Ererimbot Oro Ọfọnde Akan—Emekpere!
THE Encyclopedia of Religion ọdọhọ ete, “Udọn̄ kaban̄a paradise odu ke mme otu okopodudu udọn̄ oro etiede nte ke osụk ododu ke ekikere mme owo. Ekeme ndidi enye okop odudu onyụn̄ ebịghi akan ke otu kpukpru mmọ. Akpan udọn̄ kiet kaban̄a paradise odu ke kpukpru idaha uwem ido ukpono.”
Etie nte kpukpru owo ẹnyene ukem udọn̄ ndidu uwem ke ererimbot oro ọfọnde akan, nte n̄kpọ eke ẹsemede ẹban̄a akpa eti idaha oro mîdụhe aba. Emi ọnọ ekikere aban̄a akpa paradise oro ekemede ndidi ama odu, edi ke m̀mọ̀n̄? Ata ada n̄kpọntịbe ini edem n̄kọk udọn̄ọ ibuot ekeme ndidọhọ ke ọkpọsọn̄ udọn̄ emi owụt udọn̄ kaban̄a edifiak nnyene ifụre oro ekenyenede ke idịbi eka. Edi, nditọ ukpepn̄kpọ ẹmi ẹkpepde n̄kpọ ẹban̄a mbụk ido ukpono inịmke edinam an̄wan̄a emi ke akpanikọ.
“Udọn̄ Kaban̄a Paradise”—Ntak-a?
Nte utọ udọn̄ oro ndidu, nte ndusụk owo ẹnọde ekikere, edi n̄kukụre ndinam se ekemede nditịm ndyọ nsọn̄ọn̄kpọ ye uwem ibio ini eke owo? Mîdịghe nte edinam an̄wan̄a efen odu?
Ntak emi ubonowo oyomde ererimbot oro ọfọnde akan? Bible ọnọ edinam an̄wan̄a oro edide in̄wan̄în̄wan̄ onyụn̄ ememde: Ubonowo oto ererimbot oro ọfọnde akan! Akpa paradise ama odu ke akpanikọ. Ikọ Abasi okot enye “in̄wan̄” oro okodude ke akpan ebiet kiet ke Ufọt Ufọt Edem Usiahautịn, emi okotịbede “kpukpru eto eke ẹnemde ndise ẹnyụn̄ ẹfọnde ndidia.” Abasi akayak enye ọnọ akpa ebe ye n̄wan oro ndise mban̄a. (Genesis 2:7-15) Enye ekedi eti ebietidụn̄ emi ubonowo ekpekekemede ndinen̄ede n̄kop inemesịt.
Ntak emi mme idaha Paradise oro mîkebịghike? Ke ntak nsọn̄ibuot edibotn̄kpọ eke spirit ke akpa ndien ekem eke ebe ye n̄wan oro ẹdide owo. (Genesis 2:16, 17; 3:1-6, 17-19) Ntem, owo ikatabake Paradise kpọt edi n̄ko mfọnmma, nsọn̄idem, ye anana-utịt uwem. Mme idaha oro ẹketọn̄ọde ndidu ke akpanikọ ikanamke uwem owo ọfọn akan. Ke edide isio ye oro, emi amakaiso ndibiara n̄kosịm usụhọde idaha oro nnyịn ikụtde mfịn oro akanam mîdụhe.—Ecclesiastes 3:18-20; Rome 5:12; 2 Timothy 3:1-5, 13.
Ediyom Oro Ẹyomde Paradise —Mbụk Ekikere
Nte ẹkemede ndikere mban̄a, “udọn̄ kaban̄a paradise” enen̄ede ebịghi ke mbụk. Mbon Sumer ẹma ẹti ini oro n̄kemuyo okodude ke ofụri ekondo: “Ndịk ikodụhe, oyomonsia ikodụhe, owo ikodomoke idem ye owo. . . . Ofụri ekondo, mme owo ke edidianakiet, ẹma ẹnọ Enlil itoro ke uyo kiet,” nte uto mbon Mesopotamia eset kiet ọkọdọhọde. Ukem nte mbon Egypt eset, ndusụk owo ẹma ẹdori enyịn ndisịm ererimbot oro ọfọnde akan ke mmọ ẹkpade. Mmọ ẹma ẹnịm ke akpanikọ ẹte ke ukpọn̄ oro mîkemeke ndikpa ama esisịm se ẹkekotde in̄wan̄ Aaru. Edi ke akpa ke nsụhọde n̄kaha, edi mme ọwọrọiso owo ke n̄kaowo kpọt ẹkenyene idotenyịn emi; mme ubuene ikekemeke ndidori enyịn ndisịm ererimbot inemesịt.
