Ndifiọk S’idude ke Mbụk
Mme Adan̄-Ukemuduot—Ukem ke Iso Abasi?
Ke obio Queensland eke Australia, idan̄-ukemuduot—ọkpọkọm ke ndịbe ye nsan̄a oro onyịme—edi se ibet mînyịmeke. Ndondo emi, akpan otu ufọkederi kiet ke obio oro ama ọwọrọ edi edibiọn̄ọ mme utọ ibet oro ọkpọsọn̄ ọkpọsọn̄; mmọ ẹyom ẹsio idan̄-ukemuduot ẹfep ke otu ubiatibet.
Nte ekemde ye n̄wedmbụk n̄kpọntịbe oro, The Courier-Mail, Ebuana Otu N̄ka Uyom Unen eke Ufọkederi emi ẹsịne mbon Anglican, Roman Catholic, Lutheran, Baptist, ye Uniting churches ye mbon Quaker (N̄ka Ufan). Ke ọdọhọde ete ke ibet ẹsụk ẹdude ẹbiọn̄ọ mme adan̄-ukemuduot ẹkọn̄ọ ke unana ifiọk ye usua, otu oro ama ọdọhọ ete: “Nnyịn ndida nnọ idaha emi ọkọn̄ọ ke edinịm oro inịmde ke akpanikọ nte ke kpukpru owo ẹdi ukem ke iso Abasi ndien ke ẹkpenyene ndidi ukem n̄ko ye ibet. Nnyịn inịm ite ke adan̄-ukemuduot edi ukem ye adan̄-isiouduot.”
Ke adan̄aemi edide akpanikọ nte ke kpukpru owo ẹmana ukem, nso idi ekikere Abasi kaban̄a idan̄ ukemuduot? Ke Bible, ẹbiom kpukpru idan̄ ukemuduot ikpe nte se mîkemke ye obot mînyụn̄ inyeneke unyịme Abasi, adade osụn̄ọ ke n̄kpa. Emi edi ntre idịghe ke eyo Israel kpọt edi n̄ko ke eyo mme Christian. (Leviticus 18:22; Rome 1:26, 27) Ubiomikpe oro an̄wan̄a inyụn̄ iyomke edikabade: “Mbon use, . . . m̀mê mbon oro ẹnịmde ẹnọ se owo mîkobotke mmọ inọ, m̀mê irenowo oro ẹdan̄de ye irenowo, . . . ididaha Obio Ubọn̄ Abasi inyene.”—1 Corinth 6:9, 10, NW.
Utu ke ndifiori nyom ẹsio idan̄ ukemuduot ẹfep ke otu ubiatibet, mme ata Christian ẹkpak mbon oro ẹdụkde ufụn ẹnọ edinam oro mîdaha ukpono isọk Abasi mi ndi kịbi mbọhọ enye ke ndiwọn̄ọde ntiene akpanikọ eke Ikọ Abasi.
N̄kpọndịk Ẹtode Iyịp ke Ẹkaiso
Ndụhọde ẹkenamde ndondo emi owụt nte ke American Red Cross ama anam ndudue ke ediwak ikie ke ndikama mbiara iyịp. Edi American Red Cross esinọ se ikperede ndidi mbahade kiet ke otu mbak iyịp million 12 osịm 15 oro ẹkamade kpukpru isua ke United States. Ke ini ẹkụtde ẹte ke mbak iyịp ekededi oro ẹsiode abiara, ẹyetọt FDA (Food and Drug Administration) [Ufọkutom Esede Aban̄a Udia ye N̄kpọsọn̄ Ibọk], kpa itieutom akwa ukara. Nte ededi, The New York Times ọtọt ete ke esenyịn akwa ukara eneni ete ke Red Cross esiwak ndikpu ndinam emi. Enye ọdọhọ ete ke ndụn̄ọde n̄wetnnịm n̄kpọ mmọ ayarade idaha 380 ẹmi akananam owo mîtọtke ukara iban̄a edikama mbiara iyịp nte mîfọnke. Adianade do, ke otu udọn̄ọ AIDS 228 oro ẹkemede ndidi okoto edikịm-iyịp nsịn ke idem, esenyịn oro ama okụt nte ke Red Cross ọkọtọt aban̄a 4 kpọt ọnọ FDA.
