¿Achkë rbʼanik nqatjoj qaconciencia kikʼë ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia?

1, 2. a) ¿Achkë regalo xyaʼöx chkë Adán y Eva? b) ¿Achkë xkʼatzin ta xkiʼän ryeʼ rchë xkityoxij ta ri regalo riʼ?

TAQ Jehová xeruʼän ri winäq, ryä xyaʼ jun jaʼäl regalo chkë, jun regalo ri kowan nqaloqʼoqʼej jontir röj ri cristianos. Ri spanïk riʼ ya riʼ chë xyaʼ qʼij chqë rchë röj nqchaʼö ri nqajoʼ nqaʼän pa qakʼaslemal. Röj ma yoj achiʼel ta ri chköp ri ma nkiquʼ ta achkë yekiʼän. Y ma yoj achiʼel ta robot ri xa xuʼ nkiʼän ri nbʼix chkë. Le Biblia nuʼij chë ri naʼäy achï, Adán, kan achiʼel rbʼanik Dios kan ke riʼ xbʼan qa che rä (Gén. 1:26, 27). Ryä chqä Eva, ri rxjayil, yekowin wä nkiquʼ rij ri nkajoʼ nkiʼän chqä xyaʼöx qʼij chkë rchë yë ryeʼ yechaʼö ri nkajoʼ nkiʼän pa kikʼaslemal.

² Jehová ma xyaʼ ta kʼïy leyes chkë Adán y Eva. Ryä xa xuʼ xuʼij chkë chë tkichajij le Rwachʼlew, kejeʼ kʼïy kalkʼwal, ma tkimestaj ta chë xa xuʼ ryä taqäl chrij rchë kʼo nuqʼät chkiwäch rchë nkiʼän chqä chë ma nqʼax ta rwiʼ ri nukʼutuj chkë (Gén. 1:28; 2:16, 17). ¿Achkë xkʼatzin ta xkiʼän Adán y Eva rchë xkityoxij ta che rä Jehová rma xyaʼ qʼij chkë rchë yë ryeʼ yechaʼö ri nkajoʼ nkiʼän? Rma Jehová kan kʼïy achkë xyaʼ chkë, ryeʼ xkʼatzin xkinmaj ta jontir ri xuʼij ryä chkë, rchë ke riʼ nkikʼüt chwäch chë kowan nkajoʼ chqä chë nkajoʼ nkiʼän chë ryä kiʼ rkʼuʼx nuʼän (Prov. 23:15).

3. ¿Achkë rbʼanik xkiksaj Adán y Eva ri regalo xyaʼ Jehová chkë?

³ Le Biblia nuʼij chë Adán y Eva ma pa rbʼeyal ta xkiksaj ri regalo xyaʼ Jehová chkë chqä xkiqʼäj rtzij. Pa rkʼexel xkikʼüt ta chwäch chë kowan nkajoʼ chqä xetyoxin ta che rä, xa xuʼ ryeʼ xkiquʼ qa kiʼ (Gén. 3:1-7). Y pa qaqʼij komä, röj kʼa najin na nqatöj ri xkiʼän ryeʼ (Rom. 5:12).

4. a) Rkʼë ri nuʼij Gálatas 6:5, ¿achkë nkʼatzin nqaʼän jontir? b) ¿Achkë chik jun spanïk xtqatzjoj rij chpan re tjonïk reʼ?

⁴ Pa qaqʼij komä, kan kwest rbʼanon jontir. Ronojel qʼij kʼo nkʼatzin nqachaʼ nqaʼän (taskʼij Gálatas 6:5). Jojun chkë riʼ ma kwest ta nuʼän chqawäch nqachaʼ, ye kʼa jojun chik kan kwest nuʼän chqawäch. ¿Achkë xtqtoʼö rchë xtqachaʼ xtqaʼän ri nqä chwäch Jehová? Jun ri xtqtoʼö, ya riʼ nqʼax chqawäch chë nkʼatzin nqakʼutuj qatoʼik che rä Dios (Prov. 16:3; Jer. 10:23). Yajün Jesús, ri majun ta wä mak chrij, rtaman wä chë nkʼatzin nukʼutuj rtoʼik che rä Rtat (Heb. 5:7). Y röj, ri xa kʼo qa mak chqij, kan más na chik nkʼatzin nqaʼän riʼ. Ye kʼa Jehová kʼo chik jun qatoʼik ryaʼon rchë yë ri ütz nqachaʼ nqaʼän, y ya riʼ qaconciencia. Qtzjon chrij re spanïk reʼ.