Ke ikpehe oro isio isio ido ukpono odude, mbon Hindu ẹma ẹbet edidi eyo ererimbot oro ọfọnde akan (yuga) ke ediwak isua ikie. Nte ekemde ye mme ukpepn̄kpọ mbon Hindu, yuga inan̄ ẹsifiak ẹda itie ke n̄kaiso edisan̄a n̄kanade, ndien nnyịn kemi idu uwem ke ndiọk n̄kan. Ke ndiọkiso, nte ndusụk owo ẹdọhọde, Kali Yuga (eyo ekịm) emi, ye kpukpru ndutụhọ ye idiọkn̄kpọ esie eyebịghi ke isua 432,000. Edi, mme anam-akpanikọ mbon Hindu ẹbet eyo mfọnọn̄kpọ, kpa Krita Yuga.
Ke n̄kan̄ eken, mbon Greek ye mbon Rome ẹma ẹdori enyịn ndisịm Isuo Mfọniso eke n̄ke, ke Inyan̄ibom Atlantic. Ndien ediwak mme ewetn̄wed, utọ nte Hesiod, Virgil, ye Ovid, ẹma ẹtịn̄ ẹban̄a utịbe utịbe akpa eyo mfọnọn̄kpọ, ẹdoride enyịn ẹte ke usen kiet ẹyefiak ẹwụk enye. Ke ekperede utịt utịt akpa isua ikie M.E.N., ewetuto owo Latin oro Virgil ama ebemiso etịn̄ aban̄a edikpere oro obufa aetas aurea (eyo mfọnọn̄kpọ) oro ebịghide ekperede ndibiọn̄ọde. Ke mme isua ikie oro ẹketienede, The Encyclopedia of Religion ọdọhọ ete ke “se mîsụhọkede ikan mme andikara Rome efụtekiet ẹma ẹdọhọ ẹte ke ukara mmimọ ẹma ẹfiak ẹwụk Eyo Mfọnọn̄kpọ.” Edi nte nnyịn itịmde ifiọk mfịn, oro ekedi sụk ikọ ukara ukaraidem.
Ediwak mbon Celt ẹma ẹdori enyịn ẹban̄a se mmọ ẹkekerede nte edide nyayama isọn̄ ke isuo (m̀mê ke mme otu isuo) oro odude ke edem inyan̄ oko, emi mmọ ẹkenịmde ke akpanikọ ẹte ke mme owo ẹdụn̄ do ke mfọnmma inemesịt. Nte ekemde ye n̄ke kiet, Edidem Arthur, okposụkedi akadade unan idiọk idiọk, ama akaiso ndidu uwem ke enye ama okokụt utịbe utịbe isuo oro ẹkotde Avalon.
Ke ini eset ye ke Ntọn̄ọ Ntọn̄ọ Eyo Ntatenyịn, ediwak owo ẹkekere ke enyene ebiet emi in̄wan̄ ata idatesịt, kpa in̄wan̄ Eden, osụk odude, kpa “ke enyọn̄ obot oro owo mîkemeke ndisịm m̀mê ke edem inyan̄ibom oro owo mîkemeke ndibe nsịm,” nte ewetmbụk oro Jean Delumeau anamde an̄wan̄a. Idem okposụkedi ewetuto owo Italy oro Dante okonịmde paradise eke heaven ke akpanikọ, enye ekekere ete ke paradise eke isọn̄ okosụk ododu ke enyọn̄ obot Purgatory esie, ke ebiet oro asakde iso ese obio Jerusalem. Ndusụk owo ẹkenịm ke akpanikọ ẹte ke enye okodu ke Asia, ke Mesopotamia, m̀mê ke Himalayas. Ndien mme n̄ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ eyo ntatenyịn ẹban̄ade paradise eke Eden ẹyọyọhọ. Ediwak owo ẹkenịm ke akpanikọ ẹte ke utịbe utịbe obio ubọn̄ ama odu ekpere paradise oro, emi Oku John oro ekenyenede ntotụn̄ọ udọn̄ ke ido ukpono akakarade. Ke ntak emi ekekperede paradise isọn̄, ẹkedọhọ ke uwem ke obio ubọn̄ Oku John ama ebịghi onyụn̄ enem, kpa ebiet oro akpakịp n̄kpọ ye inyene oro ẹbịghide ẹdude. Mmọ eken, ke ẹkerede ẹban̄a n̄ke mbon Greek eset, ẹkesụk ẹkekere ẹte ke mme isuo paradise ẹkedu ke Atlantic. Mme n̄wedndise obio ntọn̄ọ ntọn̄ọ eyo ntatenyịn ẹwụt ẹte ke mme owo ẹma ẹnen̄ede ẹnịm edidu oro in̄wan̄ Eden odude ke akpanikọ, idem ẹwụtde ebiet emi ẹkerede nte enye odude.
