20 KʼA 26 DE JULIO, 2026
BʼIX 133 Sirvamos a Jehová en nuestra juventud
Yë ri ütz tachaʼ taq xtatzʼët si xtaʼän na estudiar
«Ri winäq ri kan kʼo rnaʼoj nuchʼöbʼ na achkë nuʼän» (PROV. 14:15).
RI XTQATZʼËT
Xtqatzʼët achkë ütz nqaquʼ rij taq xtkʼatzin xtqachʼöbʼ si xtqaʼän na estudiar o manä chik chqä achkë naʼoj ye kʼo chpan le Biblia ri xkojkitoʼ.
1, 2. a) ¿Achkë nkʼatzin nkiquʼ rij ri qʼopojiʼ kʼojolaʼ? b) ¿Achoq chrij xtqtzjon wä taq xtqaksaj ri tzij naʼän na estudiar más? (Tatzʼetaʼ ri «Naʼoj ri kan kʼo rqʼij»).
SI KʼA yït qʼopoj o kʼajol na, rkʼë jbʼaʼ kʼïy mul kikʼutun reʼ chawä: «¿Achkë samaj xtawajoʼ xtaʼän?». Tapeʼ ri más ütz naʼän ya riʼ naksaj akʼaslemal chubʼanik rsamaj Jehová, xtkʼatzin chqä xtachʼäk away (2 Tes. 3:10). Rkʼë jbʼaʼ aquʼun chik rij achkë samaj xtawajoʼ xtaʼän.
2 Ye kʼo jojun qʼopojiʼ kʼojolaʼ, taq xetzjon yän kikʼë kiteʼ kitataʼ chrij ri achkë samaj xtkajoʼ xtkiʼän, nkichʼöbʼ nkiʼän na estudiar más taq xkikʼïs yän kibásico.a Rkʼë jbʼaʼ rït aquʼun chik rij si xtaʼän na estudiar más, chqä achkë xtaʼän estudiar. Rma riʼ, chpan re tjonïk reʼ xtqanukʼuj kij jalajöj naʼoj ye kʼo chpan le Biblia ri xkatkitoʼ rchë yë ri ütz xtaʼän. Tapeʼ re tjonïk reʼ bʼanon pä chkë ri qʼopojiʼ kʼojolaʼ, xttoʼ xa bʼa achkë cristiano ri najin nuquʼ nuʼän na estudiar más. Ri teʼej tataʼaj ütz chqä yekitoʼ kalkʼwal kikʼë ri naʼoj xkeqatzʼët qa.
«¿SERÁ KE NBʼÄN NA ESTUDIAR MÁS?»
3. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ nbʼanö chë jojun cristianos nkichʼöbʼ nkiʼän na estudiar más?
3 Chkipan jojun tinamït, xa rkʼë nawesaj abásico yakowin nawïl jun asamaj ri achoq rkʼë natzüq wä awiʼ. Chkipan jojun chik tinamït, ri naʼän na estudiar más yaturtoʼ rchë nawïl jun asamaj más ütz o chë ma kan ta más horas yasamäj. Ya riʼ rkʼë jbʼaʼ nuʼän chë jun cristiano nkowin nutzjoj más le Biblia o nuʼän nkʼaj chik samaj pa rtinamit Jehová. Ye kʼa ri nkichʼöbʼ nkiʼän estudiar más, xtkʼatzin xtkiksaj kitiempo, kichqʼaʼ chqä kirajil, y rkʼë jbʼaʼ kʼo jojun kan kwest xtuʼän chkiwäch.
4. ¿Achoq pa rqʼaʼ kʼo wä nuʼij si jun cristiano xtuʼän na estudiar más o manä chik? (Tatzʼetaʼ chqä ri nota).
