Nte Afo ke Ekpep N̄kpọ Oto Akwa Anditeme Nnyịn?

“N̄KEKPEP ibet ke isua ition ke kiet ke otu mfọnn̄kan ufọkn̄wed ntaifiọk ke Spain,” Julio ama anam an̄wan̄a. “Edi se n̄kekpepde ke ini n̄kọtọn̄ọde ndikpep Bible ama otịm ọfọn akan oro. Ufọkn̄wed ntaifiọk ekekpep mi nte n̄kpepde n̄kpọ; Bible ekekpep mi nte ndude uwem.”

Ebede ke Bible nnyịn imenyene ifet ndifiọk mme ekikere Abasi, mme edumbet esie, ye mme item esie. N̄wed Abasi okot Jehovah “Akwa Anditeme” koro enye edi mfọnn̄kan andikpep ke ekondo. (Isaiah 30:20, NW) Ke ataata usụn̄, uwetn̄kpọ usem Hebrew okot Enye “mme anditeme”​—⁠ediwak owụtde akakan. Emi ekpenyene nditi nnyịn nte ke ndidi se Jehovah etemede otịm ọfọn akan edibọ ukpep ke idak andikpep en̄wen ekededi.

Ata Ọniọn̄ Otode Jehovah

Ntak emi ukpepn̄kpọ Abasi enyenede ufọn ntre? Akpa kan̄a, ke ntak ọsọn̄urua n̄kpọ oro ọdọn̄ọde ke enye. Ukpepn̄kpọ Jehovah ọnọ nnyịn “ata ọniọn̄.” Akan oro, ọniọn̄ emi Abasi ọnọde anam mbon oro ẹdade enye ẹsịn ke edinam “ẹdu uwem.”​—⁠Mme N̄ke 3:​21, 22, NW; Ecclesiastes 7:⁠12.

Anditịm Psalm 119 ama ọfiọk ete ke ọniọn̄ Jehovah ama ekpeme imọ ke ofụri uwem imọ. Ke uwụtn̄kpọ, enye ama ọkwọ ete: “Ido inua fo ọfọn mi akan mme tọsịn gold ye silver. Ke mîkpedịghe ido fo edi inemesịt mi, n̄kposobo ke ukụt mi ke ini oro. Ibet fo ẹnam mi mfiọk n̄kpọ n̄kan mme asua mi: koro enye edide okịm ke nsinsi. Ndi ọniọn̄ n̄kan kpukpru mmọemi ẹtemede mi; koro uyo fo edide se ntiede n̄kere.”​—⁠Psalm 119:​72, 92, 98, 99.

Andiwet psalm idịghe n̄kukụre owo emi ‘okpokosobode ke ukụt esie,’ ke mîkpekedịghe ke ntak ibet Jehovah. Rosa, n̄kaiferi otode Spain, onịm ete ke ẹkenyan̄a uwem imọ ke ntak ikadade mme edumbet Abasi isịn ke edinam. Enye eti ete: “Ntisịm isua 26 ke emana, mma ndodomo ndiwot idem utịm ikaba.”

Rosa ama esịn idem ke usan̄a akpara, ọkọrọ ye uda n̄kpọsọn̄ mmịn ye n̄kpọsọn̄ ibọk ke idiọk usụn̄. “Usen kiet, ke ini n̄kodude ke ata itie unana idotenyịn,” enye ọdọhọ, “ebe ye n̄wan ẹdide Mme Ntiense ẹma ẹtịn̄ ẹnọ mi ẹban̄a nte Bible ekemede ndin̄wam nnyịn ikọk mme mfịna nnyịn. Mma ntọn̄ọ ndikpep Ikọ Abasi, emi n̄kokụtde nte edemerede udọn̄. Ke ufan̄ ọfiọn̄ kiet mma nnyene ukeme nditọn̄ọ edisana, obufa uwem. Kemi mma n̄kenyene uduak ke uwem, n̄koyomke aba un̄wam otode n̄kpọsọn̄ mmịn m̀mê n̄kpọsọn̄ ibọk. Ndien sia n̄kenen̄erede nyom ndidi ufan Jehovah, mma mbiere ndida mme edumbet esie ndu uwem. Ke mîkpedịghe ata ọniọn̄ Ikọ Abasi, mmonịm ke akpanikọ nte ke etisịm idahaemi n̄kpokowot idem.”

