Ndinọ Ekemmọ Mme Christian Okụk ke Ebuọt

PEDRO ye Carlos ẹkedi nti ufan.a Mmọ ẹkedi ekemmọ mme Christian, ndien ubon mmọ kiet kiet ẹma ẹsidara ima ima ebuana ye kiet eken. Ntre ke ini Carlos okoyomde ndusụk okụk ndisịn ke mbubehe esie, Pedro ikemen̄eke ndibuọt enye. “Sia nnyịn ikedide nti ufan,” Pedro anam an̄wan̄a, “ami n̄kafịnake idem.”

Ọfiọn̄ iba kpọt ke ukperedem, nte ededi, mbubehe Carlos ama ọduọ ndien edifiak n̄kpe okụk ama etre. Ke n̄kpaidem Pedro ama okop nte ke Carlos akada n̄wakn̄kan ibat okụk oro enye ọkọbuọtde ndifiak n̄kpe isọn oro mîdịghe isọn mbubehe onyụn̄ ada odu ọkpọmiọk ọkpọmiọk usụn̄uwem. Owo ikebiereke n̄kpọ emi ke usụn̄ oro oyụhọde Pedro idem ke edika ke idemesie ye ediwet leta ke isua kiet ama ekebe. Ke ntak edikpu, Pedro ama aka ebịne ukara onyụn̄ anam ẹmụm Carlos—ufan ye eyenete Christian esie—ẹtop ẹsịn ke ufọk-n̄kpọkọbi.b Nte emi ekedi nnennen n̄kpọ ndinam? Nnyịn iyekụt.

Mfan̄a ye ntuaha ke ntak ebuọt okụk esiwak ndidi ntak mbiara itieufan ke ufọt mme owo ke ofụri ererimbot. Ndusụk ini enye ekeme ndidi ntak utọk ke otu ekemmọ mme Christian. Ke ediwak idụt edibọ ban̄k ebuọt okụk edi ọkpọsọn̄ n̄kpọ, ntre edi ọsọ n̄kpọ ọnọ mme owo ẹdude ke unana okụk ndika mbịne mme ufan ye mme iman. Mfụhọ mfụhọ ifiọk n̄kpọntịbe Pedro ye Carlos, nte ededi, anam an̄wan̄a nte ke ibọhọke andibọ ebuọt ye andinọ ebuọt ẹtiene mme edumbet Bible ye ntịn̄enyịn, n̄kpọsọn̄ mfịna ẹkeme ndidaha nda. Nso, ndien, idi nnennen usụn̄ unam n̄kpọ mban̄a eben̄e oro ekemmọ Christian esịnde oyom ebuọt okụk?

Ndibat Se Iditakde ke Ndibọ Ebuọt

Bible akpan edibọ ebuọt oro mîdịghe se ẹyomde. Apostle Paul akpak ete: “Ẹkûkama owo isọn ebe ndima kiet eken.” (Rome 13:8) Ntre mbemiso odụkde isọn, bat se iditakde ndinam ntre. (Men Luke 14:28 domo.) Nte ufọn ndibuọt okụk enen̄ede odu? Nte enye edi n̄kpọ ndida mbọk uwem fo man otodo ese aban̄a ubon fo? (1 Timothy 5:8) Mîdịghe nte ndusụk udomo idiọkitọn̄ abuana—iso-ọfọn udọn̄ edidu ọkpọmiọk ọkpọmiọk uwem efen efen?—1 Tmothy 6:9, 10.

Akpan n̄kpọ efen edi m̀mê ndikama isọn eyenyịk fi ndinam utom ke ediwak hour ndien iso-ọfọn ofụmide mme mbonoesop ye an̄wautom. N̄ko, nte afo eyenen̄ede ama ndisịn okụk owo en̄wen ke itiendịk? Nso edieke mbubehe m̀mê se anamde okpude? Ti ete, “idiọkowo ọbọbuọt, ndien isioho.”—Psalm 37:21.

‘Nditịn̄ Akpanikọ’ Nnọ Mme Andinọ Ebuọt

Ke ama ekekere aban̄a mme utọ n̄kpọ ntre, afo emekeme ndisụk n̄kere nte ke edi se idotde ndibọ ebuọt mbubehe. Edieke owo mîkemeke ndibọ ke ido ukara, iwọrọke ite ke akwan̄a ndika mbịne ekemmọ Christian, koro edi ọsọ n̄kpọ ndika mbịne mme ufan ke ini unana, nte Jesus okowụtde ke Luke 11:5. Edi owo ekpenyene ndiyak n̄kpọ atak man “etịn̄ akpanikọ.” (Ephesians 4:25) Nam kpukpru akpanikọ ẹbuanade ẹn̄wan̄a ke edinam akpanikọ—esịnede mme n̄kpọndịk, idem mmọ oro ẹtiede nte ẹdu nsannsan. Ndien kûyat esịt edieke owo oro oyomde ndinọ fi ebuọt obụpde ediwak ọkpọkpọ mbụme man otodo enye ekeme nditịm mfiọk nte ke imenyene nnennen idaha.c