4 Le Biblia nuʼij chë «chqajujnal röj kʼo chë xtqatöj na ri bʼanobʼäl yeqaʼän» (Gál. 6:5; tatzʼetaʼ ri nota de estudio). Rma riʼ, chkijujnal ri cristianos yechʼobʼö si xtkiʼän na estudiar más o manä chik.b Y ri majanä tuʼän 18 kijnaʼ, yë ri kiteʼ kitataʼ yetzʼetö riʼ (Efes. 6:1). Ri teʼej tataʼaj xtkʼatzin chqä xkekitoʼ kalkʼwal rchë taq xkenmär yë ri ütz xtkichaʼ chrij ri estudio (Prov. 22:6).
5. ¿Ajän nkʼatzin nutzʼët jun cristiano si xtuʼän na estudiar más o manä chik, y achkë rma? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).
5 ¿Ajän nkʼatzin nutzʼët jun cristiano si xtuʼän na estudiar más o manä chik? Kan ronojel bʼaʼ mul, ri qʼopojiʼ kʼojolaʼ ütz nkiquʼ rij riʼ taq kʼa najin na nkiʼän estudiar ri básico. Ütz chë ryeʼ nkitzjoj rij riʼ kikʼë kiteʼ kitataʼ taq majanä tbʼeqä ri tiempo rchë nkitzʼët achkë xtkiʼän. Ke riʼ jnan xkekowin xtkitzʼët achkë más ütz xtuʼän estudiar. Rkʼë jbʼaʼ ütz nkichaʼ materias ri xtkitjoj apü ri kʼajol o ri qʼopoj rchë nuchäp ri estudio ri nrajoʼ o rchë nuʼän jun rsamaj. Ye kʼa ¿kan nkʼatzin ataman chik achkë xtaʼän taq xtakʼïs abásico? Ma kan ta ke riʼ (Prov. 21:5). Ye kʼo jojun qʼopojiʼ kʼojolaʼ taq xkikʼïs kibásico, kikanun kisamaj chqä kichapon ri precursorado loman nkiquʼ si xtkiʼän na estudiar o manä chik. Ye kʼo chik jojun nkiʼij chë kʼa xtkiquʼ na rij riʼ.
Jun teʼej chqä jun tataʼaj ri ye cristianos nkitoʼ kalkʼwal taq nuquʼ rij si xtuʼän na estudiar más o manä chik. (Tatzʼetaʼ ri peraj 5).
6. ¿Achkë xkatoʼö rchë xtatzʼët si xtaʼän na estudiar más o manä chik?
6 ¿Achkë xkatoʼö rchë xtatzʼët si xtaʼän na estudiar más o manä chik? Katzjon rkʼë Jehová chrij riʼ (Sant. 1:5). Chqä ütz naquʼ rij reʼ: Naʼäy, taquʼ rij achkë rma nawajoʼ naʼän na estudiar (Sal. 26:2). Rkaʼn, taquʼ achkë ütz xtkʼäm pä pan awiʼ y achkë kwest xtuʼän chawäch si xtachäp ri estudio nawajoʼ (Prov. 14:15). Qtzjon más chrij riʼ.
«¿ACHKË RMA NWAJOʼ NBʼÄN NA ESTUDIAR MÁS?»
7. ¿Achkë nkʼatzin nqaquʼ rij, y achkë rma?
7 Si aquʼun naʼän na estudiar más, taquʼ rij reʼ: «¿Achkë rma nwajoʼ nbʼän estudiar ya riʼ?». Ye kʼïy nkiʼän na estudiar más rchë nkïl jun samaj ri nqä chkiwäch o rchë kan nüm bʼaʼ ntoj chkë. ¿Itzel komä ya riʼ? Ma kan ta ke riʼ (1 Tim. 5:8). Ye kʼa le Biblia nuʼij chë xa kʼayewal xtqïl si nbʼä qan chrij ri bʼeyomäl chqä si xa chrij riʼ nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx (Prov. 23:4, 5; 1 Tim. 6:8-10; 1 Juan 2:17). Si xa nawajoʼ yatok bʼeyon o nyaʼöx aqʼij, pa rkʼisbʼäl rkʼë jbʼaʼ xa xkabʼison y, ri más itzel, xa xtayaʼ qa Jehová.
