Ronojel mul q·ok kamigos qachʼalal

1. ¿Akuchï yeqïl wä ütz taq amigos?

PA QAQʼIJ komä kʼo kʼïy nbʼanö chqë chë ma kiʼ taʼ chik qakʼuʼx nqaʼän. Ye kʼa más na chik kwest nuʼän xa ta ma ye jun qamigos ri achoq chkij ütz nqakʼuqbʼaʼ wä qakʼuʼx. Jehová rtaman chë nkʼatzin qachiʼil, rma riʼ chpan rtinamit yeqïl ütz taq amigos (Sal. 119:63). Röj yoj kʼo chpan jun familia akuchï kowan nqajoʼ qiʼ chqä jnan nqayaʼ rqʼij Jehová.

2. ¿Achkë rbʼanik kʼo ta chë yeqatzʼët ri qachʼalal?

² Röj ma nqajoʼ ta chë qachʼalal xa xuʼ yeʼok qachiʼil, xa kan nqajoʼ chë yeʼok qamigos. Rma kowan nqajoʼ Jehová chqä Jesús, ya riʼ nbʼanö chë jnan rbʼanon qawäch (Juan 13:35). Rchë yejeʼ ütz qamigos, nkʼatzin nqatäj qaqʼij rchë nqatamaj kiwäch. Ye kʼa, rma xa kʼo qa mak chqij, rkʼë jbʼaʼ kʼo jun xtqaʼij o kʼo jun xtqaʼän ri xa xtuʼän chë ma jnan ta chik xtuʼän qawäch kikʼë qamigos.

3. ¿Achkë rma kʼo mul kwest nuʼän chqawäch nq·ok na kamigos qachʼalal?

³ Ye kʼo jojun qachʼalal ri kan ma kwest ta nuʼän chqawäch nqakʼwaj qiʼ kikʼë, rkʼë jbʼaʼ rma kʼo jojun jnan nqä chqawäch o rma jnan jbʼaʼ qanaʼoj kikʼë. Ye kʼa kikʼë nkʼaj chik más kwest nuʼän chqawäch nqaʼän riʼ, rma kʼo mul kʼo xkebʼanatäj ri xa xtuʼän chë ma jnan ta chik xtuʼän qawäch, y rma riʼ xtqanaʼ o xtqaquʼ chë ma ütz ta xtqakʼwaj qiʼ kikʼë. Chqä, si kʼo jun qachʼalal kʼo jun ryabʼil o kʼo kʼïy kʼayewal najin nuqʼaxaj pa rkʼaslemal, rkʼë jbʼaʼ ya riʼ xtbʼanö chë ma kan ta jnan chik xtuʼän qawäch rkʼë. Chpan re tjonïk reʼ xtqatzʼët achkë ütz nqaʼän rchë ronojel mul xtq·ok kamigos qachʼalal. Naʼäy, xtqtzjon chkij jojun naʼoj ri nkʼatzin yejeʼ qkʼë, y chrij riʼ xtqatzʼët achkë rbʼanik xtqakʼän qanaʼoj chrij Jesús taq kʼo kʼayewal xtqaqʼaxaj.

NAʼOJ RI YEKʼATZIN YEJEʼ QKʼË RCHË MA YEQAYAʼ TA QA QAMIGOS

4. ¿Achkë ütz nqaʼän rchë más jnan nuʼän qawäch kikʼë qachʼalal?

⁴ Rchë ronojel mul jnan nuʼän qawäch kikʼë qachʼalal, nkʼatzin nqatäj qaqʼij chë yë ri ütz taq naʼoj nqatzʼët chkij. Y rchë nqkowin nqaʼän ya riʼ nkʼatzin nqajäm qawäch rchë nqjeʼ kikʼë. Ri apóstol Pablo xuʼij ya reʼ chkë ri cristianos ri ye kʼo Tesalónica: «Xqaʼän jontir ri kʼo pa qaqʼaʼ rma nqarayij yixqatzʼët chik jmul» (1 Tes. 2:17). Ye kʼïy winäq más ütz nkinaʼ nkïl kiʼ rchë yetzjon chkiwäch. Y röj kʼo kʼïy rbʼanik nqkowin nqaʼän riʼ, achiʼel taq nq·el chutzjoxik le Biblia, nqbʼä pa qamoloj chqä pa qasambleas. Tapeʼ kan jnan wä achkë yeqaʼän ma ya riʼ ta nbʼanö chë ma ta njeʼ oyowal chqawäch.