Ke adan̄aemi ediwak owo ẹsụk ẹsede enye nte n̄kpọ unyan̄a uwem, iyịp oro ẹkịmde ẹsịn ke idem edi ntak n̄kpan̄a ediwak tọsịn owo ke isua kiet kiet. Edi, mme ata andituak ibuot nnọ Abasi, ke ndinịm mme ibet esie ye edikpono iyịp, ẹdi se ẹkpemede ẹsio ke mme n̄kpọndịk eke edikịm-iyịp nsịn ke idem. Abasi okowụk ete: “Inaha afo adia iyịp; duọk enye ke isọn̄ nte mmọn̄ . . . man n̄kpọ ọfọn ye afo ye nditọ fo oro ẹditienede fi, koro afo eyenam se inende.”—Deuteronomy 12:23-25, New International Version.
Pope ke Utom Ekọn̄
Isua oko pope ama osobo ye mbonekọn̄ ẹwakde ẹbe 7,000 ke itie mbonekọn̄ ukpeme Rome eke Cecchignola. Ke ini oro n̄kparawa inan̄ ẹmi ẹdide ikpọ owoekọn̄ ẹmi ẹkedade ke ibuot mbonekọn̄ ukpeme oro ẹma ẹbụp pope m̀mê utom ekọn̄ odot ye ubieresịt Christian. Akpan akpan, nte ekemde ye n̄wedmbụk n̄kpọntịbe Obio Ukara pope oro, L’Osservatore Romano, mmọ ẹma ẹbụp ẹte: “Nte owo ekeme ndidi Christian akpanikọ ndien, ke ukem ini oro, osụk edi anam-akpanikọ owoekọn̄?” Ke ibọrọ pope ama ọdọhọ ete: “Akpan mfịna ndomokiet idụhe m̀mê ndidi se mîmemke utom ndibuan utom Christian ye utom ekọn̄. Edieke nnyịn isede eke ukperedem emi ke in̄wan̄în̄wan̄ usụn̄, ẹkeme ndikụt enye nte eyede, odotde onyụn̄ edide eti n̄kpọ.”
Ndi utọ ekikere oro, nte ededi, ekem ye edida san̄asan̄a oro mme akpa Christian ẹkedade? Ke n̄wed esie oro, An Historian’s Approach to Religion, Arnold Toynbee asiak n̄kpọntịbe kiet aban̄ade Maximilianus, akpa n̄kpa usụn̄ Abasi eke ọyọhọ isua ikie-ita emi, ke ini esopikpe mbon Rome okoyomde ndiwot enye ke ndisịn ndidụk ekọn̄, ọkọdọhọde ete: “Ami ndinamke utom ekọn̄. Mbufo ẹmekeme ndibịghi mi ibuot, edi ami ndinamke n̄kpọ nnọ mme ukara Ererimbot Emi; ami ndinam n̄kpọ nnọ Abasi mi.” Ntak emi enye, ke osobode n̄kpa oro mîkemeke ndibe mfep, ekesịnde ndibuana ke utom ekọn̄-ọ? Koro enye akadade mme ata mbet Christ nte “[mî]dịghe eke ererimbot” kpa nte Jesus mîkedịghe eke ererimbot. Akande oro, enye akada ekọn̄ oro mme Christian ẹn̄wanade nte edide eke spirit, ke n̄kemuyo ye ikọ apostle Paul oro: “Nnyịn in̄wanake ekọn̄ nte ido obụkidem edide koro n̄kpọekọn̄, eke idade in̄wana ekọn̄, idịghe n̄kpọekọn̄ eke obụkidem.”—John 17:16; 2 Corinth 10:3.