“Ndisọn̄ọ Nda Nte Otuerọn̄ Kiet” Ke Chad
Nte ekemmọ mme Christian ke ofụri ererimbot, Mme Ntiense Jehovah ke Chad ẹsidara mme mbono eke isua ke isua oro ẹsidiomide kaban̄a n̄kọri mmọ ke n̄kan̄ eke spirit. Emi edi mbụk isan̄ uka udịm udịm akpan usen mbono ẹmi ẹkenịmde ke usụk usụk ikpehe anana-esụkmbehe, esịne-ufọt idụt mbon Africa emi.
Ke ntak anyan usụn̄ ye mfịna ukaisan̄, ẹsiwak ndinịm mme mbono ke Chad ke n̄kpri otu, ẹsibiere ini mbono ẹmi oto nte eyo etiede. Ọtọn̄ọde ke June osịm September, ukwọedịm esinam ukaisan̄ edi ọkpọsọn̄ n̄kpọ ndien ke ndusụk ebiet esidi se owo mîkemeke ndinam. Ẹsinịm akpan usen mbono ke ọkpọsọn̄ edịm ama eketre. Mme ini nduọkodudu utịtisua ẹsitịm ẹfọn ndinịm ikpọ mbono district. Ndien mbemiso edịm afiakde ọtọn̄ọ ke June, ẹsinenịm mme mbono circuit usen iba ẹkụre.
EKEDI ke ufiop ufiop ye uyat uyat uwemeyo Sunday. Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ke N’Djamena, kpa ibuot obio Chad, ama ọyọhọ ye owo 184. Kpa ye ufiop oro, mmọ ẹma ẹtịm ẹnọ n̄kpan̄utọn̄ ke akpan utịn̄ikọ oro, “Ndisọn̄ọ Nda ke Spirit Kiet.” Ke usenubọk oro mmọ ẹma ẹdara ndikụt owo ita ẹyararede uyakidem mmọ nnọ Jehovah Abasi ke mmọn̄ baptism. Emi ekedi akpa ke otu akpan usen mbono itiokiet oro esenyịn kiet oro asan̄ade-san̄a ye ami ikenyenede ifet ndinịm.
Mme Ntiense 267 ke Chad ẹma ẹtịm ẹdara ibuotikọ udịm udịm mbono oro, “Ndisọn̄ọ Nda Nte Otuerọn̄ Kiet.” Mmọ ẹdụn̄ oyom usụn̄ ọkpọn̄ ekemmọ mme Christian ke mme idụt en̄wen. Edi, mmọ ndibọ ukem udia eke spirit ndinyụn̄ ndi se ẹsede enyịn ke ukem usụn̄ oro emesịn udọn̄ ọnọ mmọ ndikaiso nnam utom ke edidianakiet ye nditọete mmọ ke ofụri ererimbot. Eti item ndutịm emi n̄ko ama ọsọn̄ọ mmọ idem ndisọn̄ọ nda mbiọn̄ọ n̄kari n̄kari odudu ererimbot Satan ye nnyen̄e ukọbọ m̀mê ubiọn̄ọ.
Ke N’Djamena
Ẹketọn̄ọ akpa esop Mme Ntiense Jehovah ke Chad ke N’Djamena ke 1964. Idahaemi enye enyene mme asuanetop eti mbụk Obio Ubọn̄ ẹwakde ẹbe 90. Ekedi n̄kpọ idatesịt ndimenede enyịn nse otuowo nnyụn̄ n̄kụt ediwak owo oro ẹnamde utom ke edinam akpanikọ toto ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ usen utom ke Chad. Eyenete eren kiet ọkọdọ iban ita ke ini enye ke akpa ekekpepde akpanikọ Bible. Enye ama ọsọsọp okụt ufọn edinam uwem esie ekekem ye mme idaha eke Bible. Enye ama ọdọ akpa an̄wan esie nte ibet onyịmede onyụn̄ adianade ọkpọn̄ mbon eken, kpa ye oro anamde ndutịm edise mmọ enyịn. Enye ama ana baptism ke 1973 ke onyụn̄ esịn ifịk ke utom toto ke ini oro.
