Akakan Owo Oro Akanam Odude Uwem
“Afo edi Christ, Eyen Abasi uwem.”—MATTHEW 16:16.
1, 2. (a) Didie ke ẹkeme ndibiere udomo oro owo okponde? (b) Mmanie ke mbụk ke ẹkekot Akwa, ndien ntak-a?
AFO ekere ke anie edi akakan owo oro akanam odude uwem? Didie ke afo esibiere udomo oro owo okponde? Esida ifiọk un̄wanaekọn̄ esie? n̄kokon̄ ukeme ukere n̄kpọ esie? odudu esie?
2 Ẹma ẹkot nsio nsio andikara Akwa, utọ nte Akwa Cyrus, Akwa Alexander, ye Charlemagne, emi ẹkekotde “Akwa” idem ke eyouwem esie. Ke enyene-ndịk edidu mmọ, mme utọ owo ẹmi ẹma ẹbre akwa odudu ke idem mbon oro mmọ ẹkekarade.
3. (a) Nso idi se ẹdade ẹdomo nte owo okponde? (b) Ke ndikama utọ udomo oro, anie edi akakan owo oro akanam odude uwem?
3 Nte owụtde udọn̄, ewetmbụk oro, H. G. Wells ama etịn̄ aban̄a udomo emi enye akanamde ndidomo nte owo okponde. Ke se iwakde ikan isua 50 ẹmi ẹkebede, enye ekewet ete: “Udomo ewetmbụk kaban̄a nte owo okponde edi, ‘Nso ke enye akayak onịm ndikọri? Ndi enye ama anam mme owo ẹtọn̄ọ ndikere n̄kpọ ke mbufa usụn̄ ye ọkpọsọn̄ ukeme oro akade-kaiso ke enye ama akakpa?’ Ebede ke udomo emi,” Wells ama ebiere ete, “Jesus ada iso.” Idem Napoléon Bonaparte ọkọdọhọ ete: “Jesus Christ emenyene odudu onyụn̄ akara ikọt Esie ye unana Enye ndidu ke idem oro ẹkụtde ke enyịn.”
4. (a) Nsio nsio ekikere ewe ẹdu ẹban̄a Jesus? (b) Nso itie ke mbụk ke ewetmbụk oro mîdịghe Christian onịm Jesus?
4 Edi, ndusụk owo ẹmefan̄a ẹte ke Jesus idịghe ata owo edi ke edi owo n̄ke. Ke n̄kan̄ eken, ediwak owo ẹtuak ibuot ẹnọ Jesus nte Abasi, ẹdọhọde ẹte ke Abasi ama edi isọn̄. Nte ededi, ke ọkọn̄de mme ubiere esie n̄kukụre ke uyarade mbụk aban̄ade edidu Jesus nte owo, Wells ekewet ete: “Edi n̄kpọ owụtde udọn̄ onyụn̄ edide akpan n̄kpọ nte ke ewetmbụk, ye unana edisua ukpepn̄kpọ ido ukpono ekededi, ekpenyene ndikụt nte ke imọ ke akpanikọ ikemeke nditịn̄ mban̄a n̄kọri ubonowo ye unana edinọ andikpep emi edide ọkpọikpọi ubuene, emi otode Nazareth n̄kponn̄kan itie. . . . Ewetmbụk nte ami, emi mîkam ikotke idemesie Christian, omokụt nte idaha aban̄ade n̄kọri ubonowo ọsọn̄ọde owụhọ akanade uwem ye edu ata akpan owo emi.”
Ndi Jesus Ama Enen̄ede Odu Uwem?
5, 6. Nso ke mme ewetmbụk oro, H. G. Wells ye Will Durant ẹketịn̄ ẹban̄a mbụk Jesus?
