Ẹkaiso Ndin̄wam Kiet Eken Ọkọri

“Ẹkûyak ndek ndek ikọ ọwọrọ mbufo ke inua, edi ẹtịn̄ se in̄wamde owo ndikọri.”—EPHESUS 4:29.

1, 2. (a) Ntak ekemede nditịn̄ nte enende nte ke ikọ edi utịben̄kpọ? (b) Nso ukpeme ke odot ẹwụt ke nte idade edeme nnyịn inam n̄kpọ?

“IKỌ edi ndedịbe urụk oro ọbọpde mme ufan, ubon ye n̄kaowo adian ọtọkiet . . . Otode ke ekikere owo ye edifụrọ oro mme esịp [edeme] ẹfụrọde, nnyịn imesinam uyom oro owụtde ima, usua, ukpono—ke akpanikọ ntụk owo ekededi.”—Hearing, Taste and Smell.

² Edeme nnyịn otịm okpon akan ndido edida mmen n̄kpọ m̀mê edida n̄kop inem n̄kpọ; enye edi ubak ukeme nnyịn ndibuana se nnyịn ikerede ye nte etiede nnyịn ke idem. “Edeme edi ekpri ndido,” ntre ke James ekewet. “Nnyịn ida edeme itoro Ọbọn̄ ye Ete nnyịn; inyụn̄ ida enye isụn̄i owo, emi ẹbotde ke mbiet Abasi.” (James 3:5, 9) Ih, nnyịn imekeme ndida edeme nnyịn inam n̄kpọ ke nti usụn̄, utọ nte ke nditoro Jehovah. Edi sia idide mme anana mfọnmma owo, nnyịn mmemmem mmemmem imekeme ndida edeme nnyịn itịn̄ se inọde owo unan m̀mê mme etikwo etikwo ikọ. James ekewet ete: “Nditọete mi, n̄kpọ ikpobonoke ntem.”—James 3:11a.

3. Ewe ikpehe iba ke utịn̄ikọ nnyịn ke ikpọnọ ntịn̄enyịn?

³ Ke adan̄aemi owo ndomokiet mîkemeke ndikara edeme esie ke mfọnmma usụn̄, nnyịn ke akpanikọ ikpodomo ndinam n̄kọri. Apostle Paul ọnọ nnyịn item ete: “Ẹkûyak ndek ndek ikọ ọwọrọ mbufo ke inua, edi ẹtịn̄ se in̄wamde owo ndikọri ke mfọn, nte unana owo edide, man ẹda ufọn ẹnọ mmọ eke ẹkopde.” (Ephesus 4:29) Fiọk ete ke item emi enyene ikpehe iba: se nnyịn ikpodomode ndifep ye se nnyịn ikpodomode ndinam. Ẹyak nnyịn ikere iban̄a ikpehe mbiba ẹmi.

Ndifep Ndek Ndek Ikọ

4, 5. (a) Nso en̄wan ke mme Christian ẹn̄wana kaban̄a ndek ndek ikọ? (b) Nso uwụtn̄kpọ ikeme ndidot ye ikọ oro “ndek ndek ikọ”?

⁴ N̄wed Mbon Ephesus 4:29 ebemiso akpak nnyịn ete: “Ẹkûyak ndek ndek ikọ ọwọrọ mbufo ke inua.” Oro ekeme ndidi ọkpọsọn̄ n̄kpọ. Ntak kiet edi nte ke ikọ isụn̄i edi ọsọ n̄kpọ ke ererimbot oro akande nnyịn okụk. Ediwak Christian ẹdide uyen ẹsikop ikọ isụn̄i kpukpru usen, koro mme nsan̄a ufọkn̄wed ẹkeme ndikere ke emi odori nsọn̄uyo mîdịghe anam mmimọ itie nte ata n̄kpọsọn̄ owo. Ekeme ndidi nnyịn idikemeke ndifep ndikop ndek ndek ikọ ofụri ofụri, edi nnyịn imekeme ikponyụn̄ inyene ndisịn ọkpọsọn̄ ukeme nditre ndimụm mmọ nsịn ke esịt. Mmọ ikpenyeneke itie ndomokiet ke ekikere ye inua nnyịn.