Ebiowo kiet emi akabuanade ke ndutịm oro ama osobo ata ọkpọsọn̄ idomo mbuọtidem. Ke 1975 ukara ini oro ama ọsọn̄ọ ibet edibuana ke ndusụk edinam oro ẹkekọn̄ọde ke utuakibuot nnọ mme akpan̄kpa; ẹyewot owo ekededi emi etrede ndibuana. Ke ini eyenete oro ọkọsọn̄ọde ada mînyụn̄ ikan̄ke mbuọtidem esie, mbon ukara ẹma ẹtọn̄ọ ndiyom enye. Ukpụhọ ukara ke ọkpọsọn̄ ini oro kpọt akanyan̄a enye.
Ke Usụn̄ uka Pala
Ke ikụrede ke N’Djamena, isan̄ uka edem usụk n̄konịm mbono ition oro ẹkesụhọde ama ọtọn̄ọ. Nnyịn ima isiwak ndisan̄a usụn̄ oro mbemiso edi sụk ke ndaeyo. Idahaemi, ke utịt utịt September ke utịt ini ukwọedịm, kpukpru n̄kpọ ẹkedi awawa ẹnyụn̄ ẹsehe. Ekedi inem inem ini ndinam isan̄. Nnyịn ima ibe ediwak in̄wan̄ millet. Etuek oro ke nnyan ọkpọ oro ẹdade udịm udịm ke mbenusụn̄ ẹmesat kemi. Ibịghike ẹmọn̄ ẹkpen̄e mmọ, ẹn̄wan, ẹnyụn̄ ẹbon mmọ ke n̄kpri ufọk ubon ibokpot ẹmi ẹdade ntan ẹbọp oro ẹsuanade ẹyọhọ obio-in̄wan̄ oro. Millet edi akpan udia ọnọ ediwak mbon Chad. Ẹsitịm enye ke akamba urụn̄ ẹkamade eyenurụn̄ oro ẹsiwakde ndiniọn̄ n̄kan andikama enye. Ekem ẹyeyụt ndomuyo oro ke ufiop mmọn̄ ẹnyụn̄ ẹbot enye n̄kpri n̄kpri nte ẹkemede ndidia ke efere etịghi m̀mê mbansan̄.
Nnyịn ima ikụt ediwak in̄wan̄ mfriukịm nte isan̄ade ika ata edem usụk. Sia isọn̄ edide unaisọn̄ unaisọn̄ ke n̄kan̄ idụt emi, mme in̄wan̄ mfri ẹmi ẹtie nte ẹsịm utịt ikpaenyọn̄. Ibịghike ofụri ubon ẹmọn̄ ẹwọrọ ẹka in̄wan̄ nditet mfriukịm. Mfriukịm edi akpan mbun̄wụm oro osiode okụk ọnọ Chad, ẹketet ton 133,000 ke 1988. Etisịm utịt uwemeyo, nnyịn ke ikebe N̄kpọdiọhọ Mmọn̄ Léré. Mi idụt oro edi obot obot onyụn̄ eye etieti, akpan akpan ke utọ ini emi ke isua. Sia ikosịmde do ke nnennen ini, nnyịn ima ikeme ndidep iyak oro ẹmụmde ndisi ndisi ẹfran̄ ẹnyam ke mbenusụn̄. Emi ekedi udia oro enyeneufọk akpamade ndinọ.