Ke ọyọhọ isua ikie 15 ye 16, mbonuwat mmọn̄ ẹmi ẹkebede Atlantic ke akpanikọ ẹkeyom ererimbot emi ke ukem ini ekedide obufa ye eke eset. Mmọ ẹkekere ẹte ke edem akpa oko, ke mmimọ idikwe Indies kpọt edi iyekụt in̄wan̄ Eden. Ke uwụtn̄kpọ, Christopher Columbus ama oyom enye ke otu obot ẹmi ẹdude ke ukeuke ye mme ikpehe isọn̄ ẹmi ofiopde ke Edem Usụk ye Ufọt Ufọt America. Mme anam-ndụn̄ọde mbon Europe ẹmi ẹkebehede ke Brazil ẹma ẹnịm ke akpanikọ ẹte ke ana paradise oro ẹkeduọkde odu do ke ntak mfụt eyo ye akpakịp udia ye ikọn̄ oro ẹkedude. Nte ededi, ke mîkebịghike ikaha, ẹma ẹnyịk mmọ ndikụt enyene-ndịk ata idem n̄kpọ.
Ndiye Obio Oro Ẹkerede-Kere—Nti Ebiet?
Utu ke ndisịn ukeme ndiyom ererimbot oro ọfọnde akan ke ndusụk nsannsan ikpehe isọn̄, mmọ eken ẹma ẹdomo nditịm enye. Ntem, ke 1516, owo England oro ekpepde n̄kpọ aban̄a ubonowo Thomas More ama etịn̄ aban̄a isuo ediye obio oro ẹkerede-kere, utịbe utịbe, emem emem, ye ebiet oro ẹyọde n̄kpọ, oro enen̄erede okpụhọde ọkpọn̄ mbiara ererimbot oro enye ọkọdiọn̄ọde. Mmọ en̄wen n̄ko ẹma ẹdomo nditịm mme ererimbot oro ẹfọnde ẹkan, mme ata inem inem ererimbot: ke ọyọhọ isua ikie itiokiet M.E.N., Plato ye Obio Ukara esie; ke 1602, owo n̄ka monk Italy oro Tommaso Campanella ye Obio Utịn esie oro ẹkenen̄erede ẹtịm; isua ifan̄ kpọt ke ukperedem, owo akwaifiọk England oro Francis Bacon ke nditịn̄ mban̄a “ebiet inemesịt ye uforo” eke Obufa isuo Atlantic esie. Ke ediwak isua ikie ẹmi ẹbede, mme ekere n̄kpọ owo eke kpukpru orụk (ẹdide mme andinịm ke akpanikọ m̀mê idịghe) ẹma ẹtịn̄ ẹban̄a ediwak ndiye obio oro ẹkerede-kere. Nte ededi, ibat ibat, edieke edide ama odu owo ke otu mmọ, ke ẹkeda ke akpan n̄kpọ.