¿ACHKË RIʼ RI CONCIENCIA?

5. a) ¿Achkë riʼ ri conciencia? b) ¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ qaconciencia? (Romanos 2:14, 15).

⁵ Ri conciencia achiʼel jun chʼaʼäl ri kʼo pa qajolon chqä pa qan ri nuʼij chqë achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta. Yajün ri winäq ri ma kitaman ta chrij rpixaʼ Dios kʼo kiconciencia (2 Cor. 4:2). Ri spanïk riʼ achiʼel chqä jun juez ri nuʼij chqë taq kʼo jun ma ütz ta najin nqaquʼ o najin nqaʼän, o nuʼän chqë chë jaʼäl nqanaʼ qa taq kʼo jun ütz xqaʼän (taskʼij Romanos 2:14, 15). Qaconciencia nqrtoʼ rchë ma nqaʼän ta jun ri qataman chë ma ütz ta (1 Sam. 26:8-11). Chqä nuʼän chqë chë nqaʼän ri ütz. Tapeʼ Jehová ryaʼon qʼij chqë rchë röj nqchaʼö ri nqajoʼ nqaʼän, reʼ ma ntel ta chë tzij chë ronojel mul xtqaʼän ri nqä chwäch. Rma riʼ nkʼatzin rtoʼik qaconciencia chqë rchë nqatzʼët si ütz o ma ütz ta ri xtqachaʼ xtqaʼän.

6. ¿Achkë kan kwest jbʼaʼ rkʼë qaconciencia?

⁶ Ye kʼa, kʼo jun ri kwest jbʼaʼ rkʼë qaconciencia. Rma röj xa kʼo qa mak chqij, ri qaconciencia kʼo mul ma pa rbʼeyal ta nsamäj. Y kʼo mul nbʼanatäj chqä ya riʼ rma rbʼanik xqkʼiytisäx pä, rma qacultura o rma ri ma ütz ta yeqarayij. Le Biblia nuʼij chë rkʼë jbʼaʼ xa xtqatzʼilbʼisaj qaconciencia, xtqaʼän che rä chë majun ta chik nunaʼ o chë ma ütz ta chik xtsamäj (1 Cor. 8:12; Tito 1:15; 1 Tim. 4:2; Heb. 10:22). Taq xa ke riʼ chik rbʼanon, ma ütz ta chik nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij, rma xa xtuʼän achiʼel jun balanza ri xa más xlan ri jun lado chwäch le jun chik. Rchë ri balanza riʼ ütz chik jmul nsamäj, nkʼatzin nqaʼän rbʼanik (1 Ped. 3:16). Ye kʼa, ¿achkë ütz nqaʼän rchë ke riʼ chqä jbʼaʼ nqaʼän rkʼë qaconciencia?

¿ACHKË RBʼANIK NQATJOJ QACONCIENCIA?

7, 8. a) ¿Achkë ütz nqaʼän rchë nqatjoj qaconciencia? b) ¿Achkë rbʼanik yojkitoʼ ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia? Tayaʼ jun ejemplo (tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁷ ¿Achkë ütz nqaʼän rchë nqatjoj qaconciencia? Ri ütz nqaʼän ya riʼ nqatamaj achkë nqä chwäch Jehová y achkë ma nqä ta chwäch. Ye kʼa rchë nqatamaj ya riʼ, nkʼatzin nqaskʼij rwäch qaBiblia ronojel qʼij. Taq nqchʼobʼon chkij ri leyes ri yeryaʼon Dios, ya riʼ nqrtoʼ rchë nqʼax chqawäch achkë rbʼanik nchʼobʼon ryä. Kantzij wä, achiʼel xqatzʼët chpan ri jun qa tjonïk, kʼo jojun leyes yeyaʼöx xa rma kʼo jun nkʼatzin nbʼan y xa jbʼaʼ tiempo yeyalöj chqä yesmajïx. Rma riʼ, nkʼatzin yeqakanuj nkʼaj chik naʼoj chpan le Biblia ri xkekʼatzin chqë. Si xtqaʼän riʼ, xtqkowin xtqatamaj más achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová chqä achkë nunaʼ (Is. 55:9).