N̄kpọ kiet oro anamde ukaisan̄ edi ata ọkpọsọn̄ n̄kpọ ke ini emi edi nte ke edieke edịm edepde ẹyebiọn̄ ekpat ke usụn̄ mbak moto edibe. Ntak-a? Mbak edibụrọde usụn̄. Ntre idem ama enyek nnyịn nte nnyịn ikokụtde enyọn̄ ke iso nnyịn inikiet inikiet akabarede obubịt nte mmọn̄n̄wed. Nnyịn ke akpanikọ ikamaha ndida ke edịm ke mbenusụn̄. Edi ke edide akpan n̄kpọ akan oro, nnyịn ikpaka akpan usen mbono efen ke idiọkini. Ye inemesịt, n̄kpon n̄kan ikpehe ukperedem edịm emi ikedepke ke usụn̄. Okposụkedi nnyịn ikenyenede ndibet esisịt ke ediwak itie ufiọkusụn̄, okoneyo oro nnyịn ke ifụre ye nsọn̄idem ima ikosịm Pala ke ebe ini, kpa obio emi n̄kpọ nte owo 32,000 ẹdụn̄de. Nso nneme ikodu ntem inọ nnyịn! Ekịm ikpaenyọn̄ ke edịm ama ekebiere ama ọnọ nnyịn utịbe utịbe ndise ntantaọfiọn̄ ye Milky Way, kpa uyai uyai ndise oro ediwak mme odụn̄ ikpọ obio akanam mîkwe. Emi ama anam nnyịn iti ntak emi nnyịn isọn̄ọde ida—ndikpono Akwa Andibot enyene-ndyọ ekondo emi.
N̄kpri esop iba ye otu kiet emi odude nsannsan ẹma ẹsop idem ke Pala. Nditọete ita edide n̄kparawa owo ẹma ẹsan̄a ke se ibede itiat 60 ẹdi mbono emi. Sia mme mbono ke n̄kan̄ edem usụk ẹdide n̄kpri n̄kpri n̄ko mbiowo mîwakke, ẹkemomụm ndusụk ikpehe edinam mbono emi ke N’Djamena ẹsịn ke ọkpọ umụmikọ ẹnyụn̄ ẹdifiak ẹbre. Emi ama anam ẹnyene ata eti ndutịm kpa ye edide ekpri ibat owo ẹkedụk. Nnyịn ima inem esịt ndinyene owo kiet anade baptism.
Ifịk Ifịk Otu ke Kélo
Ekem, ima inam ekpri isan̄ ika Kélo, ke ebiet emi owo 194 ẹkedude ẹnọ edinam ke Sunday. Ediwak ubon ye n̄kpri nditọ ẹma ẹsan̄a se ibede itiat 20 ndidụk. Owo iba oro ẹkeyakde idem ẹnọ obufa obufa ẹkenyene ndina baptism. Ke ini ndaeyo, baptism esiwak ndidi ọkpọsọn̄ n̄kpọ edieke owo mînịmke mbono ikpere inyan̄; ntem, ẹkenyene ndinịm ediwak owo baptism ke akamba akwa mmọn̄. Edi nnyịn ndidu do ke utịt ini ukwọedịm ama anam mme n̄kpọ ẹmem utom. Edi, ama oyom ẹwat se ibede itiat 12 ndisịm eti itie.
Kiet ke otu mbon baptism ekedi ekpri n̄kaiferi emi ẹkedomode mbuọtidem esie idiọk idiọk. Ubon mmọ ẹma ẹn̄wọn̄ọ ndimen enye nnọ eren kiet oro mîkenyeneke udọn̄ ndikpep Bible ke ndọ. Akande oro, eren emi ekemek ndinam ndọ nte ekemede ye mme ido ekpụk utu ke nte ibet ukara onyịmede. Sia eren emi ama okonyịme ndikpe akwa ekọmurua n̄kpọndọ, ubon eyenan̄wan emi ẹma ẹfịk enye etieti. Enye ekenyene idem ndiwọrọ n̄ka ebiet en̄wen ke ndusụk ini man efep mbọbọ ndọ oro n̄wed Abasi mînyịmeke, oro ubon esie ẹkeyomde. Enye ama ọsọn̄ọ ada ke kpukpru ẹmi onyụn̄ anam eti n̄kọri. Tọn̄ọ nte enye akana baptism, ubiọn̄ọ otode ubon esie ama etre. Nnyịn imọkọm Jehovah nte ke imenyene mme utọ anam-akpanikọ owo ntre ke otu nnyịn.