Nte ekpedi editịn̄ akpanikọ edieke ẹbuọtde okụk ke ntak kiet ndien ekem ẹda enye ẹnam n̄kpọ efen? Idịghe. Owo Latin-America kiet oro anamde utom ke ban̄k anam an̄wan̄a ete: “Ban̄k eyeda okụk fo oro odude ke ban̄k enyene, ndien edieke afo mûkpehe isọn fo uma usọp usọp, mmọ ẹyebọ esop odudu man ẹda mme inyene fo.” Edieke ẹkebuọtde okụk ke ntak nte ke enye eyekọri udori mbubehe, ndida enye nnam n̄kpọ efen nte ededi ọbọ andinọ ebuọt oro nsọn̄ọ esie nte ke ẹyefiak ekpe ebuọt oro. Edi akpanikọ, ekeme ndidi afo udufeheke ufen ibet ke ini ọbuọtde ekemmọ Christian okụk. Nte ededi, “owo eke ọbuọtde onyụn̄ edi ofụn owo eke ọnọde,” ndien afo emenyene mbiomo ndinam akpanikọ ye enye.—Mme N̄ke 22:7.

Ndibuan Mfọnmma Ibet ke Mbubehe

Jesus ọkọdọhọ ete: “Ntre sededi mbufo ẹyomde owo ẹnam ye mbufo, ẹnam kpa ntre ye mmọ.” (Matthew 7:12) Edi akpan n̄kpọ didie ntem ete mbet emi akara ke ini nnyịn inamde mbubehe ye ekemmọ andinịm ke akpanikọ! Ke uwụtn̄kpọ, didie ke afo akpanam n̄kpọ edieke eyenete esịnde eben̄e fo kaban̄a ebuọt? Ndi afo ekpekere ete ke enye abiat itieufan mbufo? Mîdịghe nte afo okpokpono unen esie ndisịn eben̄e fo, ọfiọkde ete ke enye ekeme ndiyom okụk esie mîdịghe ke ekeme ndibat mme n̄kpọndịk oro ẹdude nte edide akpan n̄kpọ akan nte afo abatde? Enye ke edinam akpanikọ ekeme ndibụp aban̄a ukeme fo ndikama okụk oro uforo uforo. Ke utọ idaha ntre, enye ndisịn ekeme ndidi se iwụtde ọniọn̄ ye ima.—Mme N̄ke 27:6.

Edieke ufan ke ntre onyịmede ndibuọt fi okụk, ẹkpenyene ndisịn kpukpru n̄kpọ ke n̄wed, esịnede ibat okụk oro ẹkebuọtde, mme inyene oro ẹdide n̄kpọ ubiọn̄ ẹnọ ebuọt oro, ye nte ẹdifiakde ikpe ye ini oro ẹdikpede. Ke ndusụk idaha akam edi se iwụtde eti ibuot ndinam lọya ọfiọk aban̄a m̀mê okot onyụn̄ onịm n̄wed kiet ye ukara. Ke idaha ekededi, ndondo oro ẹsịnde ubọk ke n̄wed, “yak ikọ mbufo edi Edi ntre, ye, Idịghe ntre.” (Matthew 5:37) Kûbiat eti uduak ufan fo ke ndikpu ndida mbiomo fo ye enye nte akpan n̄kpọ ukem nte akpadade ye ban̄k.

Mme Ọnọ Ebuọt Oro Ẹwụtde Ukpeme

Nso edieke ẹdide ẹbịne fi kaban̄a ebuọt? Ekese edikọn̄ọ ke mme idaha oro ẹbuanade. Ke uwụtn̄kpọ, eyenete Christian ekeme, ebede ke mfịna oro mîtoho enye, ndiduọ ndụk nditaha okụk. Edieke afo enyenede ukeme ndinam ntre, ima Christian eyenụk fi ‘ndinọ enye se inanade enye ke obụkidem.’—James 2:15, 16.

Okpowụt unana ima didie ntem ndida ndiọkiso eyenete oro nnam ufọn nnọ idem ke ndibọ enye udori ke utọ idaha ntre! Jesus akakpak ete: “Ẹma mme asua mbufo, ẹnyụn̄ ẹnam ufọn ẹnọ mmọ, ẹnyụn̄ ẹbuọt [“ẹnyụn̄ ẹbuọt ye unana udori,” NW], ẹkûdori enyịn ndifiak mbọ.”—Luke 6:35; men Leviticus 25:35-38 domo.