⁵ Se inọde item Paul odudu edi ikọ Greek oro enyenede ebuana ye mbumbu iyak m̀mê mbiara mfri. Se emi ise ke enyịn ikike: Afo okụt owo emi mînyeneke ime ndien ekem akpahaesịt ofụri ofụri. Ke akpatre enye an̄wan̄a ifụtesịt esie ọduọk, ndien afo okụt mbumbu iyak ẹwọn̄ọde ke inua esie. Afo ndien okụt utebe, mbiara mfri ẹwọn̄ọde, ẹtiamde kpukpru owo oro ẹdude ẹkpere. Anie ke enye edi? Emi ọkpọdiọk didie ntem edieke enye ekpedide owo nnyịn kiet! Edi, utọ ndise oro okpodot edieke nnyịn ‘iyakde ndek ndek ikọ ẹwọn̄ọ nnyịn ke inua.’

6. Didie ke N̄wed Mbon Ephesus 4:29 etịn̄ aban̄a idiọk, etikwo etikwọ ikọ?

⁶ N̄kpọ efen oro N̄wed Mbon Ephesus 4:29 etịn̄de aban̄a edi nnyịn ndifep edikụt ndudue nnọ owo kpukpru ini. Ih, kpukpru nnyịn imenyene ekikere ye ifiọk iban̄a mme n̄kpọ oro nnyịn mîmaha m̀mê mîyomke, edi nte akanam afo omodu ye owo emi etiede nte esitịn̄ etikwo etikwo ikọ (m̀mê ediwak ikọ) aban̄a kpukpru owo, itie, m̀mê n̄kpọ oro ẹsiakde? (Men Rome 12:9; Mme Hebrew 1:9 domo.) Ikọ esie owowụri, akama mfụhọ, mîdịghe ababiat. (Psalm 10:7; 64:2-4; Mme N̄ke 16:27; James 4:11, 12) Ekeme ndidi enye ifiọkke adan̄a nte enye ebietde mbon nsụkuyo oro Malachi eketịn̄de aban̄a. (Malachi 3:13-15) Enye okpokop n̄kpaidem didie ntem edieke owo oro adade ekpere akpasiande enye ete ke mbumbu iyak m̀mê mbiara mfri ke ẹkewọn̄ọ enye ke inua!

7. Nso utọ ndụn̄ọde idem ke nnyịn owo kiet kiet ikpanam?

⁷ Ke adan̄aemi edide mmemmem n̄kpọ ndidiọn̄ọ ini emi owo en̄wen etịn̄de etikwo etikwo ikọ m̀mê ikọ nsụkuyo kpukpru ini, bụp idemfo ete, ‘Nte ami nyom nditie ntre? Nte ami ke akpanikọ mmetie?’ Eyewụt ifiọk nditie ke ini ke ini n̄kere mban̄a edu oro ikọ nnyịn akamade. Nte mmọ akpan akpan edi etikwo etikwo, ikọ nsụkuyo? Nte nnyịn itie nte mme abian̄a abian̄a mbon ndọn̄esịt Job ita? (Job 2:11; 13:4, 5; 16:2; 19:2) Ntak mûyomke mme n̄kpọ oro ẹfọnde utịn̄ uban̄a-a? Edieke nneme enen̄erede edi ikọ nsụkuyo, ntak mûwọn̄ọkede enye usịn ke mme n̄kpọ oro ẹbọpde-bọp?

8. Malachi 3:16 ọnọ nso ukpepn̄kpọ kaban̄a ikọ, ndien didie ke ikeme ndiwụt nte ke nnyịn ke ida ukpepn̄kpọ oro isịn ke edinam?