8, 9. a) ¿Achkë rbʼanik kʼo ta chë nkitzʼët ri cristianos ri estudios? (Mateo 6:33). b) ¿Achkë natamaj qa chrij ri xkiʼij ya Josefina, ya Morine chqä ya Iris?
8 Majun ta chik jun ri kʼo ta chë njeʼ más rqʼij chqawäch chwäch ri nqayaʼ rqʼij Jehová (Mat. 22:37, 38; Filip. 3:8). Rma riʼ, ¿achkë kʼo ta chë nbʼanö chawä chë naʼän estudiar? Kʼo ta chë naʼän riʼ rchë natzüq awiʼ chqä rchë nayaʼ rqʼij Jehová rkʼë ronojel awan (taskʼij Mateo 6:33).
9 Tqatzʼetaʼ achkë toʼoyon kichë jojun rchë kan pa rbʼeyal nkitzʼët ri estudios. Ya Josefina, jun qachʼalal aj Chile, nuʼij: «Rïn xinbʼän estudiar rchë nwïl jun nsamaj ri yirtoʼ rchë nyaʼ rqʼij Jehová. Xinyaʼ chi nwäch chë yë Jehová xtjeʼ más rqʼij pa nkʼaslemal chwäch ri westudios». Jun qachʼalal ri ya Morine rbʼiʼ jun jnaʼ xuʼän estudiar rchë nkowin nuqpij wuʼaj. ¿Achkë rma? Ryä nuʼij: «Ri nmeta rïn ya riʼ yibʼä akuchï nkʼatzin ntzjöx más le Biblia, rma riʼ xinkanuj jun curso ri xirtoʼ rchë nbʼän riʼ. Taq xinkʼïs ncurso, xisamäj chrij ya riʼ. Ya riʼ xirtoʼ rchë xinmöl nrajil rchë xibʼä jkʼan chik tinamït. Taq xinapon jkʼan chik, ri xinbʼän estudiar xirtoʼ rchë xinwïl nsamaj». Ya Iris, ri xuʼän estudiar más tiempo rchë xbʼeʼok dentista, nuʼij: «Tapeʼ kʼo ütz nukʼäm pä ri naʼän estudiar más, ma ya riʼ ta nbʼanö chë kiʼ akʼuʼx naʼän. Xa xuʼ kiʼ akʼuʼx xtaʼän, si yë Jehová nayaʼ pa naʼäy». Achiʼel nqatzʼët, taq yë Jehová más rqʼij chqawäch röj, ri xkeqaʼän xtkiʼän chë kan kiʼ qakʼuʼx xtqaʼän.
«¿ACHKË ÜTZ Y ACHKË KWEST XTUʼÄN CHI NWÄCH?»
10. ¿Achkë rbʼanik yaturtoʼ Deuteronomio 32:29 taq xtatzʼët si xtaʼän na estudiar o manä?
10 Rkʼë jbʼaʼ aquʼun chik rij achkë xtawajoʼ xtaʼän estudiar. Tapeʼ ke riʼ, ütz chqä nanukʼuj rij naʼän estudiar jun ri jnan jbʼaʼ rkʼë ri nawajoʼ o jun ri kan jun wä chik (tajnamaj rkʼë Proverbios 18:17). Komä kʼo kʼïy rbʼanik naʼän estudiar ri majun ta wä rbʼanon qa, achiʼel ri cursos pa internet. Chqä taquʼ rij si yakowin natzüq awiʼ tapeʼ ma naʼän ta chik estudiar. Ya Johanna, jun qachʼalal aj Finlandia, ma xuʼän ta chik estudiar. Ryä nuʼij: «Taq xinkʼïs nbásico, xinok precursora chqä xinchäp samaj. Kan kʼïy nsamaj wlon, y ntzʼeton chë Jehová ronojel mul ryaʼon pä ri nkʼatzin chwä, kan achiʼel rbʼin qa». Ma tamestaj ta chë xa bʼa achkë xtaʼän, kʼo ütz xtkʼäm pä pan awiʼ chqä kʼo kwest xtuʼän chawäch. Rma riʼ taquʼ rij reʼ: «¿Kʼo más ütz xtkʼäm pä pa nwiʼ chwäch ri ma ütz ta?» (taskʼij Deuteronomio 32:29; 1 Cor. 10:23). Tqatzʼetaʼ jojun ri xkatkitoʼ rchë natzʼët si ke riʼ o ma ke riʼ ta.
