Kon Unsaon nga Makahimog Maalamong Desisyon Bahin sa Dugang nga Edukasyon

1-2. (a) Unsay kinahanglang desisyonan sa mga batan-on bahin sa ilang kaugmaon? (b) Unsay gipasabot sa terminong “dugang nga edukasyon”? (Tan-awa ang “Termino Gipatin-aw.”)

“UNSAY gusto nimong trabaho inig-graduate nimo?” Kon batan-on ka, daghan na tingali ang nangutana nimo bahin ani. Siyempre, ang pinakamaayong desisyon nga imong mahimo mao ang pag-alagad kang Jehova sa bug-os panahon. Pero nagkinahanglan pod kag kuwarta aron naa kay ikasuportar sa imong kaugalingon. (2 Tes. 3:10) Maong karon pa lang, naghunahuna na seguro ka kon unsa unyay imong trabaho.

² Human makig-estorya sa ilang mga ginikanan, ang ubang batan-on midesisyon nga mokuhag dugang nga edukasyona inigkahuman nila sa basic nga edukasyon aron makakita silag maayong trabaho. Sa imong bahin, tingali nakahunahuna pod ka kon mopadayon ba kag eskuwela. Kon naa kay plano, unsay nahunahunaan nimong kuhaon? Kini nga artikulo maghisgot ug mga prinsipyo sa Bibliya nga makatabang nimo sa paghimog maalamong desisyon bahin sa pag-eskuwela. Hinumdomi nga makahimo lang kag maalamong mga desisyon kon hunahunaon nimo ni pag-ayo. Bisag kining artikuloha gisulat para sa mga batan-on, makatabang pod ni niadtong mga Kristohanon nga nagplanong mokuhag dugang nga edukasyon. Ang mga prinsipyo nga atong hisgotan magamit pod sa mga ginikanan sa pagtabang sa ilang mga anak nga makahimog maayong desisyon.

MOKUHA BA KAG DUGANG NGA EDUKASYON?

3. Ngano tingaling ang ubang Kristohanon naghunahuna nga mokuhag dugang nga edukasyon?

³ Sa ubang lugar, ang mga tawo makakita ra gihapog maayong trabaho bisan pag dili sila mokuha ug dugang nga edukasyon. Pero naay mga lugar nga dakog tabang ang pagpadayog eskuwela aron makakitag trabaho nga mas maayog suweldo o mas okey ug eskedyul. Para sa mga Kristohanon, pabor ang ingon ani nga trabaho kay makagahin silag mas daghang panahon sa pagsangyaw o sa ubang buluhaton sa pag-alagad. Pero dili sayon ang pagkuha ug dugang nga edukasyon kay nagkinahanglan nig sakripisyo ug naa ni mga kalisdanan.

4. Kinsay angayng modesisyon kon mokuha bag dugang nga edukasyon ang usa ka Kristohanon? (Tan-awa sab ang footnote.)

⁴ Ang Bibliya nag-ingon nga “ang matag usa magpas-an sa iyang kaugalingong palas-anon.” (Gal. 6:​5, tan-awa ang study note.) Sa ato pa, ang hamtong na nga Kristohanon mao ang angayng modesisyon kon mokuha ba siyag dugang nga edukasyon.b Kon bata pa ang anak, ang mga ginikanan ang responsable sa paghimog desisyon bahin sa iyang pag-eskuwela. (Efe. 6:1) Ang ilang paggiya makatabang sa ilang anak nga makahimog maayong mga desisyon inigkadako niya.—Prov. 22:6.

5. Kanus-a angayng magsugod ug hunahuna ang usa kon mokuha ba siyag dugang nga edukasyon, ug ngano? (Tan-awa sab ang hulagway.)

⁵ Sagad, samtang nag-eskuwela pa silag high school, ang mga batan-on magsugod nag hunahuna kon mokuha ba silag dugang nga edukasyon o dili. Siyempre, sa dili pa siya modesisyon, maayo nga makig-estorya una siya sa iyang mga ginikanan bahin ani aron magtinabangay sila sa paghunahuna ug pag-research sa mga kapilian. Ila pod siyang matabangan sa pagpilig mga subject nga konektado sa iyang nahunahunaang kurso, vocational training, o trabaho. Pero kinahanglan ba nga modesisyon na gyod sila sa dili pa mo-graduate ug high school ang batan-on? Dili ra pod. (Prov. 21:5) Ang ubang batan-on nanarbaho una ug nagpayunir pag-graduate nila samtang wala pa sila kadesisyon kon mokuha ba silag dugang nga edukasyon o dili. Busa dili ra kinahanglang magdalidali, kay bisag dakodako nag edad ang usa ka tawo, puwede ra siyang moeskuwelag balik kon makadesisyon siya.