Nso, ndien, edieke ẹdọhọde fi n̄kukụre ẹte esịn okụk ke unam mbubehe m̀mê etie ubiọn̄ ke ebuọt okụk? Ke ofụri ofụri, ẹsida mme n̄kpọ ntre nte uda okụk nnam mbubehe. Bible nte an̄wan̄ade akpak ete ẹwụt ukpeme, ọdọhọde ete: “Kûdu ke otu mme amia ubọk, kûnyụn̄ udu ke otu mmọ eke ẹtiede ubiọn̄.”—Mme N̄ke 22:26.

Ke edide ntre, ana afo ke akpa ebiere m̀mê afo emenen̄ede ekeme ndinam mbubehe oro. Ndi enye eyenam nditaha okụk osịm fi edieke mbubehe oro ọduọde m̀mê edieke andibọ ebuọt oro mîkemeke ndikpe ebuọt oro ke ini? Edieke edide afo emekeme ndinọ ebuọt oro ndien ke anade ẹdia udori, afo n̄ko emenyene unen nditiene mbuana ke ndibọ udori oro ekemde ye okụk fo. (Men Luke 19:22, 23 domo.) Mme N̄ke 14:15 odụri owo utọn̄ ete: “Ọkọi ese kpukpru ikọ ke akpanikọ: edi ọniọn̄ otịm ese ikpatisan̄ esiemmọ.” Ndusụk mbon mbubehe oro ẹsinamde n̄kpọ ọniọn̄ ọniọn̄ ẹsinam n̄kpọ ye unana ukpeme ke ini ẹnamde mbubehe ye ekemmọ Christian. Etabi ukpe akwa udori ama anam ndusụk owo ẹnam mme ibụmede ibụmede mbubehe emi mmọ ẹkeduọkde okụk mmọ ye itie ebuana mmọ ye ekemmọ mme Christian.

Nte enemde, mbon ban̄k ẹsiwak ndikere mban̄a n̄kpọ ita ke ndidụn̄ọde nte ebuọt ekemede ndikama n̄kpọndịk: (1) edu owo emi oyomde ebuọt mi, (2) ukeme esie ndifiak n̄kpe, ye (3) idaha akarade mbubehe esie. Nte ikpowụtke “eti ibuot ye ọniọn̄” ndikere mme n̄kpọ ke ukem usụn̄ oro ke ini ekerede aban̄a edinọ owo okụk oro akanamde utom ọkpọsọn̄ ndinyene ke ebuọt?—Mme N̄ke 3:21.

Ke uwụtn̄kpọ, nso etop ke eyenete emi oyomde okụk mi enyene? Nte ẹdiọn̄ọ enye nte enyeoro anamde akpanikọ onyụn̄ edide se ẹberide edem m̀mê etie ibụmede ibụmede onyụn̄ anana iwụk? (Men 1 Timothy 3:7 domo.) Edieke oyomde nditat mbubehe esie, nte enye ama akama enye uforo uforo tutu osịm emi? (Luke 16:10) Edieke mîkakamake, ndinọ enye un̄wam ke ndikama okụk esie ekeme ndinọ ufọn n̄kan nte ini akade akan edinọ enye okụk oro ekemede ndikama ke idiọk usụn̄.

N̄kpọ efen ekpedi ukeme eyenete oro ndifiak n̄kpe. Okụk ifan̄ ke enye esinyene? Mme isọn ewe ke enye akama? Edi se iwụtde eti ibuot ete enye etịn̄ akpanikọ ọnọ fi. Nte ededi, ana ima Christian osụk akara. Ke uwụtn̄kpọ, afo emekeme ndiyom nditie ubiọn̄ ke ebuọt okụk ye mme inyene eyenete oro ẹkemede ndinyam. Ibet Moses ama ọbiọn̄ọ edimụm n̄kpọ udu uwem owo m̀mê akpan inyene esie n̄kama man ẹtie ubiọn̄ ke ebuọt okụk. (Deuteronomy 24:6, 10-12) Ntre, eyenete kiet otode South America emi edide anam mbubehe ọdọhọ ke imọ idibuọt okụk oro edide n̄kukụre mbahade iba ye n̄kpọ eyenete oro ẹkemede ndinyam. Enye anam an̄wan̄a ete, “Ndien ami ndaha mme n̄kpọutom esie m̀mê ufọk esie nte n̄kpọ oro ẹkemede ndinyam. Ami ke akpanikọ n̄kpekemeke ndinyịk eyenete mi nsio ke ufọk esie man n̄kpafiak mbọ okụk mi.”

