andinyam osion̄o. Ndien enye ama akam ọnọ ntak emi ọsọn̄de odudu akan kaban̄a mme edinam esie, ọdọhọde ete: “Nte iwetke ite, ufọk Mi eyekere ete, ufọk akam kpukpru mme idụt? Edi mbufo ẹmenam enye akabade edi itie mbon n̄wo.” (Mark 11:17) Nso utịbe utịbe uwụtn̄kpọ nsịnifịk ke ndiwụt ufụp Abasi ke emi ekedi ntem!
14. Didie ke ufụp oro Jesus okofụbede aban̄a edisana utuakibuot okpotụk nnyịn?
14 Edu Ọbọn̄ Jesus Christ emi ẹnọde ubọn̄ idahaemi ikpụhọkede. (Mme Hebrew 13:8) Ke isua ikie 20 emi, enye ofụbe ufụp aban̄a edisana utuakibuot Ete esie kpa nte okofụbede ke ini enye okodude ke isọn̄. Ẹkeme ndikụt emi ke mme etop ẹmi Jesus ọkọnọde ẹsọk esop itiaba ẹmi ẹwetde ke n̄wed Ediyarade. Mmọemi ẹnyene mme akpan edisu mmọ idahaemi, ke “usen Ọbọn̄.” (Ediyarade 1:10; 2:1–3:22) Ke n̄kukụt apostle John ama okụt Jesus Christ emi ẹnọde ubọn̄ enyenede ‘enyịn ebietde edemeikan̄.’ (Ediyarade 1:15) Emi owụt nte ke idụhe n̄kpọ ndomokiet emi Christ mîkwe nte enye esede mme esop ndikụt nte ke mmọ ẹsana ẹnyụn̄ ẹdot ndinam utom Jehovah. Mme Christian eyomfịn ẹnyene nditi item oro Jesus ọkọnọde ete owo okûdomo ndinam n̄kpọ nnọ eteufọk iba—Abasi ye inyene. (Matthew 6:24) Jesus ama asian mme ama inyene obụkidem mme andibuana ke esop Laodicea ete: “Sia edide ndebe, mûfiopke mûnyụn̄ ubịtke, nyekpọhi fi nsio ke inua Mi. . . . Nyene ifiopesịt ndien, nyụn̄ kabade esịt.” (Ediyarade 3:14-19) Ebede ke ikọ ye ke uwụtn̄kpọ, mbiowo esop ẹmi ẹmekde ẹkpenyene ndin̄wam ekemmọ mme andinịm ke akpanikọ ndifep afia uma inyene obụkidem. Ana mbiowo ẹkpeme otuerọn̄ n̄ko ẹsio ke mbiara ido uwem eke ererimbot uma idan̄ emi. Akan oro, ikọt Abasi ikpedehede inyịme odudu Jezebel ke esịt esop.—Mme Hebrew 12:14, 15; Ediyarade 2:20.
15. Didie ke apostle Paul ekekpebe Jesus ke ndifụbe ufụp mban̄a utuakibuot Jehovah?
15 Apostle Paul ekedi andikpebe Christ. Man ekpeme mme Christian eke ẹnade baptism obufa osio ke mme idiọk odudu ke n̄kan̄ eke spirit, enye ọkọdọhọ ete: “Mmenyene ufụp Abasi mban̄a mbufo.” (2 Corinth 11:2) Mbemiso emi, ufụp Paul kaban̄a edisana utuakibuot ama onụk enye ndinọ ukem esop emi item ete osio anam use emi mîkakabakede esịt, emi ekedide odudu emi asabarede, efep. Mme item eke odudu spirit ẹmi ẹkenọde ke idaha oro ẹdi akwa un̄wam ọnọ mbiowo mfịn nte mmọ ẹdomode ndinịm se iwakde ikan esop 75,500 eke Mme Ntiense Jehovah ẹsana.—1 Corinth 5:1, 9-13.
Ufụp Abasi Enyene Ufọn Ọnọ Ikọt Esie
16, 17. (a) Ke ini Abasi ọkọnọde Judah eset ufen, nso edu ke mme idụt ẹkewụt? (b) Ke Judah ama okodu isua 70 ke ntan̄mfep, didie ke Jehovah okowụt ufụp oro enye ofụbede aban̄a Jerusalem?
16 Ke ini Abasi akamiade mbon Judah ufen ebe ke ndiyak ẹtan̄ mmọ ẹka ntan̄mfep ke Babylon, ẹma ẹsak mmọ nsahi. (Psalm 137:3) Ke ufụp ufụp usua, mbon Edom ẹma ẹkam ẹn̄wam mbon Babylon ndisobo ikọt Abasi, ndien Jehovah ama okụt emi. (Ezekiel 35:11; 36:15) Mme andibọhọ ẹma ẹkabade esịt ke ntan̄mfep, ndien ke isua 70 ẹma ẹkebe Jehovah ama anam mmọ ẹfiak ẹnyọn̄ idụt mmọ.