5 Edi nso edieke owo ọkọdọhọde fi ete ke Jesus akanam idụhe uwem, nte ke enye, ke nditịm ntịn̄, ekedi owo n̄ke, kpa se ndusụk owo ke akpa isua ikie ẹketịbide ẹdi? Didie ke afo ọkpọbọrọ edori ikọ emi? Ke adan̄aemi Wells onyịmede ete ke “nnyịn ifiọkke ekese n̄kpọ iban̄a [Jesus] nte nnyịn ikpamade ndifiọk,” enye nte ededi ọdọhọ ete: “Gospel mbinan̄ ẹmi . . . ẹnyịme ke ndinọ nnyịn ndise ata isio isio owo; mmọ ẹkama ata akpanikọ. Ndida nte ke akananam enye idụhe uwem, nte ke mme mbụk uwem esie ẹdi se ẹtịbide-tịbe edi, ata ọkpọsọn̄ n̄kpọ onyụn̄ edemede ata ekese mfịna ọnọ mme ewetmbụk akan ndinyịme akpan ntọn̄ọ eke mme mbụk Gospel nte akpanikọ.”
6 Ewetmbụk oro ẹkponode, kpa Will Durant ama afan̄a ke ukem usụn̄ oro, anamde an̄wan̄a ete: “Nte ke ibat ibat usụhọde owo [ẹmi ẹkotde idemmọ Christian] ke emana kiet ẹkpeketịbe okopodudu ye ediye owo ntre ẹdi, emi enyenede ata n̄kokon̄ ido uwem ye ata okopodudu eti itie ebuana nditọete eke owo, ekpedi utịben̄kpọ oro enen̄erede ọsọn̄ ndinịm akan ekededi oro ẹwetde ke mme Gospel.”
7, 8. Didie ke Jesus okotụk mbụk uwem mme owo akamba akamba?
7 Ntre, afo emekeme ndikọk ibuot ye utọ eyịghe eyịghe ikọ oro ete: Nte owo n̄ke—owo oro akanam mîdụhe uwem—okpotụk mbụk ubonowo akamba akamba ntre? N̄wed ndụn̄ọde oro The Historians’ History of the World ọdọhọ ete: “Utịp ọkọn̄ọde ke mbụk utom [Jesus] ekedi ata akpan n̄kpọ, idem ke ata ekikere ererimbot, akan utom owo en̄wen ekededi ke mbụk. Obufa eyo, emi ẹdiọn̄ọde ẹto mme akpan ntatenyịn ererimbot, ọtọn̄ọ ke emana esie.” Kere ban̄a emi. Idem ndusụk n̄wed usenọfiọn̄ mfịn ẹkọn̄ọ ke isua oro ẹkerede nte Jesus akamanade. The World Book Encyclopedia anam an̄wan̄a ete, “Ẹwet mme usenọfiọn̄ oro ẹkedude mbemiso isua oro nte M.C., m̀mê mbemiso Christ. Ẹwet mme usenọfiọn̄ oro ẹdude ke isua oro ebede nte A.D., m̀mê anno Domini (ke isua Ọbọn̄ nnyịn).”
8 Ebede ke mme okopodudu ukpepn̄kpọ esie ye ke usụn̄ oro enye okodude uwem ke n̄kemuyo ye mmọ, Jesus ke okopodudu usụn̄ omotụk uwem ediwak owo ke se ikperede ndisịm tọsịn isua iba. Nte ewetn̄wed kiet okowụtde emi nte enende ete: “Kpukpru mbonekọn̄ oro akanam ẹdude, ye kpukpru mme an̄wana-ekọn̄-mmọn̄ oro akanam ẹtịmde, ye kpukpru mme aka ufọkmbet oro akanam ẹsopde idem, kpukpru ndidem oro akanam ẹkarade, ke ẹtan̄de ẹdian ọtọkiet, itụkke uwem owo ke isọn̄ emi ke usụn̄ enyenede odudu ntre.” Edi mbon nsụkuyo ẹdọhọ ẹte: ‘Ẹkụt ofụri se nnyịn inen̄erede idiọn̄ọ iban̄a Jesus ke Bible. Mme uwetn̄kpọ en̄wen eke iduọk ini oro, ẹmi ẹtịn̄de n̄kpọ ẹban̄a enye idụhe.’ Edi, nte emi edi akpanikọ?