⁸ Nqkowin nqajnamaj qakʼaslemal rkʼë taq yoj bʼenäq pa jun desierto akuchï majun ta bʼey nixta señales de tránsito. Ri Qʼij chqä ri chʼumilaʼ rkʼë jbʼaʼ yojkitoʼ jbʼaʼ rchë nqapon akuchï nqajoʼ nqbʼä wä. Ye kʼa jun mapa ri nukʼüt achkë ye kʼo pa desierto, kan más na chik xtkʼatzin chqë. Ya riʼ xtqrtoʼ rchë xtqatzʼët si kan ya riʼ bʼey qakʼwan o si nkʼatzin nqajäl qabʼey. Ri nqajoʼ röj ri cristianos, ya riʼ chë Jehová kan ütz nqrtzʼët. Ri qamapa ya riʼ le Biblia, y ri naʼoj ye kʼo chpan, ye achiʼel jbʼaʼ ri ye kʼo chwäch jun mapa. Si yeqasmajij ri naʼoj riʼ, xtqkowin xtqaʼän chë Jehová kiʼ rkʼuʼx xtuʼän qkʼë.

9. Rkʼë ri nuʼij Romanos 9:1, ¿achkë chik jun qatoʼik kʼo rchë nqatjoj qaconciencia?

⁹ Ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios nqrtoʼ rchë pa rbʼeyal nqatjoj qaconciencia (taskʼij Romanos 9:1). Ri uchqʼaʼ riʼ nqrtoʼ rchë nqʼax chqawäch achkë nuquʼ Jehová chrij jojun ri nqajoʼ nqaʼän. Chqä nuyaʼ qachqʼaʼ y nuʼän chqë chë nqajoʼ nqaʼän ri nqä chwäch Jehová (Filip. 2:13). Ye kʼa, ¿achkë nkʼatzin nqaʼän rchë nqtoʼöx rma ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios?

10. ¿Achkë nkʼatzin nqaʼän rchë nqtoʼöx rma ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios? (Lucas 11:10, 13).

¹⁰ Tqaʼij che rä Jehová chë tyaʼ pä ri loqʼoläj rchqʼaʼ chqë (taskʼij Lucas 11:10, 13). Ütz nqayaʼ chwäch qan chë ryä ma xtkʼekʼej ta xtyaʼ pä rchqʼaʼ pa qawiʼ (Juan 3:34). Nqaʼij riʼ rma Dios kan nuyaʼ ri loqʼoläj rchqʼaʼ pa kiwiʼ ri winäq ri nkiyaʼ qʼij chë ri uchqʼaʼ riʼ nukʼwaj kibʼey (Prov. 1:23; Sant. 1:5). Ye kʼa, ¿achkë más nkʼatzin nqaʼän rchë nqatjoj qaconciencia?

11. a) ¿Achkë riʼ ri nkʼatzin njeʼ más rqʼij pa qakʼaslemal? b) ¿Achkë rma nkʼatzin nqatzʼët si ütz qatjon qaconciencia chqä si ütz nsamäj?

¹¹ Ronojel mul tqakanuj rbʼanik rchë Jehová ütz nqrtzʼët (Prov. 8:34, 35). Ya riʼ ri nkʼatzin njeʼ más rqʼij pa qakʼaslemal. Ri ma nqamestaj ta ya riʼ xtqrtoʼ rchë xtqatjoj qaconciencia tapeʼ xa bʼa achkë na xtkʼatzin xtqachaʼ xtqaʼän. Nqkowin nqaʼij chë ütz qatjon qaconciencia si nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Jehová chqä si ronojel mul kʼo pa qajolon nqaʼän chë ryä kiʼ rkʼuʼx nuʼän. Rma qakʼaslemal komä kan kwest rbʼanon, kan kowan nkʼatzin nqatjoj qaconciencia. Ronojel qʼij kan chaq kʼo nkʼatzin nqachaʼ nqaʼän, ye kʼa kʼo mul majun ta jun naʼoj chpan le Biblia ri ntzjon chrij ri nqajoʼ nqaʼän. Rkʼë jbʼaʼ nkʼatzin nqachaʼ achoq chrij nqkʼastan wä, achkë samaj xtqakʼän, achkë xtqaʼän estudiar o achkë qamigos xkejeʼ. Rma riʼ ¿achkë ütz nqaʼän rchë nqatamaj si Jehová kan ütz xttzʼët ri xtqachaʼ xtqaʼän? (2 Cor. 1:12).