Ke akpanikọ, ọniọn̄ otode Jehovah edi n̄kpọ unyan̄a uwem. Ke ntre, ikụreke ke nnyịn ndibọ ufọn nto ọsọn̄urua n̄kpọ oro esịnede ke ukpepn̄kpọ Abasi edi imekeme ndibọ ufọn n̄ko nto usụn̄ emi Jehovah adade nditeme mme asan̄autom esie. Sia Eyen Abasi, Jesus Christ, okowụkde nnyịn ete idi mme andikpep ye mme anam-mbet, nnyịn iyom ndikpep mme usụn̄ oro ẹnyenede uforo ẹkan ndida nnọ ukpep.​—⁠Matthew 28:​19, 20.

Nte Jehovah Adade Mme Uwụtn̄kpọ Anam N̄kpọ

Gospel Mark ọdọhọ ete ke “mînyụn̄ idịghe ke n̄ke, [Jesus] itịn̄ke ikọ inọ mmọ.” (Mark 4:34) Ikpehe edu unọ ukpep Jesus emi ikpaha owo idem. Enye n̄kukụre ekekpebe kiet ke otu mme usụn̄ oro ẹkedade ẹtịn̄ mme ntịn̄nnịm etop Jehovah ẹnọ idụt Israel. Mmọemi ẹdọn̄ọ ediwak in̄wan̄în̄wan̄ uwụtn̄kpọ.​—⁠Isaiah 5:​1-⁠7; Jeremiah 18:​1-⁠11; Ezekiel 15:​2-⁠7; Hosea 11:​1-⁠4.

Ke uwụtn̄kpọ, tịmfiọk nte Jehovah adade okopodudu uwụtn̄kpọ ndikpep nnyịn nte ke ndisọi n̄kpọ inyeneke ufọn. Isaiah 44:​14-⁠17 ọdọhọ ete: “Enye ekpi cedar ọduọk ke idemesie, onyụn̄ ada cypress ye ofriyo . . . Enye ọtọ pine, ndien . . . enye akabade edi se owo adade abara ikan̄; enye onyụn̄ ada usụk mmọ ewebe ikan̄; n̄kọm enye abara ikan̄, ndien asan̄ uyo; n̄kọm enye anam abasi n̄ko, ndien owụk ubọk; enye ada enye ọsọi mbiet, ndien onụhọ ọnọ mmọ. Ọfọp ubak ke ikan̄; eyeda ubak ata unam ke esịt; eyefọp ọfọp, onyụn̄ oyụhọ . . . Ndien enye ada ubak eke osụhọde anam abasi, edisọi mbiet esie; eyenụhọ ọnọ enye, onyụn̄ owụk ubọk, onyụn̄ ọbọn̄ akam ọnọ enye, onyụn̄ ọdọhọ, ete, Nyan̄a mi: koro afo edide abasi mi.” Mme utọ uwụtn̄kpọ nte mmọemi ẹdi mme okopodudu n̄kpọutom ndida n̄n̄wam mbon esịt akpanikọ ẹsịn ukpono ndem ye mme nsunsu ukpepn̄kpọ.

Mme Mbụme Udụn̄ọde Idem

Bible n̄ko ọdọn̄ọ mme uwụtn̄kpọ ẹban̄ade nte Jehovah okokpụhọrede ekikere ndusụk mme asan̄autom esie ebe ke mme mbụme oro ẹnamde owo ekere n̄kpọ. Ete-ekpụk oro Job ekedi kiet ke otu mmọemi. Jehovah ke ime ama an̄wam enye ndikụt nte enye ekpride ke ẹmende ẹdomo ye Abasi. Ẹkenam emi ebe ke udịm udịm mbụme, emi Job mîkodotke ke baba usụn̄ kiet ndibọrọ.

“Afo okodu m̀mọ̀n̄ ke ini ntọn̄ọde ndinam ererimbot?” Jehovah ama obụp Job. “Anie akada itịm abaha akwa mmọn̄? . . . Nte afo emekeme nditebe Pleiades ke ubọpn̄kpọ, nnyụn̄ ntat urụk Orion? . . . Nte afo emenyene ubọk ebiet eke Abasi?” Mbụme emi anamde owo osụhọde idem mi ama esịne ata akpan mbụme emi: “[Nte afo eyenam] ikpe otịp mi [Jehovah], man etebe fi?”​—⁠Job 38:4, 8, 31; 40:8, 9.

Mme mbụme udụn̄ọde idem ẹmi ẹma ẹnam Job ọfiọk ete ke imọ iketịn̄ ikọ ye unana ifiọk. Ntem, enye ama osion̄o idem ọkpọn̄ onyụn̄ atua n̄kpọfiọk. (Job 42:⁠6) Nte ekedide ke idaha emi, mme mbụme oro ẹtịmde ẹmek ẹkeme ndin̄wam ndinen̄ede ukwan̄ ekikere ke n̄kan̄ nditọ m̀mê nditọ ukpepn̄kpọ Bible nnyịn.

