Se Afo Ekpenyenede Ndifiọk Mban̄a Ufụp
NSO idi ufụp? Enye edi ọkpọsọn̄ ntụk oro ekemede ndinam owo okop editịmede esịt, mfụhọ, m̀mê iyatesịt. Nnyịn imekeme ndifụbe ufụp ke ini etiede nte owo okụt unen ke se anamde akan nnyịn. Mîdịghe nnyịn imekeme ndifụbe ufụp ke ini ẹtorode ufan ẹkan nte ẹtorode nnyịn. Edi nte edifụbe ufụp esikwan̄a kpukpru ini?
Mbon oro ufụp akande ubọk ẹsinyene ntụhọ edinyene eyịghe mban̄a mbon oro ẹtiede nte ẹyedomo idem ye mmọ. Edidem Saul eke Israel eset ekedi uwụtn̄kpọ kaban̄a emi. Ke akpa enye ama ama David, andibiom n̄kpọekọn̄ esie, idem onịmde enye etubom mbonekọn̄. (1 Samuel 16:21; 18:5) Ekem usen kiet Edidem Saul ama okop iban ẹtorode David ye mme ikọ ẹmi ẹte: “Saul ama owot mme tọsịn esie, David ama onyụn̄ owot mme tọsịn esie duop.” (1 Samuel 18:7) Saul ikpakayakke emi afịna eti itie ebuana esie ye David. Nte ededi, enye ama okop iyatesịt. “Saul onyụn̄ ese David idiọk enyịn, toto ke usen oro, onyụn̄ akaiso.”—1 Samuel 18:9.
Eyedi owo ufụp iyomke idiọkn̄kpọ otịbe ọnọ owo en̄wen. Ekeme ndidi enye n̄kukụre asua unen oro owo emi okụtde onyụn̄ oyom ndinyene mme ukem nti edu m̀mê mme idaha oro. Ke n̄kan̄ eken, isịnenyịn edi ata idiọk orụk ufụp. Owo isịnenyịn ke ndịbe ekeme ndisịn ndinọ owo emi enye ofụbede ufụp eti n̄kpọ mîdịghe ekeme ndiyom idiọkn̄kpọ ọwọrọ ọnọ owo oro. Ndusụk ini, owo isịnenyịn isikemeke ndidịp mme ntụk esie. Ekeme ndinụk enye ndinam owo en̄wen idiọk an̄wan̄wa, kpa nte Edidem Saul okodomode ndiwot David. Ke akande ini kiet, Saul ama otop eduat ke ukeme “[ndikịm] David ndian ke ibibene.”—1 Samuel 18:11; 19:10.
Afo emekeme ndidọhọ ete: ‘Edi ami ndịghe owo ufụp.’ Edi akpanikọ, ekeme ndidi ufụp ikarake uwem fo. Nte ededi, ke ndusụk udomo, ufụp ototụk kpukpru nnyịn—ufụp eke idem nnyịn ye eke mbon en̄wen. Okposụkedi isisọpde ndikụt ufụp ke idem mbon en̄wen, nnyịn imekeme nditre ndisọp n̄kụt enye ke idem nnyịn.
“Ntụhọ Edisịn Enyịn”
Mbụk obot idiọkn̄kpọ eke owo nte ẹyararede ke Ikọ Abasi, kpa Bible, esiwak ndiwụt mme idiọkn̄kpọ ẹtode isịnenyịn. Nte afo emeti mbụk Cain ye Abel? Nditọ Adam ye Eve mbiba ẹmi ẹma ẹwa uwa ẹnọ Abasi. Abel akanam oro koro enye ekedide owo mbuọtidem. (Mme Hebrew 11:4) Enye ama enyene mbuọtidem ke ukeme oro Abasi enyenede ndisu akwa uduak Esie kaban̄a isọn̄. (Genesis 1:28; 3:15; Mme Hebrew 11:1) Abel n̄ko ama onịm ke akpanikọ ete ke Abasi eyenọ mme owo ẹmi ẹnamde akpanikọ utịp uwem ke Paradise isọn̄ emi edide. (Mme Hebrew 11:6) Ntem, Abasi ama okop inemesịt ke uwa Abel. Edieke Cain ekpekenen̄erede ama eyeneka esie, enye okpokokop inemesịt nte ke Abasi ama ọdiọn̄ Abel. Utu ke oro, Cain ama “ofụt esịt etieti.”—Genesis 4:5.