⁸ Malachi ama ọnọ ukpụhọde emi: “Mme abak Jehovah ẹneme kiet ye kiet: ndien Jehovah akpan̄ utọn̄, onyụn̄ okop, mmọ ẹnyụn̄ ẹwet n̄wed editi ke iso esie ẹnọ mme abak Jehovah ye mme ẹkere enyịn̄ esie.” (Malachi 3:16) Nte afo omokụt nte Abasi akanamde n̄kpọ aban̄a ikọ oro ọbọpde-bọp? Nso ikeme ndikedi utịp utọ nneme oro ke idem mme ufan? Nnyịn ke idem nnyịn imekeme ndikpep n̄kpọ kaban̄a ikọ nnyịn eke usen ke usen. Ekpedi mfọnn̄kan n̄kpọ ọnọ nnyịn ye mbon en̄wen edieke nneme nnyịn owụtde ‘uwa ekọm oro iwade inọ Abasi.’—Mme Hebrew 13:15.

Nam N̄kpọ Ndin̄wam Kiet Eken Ọkọri

9. Ntak emi mme mbonoesop Christian ẹdide nti idaha ndinam kiet eken ọkọri?

⁹ Mme mbonoesop ẹdi mfọnn̄kan idaha ndineme ‘se ededi oro an̄wamde owo ndikọri nte unana owo edide, man ẹda ufọn ẹnọ mmọ eke ẹkopde.’ (Ephesus 4:29) Nnyịn imekeme ndinam oro ke ini inọde utịn̄ikọ ọkọn̄ọde ke ntọt Bible, ibuanade ke nnamn̄wụt, m̀mê inọde ibọrọ ke mme ikpehe mbụme-ye-ibọrọ. Nnyịn ke ntem iwụt nte Mme N̄ke 20:15 edide akpanikọ: “N̄kpọkinua ifiọk edi n̄kpọuto.” Ndien anie ọfiọk adan̄a ediwak esịt oro nnyịn itụkde m̀mê inamde ọkọri?

10. Ke ima iketie ikere mbon oro nnyịn isiwakde ndineme nneme ye mmọ, nso ukpụhọde ikeme ndidot inam? (2 Corinth 6:12, 13)

¹⁰ Ini oro esidude mbemiso ye ke mme mbonoesop ẹsuanade edi eti ini ndin̄wam kiet eken ọkọri ye nneme oro ẹdade ufọn ọsọk mme andikop. Ekpedi mmemmem n̄kpọ ndida ini ẹmi mbuana inem inem nneme ye mme iman ye ibat ibat ufan ẹmi nnyịn ibọde ndọn̄esịt ito. (John 13:23; 19:26) Nte ededi, ke n̄kemuyo ye N̄wed Mbon Ephesus 4:29, ntak mûyomke mbon en̄wen unyene nneme ye mmọ? (Men Luke 14:12-14 domo.) Nnyịn imekeme ndibemiso mbiere ndika anyan n̄kan edidọhọ mbufa owo, mbonusọn̄, m̀mê mme uyen sụk ọsọ m̀mê itọk itọk ekọm oro mmọkọm-o, idem ndisụhọde ntie ye n̄kpri owo man inen̄ede itie nte mmọ. Ata udọn̄ oro nnyịn inyenede ye ini nneme oro an̄wamde owo ọkọri eyekam anam mbon en̄wen ẹtotịm ẹkeme ndinyene ukem edu David ke Psalm 122:1.

11. (a) Nso edu ke ediwak owo ẹnyene ẹban̄a itie oro mmọ ẹtiede? (b) Ntak emi ndusụk owo ẹsikoide-koi ẹkpụhọ itie mmọ?