Ndibọp Mbuọtidem

Nso edieke oyomde nnyịn in̄wam owo emi ekerede ke imọ idotke m̀mê inyeneke ukeme? Se ikemede ndin̄wam ke afan̄ emi edi nneme emi akadade itie ke ufọt Jehovah ye prọfet esie Moses. Ke ini Abasi ekemekde Moses ndidi etịn̄ikọ ke ibuot esie ke iso Pharaoh ye nditọ Israel, prọfet oro ama ekere ke imọ ikemeke ndinam utom oro. Enye ọkọdọhọ ete: ‘Ami mmodobi inua, nnyụn̄ ndobi edeme.’ Nte ededi, Abasi ama ọbọrọ ete: “Anie ọnọ owo inua? . . . Nte idịghe ami Jehovah? Ka ndien, ami nyenyụn̄ ndu ye inua fo, nnyụn̄ nteme fi se afo edidọhọde.”​—⁠Exodus 4:​10-⁠12.

Jehovah ama emek Aaron eyeneka Moses nte etịn̄ikọ ke ibuot esie, ndien mmọ ẹma ẹka ndinam utom mmọ ke Egypt. (Exodus 4:​14-⁠16) Ediwak Ntiense Jehovah ẹma ẹnyene ukem ekikere Moses nte ke mmimọ idotke ke ini mmọ ke akpa ẹketọn̄ọde utom ukwọrọikọ eke ufọk ke ufọk m̀mê unọ ikọ ntiense efak. Nte ekedide ke idaha Moses, nnyịn ndidiọn̄ọ nte ke nnyịn imenyene ibetedem Jehovah ye nte ke asan̄autom emi enyenede ifiọk eyesan̄a ye nnyịn ekeme ndin̄wam nnyịn ndikan mmen̄e nnyịn. Idem nte Moses ekekemede ndikọri mbuọtidem n̄kosịm idaha edinọ mme okopodudu utịn̄ikọ oro ẹkụtde ke ofụri n̄wed Deuteronomy eke Bible, ye un̄wam Jehovah nnyịn n̄ko imekeme ndikọri ukeme utịn̄ikọ.

Ukpep oro Ẹkụtde ke Enyịn

Udọn̄ esịt akpanikọ ndin̄wam mmọ en̄wen edi ata akpan n̄kpọ n̄ko. Oro ekedi edu oro prọfet Jonah akananade. Jehovah ama ọnọ Jonah utom nditọt mbon Nineveh mban̄a nsobo oro ekekperede ndisịm obio oro. Ke n̄kpaidem, mbon Nineveh ẹma ẹkabade esịt. (Jonah 3:5) Nte utịp, Jehovah ama esịk nsobo oro onịm kan̄a. Utu ke ndidat esịt mban̄a unen ubịnikọt utom ukwọrọikọ esie, nte ededi, Jonah ama okop iyatesịt nte ke se imọ iketịn̄de inịm idisụhọ. Didie ke Jehovah akan̄wam enye ndinyene nnennen ekikere?

Jehovah ama ada eto kiet ndikpep Jonah nte edide akpan n̄kpọ ndikere mban̄a mmọ en̄wen. Eto oro ama ọkọri ke utịbe utịbe usụn̄ ke okoneyo kiet onyụn̄ ọnọ Jonah, emi okowụkde ataya ke edem obio Nineveh, ndusụk inem inem mfụt. Jonah ama “adara akamba idatesịt” aban̄a ekpri eto emi. Edi ekem Jehovah ama anam utụn̄ ata eto oro anam enye asat. Ke ini utịn ye ufiop ofụm ikọtabak ọkọfọpde enye, Jonah ama okop iyatesịt onyụn̄ ọdọhọ ete: “N̄kpa mi ọfọn akan uwem mi.” (Jonah 4:​5-⁠8) Nso ukpepn̄kpọ ikodu ke ofụri emi?

Jehovah ama etịn̄ ikọ ye Jonah onyụn̄ ọdọhọ ete: “Afo emenyene mbọm aban̄a eto oro mûkanamke utom ke esịt, mûkonyụn̄ unamke enye ọkọri; emi okotịbede ke okoneyo kiet. Nte ami ndien n̄kpenyeneke mbọm ye Nineveh, akwa obio emi tọsịn owo itie ikie ye edịp ye udori, ẹmi mîdiọn̄ọke ubọk nnasia mmọ ye ufien mmọ, ye ediwak ufene n̄ko, ẹdude ke esịt?”​—⁠Jonah 4:​9-⁠11.

