Nte Mme Christian Ẹkpenyene ndinịm Usen Nduọkodudu?

JUNE ekedi n̄wọrọnda ini edịm. Ke ntak emi, ẹma ẹbiat ido edinam emi ama okodu ke anyanini ini mbuba tennis eke 1991 ke Wimbledon. Ke akpa ini ke mbụk, ẹma ẹbre mbuba ke Sunday man ẹda ẹyọhọ ini oro ẹkebiatde. Ke ẹsiode edibiat mbet eke ini ke ini nte utọ enyeemi ẹfep, Sunday edi edisana usen nduọkodudu ke England, ọkọrọ ye ke ediwak idụt efen.

Ndusụk owo ẹnịm isio isio usen nduọkodudu. Mme Jew ke ofụri ererimbot ẹnen̄ede ẹnịm Sabbath ọtọn̄ọde ke utịn osụhọrede ke Friday tutu osịm ke utịn osụhọrede ke Saturday. Ke Sabbath, ubomofụm idụt Israel isifehe, ndien ke ndusụk obio n̄kpọisan̄ mbio obio isisan̄ake. Ke Jerusalem mme onịm ido obio ẹsiberi ndusụk efak man ẹbiọn̄ọ kpukpru unamisan̄ oro mmọ ẹbatde nte mîkemeke ye ibet.

Akpanikọ oro nte ke ediwak ido ukpono ke ẹsụk ẹnenịm mme usen nduọkodudu m̀mê sabbath eke urua ke urua emedemede ndusụk mbụme. Nte edinịm Sabbath enyene mme Jew kpọt? Ntak emi ata ediwak ido ukpono Christendom ẹdide ẹdinịm isio isio usen nduọkodudu? Nte edinịm usen nduọkodudu eke urua ke urua osụk ededi se Bible oyomde mfịn?

Nte Sabbath Esidu Kpukpru Ini?

Nnyịn ikụt akpa editịn̄ oro N̄wed Abasi etịn̄de aban̄a sabbath ke n̄wed Exodus. Ke adan̄aemi nditọ Israel ẹkedude ke desat, mmọ ẹma ẹbọ manna, utịbe utịbe udia, ẹto Jehovah. Kpukpru ọyọhọ usen itiokiet ke urua, mmọ ẹkenyene nditan̄ eke usen iba koro ọyọhọ usen itiaba ekedide “sabbath Jehovah,” emi ẹkekpande kpukpru utom.—Exodus 16:4, 5, 22-25.

Akande oro, ẹkenọ nditọ Israel Sabbath nditi mmọ nte ke mmọ ẹma ẹdi ifịn ke Egypt. Editi emi ikpekenyeneke se ọwọrọde edieke mmọ ke akpa ẹkpekenịmde utọ ibet oro. Ke ntre, ẹkenọ Israel kpọt mme ewụhọ ẹkarade Sabbath.—Deuteronomy 5:2, 3, 12-15.

Mme Edinam Ebeubọk Ntịn̄enyịn ye Mbiomo

Sia Ibet Moses mîkenen̄ekede inyene ọyọhọ ntọt aban̄ade Sabbath, mme andikpep ido ukpono mme Jew ke ediwak isua ikie ẹmi ẹkebede ẹma ẹsion̄o ediwak ukpan ẹdi, akpan akpan ndikpan kpukpru orụk utom ke Sabbath. Nte ekemde ye Mishnah, ẹma ẹbahade utom oro ẹkpande ẹsịn ke akpan ikpehe 39, utọ nte ukịmọfọn̄, uwetn̄kpọ, ye utom in̄wan̄. Ediwak ewụhọ ẹmi inyeneke isọn̄ ke Bible. Ke okotde oto Mishnah, Encyclopædia Judaica owụt ete ke mmọ ẹtie nte “mme obot eke ẹkọn̄ọde ke ofụm, koro ata esisịt odu kaban̄a ibuotikọ emi ke N̄wed Abasi edi mme ewụhọ ẹdi ediwak.”

Man ẹnam ewụhọ oro nte ke owo ikpenyeneke “ndiwọrọ n̄kpọn̄ ebiet esie ke ọyọhọ usen itiaba,” ẹma ẹnịm udomo itie oro ẹkpesịmde, ndien ẹkekot emi “adan̄a Sabbath.” Nte ekemde ye ndusụk n̄wed, enye edi n̄kemn̄kem ye ibio idomo okụk tọsịn iba, m̀mê n̄kpọ nte mita 900. (Exodus 16:29, King James Version) Nte ededi, ẹkeme ndibiat ewụhọ emi n̄kari n̄kari: Mbubịteyo mbemiso, ẹkeme ndinịm udia Sabbath ke ebiet oyomde usụn̄ ọkpọn̄ ufọk ke ibio idomo okụk tọsịn iba. Ẹkeme ndibat ebiet emi nte udiana ebietidụn̄ ubon, ndien ẹkeme ndibat ibio idomo okụk tọsịn iba efen tọn̄ọ ke ebiet oro.