9, 10. (a) Nso ke mme ewetmbụk ye mme ewetn̄wed ererimbot eke eset ẹketịn̄ ẹban̄a Jesus? (b) Ọkọn̄ọde ke uyarade mme ewetmbụk eke eset, nso ubiere ke n̄wed-ofụri-orụk-ifiọk oro ẹkponode osịm?
9 Okposụkedi mme uwetn̄kpọ ẹmi mme ewetmbụk ererimbot eke eset ẹkewetde ẹban̄a Jesus Christ mîwakke, mme utọ uwetn̄kpọ oro ẹdu. Cornelius Tacitus, kpa ewetmbụk owo Rome eke akpa isua ikie oro ẹtịmde ẹkpono, ekewet ete ke Nero, andikara Rome ‘ama emen ubiomikpe edifọp Rome odori mme Christian ke idem,’ ndien ekem Tacitus ama anam an̄wan̄a ete: “Ẹda enyịn̄ oro [Christian] ẹto Christ, emi andikara oro, Pontius Pilate okowotde ke ini ukara Tiberius.” Suetonius ye Pliny Ekpri, kpa mme ewetn̄wed mbon Rome en̄wen eke ini oro, ẹma ẹtịn̄ n̄ko ẹban̄a Christ. Adianade do, Flavius Josephus, ewetmbụk owo Jew eke akpa isua ikie, ama ewet ke n̄wed oro, Antiquities of the Jews aban̄a n̄kpa Christian oro ekedide owo mbet, kpa James. Josephus ọkọdọhọ ke edinam an̄wan̄a ete ke James ekedi “eyeneka Jesus, emi ẹkekotde Christ.”
10 The New Encyclopædia Britannica ke ntem osịm ubiere ete: “Nsio nsio mbụk ẹmi ẹsọn̄ọ nte ke idem mme andibiọn̄ọ Ido Ukpono Christ ke ini eset akananam iyịkke mbụk aban̄ade Jesus, emi ẹkedifan̄ade ke akpa ini ye ke isọn̄ ntak oro mîkemke ke utịt utịt ọyọhọ isua ikie-18, ikie-19, ye ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ọyọhọ isua ikie-20.”
Anie ke Jesus Ekenen̄ede Edi?
11. (a) Ke edide akpan n̄kpọ, nso idi n̄kukụre ebiet oro ẹnyenede mbụk oro aban̄ade Jesus? (b) Nso mbụme ke mme anditiene Jesus ẹkebụp ẹban̄a enyeemi enye edide?
11 Nte ededi, ke edide akpan n̄kpọ, mme anditiene enye eke akpa isua ikie ẹkewet kpukpru se ẹdiọn̄ọde ẹban̄a Jesus idahaemi. Ẹma ẹtịm mme ntọt mmọ ẹnịm ke mme Gospel—kpa mme n̄wed Bible oro mme apostle esie iba, Matthew ye John, ye mbet esie iba, Mark ye Luke ẹkewetde. Nso ke mbụk mme owo ẹmi ẹyarade ẹban̄a enyeemi Jesus edide? Anie ke enye ekenen̄ede edi? Mme nsan̄a Jesus eke akpa isua ikie ẹma ẹkere ẹban̄a mbụme oro. Ke ini mmọ ẹkekụtde nte Jesus ke utịbe utịbe usụn̄ adade nsuannọ anam akwa oyobio ke inyan̄ odobo, mmọ ke n̄kpaidem ẹma ẹyịk ẹte: “Anie nan̄a edi emi?” Ke idaha en̄wen ke edem edem, Jesus ama obụp mme apostle esie ete: “Mbufo ẹdọhọ ẹte Ami ndi anie?”—Mark 4:41; Matthew 16:15.