¹¹ Un̄wam efen ke ndinyene nneme oro an̄wamde owo ndikọri edi ndikpụhọ itie oro itiede ke mme mbonoesop. Ekaeyen ekeme ndiyom nditie n̄kpere ebiet emi edisọpde ọwọrọ aka itie ukaikọt, mîdịghe mbon unana nsọn̄idem ẹkeme ndiyom nditie ke ebiet emi usụn̄ odude, edi nso kaban̄a nnyịn eken? Ikpîkpu edu ekeme ndinam nnyịn ifiak ika ndusụk n̄kpọitie m̀mê ikpehe; idem inuen edi se ntụk esinamde afiak ọnyọn̄ efọk esie (Isaiah 1:3; Matthew 8:20) Ke akpanikọ, nte ededi, sia edide imekeme nditie ke ebiet ekededi, ntak mîkpụhọke itie nnyịn—n̄kan̄ ubọk nnasia, ubọk ufien, iso iso, ye ntre ntre—ndien ke ntre imehede ye nsio nsio owo nte ọfọnde akan? Ke adan̄aemi owo mînịmke ibet ndomokiet ẹte inam ntem, mbiowo ye mbon eken oro ẹkọride ẹsịm ọyọhọ idaha oro ẹsikpụhọrede itie emi mmọ ẹtiede ẹma ẹkụt nte edide mmemmem n̄kpọ ndinọ se idade ufọn isọk ediwak owo utu ke nditie n̄kpere sụk ibat ibat n̄kpet n̄kpet ufan.

N̄wam Owo Ndikọri ke Usụn̄ Abasi

12. Nso idiọk ntụhọ ke ẹwụt ke ofụri mbụk?

¹² Udọn̄ oro Christian enyenede ndin̄wam kiet eken ọkọri ekpenyene ndinụk enye ndikpebe Abasi ke afan̄ emi utu ke nditiene ntụhọ owo ndinam ediwak ibet.a Mme anana mfọnmma owo ke anyanini ẹmenyene udọn̄ ndikara mbon oro ẹdude ẹkpere mmọ, ndien idem ndusụk mme asan̄autom Abasi ẹmeyak idem ẹnọ ntụhọ emi. (Genesis 3:16; Ecclesiastes 8:9) Ke ini Jesus mme adaiso mme Jew ‘ẹma ẹbọp ndodobi mbiomo ẹdori mbon en̄wen edi inyịmeke ndida nnuenubọk mmọ ntụk.’ (Matthew 23:4) Mmọ ẹma ẹwọn̄ọde mme ido edinam oro mînọhọ unan ẹsịn ke amama-ye-mûmaha ibet owo. Ke mmọ ndikere mban̄a ibet owo mbeubọk, mmọ ẹma ẹfụmi mme n̄kpọ oro Abasi okowụtde nte edide ata akpan n̄kpọ. Mmọ ndikanam ediwak ibet oro mîkemke ye n̄wed Abasi ikan̄wamke baba owo kiet ndikọri; usụn̄ mmọ ikakam idịghe usụn̄ Abasi.—Matthew 23:23, 24; Mark 7:1-13.

13. Ntak emi mîdotke ndinịm udịm udịm ibet nnọ ekemmọ mme Christian?

¹³ Oyom mme Christian ẹnen̄ede ẹsọn̄ọ ẹmụm ibet Abasi ẹkama. Idem nnyịn, okposụkedi, imekeme ndidi mbon unọmọ inọ ntụhọ edinam ekese ndodobi ibet. Ntak-a? N̄kpọ kiet edi, se owo amade m̀mê oyomde ẹdi nsio nsio, ntre ndusụk owo ẹkeme ndima se mbon en̄wen mîmaha ẹnyụn̄ ẹkere ke ẹkpenyene nditre mmọ. Mme Christian idịghe ukem, n̄ko, ke n̄kọri oro mmọ ẹnamde ndikọri nsịm ọyọhọ idaha ke n̄kan̄ eke spirit. Edi nte edinam ediwak ibet edi usụn̄ Abasi ndin̄wam mbon en̄wen ndikọri nsịm ọyọhọ idaha? (Philippi 3:15; 1 Timothy 1:19; Mme Hebrew 5:14) Idem ke ini owo ke akpanikọ ebịnede usụn̄uwem oro etiede nte edi ebeubọk mîdịghe ọnọ unan, nte edinịm ibet ukpan edi mfọnn̄kan usọbọ? Usụn̄ edinam Abasi edi nte yak mbon oro ẹdotde ẹdomo ndin̄wam anamidiọk oro ebe ke ndikọk ibuot ye enye ke sụn̄sụn̄ ido.—Galatia 6:1.