6. Unsay makatabang sa usa sa paghimog maayong desisyon bahin sa pagkuhag dugang nga edukasyon?

⁶ Unsay makatabang nimo sa paghimog maayong desisyon bahin sa pagkuhag dugang nga edukasyon? Iampo ni kang Jehova. (Sant. 1:5) Puwede pod nimong konsiderahon kining duha ka butang. Una, hunahunaa ang imong motibo kon nganong gusto kang mopadayog eskuwela. (Sal. 26:2) Ikaduha, hunahunaa ang mga kaayohan ug risgo sa edukasyon nga giplano nimong kuhaon. (Prov. 14:15) Tagsatagsaon nato nig hisgot.

HUNAHUNAA ANG IMONG MOTIBO

7. Unsay angayng hinumdoman sa usa ka Kristohanon kon nagplano siyang mokuhag dugang nga edukasyon?

⁷ Kon nagplano kang mopadayon ug eskuwela, pangutan-a ang imong kaugalingon, ‘Nganong kini man nga kurso o skill ang gusto nakong kuhaon?’ Daghan ang mieskuwela aron makakita silag trabaho nga gusto gyod nila o dakog suweldo. Sayop ba ni nga mga motibo? Aw, dili ra man. (1 Tim. 5:8) Pero ang Bibliya nagpasidaan nato nga dili higugmaon ang kuwarta ug dili bug-os mosalig niini nga sistema sa mga butang. (Prov. 23:​4, 5; 1 Tim. 6:​8-10; 1 Juan 2:17) Kon moeskuwela ka aron lang modato o mosikat, sa ulahi basin mobati ra gihapon kag kahaw-ang ug posible pa gani kang mapalayo kang Jehova.

8-9. (a) Unsay angayng panglantaw sa mga Kristohanon bahin sa edukasyon? (Mateo 6:33) (b) Unsay imong makat-onan sa gisulti ni Josefina, Morine, ug Iris?

⁸ Wala nay laing mas importante pa kay sa atong pag-alagad kang Jehova. (Mat. 22:​37, 38; Filip. 3:8) Busa unsay angay nimong panglantaw sa edukasyon? Angay nimong hinumdoman nga igo lang ni pangsuportar sa imong kaugalingon samtang nagpokus ka sa pag-alagad kang Jehova.—Basaha ang Mateo 6:33.

⁹ Matikdi ang giingon sa ubang Kristohanon nga nagpakita sa balanseng panglantaw bahin sa dugang nga edukasyon. Si Josefina, nga taga-Chile, miingon: “Ang sekular nga edukasyon nakatabang nako nga makaalagad kang Jehova sa bug-os. Pero dili ang edukasyon ang sentro sa akong kinabuhi, kondili ang akong espirituwal nga mga tumong.” Ang sister nga si Morine mieskuwelag usa ka tuig sa hair styling. Siya miingon: “Tumong nako nga moalagad sa lugar nga naay mas dakong panginahanglan. Maong mipili kog kurso nga makatabang nako sa pagkab-ot niana. Human nakog eskuwela, nakatrabaho ko ingong hair stylist ug nakatigom kog kuwarta aron makaboluntaryo. Ug dihang mibalhin na ko sa lugar nga akong boluntaryohan, nagamit ra gihapon nako ang akong nakat-onan kay nakatrabaho man ko didto.” Si Iris, nga migahin ug taastaas nga panahon sa iyang kurso nga Dentistry, miingon: “Naa tingali mga kaayohan ang dugang nga edukasyon, pero dili gyod ni makahatag nimog tinuod nga kalamposan ug kalipay. Simple ra ang pormula: Kon si Jehova ang sentro sa imong kinabuhi, seguradong magmalipayon gyod ka ug molampos.” Busa kon ang atong relasyon kang Jehova ang pinakaimportante para nato, makahimo gyod tag mga desisyon nga makahatag natog tinuod nga kalipay.