12. ¿Achkë xtqtoʼö rchë nqatzʼët si ri qaconciencia najin nqrtoʼ rchë nqachaʼ nqaʼän ri ütz? (Efesios 5:10).

¹² Tqaquʼ rij ri nqaskʼij pa Rchʼaʼäl Dios (Sal. 49:3). Taq nqaskʼij rwäch le Biblia, keqakanuj naʼoj ri yojkitoʼ rchë nqʼax chqawäch achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová (taskʼij Efesios 5:10). Si xtqaʼän riʼ, taq xtkʼatzin xtqasöl jun nüm kʼayewal ri najin nqaqʼaxaj, ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia xkojkitoʼ rchë xtqatzʼët si ri qaconciencia najin nqrtoʼ rchë yë ri ütz nqachaʼ nqaʼän (Prov. 2:4-9, 11-13). Y, si nkʼatzin, ri naʼoj riʼ xkojkitoʼ rchë xtqatjoj más qaconciencia, rchë ke riʼ ma xtqayaʼ ta qa rbʼanik ri ütz (Heb. 5:14).

13. ¿Achkë xkiʼän ri israelitas ri ma ütz ta nqaʼän röj?

¹³ Ma naʼäy ta tqachaʼ ri nqajoʼ nqaʼän y chrij riʼ kʼa riʼ yeqakanuj naʼoj chpan le Biblia ri yetzjon chrij riʼ. Ma ütz ta nqaʼän achiʼel xkiʼän ri israelitas ri xekanaj qa Judá taq xchup yän rwäch Jerusalén pa jnaʼ 607 taq majanä tpë Jesús. Ryeʼ xkiʼij ya reʼ che rä Jeremías: «Taʼij che rä Jehová ri aDios chë tuʼij chqë achkë bʼey nkʼatzin nqakʼwaj y achkë nkʼatzin nqaʼän» (Jer. 42:3-6). Ye kʼa ryeʼ kichʼobʼon wä chik achkë xtkiʼän, rma riʼ taq Jehová xuʼij chkë achkë nkʼatzin nkiʼän ye kʼa ma xqä ta chkiwäch, ryeʼ xa xkiʼän ri kichʼobʼon wä chik, y ya riʼ xbʼanö chë xkïl kʼayewal (Jer. 42:19-22; 43:1, 2, 4). Röj ma nqajoʼ ta nqaʼän achiʼel xkiʼän ri israelitas riʼ. Ri nqajoʼ nqaʼän, ya riʼ naʼäy yeqakanuj naʼoj chpan le Biblia ri nkikʼüt chqawäch achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová y chrij riʼ nqachaʼ nqaʼän ri rkʼwan riʼ kikʼë ri naʼoj riʼ.

14. ¿Achkë rma nkʼatzin yeqasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia taq kʼo jun nqajoʼ nqaʼän?

¹⁴ Keqasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia taq kʼo jun nqajoʼ nqaʼän (Mat. 7:24-29; Sant. 1:23-25). Taq nqaʼän riʼ, nqayaʼ qʼij chë ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios nukʼwaj qabʼey chqä nqrtoʼ. Si xtqaʼän riʼ, Dios kan ronojel mul xtyaʼ pä rchqʼaʼ chqë (Hech. 5:32). Ye kʼa, si ma nqayaʼ ta qʼij chë rchqʼaʼ Jehová nukʼwaj qabʼey o xa nqaʼän jun ri ma rkʼwan ta riʼ rkʼë ri uchqʼaʼ riʼ, rkʼë jbʼaʼ xa xtqaʼän che rä chë achiʼel ta «nbʼison» (Efes. 4:30; Is. 63:10; Hech. 7:51). Y Jehová rkʼë jbʼaʼ ma xtyaʼ ta pä chik ri loqʼoläj rchqʼaʼ pa qawiʼ (Sal. 51:11; 1 Tes. 5:19). Ya riʼ xa xtkʼäm pä kʼayewal pa qawiʼ, rma jontir nkʼatzin rchqʼaʼ Dios chqë, rma ya riʼ nbʼanö chë njeʼ qachqʼaʼ (Efes. 3:16).