14. Ibet oro Abasi ọkọnọde Israel ọkọyọhọ nso uduak?

¹⁴ Edi akpanikọ, ke adan̄aemi akadade Israel anam n̄kpọ nte ikọt esie, Abasi ama onịm mme ibet ke ediwak itie ikie aban̄a utuakibuot ke temple, mme uwa, ọkọrọ ye usanaidem. Emi ama odot ọnọ san̄asan̄a idụt oro, ndien ediwak ibet ẹma ẹnyene se ẹwọrọde ke ntịn̄nnịm ikọ ẹnyụn̄ ẹn̄wam ke ndida mme Jew usụn̄ nsọk Messiah. Paul ekewet ete: “Ibet ekedi andikpeme nnyịn, emi adade nnyịn ọsọk Christ, man ẹnam ikpe etebe nnyịn ke mbuọtidem. Edi ke ini mbuọtidem ama ekedi, nnyịn idụhe aba ke idak andikpeme” (Galatia 3:19, 23-25) Ke ẹma ẹkebiat ibet ẹfep ke eto ndutụhọ, Abasi ikọnọhọ mme Christian ntatara udịm udịm ibet ke ata ekese ikpehe ke uwem, nte n̄kpọ eke oro ekedide usụn̄ edin̄wam mmọ ẹkọri ke mbuọtidem.

15. Nso ndausụn̄ ke Abasi ọnọ mme andituak ibuot nnọ enye ẹdide Christian?

¹⁵ Ke akpanikọ, nnyịn inanake ibet. Abasi ọnọ nnyịn ewụhọ ete itre ukpono ndem, use ye efịbe, ye edida iyịp nnam n̄kpọ ke idiọk usụn̄. Enye enen̄ede akpan uwotowo, nsu, ubụpekpo, ye ekese idiọkn̄kpọ eken. (Utom 15:28, 29; 1 Corinth 6:9, 10; Ediyarade 21:8) Ndien enye ọmọnọ in̄wan̄în̄wan̄ item ke ediwak n̄kpọ ke Ikọ esie. Edi, ke ata akamba udomo akan nte ekedide ye nditọ Israel, nnyịn imenyene mbiomo ndikpep nnyụn̄ nda mme edumbet Bible nsịn ke edinam. Mbiowo ẹkeme ndin̄wam kiet eken ọkọri ebe ke ndin̄wam mmọ ẹkụt ẹnyụn̄ ẹkere ẹban̄a mme edumbet ẹmi utu ke ndiyom nnyụn̄ nnam mme ibet.

Mbiowo Oro Ẹn̄wamde Owo Ndikọri

16, 17. Mme apostle ẹkenịm nso eti uwụtn̄kpọ kaban̄a edinịm ibet nnọ ekemmọ mme andituak ibuot?