Ediwak ke otu mme ubọk-nnam ukpan ẹmi ẹma ẹdu ke eyo Jesus. Ntem, mme adaiso ido ukpono ẹma ẹsua ẹnọ mbet esie ke ntak mmọ ẹkekịbide ibokpot ndita nte mmọ ẹkesan̄ade ke in̄wan̄ ibokpot ẹbe. Ẹma ẹdori mmọ ikọ edibiat Sabbath—ẹkabat edikịbi ibokpot nte idọk, ndien ẹkese edifiak nte edifori m̀mê ukọkn̄kpọ. Jesus ama asua ọnọ mmọ kaban̄a mme ebeubọk ekikere mmọ ke ediwak idaha, koro mmọ ẹkewụtde edu ibet Jehovah ke ukwan̄ usụn̄.—Matthew 12:1-8; Luke 13:10-17; 14:1-6; John 5:1-16; 9:1-16.

To ke Sabbath eke Saturday sịm eke Sunday

“Ẹdinịm Sunday ndisinam n̄kpọ Abasi ke ofụri esịt.” Ntre ke Ufọkederi Catholic owụt ọyọhọ Ibet Inan̄ aban̄ade Sabbath. Catéchisme pour adultes usem France oro ẹmịn̄de ndondo emi anam an̄wan̄a ete: “Ẹdia usọrọ Sunday eke Christian usen kiet ke Sabbath ama ekebe: ke ọyọhọ usen itiaita, oro edi ndidọhọ, akpa usen obufa edibotn̄kpọ. Enye esịne mme akpan n̄kpatan̄a n̄kpọ eke Sabbath edi enye ọkọn̄ọ ke Passover Christ.” Didie ke edikpụhọ emi ẹkpụhọde sabbath eke Saturday ẹsịn ke Sunday mi akasan̄a edidu?

Idem okposụkedi oro Sunday ekedide usen emi Jesus ekesetde, ye mme akpa Christian enye ekedi usenutom ukem nte usen efen ekededi. Edi ubiere esop ufọkederi mbon Laodicea (ufọt ufọt-osịm-utịt utịt ọyọhọ isua ikie inan̄ E.N.) ayarade nte ke ini ebede, sabbath “Christian” ke Sunday ama ada itie Sabbath mme Jew ke Saturday. N̄wed ewụhọ emi “ama akpan mme Christian ndikpebe mme Jew ndinyụn̄ ntre ndinam utom ke usen Sabbath [mme Jew], ẹkenyụn̄ ẹnyene ndikpono usen Ọbọn̄ [usen oro enye ekesetde] ke ido Christian.” Ọtọn̄ọde ke ini oro akaiso mbon Christendom ẹkenyene ndisinam utom ke Saturday ẹnyụn̄ ẹtre ndinam utom ke Sunday. Nte ini akade, ẹma ẹyom mmọ ẹsidụk Mass ke Sunday.

Ye ibetedem otode ukara, ikebịghike ẹma ẹbiat utom ke Sunday ẹfep ke ofụri Christendom. Ọtọn̄ọde ke ọyọhọ isua ikie itiokiet kaiso, ẹma ẹsidia mme andidue isop mîdịghe ẹmemia, ẹnyụn̄ ẹkeme ndibọ mmọ enan̄ mmọ. Ke ndusụk idaha, ẹkeme ndisụhọde mme anamidiọk oro mîkabakede esịt itie ẹnịm ke ofụn.

Ke nditịm ntịn̄, mme ibet oro ẹnyenede ebuana ye mme utom oro ẹnyịmede ke Sunday ẹma ẹwak n̄kukọhọ nte mme ido edinam oro ẹkekarade Sabbath mme Jew. Dictionnaire de théologie catholique ọnọ anyan edinam an̄wan̄a aban̄ade ubiere ufọkederi kaban̄a se idide eti m̀mê idiọk ndien, ke adianade ye mme n̄kpọ oro ẹkpande, asiak utom ofụn, utom in̄wan̄, edinam ikpe, unyamurua, ye utop.

Ke etiede ntuaha ntuaha, ẹkedọhọ ke Sabbath mme Jew akanam ẹnịm mme ukpan ẹmi. New Catholic Encyclopedia etịn̄ aban̄a ibet Edidem Charlemagne kaban̄a Sunday ete: “Ẹma ẹwet ekikere mme andinịm Sabbath in̄wan̄în̄wan̄, emi St. Jerome ekesịnde in̄wan̄în̄wan̄, Esop Orléans okonyụn̄ obiomde ikpe ke 538 E.N. nte edide eke mme Jew ye nte mîdịghe eke Christian, ke ewụhọ Charlemagne eke 789, emi akakpande kpukpru utom ke Sunday nte ke edi edibiat [Ibet Duop].” Ntem, okposụkedi ekenemde ufọkederi esịt ndikụt nte ukara ẹnịmde Sunday nte usen nduọkodudu, enye ama ayak ukara emi ọdọhọ ke mme ukpan ẹmi ẹkọn̄ọ ke isọn̄ oro ibet onyịmede emi ufọkederi ekesịnde, oro edi, ibet Moses aban̄ade Sabbath.