¿ACHKË RBʼANIK YEQÏL NAʼOJ CHPAN LE BIBLIA RI XKEKʼATZIN CHQË?

15, 16. a) ¿Achkë rbʼanik yeqïl naʼoj chpan le Biblia ri yekʼatzin chqë? b) ¿Achkë jojun naʼoj chpan le Biblia xkekowin xtkitoʼ jun qestudiante rchë xtyaʼ qa ri sikʼ?

¹⁵ Keqaksaj ri toʼïk yaʼon pä chqë rchë nqatjoj qiʼ chrij le Biblia. Rchë nqkowin yeqasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia, naʼäy nkʼatzin yeqakanuj ri naʼoj riʼ. Tqabʼanaʼ che rä chë jun qestudiante ma nrajoʼ ta nuyaʼ qa ri sikʼ. Rkʼë jbʼaʼ nuquʼ ya reʼ: «Pa Biblia majun ta nuʼij chë ma ütz ta yaskʼan. Rma riʼ ¿achkë rma ri Testigos nkiʼij chë xajan naʼän ya riʼ?». ¿Achkë rbʼanik nqatoʼ qestudiante rchë yerïl naʼoj chpan le Biblia ri xtkitoʼ rchë xttzʼët chë ma ütz ta nskʼan? Jun ri ütz nqaksaj, ya riʼ ri Guía de estudio para los testigos de Jehová. Ütz nqakʼüt chwäch ri peraj «Tabaco» y chrij riʼ ri artículo «¿Qué piensa Dios del tabaco?» (tatzʼetaʼ La Atalaya rchë 1 de junio, 2014). ¿Achkë naʼoj y achkë textos xtrïl ryä taq xtskʼij ri artículo riʼ?

¹⁶ Tqatzʼetaʼ 5 naʼoj ri nutzjoj ri artículo riʼ. 1) Ma nqajoʼ ta nqxmeʼ pa rqʼaʼ jun ri xa pa kamïk nqrkʼwaj wä (Rom. 6:16). 2) Kʼo chë nqachajij qiʼ chwäch xa bʼa achkë jun ri xa nutzʼlaʼ qachʼakul (2 Cor. 7:1). 3) Jehová nrajoʼ chë kan rkʼë ronojel qan nqayaʼ rqʼij (Mat. 22:37). 4) Ma ütz ta yeqatzʼlaʼ nkʼaj chik rkʼë ri yeqaʼän (Mat. 22:39; 1 Cor. 10:24). 5) Jehová nuyaʼ qachqʼaʼ rchë nqaʼän ri ütz (Filip. 4:13). Rkʼë ya reʼ nqatzʼët chë, tapeʼ le Biblia ma kan ta ntzjon chrij ri sikʼ, ye kʼo naʼoj chpan ri xtkitoʼ qestudiante rchë xtqʼax chwäch achkë nuquʼ Jehová chrij riʼ.

17. ¿Achkë ütz nkiʼän ri qachʼalal ri nkajoʼ yekʼleʼ rchë yekïl naʼoj chpan le Biblia ri xkertoʼ rchë yë ri ütz xtkiʼän pa kikʼlanen?

¹⁷ Ye kʼo qachʼalal najin chik nkitzʼët achkë rbʼanik xtkiʼän che rä kikʼlanen. Ye kʼa, ¿achkë rbʼanik yekïl naʼoj chpan le Biblia ri xkertoʼ rchë yë riʼ ütz xtkichaʼ xtkiʼän? Jmul chik, ri Guía de estudio kan kowan xtkʼatzin chkë. Chpan ri peraj «Bodas y recepciones», yeqïl kʼïy artículos ri ye kʼo ütz taq naʼoj chpan. Tqatzʼetaʼ 6 naʼoj ri nkʼatzin ma nkimestaj ta ri nkajoʼ yekʼleʼ. 1) Jontir ri xtkiʼän pa kikʼlanen kʼo chë nuyaʼ rqʼij Jehová (1 Cor. 10:31, 32). 2) Kʼo chë ütz kitzyaq nkiksaj chqä ma nqʼax ta rwiʼ rbʼanik nkiwäq kiʼ (1 Tim. 2:9; 1 Ped. 3:3, 4). 3) Nkʼatzin ma nkikʼän ta kinaʼoj chrij ri yekiʼän ri winäq ri ma nkiyaʼ ta rqʼij Jehová (Juan 17:14; Sant. 1:27; 1 Juan 2:15, 16). 4) Kʼo chë pa rbʼeyal nkiʼän che rä jontir (1 Cor. 14:40). 5) Kʼo chë nkitzʼët chë ri kinmaqʼij ma xtuʼän ta achiʼel ri nmaqʼij akuchï ri winäq kowan yeqʼabʼär (Gál. 5:21). 6) Ütz nkiʼij che rä jun qachʼalal chë tjeʼ pa rwiʼ jontir ri xkebʼan pa kikʼlanen (Juan 2:8, 9).