Abasi ama akpak Cain ete anam eti n̄kpọ man enye n̄ko ọkpọbọ edidiọn̄. Ekem Abasi ama ọtọt ete: “Edi mûnamke eti n̄kpọ, idiọkn̄kpọ ke ana ke enyịnusụn̄. Enye eyenyụn̄ osụk idem ọnọ fi, ndien afo eyekan enye.” (Genesis 4:7) Ke mfụhọ, Cain ikakanke ufụp iyatesịt esie. Emi ama onụk enye ndiwot eyeneka esie emi ekedide edinen owo. (1 John 3:12) Toto ke ini oro, en̄wan ye ekọn̄ ẹmeda uwem ediwak miliọn owo ke mme itie ikie. The World Book Encyclopedia anam an̄wan̄a ete: “Ndusụk akpan n̄kpọ oro ẹsisiakde ekọn̄ ẹkeme ndidi udọn̄ ndinyene isọn̄ efen efen, udọn̄ ndinyene inyene efen efen, udọn̄ ndinyene odudu efen efen, m̀mê udọn̄ ndinyene ifụre.”
Mme ata Christian itieneke ibuana ke mme ekọn̄ ererimbot emi. (John 17:16) Ke mfụhọ, nte ededi, ndusụk ini mme Christian kiet kiet ẹsibuana ke mme en̄wan inua ikọ. Edieke mme andibuana eken ke esop ẹtienede ẹbuana, en̄wan ẹmi ẹkeme ndikabade ndi ekọn̄ inua ikọ ẹmi ẹnọde unan. James andiwet Bible ama obụp ekemmọ mme andinịm ke akpanikọ ete: “Ekọn̄ ye en̄wan ẹto m̀mọ̀n̄ ẹdu ke otu mbufo?” (James 4:1) Enye ọkọbọrọ mbụme oro ebe ke ndiyarade idiọkitọn̄ uma inyene obụkidem mmọ onyụn̄ adian do ete, “Mbufo . . . ẹsịn esịt ke n̄kpọ owo,” m̀mê “ẹfụbe ufụp.” (James 4:2, ikọ idakisọn̄, NW) Ih, uma inyene ekeme ndida nsịm edisịn esịt ke n̄kpọ owo ye edifụbe ufụp ye mbon oro etiede nte mme idaha mmọ ẹfọn ẹkan. Ke ntak emi, James ama odụri owo utọn̄ aban̄a “ntụhọ edisịn enyịn” eke owo.—James 4:5, NW.
Nso ufọn idu ke ndidụn̄ọde mme ntak ufụp? Ọfọn, emi ekeme ndin̄wam nnyịn ndinam akpanikọ nnyụn̄ nnyene eti itie ebuana oro ọfọnde akan ye mbon en̄wen. Enye ekeme n̄ko ndin̄wam nnyịn ndinyene ifiọk n̄kan, ndiyọ, nnyụn̄ mfen. Ke ọfọnde akan kpukpru, enye owụt ọkpọsọn̄ udọn̄ oro owo enyenede aban̄a ima ima ndutịm emi Abasi anamde ndinyan̄a owo nnyụn̄ nsio ke ntụhọ idiọkn̄kpọ eke owo.—Rome 7:24, 25.
Ererimbot Emi Idiọk Ufụp Mîdidụhe
Ke idaha eke owo, ererimbot emi idiọk ufụp mîdidụhe ekeme nditie nte n̄kpọ oro mîkemeke nditịbe. Ewetn̄wed oro Rom Landau ama onyịme ete: “Ọniọn̄ emi ẹkọde ke ediwak emana, ye kpukpru se mbon akwaifiọk . . . ye mme ekpepn̄kpọ mban̄a ekikere ẹtịn̄de ke ibuot nneme emi, inọhọ owo emi ufụp otụhọrede ndausụn̄. . . . Nte akanam dọkta ndomokiet ọkọk owo ufụp?”
Edi Ikọ Abasi ọnọ idotenyịn edinyene mfọnmma uwem ke obufa ererimbot ke ebiet emi idiọk ufụp m̀mê isịnenyịn mîdifiakke ifịna owo ndomokiet aba tutu amama. N̄ko-n̄ko, mbon oro ẹnyenede utọ ndiọi edu ẹmi idibiatke emem obufa ererimbot oro.—Galatia 5:19-21; 2 Peter 3:13.
Edi, idịghe kpukpru ufụp ẹdiọk. Ke akpanikọ, Bible ọdọhọ ete ke Jehovah “edi Abasi ufụp.” (Exodus 34:14) Nso ke oro ọwọrọ? Ndien nso ke Bible etịn̄ aban̄a eti ufụp? Ke ukem ini oro, didie ke owo ekeme ndikan idiọk ufụp? Se mme ibuotikọ oro ẹtienede.