HUNAHUNAA PAG-AYO ANG EDUKASYON NGA GUSTO NIMONG KUHAON

10. Unsaon nato pagpadapat ang prinsipyo sa Deuteronomio 32:29 dihang mamalandong kon mokuha bag dugang nga edukasyon?

¹⁰ Naa na tingali kay nahunahunaan nga kurso o training program nga gusto nimong kuhaon. Pero makatabang pod kon konsiderahon nimo ang ubang kapilian nga tingali duolduol sa imong ganahan o bisag lahi pa gani. (Itandi ang Proverbio 18:17.) Daghan na kag kapilian karon kon ikompara sa una, sama anang online nga mga kurso. Ug siyempre, ayaw pod kalimot nga konsiderahon kon kaya ra ba nimong masuportahan ang imong kaugalingon sa pinansiyal bisag dili na ka mokuhag dugang nga edukasyon. Pananglitan, si Johanna, nga taga-Finland, wala na mopadayog eskuwela. Siya miingon: “Human sa akong basic nga edukasyon, nagtrabaho ko part-time ug nagpayunir. Nakasulay kog lainlaing trabaho, ug napamatud-an nako nga motagana gyod si Jehova sa atong panginahanglan.” Hinumdomi nga bisag unsay imong desisyon—kon moeskuwela ba ka o dili, ug bisag unsa mang kurso ang imong kuhaon—naa gyod ni mga kaayohan ug risgo. Busa pangutan-a ang imong kaugalingon: ‘Mas daghan ba ang kaayohan niini kay sa risgo?’ (Basaha ang Deuteronomio 32:29; 1 Cor. 10:23) Atong konsiderahon ang pipila ka butang nga makatabang nimo sa pagtubag ana nga pangutana.

11. Nganong importante nga konsiderahon nimo ang panahon nga kinahanglan nimong igahin sa pag-eskuwela? (Tan-awa sab ang mga hulagway.)

¹¹ Ang eskedyul. Konsideraha kon pila ka oras ang kinahanglan nimong igahin kada semana para sa mga klase, training, o homework. Naa pa ba kay panahon para sa imong espirituwal nga mga rutina o obligasyon sa pamilya? (Filip. 1:10) Ang imo kahang sekular nga edukasyon makahurot sa imong kusog nga puwede untang magamit sa pagpangandam para sa mga tigom o pag-personal study? Mao nay nahitabo kang Jeroz, nga taga-India. Siya miingon: “Naapektohan gyod ang akong espirituwal nga rutina. Usahay, dili na gani ko makatambong ug tigom. Kon makahunahuna ko sa akong kaagi, makaingon ko nga sayang ra gyod ang tanan nakong panahon ug kusog para adto.” Sa laing bahin, naay mga kurso nga dili ra kaayo makahurot ug panahon. Ang uban ani pipila ra ka oras ang klase ug gamay rag homework. Pananglitan, si Rabeca, nga taga-Mozambique, nalipay sa iyang napili nga kurso. Siya miingon: “Kada adlaw, duha ra ka oras ang among klase, maong nakapadayon gihapon ko sa pagpayunir.”

12. Kon moeskuwela ka, unsay angay nimong konsiderahon aron magamit gihapon nimo ang imong panahon sa pinakamaayong paagi? (Ecclesiastes 12:1)

¹² Ang gidugayon. Konsideraha kon pila ka bulan o tuig ayha ka mahumag eskuwela. Hunahunaa ni: Dili ba masayang ang imong panahon kon kini nga kurso ang imong kuhaon? (Efe. 5:​15-17) Kon batan-on ka, mahatag pa ba gihapon nimo ang imong pinakamaayo kang Jehova o makapayunir gihapon bisag nag-eskuwela ka? (Basaha ang Ecclesiastes 12:1.) Naa bay mubomubo nga kurso nga magtudlo nimo sa skill nga gusto nimong makat-onan? Basin naay vocational training o trade school nga makatudlo nimog praktikal nga mga skill sa mas mubo nga panahon ug mas barato pa kay sa mga unibersidad. Pananglitan, si Mario, nga taga-Chile, miingon: “Mipili kog duha ka tuig nga technical course nga mas barato kay sa pag-eskuwela sa unibersidad. Upat ra ka adlaw sa usa ka semana ang akong klase, maong nakapayunir gihapon ko samtang nag-eskuwela.”