12. Nnyịn isan̄a didie ifiọk ite ke Jesus idịghe Abasi?
12 Edieke ẹkpebụpde fi mbụme oro, didie ke afo ọkpọbọrọ? Anie ke Jesus ekenen̄ede edi? Ke akpanikọ, ekese owo ke Christendom ẹkpedọhọ ẹte ke enye ekedi Ata Ọkpọsọn̄ Abasi ke mbiet owo, Abasi enyenede idem eke owo. Edi, mme ọkpọkpọ nsan̄a Jesus akananam inịmke ke akpanikọ ite ke enye ekedi Abasi. Apostle Peter okokot enye “Christ, Eyen Abasi uwem.” (Matthew 16:16) Ndien yom nte afo ediyoyom, tutu amama afo udukotke nte ke Jesus ama ọdọhọ ke idi Abasi. Utu ke oro, enye ọkọdọhọ mme Jew ete ke imọ idi “Eyen Abasi,” idịghe Abasi.—John 10:36.
13. Didie ke Jesus okokpụhọde ye kpukpru owo eken?
13 Ke ini Jesus akasan̄ade ke inyan̄ oro oyobio okofụmede, akpanikọ oro nte ke enye ikedịghe owo emi ebietde mme owo eken ama otụk mme mbet ke esịt. (John 6:18-21) Enye ekedi ata san̄asan̄a owo. Emi ekedi koro enye ke mbemiso ama ododu uwem nte owo eke spirit ye Abasi ke heaven, ih, nte angel, ẹnamde ẹdiọn̄ọ ke Bible nte archangel. (1 Thessalonica 4:16; Jude 9) Abasi ama obobot enye mbemiso Enye okobotde kpukpru n̄kpọ eken. (Colossae 1:15) Ntem, ke anana-ibat isua, mbemiso ẹkebotde idem ekondo oro ẹkụtde ke enyịn, Jesus ama enyene n̄kpet n̄kpet itie ebuana ke heaven ye Ete esie, Jehovah Abasi, kpa Akwa Andibot.—Mme N̄ke 8:22, 27-31; Ecclesiastes 12:1.
14. Didie ke Jesus akakabade edi owo?
14 Ekem, ke n̄kpọ nte tọsịn isua iba ẹmi ẹkebede, Abasi osio uwem Eyen esie edisịn ke idịbi an̄wan. Enye ke ntre ama edidi eyen Abasi oro edide owo, amanade ke ndammana ido ebe ke n̄wan. (Galatia 4:4) Ke adan̄aemi Jesus ọkọkọride ke idịbi eka esie, Mary, ndien ke ukperedem ke ini enye ọkọkọride okpon nte ekpri eyeneren, enye ekeberi edem ke idem mbon oro Abasi ekemekde ndidi ete ye eka esie eke isọn̄. Ke akpatre Jesus ama osịm idaha akwa erenowo, ndien nte an̄wan̄ade ẹma ẹnọ enye ukeme nditi kpukpru n̄kpọ mban̄a akpa ebuana esie ye Abasi ke heaven. Emi akada itie ‘ke ini enyọn̄ ekebederede ọnọ Enye’ ke ini baptism esie.—Matthew 3:16; John 8:23; 17:5.
15. Nnyịn isan̄a didie ifiọk ite ke Jesus ekedi ọyọhọ ọyọhọ owo ke ini enye okodude ke isọn̄?
15 Ke akpanikọ, Jesus ekedi anana-mbiet owo. Edi kpa ye oro, enye ekedi owo, ukem ye Adam, emi Abasi ke akpa okobotde onyụn̄ onịmde ke in̄wan̄ Eden. Apostle Paul ama anam an̄wan̄a ete: “Adam, akpa owo, akabade edi ukpọn̄ emi odude uwem; akpatre Adam edi spirit emi ọnọde uwem.” Ẹkot Jesus “akpatre Adam” koro, ukem nte akpa Adam, Jesus ekedi mfọnmma owo. Edi ke ini Jesus ama akakpa, ẹma ẹnam enye eset ndien afiak akadiana ye Ete esie ke heaven nte owo eke spirit.—1 Corinth 15:45.
Mfọnn̄kan Usụn̄ Ndikpep N̄kpọ Mban̄a Abasi
16. (a) Nso ikanam itie ebuana ye Jesus edi akwa ifet ntre? (b) Ntak ẹkpedọhọde ke owo ndikụt Jesus ekedi ukem nte ndikụt Abasi?