Nso okopodudu ukpep oro ẹkụtde ke enyịn ke emi ekedi ntem! Jonah ama enen̄ede enyene udọn̄ ke idem eto oro akan ediwak tọsịn owo. Okposụkedi edikere mban̄a ekededi ke otu edibotn̄kpọ Abasi odotde itoro, ndin̄wam ẹnyan̄a uwem mme owo edi ata akpan utom nnyịn.

Nditeme ye Ime

Nte Jonah ekedide edifiọk, isidịghe mmemmem n̄kpọ kpukpru ini ndinam utom nnyịn mma. (2 Timothy 4:⁠5) Nte ededi, edinyene edu ime ye mmọ en̄wen eyen̄wam.

Afo esinam n̄kpọ didie ke ini kiet ke otu nditọ ukpepn̄kpọ Bible fo ọduọnde ndinam n̄kpọ m̀mê ke ndusụk usụn̄ mîwụtke eti ibuot? Akwa Anditeme nnyịn ekpep nnyịn nte ikemede ndikọk utọ mfịna oro. Enye ama owụt n̄wọrọnda ime ke ini Abraham akakade iso ndibụp enye mme mbụme mban̄a nsobo oro ekekperede ndisịm Sodom ye Gomorrah. “Nte afo eyenyụn̄ osobo edinen owo ye mme idiọk?” Abraham ama obụp. “Ndusụk edinen owo aba ye duop ẹdu ke obio oro,” Abraham ama ekpe ubọk. “Nte afo eyenyụn̄ osobo, udunyụn̄ udahakedo unọ ebiet oro, uban̄a edinen owo aba ye duop eke ẹdude ke esịt?” Jehovah ndibọrọ ke imọ idisoboke ama anam Abraham akaiso ndikpe ubọk tutu enye osụhọde ibat oro okosịm duop. Jehovah ama ọfiọk ete ke ubon Lot kpọt okodot ndidi se ẹnyan̄ade, ndien ama anam ndutịm ndinam oro. Edi Abasi ke ime ama ayak Abraham akaiso ndibụp enye mbụme tutu akwa ubom mbọm Jehovah akan̄wan̄a enye.​—⁠Genesis 18:​20-⁠32.

Jehovah ama ekere aban̄a esisịt ifiọk Abraham ye edikere mban̄a esie. Edieke mme unana ukeme eyen ukpepn̄kpọ nnyịn an̄wan̄ade nnyịn n̄ko, emi eyen̄wam nnyịn ndiwụt ime ke adan̄aemi enye an̄wanade ndimụm akpan ukpepn̄kpọ m̀mê ndikan edu oro ama ekenyene itie ke idem esie.

Kaiso Ndikpep N̄kpọ Nto Jehovah

Jehovah Abasi nte mfan̄a mîdụhe edi Akwa Anditeme. Ebede ke mme utọ usụn̄ nte mme uwụtn̄kpọ, mme mbụme, ye mme ukpep oro ẹkụtde ke enyịn, enye ke ime ọnọ nnyịn ifiọk. Adan̄a nte nnyịn ikpebede mme usụn̄ unọ ukpep esie, ntre ke nnyịn ke idem nnyịn idikabade idi nti mme andikpep.

Sia mînaha mbon oro ẹkpepde mmọ en̄wen ẹfụmi ndikpep idemmọ, ana nnyịn ikaiso ndidi mmọ eke ‘Jehovah etemede.’ (Isaiah 54:13) Isaiah ekewet ete: “Enyịn fo ẹyenyụn̄ ẹkụt mmọ eke ẹtemede fi: ndien utọn̄ fo ẹyekop uyo ke edem fo, ete, ‘Emi edi ọkpọusụn̄, mbufo ẹsan̄a ke esịt,’ ke mbufo ẹdin̄wọn̄ọrede ẹka nnasia, m̀mê ẹnyụn̄ ẹka ufien.” (Isaiah 30:​20, 21) Ebede ke ndikaiso nsan̄a ke usụn̄ Jehovah nnyụn̄ n̄n̄wam mmọ en̄wen ndinam ntre, nnyịn imekeme ndinyene anana-mbiet ifet edibọ ukpep nto Akwa Anditeme nnyịn ke nsinsi.

[Ndise ke page 28]

Jehovah ama obụp Job ete: “Nte edi uyo fo esịn ntrukpom ọdọk aka akanam efọk esie ke enyọn̄?”

[Ndise ke page 28]

Ebede ke eto kiet, Jehovah ama ekpep Jonah nditịm n̄kere mban̄a mme owo