¹⁶ Paul ekewet ete: “Edi ẹyak nnyịn isan̄a ke se nnyịn ima ikọbọ inyene idu uwem.” (Philippi 3:16) Ke n̄kemuyo ye ekikere Abasi oro, apostle oro ama anam n̄kpọ ke usụn̄ oro akan̄wamde mbon en̄wen ndikọri. Ke uwụtn̄kpọ, mbụme ama edemede kaban̄a m̀mê ẹkpeta unam oro ẹdade ẹto temple ukpono ndem. Nte ebiowo emi, ndusụk ye uduak ndinam n̄kpọ ẹdu ke n̄kemuyo m̀mê ndinam n̄kpọ emem, ama onịm ndusụk ewụhọ ọnọ kpukpru owo ke mme esop eset? Baba. Enye ama ọfiọk ete ke ukpụhọde ke ifiọk ye edikọri nsịm ọyọhọ idaha ekeme ndida mme Christian oro n̄kosịm nsio nsio edimek. Amaedi enye, enye ama ebiere ndinịm eti uwụtn̄kpọ.—Rome 14:1-4; 1 Corinth 8:4-13.

¹⁷ N̄wed Abasi Christian usem Greek owụt ete ke mme apostle ẹma ẹnọ item oro an̄wamde ke mme ọkpọkpọ mbubehe, utọ nte enyeoro aban̄ade usịnen̄kpọ ye ukamaidem, edi mmọ ikoyomke ndinam ibet odu ke kpukpru idaha. Mfịn emi edi eti uwụtn̄kpọ ọnọ mme esenyịn ẹdide Christian, ẹmi ẹnyenede udọn̄ ke ndin̄wam otuerọn̄ ọkọri. Ndien emi ke akpanikọ anam akpan usụn̄ unam n̄kpọ oro Abasi akakam adade anam n̄kpọ ye Israel eset atara.

18. Jehovah ọkọnọ Israel mme ewe ibet kaban̄a usịnen̄kpọ?

¹⁸ Abasi ikọnọhọ nditọ Israel ntatara ibet aban̄ade usịne ọfọn̄. Nte an̄wan̄ade irenowo ye iban ẹma ẹsisịne ukem n̄kpọhọde, m̀mê ekụra, okposụkedi eke iban edide enyeoro ẹdọkde-dọk m̀mê ẹnyenede ata ndiye uduot. Irenowo ye iban n̄ko ẹma ẹsisịne sa·dhinʹ, m̀mê ọfọn̄idem. (Judges 14:12; Mme N̄ke 31:24; Isaiah 3:23) Nso ibet kaban̄a usịnen̄kpọ ke Abasi ọkọnọ? Ikanaha irenowo m̀mê iban ẹsịne n̄kpọ kiet eken, nte an̄wan̄ade ye uduak kaban̄a idan̄ ukemuduot. (Deuteronomy 22:5) Man ẹwụt ke mmimọ imokpụhọde ikpọn̄ mme idụt oro ẹkekande mmọ ẹkụk, akana nditọ Israel ẹnam nyeriye ẹdian ke mben ọfọn̄ mmọ, ye awawa urụk ke enyọn̄ nyeriye oro, ndien ndusụk ẹdọk ntu ke mben ekura. (Numbers 15:38-41) Oro akpan akpan edi ofụri ndausụn̄ oro Ibet ọkọnọde aban̄a ido usịnen̄kpọ.

19, 20. (a) Nso ndausụn̄ ke Bible ọnọ mme Christian kaban̄a usịnen̄kpọ ye ukamaidem? (b) Mbiowo ẹkpenyene nso ekikere ẹban̄a edinam mme ibet kaban̄a ọkpọkpọ ukamaidem?