16 Tuak da esisịt kere ban̄a utịbe utịbe ifet oro ndusụk owo ẹkenyenede nte mme ọkpọkpọ nsan̄a Jesus ke ini enye okodude ke isọn̄! Kere ban̄a nte akpan̄de utọn̄ onyụn̄ enemede nneme, esede idem onyụn̄ anamde utom ye Enyeemi akabiatde iso-ọfọn ediwak biliọn isua nte n̄kpet n̄kpet nsan̄a Jehovah Abasi ke heaven! Nte eyen oro anamde akpanikọ, Jesus ama ekpebe Ete esie eke heaven ke kpukpru se enye akanamde. Ke akpanikọ, enye ama ekpebe Ete esie ke ata mfọnmma usụn̄ tutu eyedi se enye ekekemede ndidọhọ mme apostle esie ibio ini mbemiso ẹwotde enye ete: “Owo eke okokụtde Mi okokụt Ete.” (John 14:9, 10) Ih, ke kpukpru idaha oro enye okosobode mi ke isọn̄, Jesus akanam n̄kpọ ukem nte Ete esie, Ata Ọkpọsọn̄ Abasi, akpakanamde edieke Enye okpodude mi. Ntem, ke ini nnyịn ikpepde n̄kpọ iban̄a uwem ye utom Jesus Christ, nnyịn, ke nditịm ntịn̄, ikam ikpep iban̄a orụk owo emi Abasi edide.
17. Nso eti uduak ke udịm udịm ibuotikọ Enyọn̄-Ukpeme oro “Uwem ye Utom Jesus” ọkọyọhọ?
17 Ntre, udịm udịm ibuotikọ oro “Uwem ye Utom Jesus,” emi akasan̄ade ke adiana ke adiana ke mme nsiondi Enyọn̄-Ukpeme ọtọn̄ọde ke October 1985 tutu osịm June 1991, itịn̄ke n̄kpọ kpọt iban̄a owo oro Jesus, edi ọnọ akwa ukpep n̄ko aban̄a Ete esie eke heaven, Jehovah Abasi. Ke akpa ikpehe esie iba ẹma ẹkebe, asan̄autom asiakusụn̄ kiet ama ewet Watch Tower Society ke ndiwụt esịtekọm, ọdọhọde ete: “Ewe mfọnn̄kan usụn̄ odu ndisan̄a n̄kpere Ete akan ndidiọn̄ọ Eyen ọfọn akan!” Oro edi akpanikọ didie ntem! Ima ima ukpeme emi Ete ekpemede mme owo ye ntatubọk esie edi se ẹkụtde ke uwem Eyen.
18. Anie edi Andikọtọn̄ọ etop Obio Ubọn̄, ndien didie ke Jesus okowụt emi?
18 Ima oro Jesus amade Ete esie, nte ayararede oto ọyọhọ nsụkibuot oro enye osụkde ọnọ uduak Ete esie, ke akpanikọ edi ediye n̄kpọ ndikụt. Jesus ọkọdọhọ mme Jew oro ẹkeyomde ndiwot enye ete, “Nnamke n̄kpọ oto Idemmi, edi kpa nte Ete ekekpepde Mi, kpa ntre ke ntetịn̄.” (John 8:28) Ntre, ndien, Jesus ikedịghe anditọn̄ọ etop Obio Ubọn̄ oro enye ọkọkwọrọde. Jehovah Abasi ọkọtọn̄ọ! Ndien Jesus ama esinọ Ete esie itoro ndien ndien. Enye ọkọdọhọ ete, “Ami [n̄ke]tịn̄ke n̄kpọ ke uyo Idemmi; edi Ete emi ọkọdọn̄de Mi ke Idemesie ọkọnọ Mi item aban̄a se n̄kpọdọhọde ye se n̄kpetịn̄de. . . . Mmọdo mme n̄kpọ eke ntịn̄de, ntịn̄ kpa nte Ete ọkọnọde Mi uyo.”—John 12:49, 50.