Ke akpatre, afo ekpenyene ndikere mban̄a ata ata idem n̄kpọ aban̄ade mme idaha mbubehe ke ebiet emi afo odụn̄de. Nnyịn idu uwem ke mme “ukperedem ini,” emi mme owo ẹdide “mme ama inyene [“okụk,” NW], . . . mme ada owo nnọ mme asua.” (2 Timothy 3:1-4) Ke adan̄aemi ufan ye eyenete fo ẹkemede ndinam akpanikọ, ekeme ndidi mme nsan̄autom, nditọutom, ye mbon udep idinamke. Nte Christian, enye ikemeke ndiwọn̄ọde mbịne unọ ubọkedem ye usu nsu—kpa usụn̄ oro mme andimia mbuba ye enye ẹkemede ndikama kaban̄a ufọn idemmọ. N̄kpọ efen oro anade ẹkere ẹban̄a n̄ko edi nditaha “ini ye unọmọ.” (Ecclesiastes 9:11) Ekọmurua n̄kpọura ekeme ndiduọ inikiet inikiet. Ekọmurua okụk ndiduọ ekeme ndibiat mbubehe mîdịghe anam ekọmurua ebuọt fo osụhọde. Inọ, mbabuat n̄kpọntịbe, ubiat inyene, ye afanikọn̄ ẹdi n̄ko ata idem n̄kpọ ọnọ mbubehe oro mîkamake inemesịt. Afo ekpenyene ndikere mban̄a kpukpru ikpehe ẹmi ke anamde ubiere fo.

Edikpu

Ndusụk ini, kpa ye kpukpru ntịn̄enyịn, Christian isisụk ikemeke ndikpe ebuọt esie. Mfọnmma Ibet ekpenyene ndinụk enye ndinyene nneme kpukpru ini ye enyeoro enye akamade isọn. Ndusụk ekeme ndidi esisịt ke enye ekeme ndikpe ke ini kiet. Edi, Christian ikpenyeneke ndikere nte ke ndiwawak okụk n̄kpe osio enye ke ndinam ata n̄waidem ndibiom mme mbiomo esie. (Psalm 15:4) Enyeoro ẹkamade isọn emi edide Christian n̄ko enyene mbiomo ndiwụt ima. Edieke enye ekerede ete ke ẹnam n̄kpọ ye imọ ke utụk, enye ekeme ndida item oro odude ke Matthew 18:15-17 nsịn ke edinam.

Owo isịnke udọn̄ inọ edibuan ukara ererimbot, nte Pedro akanamde ke idaha oro ẹkesiakde ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ. Apostle Paul ọdọhọ ete: “Nte owo mbufo ekededi, emi enyenede ikọ ye eyenete esie, edidede aka ikpe ye enye ke iso owo eke mînenke ido, ikaha ke iso ikọt Abasi? . . . M̀mê ọwọrọ ete enyene-ibuot owo idụhe ke otu mbufo, emi ekemede ndibiere ikọ ke otu nditọete esie? Edi eyenete enyene ndikot eyenete ikpe, onyụn̄ ada enye aka ke iso mmọemi mînịmke ke akpanikọ. Ke akpanikọ idiọkn̄kpọ ama akan mbufo ama, emi mbufo ẹkotde kiet eken ikpe. Nsinam mbufo mîkam ibọhọ utụk ibiom? Nsinam mbufo mîyakke ẹbọ mbufo n̄kpọ ke n̄kanubọk?”—1 Corinth 6:1-7.

Ekeme ndidu mme idaha—utọ nte enyeoro abuanade nsan̄a oro mînịmke ke akpanikọ, ọnọ n̄kpọutom edide owo ererimbot, m̀mê n̄kpọ abuanade insurance—oro etiede nte ke oyom ẹbiere ke esopikpe m̀mê ebe ke mme isụn̄utom ukara. Edi ke n̄wakn̄kan idaha, Christian akpakam onyịme okụk atak akan ndinam esop adia esuene oro edida eyenete n̄ka esopikpe ke ntak mîkpehe ebuọt edidade edi.

Ke n̄wakn̄kan idaha ẹsifep utọ ndiọi utịp oro. Didie? Mbemiso ọnọde m̀mê ọbọde eyenete ebuọt okụk, diọn̄ọ mme mfịna oro ẹkemede ndisụn̄ọ nto. Wụt ukpeme ye ọniọn̄. Ke akande kpukpru, “ẹnam kpukpru se ẹnamde,” esịnede unam mbubehe, “ke ima.”—1 Corinth 16:14.

[Mme Ikọ idakisọn̄]