Ama akam odu mbon oro ẹkedomode ndibọp ndiye obio oro ẹkerede-kere ekemmọ. Ke uwụtn̄kpọ, ke 1824 imọ owo England kiet, Robert Owen, ama ebiere ndiwọrọ idụn̄ n̄ka Indiana, U.S.A., man okokụt mme ekikere esie ẹban̄ade ediye obio oro ẹkerede-kere ke obio-in̄wan̄ oro enye okokotde New Harmony. Ke onịmde ke akpanikọ ete ke idak ndinen idaha, mme owo ẹyenam ẹfọn, enye ama ekpere ndida kpukpru inyene esie ndomo ndinam se enye ekekerede nte edide ererimbot obufa ido uwem. Edi mme utịp ẹma ẹwụt ẹte ke mbufa idaha uduuwem ikemke ndision̄o mbufa owo ndi.
Ekpere ndidi kpukpru ekikere ukaraidem ọdọhọ ete ke owo enyene nditịm ererimbot nte ekemde ye ifiọk esie ye ikike esie kaban̄a se idide akpanikọ man ada paradise oro ẹkerede-kere ẹban̄a edi ke isọn̄. Edi, ke etiede ntuaha ntuaha, edidomo ndinam mme utọ udọn̄ ẹmi osu osụn̄ọ ke mme ekọn̄ ye mme edinam ukpụhọ ukara, utọ nte Edinam Ukpụhọde mbon France ke 1789 ye Edinam Ukpụhọde Bolshevik ke 1917. Utu ke ndida mme idaha paradise ndi, mme ukeme ẹmi ẹsiwak ndida n̄kosịm n̄kọri ke ubiak ye ndutụhọ.
Mme udọn̄, mme ndutịm, ndiye obio oro ẹkerede-kere, ye mme ukeme ndinyene mmọ—emi edi mbụk edikpu ke adiana ke adiana. Idahaemi, ndusụk owo ẹtịn̄ ẹban̄a “idotenyịn oro abiarade” ye “utịt eyo ndiye obio oro ẹkerede-kere,” ẹnọde nnyịn ikot ndikpep “ndidụn̄ ye unana ekikere ndiye obio.” Nte idotenyịn ndomokiet odu ndikụt ererimbot oro ọfọnde akan, mîdịghe nte enye edisụk edi ikpîkpu ndap?
Mme Christian ye Ererimbot Oro Ọfọnde Akan
Obufa ererimbot idịghe ndap ke baba usụn̄ kiet—enye edi ata idotenyịn! Jesus Christ, Anditọn̄ọ Ido Ukpono Christ, ama ọfiọk ke ererimbot emi odude kemi idịghe ererimbot oro ọfọnde akan oro akanam odude. Enye ama ekpep ete ke mbon ifụre ifụre ido ẹyeda isọn̄ ẹnyene ye nte ke uduak Abasi eyeda itie do. (Matthew 5:5; 6:9, 10) Enye ye mme mbet esie ẹma ẹfiọk ẹte ke edi asua Abasi, Satan kpa Devil, akara ererimbot emi, ye nte ke emi edi akpan ntak kaban̄a ediwak mfịna ubonowo. (John 12:31; 2 Corinth 4:4; 1 John 5:19; Ediyarade 12:12) Mme Jew oro ẹkenamde akpanikọ ẹma ẹbet ini oro Abasi ke nsinsi edisiode mme ekọn̄, ubiak, ye udọn̄ọ ke isọn̄ efep man mme ama emem ye unenikpe ẹdụn̄ ke enye. Ke ukem usụn̄ oro, mme Christian akpa isua ikie ke mbuọtidem ẹma ẹtie ẹbet obufa editịm n̄kpọ, kpa “obufa enyọn̄ ye obufa isọn̄,” ndida itie editịm n̄kpọ emi odude kemi.—2 Peter 3:13; Psalm 37:11; 46:8, 9; Isaiah 25:8; 33:24; 45:18; Ediyarade 21:1.