19. (a) Didie ke nnyịn ifiọk ite ke Jesus ọkọnọ ukpep ke usụn̄ oro Jehovah esinọde? (b) Ntak emi Jesus ekedide akakan owo oro akanam odude uwem-e?
19 Edi, Jesus n̄kukụre iketịn̄ke m̀mê ndikpep se Ete esie ọkọdọhọde enye. Enye ama anam se ikande oro. Enye eketịn̄ m̀mê ekekpep ke usụn̄ oro Ete ekpetịn̄de m̀mê ekpekpepde. Akande oro, ke kpukpru edinam ye ebuana esie, enye okodu uwem onyụn̄ anam n̄kpọ ukem nte Ete okpodude uwem onyụn̄ anamde n̄kpọ ke ukem idaha oro. Jesus ama anam an̄wan̄a ete, “Eyen ikemeke ndinam baba n̄kpọ kiet ke Idemesie, ke mîbọhọke se okụtde nte Ete anamde; koro n̄kpọ ekededi eke Ete anamde, kpa oro n̄ko ke Eyen onyụn̄ etiene anam [“ke ukem usụn̄ oro,” NW].” (John 5:19) Ke kpukpru usụn̄, Jesus ekedi mfọnmma owo oro ebietde Ete esie, kpa Jehovah Abasi. Ntre idịghe n̄kpọ n̄kpaidem nte ke Jesus ikedịghe akakan owo oro akanam odude uwem! Ke akpanikọ, ndien, edi ata akpan n̄kpọ ete nnyịn inen̄ede ikere iban̄a ata akpan owo emi!
Ẹkụt Ima Abasi ke Idem Jesus
20. Apostle John akasan̄a didie ọfiọk ete ke “Abasi edi ima”?
20 Nso akpan akpan ke nnyịn ikpep ke ndinam ọyọhọ ọyọhọ ndụn̄ọde, ukpepn̄kpọ ntịn̄enyịn mban̄a uwem ye utom Jesus? Ọfọn, apostle John ama onyịme ete ke “baba owo kiet ikwe Abasi.” (John 1:18) Kpa ye oro, John ama ewet ye ọyọhọ mbuọtidem ke 1 John 4:8 ete: “Abasi edi ima.” John ama ekeme nditịn̄ emi koro enye ọkọfiọkde ima Abasi oto se enye okokụtde ke Jesus.
21. Nso n̄kpọ oro aban̄ade Jesus akanam enye edi akakan owo oro akanam odude uwem?
21 Ukem nte Ete, Jesus ama enyene esịtmbọm, ọfọn ido, osụhọde idem, onyụn̄ edi se ẹkemede ndisan̄a n̄kpere. Mbon mmemidem ye mbon oro ẹfịkde ẹma ẹsinyene ifụre ndidu ye enye, ntre ke ekedi ye kpukpru orụk owo—irenowo, iban, nditọn̄wọn̄, mbon inyene, ubuene, mme okopodudu, ye ndiọi owo oro ẹkediọn̄ọde n̄ko. Ke akpanikọ, ekenen̄ede edi anana-mbiet uwụtn̄kpọ ima Jesus, ke ndikpebe Ete esie, akanam enye edi akakan owo oro akanam odude uwem. Idem andikara oro, Napoléon Bonaparte edi se ẹtọtde nte ọkọdọhọde ete: “Alexander, Caesar, Charlemagne, ye ami ke idemmi ima ibọp obio ukara, ke nso ntak ke nnyịn ikanam ikpọ utom nnyịn? Ke odudu. Jesus Christ kpọt ọkọbọp obio ubọn̄ esie ke ima, ndien ke usen mfịn emi ediwak miliọn owo ẹmekpan̄a kaban̄a enye.”