Nditọete mi ẹnyene mme ntak en̄wen ndiwụt esịtekọm nnọ Jehovah. Ndot ndot ekọn̄ mbio obio ama ọnọmọ Chad ndien ekem, ke 1984 ọkpọsọn̄ akan̄. Ebiowo n̄kann̄kụk kiet eti ete ini kiet ke ini akan̄ oro, imọ ima ise ikanade Ufọkmbono Obio Ubọn̄ inyụn̄ iyịk m̀mê owo ndomokiet ke otu mbon oro ẹkedude do eyesụk odu uwem ke ọfiọn̄ ifan̄ ke iso. Nte ededi, esop Jehovah ama ọnọ un̄wam ke udia, ọnọde un̄wam ke nnanenyịn mmọ. Ifịk ifịk utom oro mmọ ẹnamde idahaemi owụt esịtekọm oro mmọ ẹwụtde kaban̄a oro. Ọkpọsọn̄ udọn̄ usiakusụn̄ odu ke Kélo. Ke October 1989, se iwakde ikan mbahade kiet ke itie ita ke otu mme asuanetop Obio Ubọn̄ ẹma ẹdiomi mbubehe mmọ man ẹkpekeme ndibuana ke utom ukwọrọikọ ofụri-ini.
Ifiọk n̄kpọntịbe mmọ ke ini akan̄ oro ama ekpep mmọ nte ke ana mmọ n̄ko ẹwụt ntatubọk. Isua oko, ebiowo kiet ke esop ke mbuari ama ọduọ udọn̄ọ onyụn̄ akpa. Enye akakpa ọkpọn̄ nditọ usụkkiet, n̄kpri n̄kan ekedi sụk ọfiọn̄ ifan̄ ke emana. N̄wan esie ama osobo mfịghe otode ubon nditiene mbuana ke mme edinam utieikpo ẹmi ẹsịnede utuakibuot nnọ mme akpan̄kpa. Nditọete ẹma ẹnọ enye un̄wam oro ẹyomde, ntre enye ama ekeme ndikan ọkpọsọn̄ mfịghe oro. Ndien esop ama adiana kiet ndibọp ufọk nnọ enye ye n̄kpri nditọ oro, adianade ye edinọ un̄wam ke n̄kpọ eke obụk ke nsio nsio usụn̄. Emi ama osụn̄ọ ke ata eti ikọ ntiense ke obio oro, owụtde idara idara utịp Ido Ukpono Christ ndidu ke edinam.—Utom 20:35.
Koumra, Doba, ye Bongor
Itie mbehe nnyịn efen ekedi Koumra. Usụn̄ oro ẹkeduọkde n̄kwaitiat ama anam uwat itiat 180 emem utom akan. Ke usụn̄, nnyịn ima iwat ibe obio Moundou, kpa obio usiakifia kiet ye mme owo ẹwakde ẹbe tọsịn ikie. Owo 71 ẹkedụk mbono ke Koumra. Akparawa eyenete kiet oro akanam mîkaha ufọkn̄wed ama etịn̄ ikọ ke mbuot utịn̄ikọ. Enye ama anam an̄wan̄a nte ndutịm edikpep-ndikot-nnyụn̄-n̄wet oro ẹkekpepde ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ akan̄wamde imọ onyụn̄ ọnọde imọ uko oro ẹyomde. Enye idahaemi onịm ukpepn̄kpọ ke Bible ye owo inan̄ efen.
Ke akpan usen mbono okụrede ke Koumra, nnyịn ima inam isan̄ ifiak ika N’Djamena, ye itie mbehe nnyịn efen edide Doba kaban̄a ọyọhọ ition ke udịm udịm mbono nnyịn. Ukperedem edịm ama osịm ndusụk mbon oro ẹkedụkde ndien ẹkenyene ndibiat okoneyo oro ke usụn̄. Kpa ye oro, kpukpru owo ẹma ẹdisịm ke ini nditọn̄ọ edinam oro ke Doba. Owo 51 ẹkedụk, ndien owo kiet ama ọnọ idemesie ndina baptism.