11. ¿Achkë rma ütz naquʼ jaruʼ horas pa jun semana xtaksaj rchë naʼän estudiar? (Keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).
11 Ri tiempo xtaksaj. ¿Jaruʼ horas chpan jun semana xtaksaj rchë yajeʼ pa clase, rchë naʼän aprácticas chqä rchë naʼän adeber? ¿Xtjeʼ atiempo rchë naʼän ri nkʼatzin rchë más jnan nuʼän awäch rkʼë Jehová o rchë naʼän ri nkʼatzin pan awachoch? (Filip. 1:10). ¿Xtyaʼ qʼij ri estudio chawä rchë natjoj awiʼ chrij le Biblia o chkij ri qamoloj, o xa ma xtaʼän ta chik riʼ rma kowan xtkos ajolon? Ya riʼ xbʼanatäj rkʼë jun qachʼalal aj India ri Jeroz rbʼiʼ. Ryä nuʼij: «Kwest xuʼän chi nwäch xinel chutzjoxik le Biblia, xibʼä chkipan jontir qamoloj chqä nyaʼ nxkïn taq yibʼä. Komä ntzʼët chë más ta ütz ma ta xinbʼän estudiar riʼ, rma kowan xleqʼaj ntiempo chqä wchqʼaʼ». Ye kʼa, kʼo jojun estudios ri ma kan ta kʼïy atiempo nkesaj y jojun chik ma kan ta kʼïy adeber nkiyaʼ qa. Ya Rabeca, aj Mozambique, nuʼij chë kan kiʼ rkʼuʼx rma ri xuʼän estudiar. Ryä nuʼij: «Ri curso xinchäp xa xuʼ wä kaʼiʼ horas pa jun nqʼij nyalöj, ya riʼ xuʼän chë xikowin na xinok precursora regular».
Si aquʼun naʼän na estudiar más, taquʼ si yakowin naʼän jontir ri kan kʼo kiqʼij. (Tatzʼetaʼ ri peraj 11).
12. ¿Achkë kʼutunïk xkatkitoʼ rchë kan ütz rksaxik xtaʼän che rä atiempo? (Eclesiastés 12:1).
12 Ri tiempo xtyalöj. ¿Jaruʼ ikʼ o jnaʼ xtyalöj ri estudio xtachäp? ¿Xkakowin xtaʼij chë kan ütz rksaxik atiempo xtaʼän? (Efes. 5:15-17). Si kʼa yït qʼopoj o kʼajol na, ¿xkatkitoʼ ri estudios riʼ rchë xtaksaj akʼaslemal chubʼanik rsamaj Jehová? (Taskʼij Eclesiastés 12:1). ¿Kʼo cursos rchë ri nawajoʼ naʼän estudiar ri ma kan ta más ye yalöj? Ye kʼo escuelas o institutos ri nkikʼüt jun asamaj ri ma kan ta más tiempo chqä päq nukʼwaj chwäch ri yabʼä pa universidad. Mario, aj Chile, nuʼij: «Xinchäp jun curso ri xa kaʼiʼ jnaʼ xkʼwaj chqä menos päq xinsäch chwäch xa ta xibʼä pa universidad. Rma xa kajiʼ qʼij pa jun semana xkʼatzin xibʼä, xikowin xinbʼän nprecursorado».
13. ¿Achkë jojun kʼayewal nkïl ri yebʼä jkʼan chik tinamït rchë nkiʼän estudiar?