22. Nso ikedi isio isio n̄kpọ iban̄a mme ukpepn̄kpọ Jesus?
22 Mme ukpepn̄kpọ Jesus ẹma ẹkpụhọde ata akamba akamba. Jesus ama akpak ete, “Ẹkûn̄wana ye anamidiọk: edi owo ama oyịbi fi ke mfụk nnasia, kabade mfụk eken nọ enye.” “Ẹma mme asua mbufo, ẹnyụn̄ ẹbọn̄ akam ẹyom ufọn mmọ eke ẹnamde mbufo isịnenyịn.” ‘Nam n̄kpọ ye mbon en̄wen ukem nte afo okpoyomde mmọ ẹnam ye afo.’ (Matthew 5:39, 44; 7:12) Didie ke ererimbot ekpedi isio isio ntem edieke kpukpru owo ẹkpedade nti ukpepn̄kpọ ẹmi ẹsịn ke edinam!
23. Nso ke Jesus akanam man otụk esịt onyụn̄ onụk mme owo ndinam se ifọnde?
23 Mme n̄ke, m̀mê mme uwụtn̄kpọ Jesus ẹma ẹsitụk owo esịt, onụkde mme owo ndinam se ifọnde nnyụn̄ mfep se idiọkde. Afo emekeme nditi mbụk esie oro ẹtịmde ẹdiọn̄ọ emi aban̄ade owo Samaria oro ẹkesịnde ke ndek, emi akan̄wamde owo orụk en̄wen oro akadade unan, ke ini mbon orụk esie ẹmi ẹkedọhọde nte idide mbon ido ukpono mîkan̄wamke. M̀mê n̄ke aban̄ade ete enyenede esịtmbọm, oro efende ndudue ye idiọk eyeneren esie. Ndien nso kaban̄a enyeoro aban̄ade edidem emi ekefende ọnọ ofụn emi akamade isọn miliọn denarius 60, edi ofụn emi ọwọn̄ọde okomụm ekemmọ ofụn emi mîkekemeke ndikpe isọn denarius 100 kpọt onyụn̄ anam ẹsịn ke ufọk-n̄kpọkọbi? Ye mmemmem uwụtn̄kpọ, Jesus ama anam mme edinam ibụk ye idiọkitọn̄ edi se ẹsuade onyụn̄ anam utom ima ye mbọm edi se itịmde iye!—Matthew 18:23-35; Luke 10:30-37; 15:11-32.
24. Ntak emi nnyịn ye unana mfan̄a ikemede ndidọhọ ke Jesus ekedi akakan owo oro akanam odude uwem-e?
24 Nte ededi, se ikenen̄erede idụri mme owo idian Jesus inyụn̄ ikara mmọ ndinam se ifọnde ekedi nte ke uwem esie ama asan̄a mfọn mfọn ye se enye ekekpepde. Enye ama anam se enye ekekpepde. Enye ke ime ama esiyọ ndudue mbon en̄wen. Ke ini mme mbet esie ẹkefan̄ade ẹban̄a enyeemi ekedide andikpon n̄kan, enye ke mfọnido ama enen̄ede mmọ utu ke ndusua nnọ mmọ nsọn̄ido nsọn̄ido. Enye ke nsụhọdeidem ama anam se mmọ ẹyomde, idem eyetde mmọ ukot. (Mark 9:30-37; 10:35-45; Luke 22:24-27; John 13:5) Ke akpatre, enye ke unyịmesịt ama akpa ubiak ubiak n̄kpa, idịghe ke ibuot mmọ kpọt, edi ke ibuot ofụri ubonowo! Ye unana mfan̄a, Jesus ekedi akakan owo oro akanam odude uwem.
Didie ke Afo Ọkpọbọrọ?
◻ Nso uyarade idu nte ke Jesus ekedi ata owo ke mbụk?
◻ Nnyịn isan̄a didie ifiọk ite ke Jesus ekedi owo, edi didie ke enye okokpụhọde ye kpukpru owo eken?
◻ Ntak emi edidụn̄ọde uwem Jesus edide mfọnn̄kan usụn̄ ndikpep n̄kpọ mban̄a Abasi?
◻ Nso ke nnyịn ikeme ndikpep mban̄a ima Abasi ke ndikpep n̄kpọ mban̄a Jesus?
[Ndise ke page 10]
Mme apostle Jesus ke n̄kpaidem ẹma ẹyịk ẹte: “Anie nan̄a edi emi?”