¹⁹ Ke adan̄aemi mme Christian mîdụhe ke idak Ibet, nte nnyịn imenyene mme akpan ibet oro ẹnọde kaban̄a edisịne n̄kpọ m̀mê edibana idem ke Bible? Baba. Abasi ama ọnọ edumbet oro ẹdade ukem ukem oro nnyịn ikemede ndida nnam n̄kpọ. Paul ekewet ete: “Nyom iban ẹsan̄a ke sụn̄sụn̄ ido, ẹsịne n̄kpọ eke owụtde bụt ye eti ibuot: mmọ ẹkûbana idem ke edidọk idet, ye gold ye pearl ye ọsọn̄urua edisịnen̄kpọ.” (1 Timothy 2:9) Peter ama akpak ete utu ke ndiwụk ntịn̄enyịn ke mbana ikpọkidem, Christian iban ẹkpenyene ndiwụk ntịn̄enyịn ke “edisịnen̄kpọ eke mîdibiarake, kpa sụn̄sụn̄ spirit eke enyenede iso bụt.” (1 Peter 3:3, 4) Nte ke ẹma ẹwet utọ item emi ọnọ ekikere nte ke ekeme ndidi ama oyom ndusụk Christian eke akpa isua ikie ẹwụt iso bụt ẹnyụn̄ ẹtek ubọk ke usịnen̄kpọ ye ukama idem mmọ. Edi, utu ke ndiyom—m̀mê nditre—ndusụk ido usịnen̄kpọ, mme apostle n̄kukụre ẹkenọ item oro an̄wamde owo ndikọri.

²⁰ Mme Ntiense Jehovah ẹkpenyene ẹkpenyụn̄ ẹdi se ẹkponode ke ofụri ofụri ke ntak emi usịnen̄kpọ mmọ owụtde iso bụt. Edi, ido usịnen̄kpọ okpụhọde to ke idụt sịm idụt ye idem ke n̄kann̄kụk kiet m̀mê ke esịt esop. Nte ededi, ebiowo oro enyenede n̄kpọsọn̄ ekikere m̀mê ndusụk usịnen̄kpọ ye ukamaidem oro enye amade ekeme ndinam ubiere nte odotde nnọ idemesie ye ubon esie. Edi amaedi otuerọn̄, oyom enye enyene ikọ Paul emi ke ekikere: “Idịghe nte nnyịn idedi mme andikara mbufo ke n̄kpọ mbuọtidem, edi nte idedi mme andin̄wam mbufo ndinyene idatesịt. Koro ke mbuọtidem ke mbufo ẹdada.” (2 Corinth 1:24) Ih, ke ndibiọn̄ọ ntụk ekededi ndinịm ibet nnọ esop, mbiowo ẹnam utom ndin̄wam mbuọtidem mbon en̄wen ọkọri.

21. Didie ke mbiowo ẹkeme ndinọ un̄wam oro ọbọpde-bọp edieke owo anamde n̄kpọ ebeubọk ke usịnen̄kpọ?

²¹ Nte ekedide ke akpa isua ikie, ndusụk ini mbufa owo m̀mê mbon oro ẹkopde mmemidem ke n̄kan̄ eke spirit ẹkeme nditiene usụn̄uwem oro edemerede eyịghe m̀mê oro mîwụtke eti ibuot ke usịnen̄kpọ m̀mê ke nte adade n̄kpọ mmaidem m̀mê n̄kpọ mbanaidem ẹnam n̄kpọ. Nso ndien? N̄ko, N̄wed Mbon Galatia 6:1 ọnọ mbiowo ẹdide Christian ẹmi ke esịt akpanikọ ẹyomde ndinọ un̄wam ndausụn̄. Mbemiso ebiowo ebierede ndinọ item, enye ke eti ibuot ekeme ndisobo ye ekemmọ ebiowo, ọkpọfọn okûdi ebiowo oro enye ọfiọkde ete ke ama se imọ imade m̀mê enyene ukem ekikere imọ. Edieke etiede nte ido usịnen̄kpọ m̀mê ukamaidem eke ererimbot otụk ediwak owo ke esop, otu mbiowo ekeme ndineme nte edifọnde akan ndinọ un̄wam, edide ebe ke ima ima, ikpehe mbonoesop oro an̄wamde owo ndikọri m̀mê ke ndinọ owo kiet kiet san̄asan̄a un̄wam. (Mme N̄ke 24:6; 27:17) Utịtmbuba mmọ ekpedi ndisịn udọn̄ nnọ idaha oro odude ke 2 Corinth 6:3: “Nnyịn inịmke ubiọn̄ọ baba kiet ke afan̄ mbufo, mbak owo editịn̄ n̄kpọ abiat utom eke inamde.”