13. Unsa kahay mahitabo kon moeskuwela ka nga layo sa imong pamilya?

¹³ Ang gilay-on sa eskuwelahan. Tingali naa ray eskuwelahan nga duol sa inyong lugar. Pero komosta kon ang kurso nga imong ganahan didto ra gi-offer sa eskuwelahan nga layo sa inyoha, tingali sa laing siyudad? O komosta kon kinahanglan kang mopuyo mismo sa eskuwelahan? Hinumdomi nga posibleng mameligro ang imong espirituwalidad kon malayo ka sa imong pamilya, ilabina kon ang imong mga roommate dili Saksi. (Prov. 22:3; 1 Cor. 15:33) Matikdi ang eksperyensiya ni Matias, nga taga-Mozambique. Nakahuman siyag kurso nga dili ra kaayo mahal ug usa ra pa gyod ka tuig. Pero nagmahay gihapon siya sa iyang desisyon. Ngano? Siya miingon: “Kinahanglan kong magpuyo sa eskuwelahan mismo kay layo kaayo ni sa amoa. Pero ang problema kay adlaw-adlaw kong ginapresyur sa pagbuhat ug daotan. Maong mas maayo gyod nga mokuhag kurso nga dili ra makapalayo nimo sa imong pamilya.” Ang sister nga taga-Russia miingon: “Imbes nga magpuyo sa eskuwelahan o sa dormitoryo, nag-ulian ra ko sa amoa. Tungod ana, nalikayan nako ang mga situwasyon nga peligroso ug makapatental nako.” Maayong konsiderahon ang ilang giingon, o kaha puwede kang mangitag online nga kurso.

14. Sa unsang paagi ang prinsipyo sa Lucas 14:28 makatabang nimo sa paghimog desisyon bahin sa pagkuhag dugang nga edukasyon?

¹⁴ Ang gasto. Ang ubang kurso dili ra kaayo mahal o kaha libre ra sa gobyerno. Sa maong mga kahimtang, dili ra kaayo bug-at kon mokuha kag dugang nga edukasyon nga makatabang nimo sa pagkat-og skill nga magamit sa trabaho. Pero sa ubang kahimtang, gasto kaayo ang pagkuhag dugang nga edukasyon. Basin ganig madugangan ang imong bayronon kay kinahanglan pa tingali kang magpa-tutor aron makapasar sa entrance exam. Naa poy ubang estudyante nga naputos sa utang tungod sa kamahal sa kurso nga ilang gikuha. Pananglitan, si Adilson, nga taga-Mozambique, nagmahay sa iyang gipili nga kurso. Siya miingon: “Ang among pamilya naglisod intawon kon bahin sa pagkaon ug sa ubang panginahanglan kay dako kaayog gasto ang akong upat ka tuig nga pag-eskuwela.” Busa dihang mopili kag kurso o training program, pangutan-a ang imong kaugalingon: ‘Pila man gyoy gasto ani? Kaya ba nako o sa akong pamilya ang gasto? Naa bay mas barato ani?’ (Basaha ang Lucas 14:28.) ‘Kon mangutang ko, unsa ni ka dugay maimpas? Kon makatrabaho na ko, ang ako bang suweldo makatagana para nako ug makabayad sa akong mga utang?’—Prov. 22:7.

15. Nganong maayong konsiderahon kon ang kurso nga imong gusto makatabang ba gyod nimo nga makakitag trabaho?

¹⁵ Ang trabaho. Hunahunaa kon unsa nga mga trabaho ang gikinahanglan sa inyong lugar o sa lugar nga gusto nimong balhinan. Dayon pamalandonga kon ang kurso nga imong gusto makatabang ba gyod nimo nga makakitag trabaho. Sa tinuod lang, ang ubang kurso wala kaayoy hands-on nga training; puro lang theory. (Col. 2:8) Ang sister nga taga-India miingon: “Wala kaayo koy nakat-onan nga skill gikan sa akong kurso, maong wala koy nakitang trabaho nga konektado sa akong gieskuwelahan.” Naa poy ubang kurso nga tudloan tuod kag skill pero ang problema, wala kaayoy gi-offer nga trabaho para ani. Tagda ang nahitabo kang Sublime, nga taga-Central African Republic. Nakahuman siyag kurso sa pag-ayog mga aircon, pero siya miingon: “Sa among lugar, kasagaran ang mga tawo nay mag-ayo sa ilang mga gamit. Maong nalisdan ko sa pagpangitag trabaho.”