18, 19. a) ¿Achkë chik jun qatoʼik kʼo? b) ¿Achkë naʼoj ri kikʼwan kiʼ kikʼë nmaqʼij yeqïl chpan re libro reʼ? (Tatzʼetaʼ ri recuadro «¿Nqkowin nqïl achkë naʼoj xkojkitoʼ?»).

¹⁸ Jun chik toʼïk ri kan ye kʼïy yertoʼon, ya riʼ ri libro Textos bíblicos para la vida cristiana. Re libro reʼ ye kʼo kʼïy textos chpan ri yejachon pä por temas. Chuxeʼ ri temas yeqïl kʼïy preguntas chqä textos ri yojkitoʼ rchë nqatzʼët achkë naʼoj ütz yeqasmajij. Tqaquʼ rij ya reʼ. Rkʼë jbʼaʼ jun qachʼalal najin nutzʼët si ütz nbʼä pa jun nmaqʼij o manä. Si ryä xttok chpan ri peraj «Celebraciones», xtrïl ri peraj «Celebraciones que no son apropiadas para un cristiano».

¹⁹ Chpan ri peraj riʼ xttzʼët chqä re jun chik peraj reʼ: «¿Por qué está mal participar en celebraciones que están relacionadas con la religión falsa? (1Co 10:21; 2Co 6:14-18; Ef 5:10, 11)». Chriʼ xtrïl jojun ejemplos kichë ri nmaqʼij riʼ. Y chpan ri peraj «Celebraciones patrióticas», xtrïl nkʼaj chik textos ri kowan xtkitoʼ. Ri naʼoj ri ye kʼo chpan ri textos riʼ, xtkitoʼ rchë xttzʼët si ütz nbʼä pa jun nmaqʼij akuchï nyaʼöx rqʼij jun tinamït o akuchï yenatäx ri chʼaʼoj xekiʼän ri winäq. Chqä xtkitoʼ rchë xttzʼët si ütz nbʼä pa jun nmaqʼij akuchï kan nqʼax rwiʼ nyaʼöx rqʼij jun winäq. Kan kowan nqtyoxin che rä rtinamit Jehová rma ryaʼon pä kʼïy qatoʼik rchë nqatjoj qaconciencia.

TQAKʼUTUʼ CHË QATJON QACONCIENCIA

20. ¿Achkë rbʼanik nqakʼüt chë qatjon qaconciencia?

²⁰ Röj kan kowan nqatyoxij chë Jehová ryaʼon qʼij chqë rchë nqachaʼ ri nqajoʼ nqaʼän. Ye kʼa qataman chqä chë nkʼatzin nqatjoj qaconciencia rchë yë ri ütz nqaʼän. Si kan ütz qatjon qaconciencia, ya riʼ xtqrtoʼ rchë xtqayaʼ rqʼij Jehová rkʼë ri nqachaʼ nqaʼän chqä ronojel mul xtqaʼän ri nqä chwäch. Ye kʼa rchë xtqkowin xtqaʼän riʼ, nkʼatzin rtoʼik ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios chqë. Rma riʼ nkʼatzin nqaʼij che rä Jehová chë tyaʼ pä rchqʼaʼ chqë y nqayaʼ qʼij chë ri uchqʼaʼ riʼ nukʼwaj qabʼey. Jun chik ri xtqtoʼö rchë xtqatjoj qaconciencia, ya riʼ ri naʼoj ri ye kʼo chpan le Biblia. Si kan ütz rbʼanik xkeqaksaj jontir re regalos reʼ ri ryaʼon pä Jehová chqë, xtqkowin xtqatzʼët achkë rbʼanik xtqrtoʼ ri Rchʼaʼäl Dios (2 Tim. 3:16, 17; Heb. 4:12).