22. (a) Ntak emi mîkpedịghe ndutịme edieke n̄kpri ukpụhọde ke ekikere ẹdude? (b) Nso eti uwụtn̄kpọ ke Paul ọkọnọ?

²² Oyom mbiowo ẹdide Christian ‘ẹmi ẹkpemede udịmerọn̄ Abasi emi odude ke otu mmọ’ ẹnam nte Peter okowụtde, oro edi, idịghe ‘ndibre odudu ye inyene Abasi.’ (1 Peter 5:2, 3) Ke idaha edinam ima ima utom mmọ, mbụme ẹkeme ndidemede ke mme n̄kpọ oro ẹkemede ndima nsio nsio. Ndusụk ekeme ndidi edi ido edinam n̄kann̄kụk ndidada n̄kot mme ikpehe ekikere ke ini Ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme. Ndutịm oro ẹnamde ke otu kaban̄a utom an̄wautom ye ekese akpan n̄kpọ eken ẹban̄ade utom ukwọrọikọ ke idemesie edi se ẹkemede ndise mban̄a nte ekemde ye ido n̄kann̄kụk oro. Edi, nte eyedi n̄kpọ unan edieke owo enyenede usụn̄ oro enyenede esisịt ukpụhọde? Mme ima ima esenyịn ẹyom ẹte “ẹnam kpukpru n̄kpọ ke nde [ke nde] ye ke ido nte eyede,” emi edide ikọ oro Paul akadade ke se iban̄ade mme utịbe utịbe enọ. Edi udọn̄ikọ oro owụt ete ke akpan udọn̄ oro Paul ekenyenede ekedi ‘ndin̄wam esop ọkọri.’ (1 Corinth 14:12, 40) Enye ikenyeneke ekikere ndomokiet ndinam udịm udịm ibet, nte n̄kpọ eke ẹdọhọde ke akpan uduak esie ekedi ndinyene ata ido kiet m̀mê ukem ukem edinam. Enye ekewet ete: “Ọbọn̄ ọkọnọ odudu oro ndida nnam mbufo ẹkọri, idịghe ndida nsosobo mbufo.”—2 Corinth 10:8.

23. Nso ẹdi ndusụk usụn̄ emi nnyịn ikemede ndikpebe uwụtn̄kpọ Paul ke ndin̄wam kiet eken ọkọri?

²³ Paul nte eyịghe mîdụhe ama anam utom ndin̄wam kiet eken ọkọri ebe ke in̄wan̄în̄wan̄ ikọ ye ikọ nsịnudọn̄. Utu ke ndinyene ebuana ye ekpri ibat mme ufan, enye ama esịn san̄asan̄a ukeme ndika n̄kese ediwak nditọete iren ye iban, mbon oro ẹkopde idem ke n̄kan̄ eke spirit ye mbon oro akpan akpan ẹyomde ẹn̄wam mmọ ndikọri. Ndien enye ama ọsọn̄ọ etịn̄ aban̄a ima—utu ke mme ibet—koro “ima ọbọp owo ọkọri.”—1 Corinth 8:1.

[Mme Ikọ idakisọn̄]

Mme Akpan N̄kpọ Ndidụn̄ọde

◻ Ntak emi odotde inam ukpụhọde edieke inyenede ntụhọ editịn̄ etikwo etikwo m̀mê idiọk ikọ?

◻ Nso ke nnyịn ikeme ndinam man itịm in̄wam mme owo ndikọri ke esop?

◻ Nso idi usụn̄ Abasi kaban̄a edinam ediwak ibet nnọ mbon en̄wen?

◻ Nso idin̄wam mbiowo ẹfep edinam ibet eke owo nnọ otuerọn̄?