Idaha Oro Mîkemke ye N̄wed Abasi

Ediwak isua ikie mbemiso, ibat ibat Ewetn̄wed Ido Ukpono, ndien akpan akpan Augustine, nte enende ẹma ẹtan̄a ẹte ke Sabbath ekedi ndutịm ibio ini oro ẹkenịmde ẹnọ mme Jew. Ke ndinam ntre, Mme Ewetn̄wed Ido Ukpono oro n̄kukụre ẹkeda se N̄wed Abasi eke Christian usem Greek anamde an̄wan̄a, oro edi, nte ke Sabbath edi akpan ubak Ibet ediomi oro ẹkebiatde ẹfep ebe ke uwa Jesus.—Rome 6:14; 7:6; 10:4; Galatia 3:10-14, 24, 25.

Ke Vocabulaire biblique eke iduọkini oro, ẹkot ẹto Oscar Cullmann, ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono Protestant nte onyịmede ete “koro Jesus ekedide, akpade, okonyụn̄ esetde, mme usọrọ A[kani] T[estament] ẹma ẹsu idahaemi, ndien ndisọn̄ọ mmụm mmọ n̄kama ‘ọwọrọ ndifiak edem n̄ka akani ediomi, nte n̄kpọ eke Christ mîdịghe kan̄a.’” Ke ama ekekere aban̄a akpan n̄kpọ emi, nte ẹkeme ndiwụt nte ke edinịm Sabbath oro ẹnyịkde-nyịk owo enen?

Mfịn, mme andiwet n̄wed Catholic ke ofụri ofụri ẹsin̄wana ndida Utom Mme Apostle 20:7 nsọn̄ọ, emi etịn̄de aban̄a “akpa usen urua” (Sunday), emi Paul okosobode ye mme nsan̄a esie ndidia udia ye mmọ. Nte ededi, emi n̄kukụre ekedi uwụtn̄kpọ ọyọhọ ntọt. N̄kpọ ndomokiet ke ufan̄ikọ emi m̀mê ke mme ufan̄ikọ Bible efen iwụtke ite ke mbụk emi ekenyene ndidi uwụtn̄kpọ oro mme Christian ekenyenede nditiene, ke akpanikọ ikedịghe mbiomo. Ih, edinịm sabbath eke Sunday inyeneke nsọn̄ọ N̄wed Abasi.

Nso Nduọkodudu Odu Ọnọ Mme Christian?

Okposụkedi mme Christian mînyeneke mbiomo edinịm usen nduọkodudu eke urua ke urua, nte ededi ẹnọ mmọ ikot ndinịm orụk nduọkodudu efen. Paul anam emi an̄wan̄a ekemmọ Christian ẹdide Jew, ọdọhọde ete: “Mmọdo nduọkodudu sabbath osụhọ ọnọ ikọt Abasi. . . . Mmọdo ẹyak nnyịn isịn ifịk idụk ke nduọkodudu oro.” (Mme Hebrew 4:4-11) Mme Jew ẹmi, mbemiso ẹkekabarede ẹdi mme Christian, ẹma ẹsitiene Ibet Moses ke nde ke nde nte mmọ ẹkekeme ke akpa. Idahaemi Paul ikakaha iso isịn udọn̄ inọ mmọ ndiyom edinyan̄a mbe ke mme utom edi utu ke oro ke “nduọkodudu” ke mme utom n̄kpa mmọ. Ọtọn̄ọde ke ini oro kaiso, mmọ ẹkenyene ndinyene mbuọtidem ke uwa Jesus, emi ekedide n̄kukụre usụn̄ emi ubonowo ekemede ndidi edinen ke enyịn Abasi.

Didie ke nnyịn mfịn ikeme ndiwụt ukem edikere mban̄a oro kaban̄a ekikere Abasi? Nte mme owo eken, Mme Ntiense Jehovah, nte mme enyene-ibuot owo, ẹwụt esịtekọm ke usen nduọkodudu eke urua ke urua ke utom idịbi udia oro odude ke edinam ke ediwak idụt. Emi ọnọ mmọ ini kaban̄a ebuana ye nduọkodudu eke ubon. Edi ke otịmde edi akpan n̄kpọ akan, emi edi ini ọnọ mme utom Christian eken. (Ephesus 5:15, 16) Mmọemi ẹbuana mme mbonoesop ye edibuana ke an̄wan̄wa utom ukwọrọikọ, ẹwahade ẹtiene mme mbọhọidụn̄ mmọ man ẹbuana mme ntọt Bible ẹban̄ade ini oro ekperede emi ubonowo eke onịmde ke akpanikọ edidarade emem ofụri ererimbot. Edieke afo edimade ndidiọn̄ọ mban̄a emi, Mme Ntiense Jehovah ẹyekop inemesịt ndin̄wam fi, edide oro edi ke Saturday, Sunday, m̀mê usen efen ekededi ke urua.

[Ndise ke page 28]

Jesus ama onịm ibet Sabbath mfọn mfọn, utu ke ido edinam mme Jew

[Ndise ke page 29]

Mme edinam Christian ẹnọ nduọkodudu ke mme usen nduọkodudu ke utom idịbi udia