Akpatre itie mbehe ekedi Bongor. Emi edi ebiet oro ẹtọde edesi, ndien idem ama akpa nnyịn nte isọn̄ ekedide unaisọn̄ unaisọn̄. Ibat mme andidụk ke Bongor ama ada ofụri ibat mbon oro ẹkekopde edinam emi ke Chad edisịm 630. Ndien ye owo iba efen efen ẹbụhọde ke mmọn̄, ofụri ibat mbon ẹmi ẹkenịmde baptism ẹkedi usụkkiet.
Nnyịn ndifiak nnyọn̄ N’Djamena ama ada isan̄ oro ekperede ndidi itiat 1,200 osịm utịt. Ekedi inem n̄kpọ ndibuana ye mme asan̄autom Abasi oro ẹsọn̄ọde ẹda ke ediwak isua, ọkọrọ ye edisobo ye ediwak mbufa owo oro ẹnamde utịbe utịbe n̄kọri. Ifịk mmọ ke utom akpan akpan ekedi n̄kpọ nsịnudọn̄. Ke October 1989, ẹma ẹnyene obufa n̄wakn̄kan ibat mme asuanetop 267 ke Chad, kpa n̄kọri adade mbahade 20 eke ikie akan eke isua oko.
Edianakiet Kpa Ye Anyan Usụn̄
Ndinam isan̄ n̄kanade idụt emi ama anam nnyịn ifiọk nte edide n̄kpọ-ata ndisuan eti mbụk ke idụt emi ẹsemde se ibede usem 200. Okposụkedi usem French ye Arabic ẹdide akpan usem Chad, ke akpan usen mbono oro kiet kiet ẹkenyene ndikabade utịn̄ikọ ke usem French nsịn ke en̄wen. Kpa ye oro, ediwak owo oro ẹkedide itie mbono ikesemke usem edem n̄kan̄ oro, ntem okosụk ededi mfịna ndin̄wam man edinam oro an̄wan̄a mmọ.
Ke kpukpru ebiet oro nnyịn ikakade, nditọete nnyịn iren ye iban ẹma ẹwụt nnyịn mfọnido. Udia ẹkesiwak ndidi usụn̄ millet m̀mê edesi ye inem inem efere ikasiakde ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ. Ndusụk ini ekpri n̄kaiferi eyeda udia edi ke nainai ẹfụkde ndiye uduot ọfọn̄ ufụkudia. Nainai oro eyediọhọ enye ke ibuot ediye ediye, ndien afo enyene ndima mfọnido esie.
N̄wakn̄kan ibat mme andidụn̄ edem edere Chad ẹdi mbon Muslim; mme owo ke edem usụk ẹnen̄ede ẹdi mbon Catholic, Protestant m̀mê mbon oro ẹnịmde ke akpanikọ nte ke kpukpru odu-uwem n̄kpọ ẹnyene ukpọn̄. Ukara ọsọn̄ọ omụm mbet ifụre ido ukpono akama, ndien nnyịn imenem esịt ndikeme ndisop idem ọtọkiet ifụre ifụre.
Ndutịm akpan usen mbono oro ama an̄wam ekpri otu Mme Ntiense ke Chad ndifiọk nte ke okposụkedi mmimọ idụn̄de ke ebiet oyomde usụn̄ ọkpọn̄ nditọete mmimọ ke mme ikpehe eken ke ererimbot, mmimọ ke akpanikọ imabuana ke otuerọn̄ kiet ye mmọ. Emi anam mmọ ẹkeme ‘ndisọn̄ọ nda ke spirit kiet’ kpa ye mfịghe ye ubiọn̄ọ oro mmọ ẹsobode.—Philippi 1:27.