13 Ri akuchï xkabʼä wä. Rkʼë jbʼaʼ chunaqaj awachoch kʼo jun akuchï yakowin naʼän estudiar ri nawajoʼ. Ye kʼa ¿y si nkʼatzin yabʼä jkʼan chik tinamït o pa jun internado? Tnatäj chawä chë si yabʼä näj che rä afamilia rchë yajeʼ kikʼë afamiliares o nkʼaj chik winäq ri ma ye Testigos ta, rkʼë jbʼaʼ xtuʼän chë ma jnan ta chik xtuʼän awäch rkʼë Jehová (Prov. 22:3; 1 Cor. 15:33). Matias, aj Mozambique, xresaj jun curso pa jun jnaʼ ri ma kan ta kʼïy päq xsäch chrij. Tapeʼ ke riʼ, nutzolij riʼ rma xchäp ri curso riʼ. ¿Achkë rma? Ryä nuʼij: «Xkʼatzin xijeʼ qa pa jun internado y ronojel qʼij kʼo wä ma ütz ta nkikʼüt pä kiʼ chi nwäch. Más ütz si ma yabʼä ta näj che rä afamilia xa xuʼ rchë naʼän estudiar más». Y jun qachʼalal ixöq aj Rusia nuʼij: «Rma chkachoch nteʼ ntataʼ xijeʼ wä y ma kikʼë ta nkʼaj chik estudiantes, ma kan ta kʼïy ma ütz ta xkikʼüt pä kiʼ chi nwäch». Chqä rkʼë jbʼaʼ ütz naʼän estudiar pa internet.
14. ¿Achkë rbʼanik yaturtoʼ Lucas 14:28 taq xtaquʼ rij ri päq xtasäch?
14 Ri päq xtasäch. Kʼo jojun estudios ri ma kan ta kʼïy päq nasäch chkij, o rkʼë jbʼaʼ yë ri qʼatbʼäl tzij ntojö rchë. Si ke riʼ, ri naʼän na estudiar xkaturtoʼ rchë kʼo más xkakowin xtaʼän chqä xtyaʼ más atamabʼal tapeʼ ma kan ta kʼïy päq xtasäch. Ye kʼa jojun chik estudios kan kʼïy päq nasäch chkij, y rkʼë jbʼaʼ kʼo chik jojun xtkʼatzin xtaʼän ri xtkʼwaj chqä päq, achiʼel taq nkʼatzin nakanuj jun maestro rchë nuyaʼ clases chawä xa xuʼ rchë yatkikʼän akuchï nawajoʼ naʼän wä estudiar. Ye kʼo winäq ri kan pa jnaʼ njeʼ kikʼas xa xuʼ rchë nkitöj kestudio. Adilson, aj Mozambique, nutzolij riʼ taq nuquʼ ri xuʼän. Ryä nuʼij: «Ri nfamilia kʼo ma xkitäj ta chqä kʼo jojun ri xkʼatzin chkë ri ma xekowin ta xkilöqʼ xa rma xkitöj kajiʼ jnaʼ westudios». Rma riʼ, ütz naquʼ rij reʼ: «¿Jaruʼ päq xtinsäch chrij ri nwajoʼ nbʼän estudiar? ¿Xkikowin xtintöj rïn o nfamilia? ¿Kʼo chik jun curso o estudio ri ma kan ta más päq xtinsäch chrij?» (taskʼij Lucas 14:28). Chqä: «Si nbʼän jun nkʼas, ¿jaruʼ tiempo xtkʼwaj chi nwäch xtintöj? Taq xtinkʼïs westudio, ¿xtinwïl jun nsamaj ri xkirtoʼ rchë ntzüq wiʼ chqä rchë xtintöj nkʼas?» (Prov. 22:7).
15. ¿Achkë rma ütz naquʼ rij achkë samaj kʼo akuchï yït kʼo wä?