Ke ini Jesus Christ ọkọkọn̄ọde ke eto ndutụhọ, enye ama afiak etịn̄ aban̄a un̄wọn̄ọ ererimbot oro ọfọnde akan ọnọ abiatibet kiet emi okowụtde ndusụk udomo mbuọtidem ke Enye. “[Jesus] ọdọhọ enye ete: ‘Ke akpanikọ ke ndọhọ fi mfịn emi, Afo eyedu ye ami ke Paradise.’” (Luke 23:40-43, NW) Didie ke mme ikọ oro ẹken̄wan̄a abiatibet oro? Ndi Jesus ọkọnọ ekikere nte ke anamidiọk oro ‘eyedu ye enye’ ke heaven kpa ke usen oro, nte etiede nte ke ndusụk edikabade Bible mbon Catholic ye Protestant ẹwụt ntre? Baba, oro ikedịghe se ikọ Jesus ọkọwọrọde, koro ke enye ama ekeset ke n̄kpa, Jesus ama ọdọhọ Mary Magdalene ete ke Imọ ‘idọkke kan̄a itiene Ete.’ (John 20:11-18) Okposụkedi Jesus ekekpepde mmọ n̄kpọ ke isua ita ye ubak mbemiso Pentecost 33 E.N. idem mme apostle esie ikekereke iban̄a paradise eke heaven. (Utom 1:6-11) Abiatibet oro ọkọfiọk se ediwak mme Jew oro ẹkedude uwem ke ini oro ẹkpekefiọkde: Jesus ọkọn̄wọn̄ọ ererimbot oro ọfọnde akan ndidi ke paradise isọn̄. Eyen ukpepn̄kpọ Germany kiet ama onyịme ete: “Ukpepn̄kpọ edibọ ufen ke owo ama akakpa ikam idụhodu ke Akani Testament.”
Ẹkụt uyarade nte ke paradise eyedu ke isọn̄ ke n̄wed oro apostle Paul ekewetde ọnọ ẹsọk mbon Hebrew. Ke ini ekesịnde udọn̄ ọnọ ekemmọ mme andinịm ke akpanikọ ete ‘ẹkûsịn edinyan̄a eke okponde emi Jesus Christ ekebemde iso etịn̄,’ Paul ama ọsọn̄ọ ete ke Jehovah Abasi ama ọnọ Jesus odudu ndikara “ererimbot [Greek, oi·kou·meʹne] eke edidide.” (Mme Hebrew 2:3, 5) Ke N̄wed Abasi Christian Usem Greek, ikọ oro oi·kou·meʹne kpukpru ini esitịn̄ aban̄a isọn̄ nnyịn oro mme owo ẹdụn̄de ke esịt, idịghe ererimbot eke heaven. (Men Matthew 24:14; Luke 2:1; 21:26; Utom 17:31 domo.) Obio Ubọn̄ Abasi oro Christ Jesus akarade ke ntre eyekara ekondo isọn̄. Oro ke akpanikọ edidi eti ebiet ndidụn̄!
Idem okposụkedi Obio Ubọn̄ oro ke idemesie edide eke heaven, enye nte ededi eyesịbe odụk ke mme mbubehe isọn̄. Ye nso utịp? Mme unana nsọn̄idem, ndiọi ido, unana, ye n̄kpa ididụkke owo ekikere. Idem edikpu ye unana uyụhọ ididụhe aba. (Ediyarade 21:3-5) Bible ọdọhọ ke ‘Abasi eyetat ubọk esie, onyụn̄ ọnọ kpukpru mme andidu uwem se mmọ ẹmade, ẹyụhọ.’ (Psalm 145:16) Mme utọ mfịna nte unana utom ye usabaden̄kpọ ẹyenyene eti usọbọ oro ẹbịghide. (Isaiah 65:21-23; Ediyarade 11:18) Edi ke akande kpukpru, ke ntak edidiọn̄ Abasi, akpanikọ, unenikpe, ye emem—mme edu oro ẹtiede nte ẹkpere ndisop—ẹyekan!—Psalm 85:7-13; Galatia 5:22, 23.
Nte kpukpru emi edi ndap, ediye obio oro ẹkerede-kere? Baba, ata ndiọkn̄kan ini ke otu kpukpru ini emi nnyịn idude ke esịt owụt ete ke nnyịn idu uwem ke “ukperedem ini” ererimbot emi ye nte ke obufa ererimbot ke ntre emekpere. (2 Timothy 3:1-5) Nte afo akpama ndidu do? Fiọk nte emi ekemede nditịbe ebe ke ndikpep Bible ye Mme Ntiense Jehovah. Ererimbot oro ọfọnde akan emekpere, otịm ọfọn akan nte akanam nnyịn ikerede iban̄a. Enye idịghe ediye obio oro ẹkerede-kere—edi ata idem n̄kpọ!
[Ndise ke page 7]
Ererimbot oro ọfọnde akan—ata idem n̄kpọ ke mîbịghike