17 Ke akpa, mbon Judah ẹkedu ke ata itie nnanenyịn. Obio Jerusalem ye temple esie ẹkedu ke n̄wụre. Edi mme idụt ẹmi ẹkekande ẹkụk ẹma ẹbiọn̄ọ ofụri ukeme ẹkesịnde ndifiak mbọp temple oro. (Ezra 4:4, 23, 24) Emi eketie Jehovah didie ke idem? N̄wetnnịm n̄kpọ eke odudu spirit ọdọhọ ete: “Ntem ke Jehovah mme udịm ọdọhọ ete, Mmofụbe akamba ufụp mban̄a Jerusalem ye Zion. Ami nnyụn̄ nyat esịt etieti ye mme idụt ẹmi ẹtiede ke ifụre: koro ami n̄kayatde esịt esisịt, ndien mmọ ẹn̄wam idiọk oro ẹnam akaiso. Mmọdo ntem ke Jehovah ọdọhọ ete, Nda esịtmbọm mfiak ke Jerusalem: ẹyebọp ufọk mi ke esịt, Jehovah mme udịm ọdọhọ.” (Zechariah 1:14-16) Nte ekemde ye un̄wọn̄ọ emi, ẹma ẹfiak ẹbọp temple oro ye obio Jerusalem oro uforo uforo.
18. Mme ata Christian ẹkesobo nso ke ini akpa ekọn̄ ererimbot?
18 Ata esop Christian ama enyene ukem ifiọk n̄kpọntịbe oro ke ọyọhọ isua ikie 20 emi. Ke ini akpa ekọn̄ ererimbot, Jehovah ama ọnọ ikọt esie ntụnọ ke ntak emi mmọ mîkenen̄ekede ida san̄asan̄a ke ini ekọn̄ ererimbot oro. (John 17:16) Abasi ama ayak mme odudu ukaraidem ẹfịk mmọ, ndien mme ọkwọrọ ederi Christendom ẹma ẹdara ẹban̄a afanikọn̄ emi. Ke akpanikọ, mme ọkwọrọ ederi ẹkeda iso ke ndinam mme ebre mbre ukara ẹtre utom Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible, nte ẹkekotde Mme Ntiense Jehovah ke ini oro.—Ediyarade 11:7, 10.
19. Didie ke Jehovah ofụbe ufụp aban̄a utuakibuot esie toto ke 1919?
19 Nte ededi, Jehovah ama ofụbe ufụp aban̄a utuakibuot esie onyụn̄ anam ikọt esie ẹmi ẹkekabarede esịt ẹfiak ẹnyene mfọn esie ke isua 1919 ke ekọn̄ ama okokụre. (Ediyarade 11:11, 12) Nte utịp, ibat mme anditoro Jehovah ọmọtọt ọtọn̄ọde ke se ikekpride ikan 4,000 ke 1918 osịm n̄kpọ nte miliọn 5 mfịn. (Isaiah 60:22) Ibịghike, ufụp Jehovah kaban̄a edisana utuakibuot esie eyewụt idem ke mme ata n̄wọrọnda usụn̄.
Mme Edinam Ufụp Abasi ke Ini Iso
20. Nso ke Abasi edinam ke mîbịghike ndiwụt ufụp oro enye enyenede aban̄a edisana utuakibuot?
20 Ke ediwak isua ikie mme ufọkabasi Christendom ẹmetiene usụn̄ edinam mme ọsọn̄ibuot Jew emi ẹkesịnde Jehovah ofụbe ufụp. (Ezekiel 8:3, 17, 18) Ibịghike Jehovah Abasi eyenam n̄kpọ ebe ke ndisịn idiọk ekikere ke esịt mme andibuana ke Edidiana Mme Idụt. Emi eyenụk mme odudu ukaraidem ẹmi ndisobo Christendom ye nsunsu ido ukpono eken. (Ediyarade 17:16, 17) Mme ata Christian ẹyebọhọ enyene-ndịk ubiereikpe Abasi oro. Mmọ ẹyenam n̄kpọ ẹban̄a mme ikọ mme edibotn̄kpọ eke heaven ẹmi ẹdọhọde ẹte: “Hallelujah . . . Koro enye ama ebiere ikpe akwa akpara [nsunsu ido ukpono], emi akadade use esie [nsunsu ukpepn̄kpọ esie ye edinọ idiọk mbre ukara ibetedem] abiat isọn̄, Enye onyụn̄ ada usiene iyịp ikọt esie odori enye ke ibuot.”—Ediyarade 19:1, 2.
21. (a) Nso ke Satan ye editịm n̄kpọ esie ẹdinam ke ẹma ẹkesobo nsunsu ido ukpono? (b) Didie ke Abasi edinam n̄kpọ?