15 ¿Kʼo asamaj xtawïl? Taquʼ achkë samaj kʼo akuchï yït kʼo wä o akuchï xtawajoʼ xkabʼä wä. ¿Xkaturtoʼ ri nawajoʼ naʼän estudiar rchë xtawïl asamaj? Kʼo estudios ri ma kan ta nkikʼüt jun asamaj, xa xuʼ yekikʼüt naʼoj rchë njeʼ más atamabʼal (Col. 2:8). Jun qachʼalal ixöq aj India nuʼij: «Ma xinwïl ta ri samaj ri nwajoʼ wä rïn, rma ri xinbʼän estudiar ma xirtoʼ ta rchë ntamaj nbʼän ri nkʼatzin rchë nwïl ri samaj riʼ». Ye kʼo chik jojun estudios ri yatkitoʼ rchë natamaj jun asamaj, ye kʼa ma kan ta nawïl samaj chrij riʼ. Ya riʼ xbʼanatäj rkʼë jun qachʼalal achï aj República Centroafricana, ri xresaj jun rcurso rchë nuʼän kibʼanik máquinas rchë aire acondicionado. Ryä nuʼij: «Pa ntinamit, kan jontir bʼaʼ winäq yë ryeʼ yebʼanö rbʼanik kimáquinas, rma riʼ kan kwest nwïl nsamaj».
16. ¿Achkë rma ütz naquʼ achkë samaj xtawïl rkʼë ri nawajoʼ naʼän estudiar?
16 Taquʼ chqä achkë samaj xtawïl rkʼë ri nawajoʼ naʼän estudiar. ¿Xtawïl jun samaj ri nqä chawäch? (Ecl. 3:12, 13). ¿Akuchï xkasamäj wä chqä achoq kikʼë? ¿Xtxiʼin awij rma ri samaj xtachäp, xtqʼax rwiʼ ri samaj xtyaʼöx chawij o xkasamäj kikʼë winäq ri ronojel mul yë ryeʼ nkajoʼ yechʼakon? ¿Jaruʼ xtkitöj chawä? ¿Xkaturqʼiʼ rchë natzüq awiʼ? ¿Xtkʼatzin chaq taqïl xtatjoj awiʼ rchë ronojel mul xtjeʼ asamaj? Y, ri más rqʼij, ¿xkakowin xtayaʼ na ri Rqʼatbʼäl Tzij Dios naʼäy pan akʼaslemal? (Ecl. 12:13). Taq majun samaj ta, rkʼë jbʼaʼ ma ronojel ta mul xtqïl ri samaj ri nqajoʼ. Ye kʼa ri xtaʼän estudiar komä, ya riʼ ri samaj ri rkʼë jbʼaʼ xtawïl chawäch apü. Ya Tabitha, ri aj India, xresaj jun rcurso pa 6 ikʼ rchë nutamaj ntʼison. Ryä nuʼij: «Rïn xinwajoʼ xinkʼwaj ri curso riʼ rma ya riʼ xtyaʼ qʼij chwä rchë xkinok precursora, rma ronojel mul kʼo samaj nawïl chrij riʼ, majun ta jun nbʼin chawä jaruʼ tiempo yasamäj y ma kan ta kʼïy päq nkʼatzin nasäch». Y kan ke riʼ xbʼanatäj: ri xtamaj xtoʼ rchë xtzüq riʼ chqä rchë xok precursora.
17. a) ¿Akuchï xtawïl wä más anaʼoj ri kan xkatkitoʼ? b) ¿Achkë naʼoj chpan le Biblia xkatkitoʼ taq xtkʼatzin xtatzʼët achkë xtaʼän? (Tatzʼetaʼ ri recuadro «Naʼoj chpan le Biblia ri xkatkitoʼ»).