16. Nganong maayong hunahunaon kon unsa nga klase sa trabaho ang imong paingnan sa kurso nga imong pilion?

¹⁶ Hunahunaa kon unsa unya nga klase sa trabaho ang imong paingnan sa kurso nga imong pilion. Mag-enjoy kaha ka sa imong trabaho? (Eccl. 3:​12, 13) Unsa man unyay kahimtang didto sa imong trabahoan? Nailhan ba ni nga delikado, punog kompetensiya, o maka-stress kaayo? Pila kaha unya ang imong suweldo? Makasuportar ba ni sa imong panginahanglan? Kinahanglan ba kang magsigeg kuhag dugang nga edukasyon aron makapabilin sa trabaho? Ug labaw sa tanan, mauna ba kaha nimo ang mga buluhaton sa Gingharian? (Eccl. 12:13) Siyempre, kon gamay rag kapilian nga trabaho, pamili sa kon unsa ray naa—ang importante naa kay trabaho. Pero samtang wala pa ka ana nga situwasyon, naa pa kay mahimo. Piliag maayo ang kurso nga imong kuhaon kay dako unya nig epekto dihang mangita na kag trabaho. Pananglitan, si Tabitha, nga taga-India, mieskuwelag unom ka bulan nga kurso sa pagpanahi. Siya miingon: “Gipili nako ni nga kurso kay kabalo ko nga ang mga tawo manginahanglan gyod ug manahiay. Dili pod dakog kapital ang pagpanahi ug makabuot ra ko sa akong eskedyul, maong makapayunir ra gihapon ko.” Ug tinuod gyod. Ang kurso nga gipili ni Tabitha nakatabang niya nga masuportahan ang iyang pagpayunir.

17. (a) Unsaon nimo pagpangitag impormasyon nga makatabang nimo sa paghimog maayong desisyon bahin sa edukasyon? (b) Unsa nga mga prinsipyo sa Bibliya ang makatabang nimo bahin ani? (Tan-awa ang kahong “Mga Prinsipyo sa Bibliya nga Angayng Konsiderahon.”)

¹⁷ Nahisgotan na nato ang lainlaing butang nga angayng konsiderahon bahin sa dugang nga edukasyon. Busa unsaon nimo pagpangitag impormasyon nga makatabang nimo sa paghimog maayong desisyon? Puwede nimong susihon ang imong nahunahunaan nga mga kurso pinaagi sa pagbisita sa eskuwelahan o sa ilang website. Tan-awa pod kon daghan ba nig offer nga trabaho. Pakig-estorya sab niadtong mga nakaeskuwela o nakatrabaho ana nga kurso. (Prov. 13:10) Pangutan-a sila, “Unsay mga kaayohan ani nga kurso o trabaho? Unsa poy mga problema nga posible nakong maatubang?” Pakig-estorya pod niadtong mga malipayong nag-alagad kang Jehova. (Prov. 15:22) Pangutan-a sila kon unsa nga kurso o trabaho ang ilang ikasugyot. Basin naa pa gani silay masulti nga klase sa trabaho nga wala nimo mahunahunai.

18. Unsay angay nimong hinumdoman?

¹⁸ Sa ato nang nahisgotan, ang pagkuhag dugang nga edukasyon naay mga kaayohan ug kapeligrohan. Busa iampo gyod ug pamalandonga pag-ayo kon unsay imong himoong desisyon. Ang pagkuhag dugang nga edukasyon makatabang tingali nimo nga makakitag trabaho nga dakog suweldo, pero hinumdomi nga tinuod lang kang magmalipayon kon naa kay suod nga relasyon kang Jehova. (Sal. 16:​9, 11) Makasalig ka nga atimanon gyod ta ni Jehova bisag unsa pa nga edukasyon ang atong nadawat. (Heb. 13:5) Pero komosta kon modesisyon gyod ka nga mokuhag dugang nga edukasyon? Unsay makatabang nimo nga magpabiling suod kang Jehova samtang nag-eskuwela? Hisgotan nato ni sa sunod nga artikulo.