21 Nso idida itie ke ẹma ẹkesobo ukara ererimbot eke nsunsu ido ukpono? Satan eyedemerede mme odudu ukaraidem ndidiomi en̄wan ofụri ererimbot ye ikọt Jehovah. Didie ke ata Abasi edinam n̄kpọ ke ukeme emi Satan edisịnde ndibiat utuakibuot akpanikọ mfep ke iso isọn̄? Ezekiel 38:19-23 asian nnyịn ete: “Nyenyụn̄ nda ufụp mi, nda ikan̄ ifụtesịt mi ndọhọ . . . Ndien nyeda idiọk udọn̄ọ ye iyịp n̄kpe ikpe ye enye [Satan]; nnyụn̄ nnam akwa edịm, ye edịm itiat, ye ikan̄, ye brimestone, ẹdep enye ke idem, ye ke idem mme udịm esie, ye ke idem ediwak mme idụt ẹmi ẹdude ye enye. Ami nyenyụn̄ nnịm idem mi ke akwa ye ke edisana, nnyụn̄ nnam mmọ ẹfiọk mi ke enyịn ediwak mme idụt. Ndien mmọ ẹyefiọk ẹte ke ami ndi Jehovah.”—Se n̄ko Zephaniah 1:18; 3:8.
22. Didie ke nnyịn ikeme ndiwụt nte ke imofụbe ufụp iban̄a edisana utuakibuot Jehovah?
22 Ọnọ ndọn̄esịt didie ntem ndifiọk nte ke Andikara ekondo ada ufụp ekere aban̄a mme ata andituak nnọ enye! Otode ke ntotụn̄ọ esịtekọm inyenede kaban̄a mfọnido esie oro owo mîdotke, ẹyak nnyịn ifụbe ufụp iban̄a edisana utuakibuot Jehovah Abasi. Ye ifịk, nnyịn ikpakam ikaiso ndikwọrọ eti mbụk ndien ye mbuọtidem ibet akwa usen emi Jehovah edimenede akwa enyịn̄ esie ke enyọn̄ onyụn̄ onịm enye ke edisana.—Matthew 24:14.
Mme Akpan N̄kpọ Nditie N̄kere
◻ Owo ndifụbe ufụp mban̄a Jehovah ọwọrọ nso?
◻ Nso ke nnyịn ikeme ndikpep nto uwụtn̄kpọ emi Israel eset okonịmde?
◻ Didie ke nnyịn ikeme ndifep edisịn Jehovah ofụbe ufụp?
◻ Didie ke Abasi ye Christ ẹfụbe ufụp ẹban̄a edisana utuakibuot?
[Ekebe ke page 12]
Ima Ifụbeke Ufụp
KABAN̄A isịnenyịn, Albert Barnes, eyen ukpepn̄kpọ Bible eke ọyọhọ isua ikie 19, ekewet ete: “Enye edi kiet ke otu ata ọsọ uyarade idiọkido, onyụn̄ owụt ntotụn̄ọ idiọk idaha eke owo in̄wan̄în̄wan̄.” Enye ama akaiso ọdọhọ ete: “Owo emi ekemede ndidụn̄ọde kpukpru ekọn̄ ye utọk ye mme ndutịm ererimbot n̄kosịm ntọn̄ọ mmọ—kpukpru n̄kukan ye mme uduak eke idem mbon ẹmi ẹdọhọde nte idide mme Christian, ẹmi ẹnamde ekese ndibiat ido ukpono mmọ ẹnyụn̄ ẹnamde mmọ ẹnyene ekikere ererimbot, ẹkosịm ata ntọn̄ọ mmọ—eyekop n̄kpaidem ke adan̄a nte emi enyenede ebuana ye isịnenyịn. Esibiak nnyịn nte ke mbon en̄wen ẹnyene uforo ẹkan nnyịn; esidọn̄ nnyịn ndinyene se mmọ en̄wen ẹnyenede, okposụkedi nnyịn mînyeneke unen ke oro; ndien emi esida okosịm edibịne nsio nsio ndiọi usụn̄ ẹmi ẹsidade man ẹsụhọde idatesịt oro mmọ ẹnyenede ke enye, m̀mê ndinyene enye ke idem nnyịn, m̀mê ndiwụt nte ke mmọ inyeneke awak nte mmọ ke ọsọ usụn̄ ẹkpenyenede. . . . koro ntem edu isịnenyịn ke ikpanesịt nnyịn eyekop uyụhọ.”—Rome 1:29; James 4:5.
Ke edide isio, Barnes ama etịn̄ inem inem ikọ kiet aban̄a ima, emi “mîsịnke enyịn.” (1 Corinth 13:4, King James Version) Enye ekewet ete: “Ima isịnke enyịn ke inemesịt emi mmọ en̄wen ẹnyenede; enye okop inemesịt ke mfọnọn̄kpọ mmọ; ndien nte inemesịt mmọ ọkọride . . . , mbon ẹmi ima onụkde . . . idinamke enye ẹtek; mmọ idisueneke mmọ ke inyene oro; mmọ idiwọn̄ọkede ikpọn̄ inemesịt oro; mmọ idisụkke uyo m̀mê ndikere ke imokụt edikpu nte mmimọ ke idem mmimọ mînyeneke utọ mfọniso oro okponde ntre. . . . Edieke nnyịn imade mmọ en̄wen—edieke nnyịn idarade ke inemesịt mmọ, nnyịn ikpesịnke mmọ enyịn.”
[Ndise ke page 10]
Phinehas ama ofụbe ufụp aban̄a edisana utuakibuot Jehovah