17 Chpan re tjonïk reʼ xqatzjoj kij kʼïy ri ütz naquʼ kij. Ye kʼa, ¿akuchï xtawïl wä más anaʼoj ri kan xkatkitoʼ? Si kʼo jun estudio kan nqä chawäch, jät akuchï nyaʼöx wä ri estudio riʼ o katok pa kisitio de internet rchë natamaj más chrij ri estudio riʼ. Chqä ütz natzʼët si kʼo samaj nawïl chrij ri nawajoʼ naʼän estudiar. Ütz chqä yatzjon kikʼë winäq ri xkiʼän estudiar ri nawajoʼ rït o kilon jun samaj chrij riʼ (Prov. 13:10). Takʼutuj chkë achkë ütz rkʼamon pä ri estudio o ri samaj riʼ pa kiwiʼ y achkë kwest rbʼanon chkiwäch. Chqä ütz yatzjon chrij riʼ kikʼë qachʼalal ri kan kiʼ kikʼuʼx najin nkiyaʼ rqʼij Jehová (Prov. 15:22). ¿Achkë anaʼoj nkiyaʼ chrij ri estudio chqä chrij ri samaj? Rkʼë jbʼaʼ kʼo jun nkiʼij chawä ri ma aquʼun ta wä rït.
18. ¿Achkë ütz ma nqamestaj ta?
18 Achiʼel xqatzʼët pä, ri naʼän na estudiar más kʼo ütz xtkʼäm pä pan awiʼ ye kʼa kʼo chqä kwest xtuʼän chawäch. Rma riʼ taquʼ rij ri nawajoʼ naʼän chqä kachʼö rkʼë Jehová chrij riʼ. Ma tamestaj ta chë, tapeʼ ri naʼän na estudiar más rkʼë jbʼaʼ xkaturtoʼ rchë xtawïl ri nkʼatzin chawä, xa xuʼ kiʼ akʼuʼx xtaʼän si jnan nuʼän awäch rkʼë Jehová (Sal. 16:9, 11). Ryä ronojel mul yerchajij rsamajelaʼ, tapeʼ xa bʼa jaruʼ jnaʼ xejeʼ pan escuela (Heb. 13:5). Ye kʼa, ¿y si ayaʼon chik chawäch achkë xtaʼän estudiar? ¿Achkë xkatoʼö rchë jnan na xtuʼän awäch rkʼë Jehová loman xtaʼän riʼ? Xtqatzjoj rij riʼ chpan ri jun chik tjonïk.
BʼIX 45 «Tatzuʼ achkë qäs kʼo pa wan»
a NAʼOJ RI KAN KʼO RQʼIJ: Chpan re tjonïk reʼ chqä chpan ri jun chik, taq xtqaʼij naʼän na estudiar más xtqtzjon chrij xa bʼa achkë estudio ri nachäp taq xakʼïs yän abásico, achiʼel ri yeyaʼöx pa taq institutos, pa taq colegios chqä pa taq universidades, chqä koköj o nmaʼq taq cursos ri nkikʼüt jun asamaj.
b Ojer qa, chkipan qapublicaciones bʼin pä chë más ütz si ma nqbʼä ta pa universidad. Achiʼel chpan ri artículo «Padres, ¿qué futuro desean para sus hijos?», ri xpë chpan La Atalaya rchë 1 de octubre, 2005, xtzjöx ri kʼayewal nukʼäm pä taq yabʼä pa universidad. Tapeʼ ri kʼayewal riʼ kʼa ye kʼo na, chkijujnal ri cristianos yetzʼetö si xtkiʼän na estudiar más o manä chik. Ye kʼa taq majanä tuʼij achkë xtuʼän, jun cristiano nkʼatzin nuʼän orar chqä nunukʼuj ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia chqä nkʼatzin nutzʼët achkë ütz xtkʼäm pä pa rwiʼ y achkë kwest xtuʼän chwäch; y si majanä 18 rjnaʼ, ri ukʼwayon bʼey pa jun jay nkʼatzin nbʼanö riʼ. Majun ta jun cristiano, yajün ri ukʼwäy taq bʼey, kʼo ta chë itzel ntzjon chrij jun qachʼalal xa rma ri xchʼöbʼ nuʼän (Sant. 4:12).