5. ¿Achkë xtqtoʼö rchë ronojel mul jnan xtuʼän qawäch kikʼë qachʼalal? Tayaʼ jun ejemplo (Colosenses 3:12).

⁵ Taq röj yejeʼ naʼoj qkʼë achiʼel ri najyowaj kiwäch nkʼaj chik, ütz anaʼoj naʼän kikʼë, ma nanaʼ ta iwiʼ, ma chanin ta nmeqʼeʼ awkʼë chqä natamaj yayoʼen, ya riʼ xtqrtoʼ rchë jnan xtuʼän qawäch rkʼë jun qachʼalal tapeʼ kʼo kʼayewal xkejeʼ chqawäch (taskʼij Colosenses 3:12). Achiʼel ri aceite ri nutoʼ rmotor jun chʼichʼ rchë ütz nsamaj, ri naʼoj ri xqaʼij qa yojkitoʼ rchë ütz nqakʼwaj qiʼ kikʼë qachʼalal. Komä xtqatzʼët oxiʼ ri rkʼë jbʼaʼ xa xtuʼän chqë chë xa xtqajäch qiʼ kikʼë qachʼalal. Y xtqatzʼët äl chqä achkë ütz nqaʼän rchë nqakʼän qanaʼoj chrij Jesús rchë ma nqanaʼ ta qiʼ, ma chanin ta npë qayowal, ütz qanaʼoj nqaʼän kikʼë nkʼaj chik chqä nqajyowaj kiwäch, rchë ke riʼ xtq·ok ütz taq amigos.

TAQ MA JNAN TA NICHAʼ NIʼÄN

6. ¿Achkë kʼayewal nukʼäm pä taq kʼo jun ma jnan ta nichaʼ niʼän?

⁶ ¿Achkë rma ya reʼ kan kwest? Rma taq kaʼiʼ winäq ma jnan ta nkichaʼ nkiʼän, chë kaʼiʼ nkiquʼ chë ri nkichaʼ nkiʼän ya riʼ ri más ütz. Tqabʼanaʼ che rä chë ye kʼo kaʼiʼ qachʼalal ri ma jnan ta nuʼän kiwäch chrij rbʼanik nkitzjoj le Biblia pa kigrupo, y chkijujnal nkiquʼ chë ri xchʼöbʼ ri jun chik ma ütz ta. Pa rkʼexel yetzjon chkiwäch chqä nkisöl ri kʼayewal, xa nkinaʼ kiʼ chqä xa nkikʼöl qa jun kʼix pa kan y re koʼöl chʼaʼoj reʼ xa xtbʼä pa nüm chqä xa xtuʼän chkë chë ma jnan ta chik xtuʼän kiwäch. Taq xtqʼax ri tiempo xa más xtkijäch kiʼ chqä ma xkeʼok ta chik amigos. Y jontir reʼ xchapatäj pä rma jun ti koʼöl chʼaʼoj.

7. ¿Achkë rbʼanik xertoʼ Jesús rdiscípulos rchë xkʼüt chkiwäch chë ri ma nanaʼ ta awiʼ xkertoʼ rchë ma xtjeʼ ta chʼaʼoj chkiwäch?

⁷ Tqakʼamaʼ qanaʼoj chrij Jesús, ri ma xnaʼ ta riʼ. Jesús xkʼüt chkiwäch rtzeqelbʼëy chë nkʼatzin nkiqasaj kiʼ rchë nkisöl jun kʼayewal. Ryeʼ kikʼwan wä chik jun tiempo najin nkiʼän chʼaʼoj chkiwäch rma nkajoʼ wä nkitamaj achkë chkë ryeʼ kʼo más rqʼij. Rchë xertoʼ, Jesús xuʼij chkë chë nkʼatzin yekitzʼët nkʼaj chik chë kʼo más kiqʼij chkiwäch ryeʼ (Mat. 20:25-28). Rkʼë ri xuʼij chkë najin wä nukʼüt chkiwäch chë nkʼatzin nkiqasaj kiʼ. Taq xa jbʼaʼ wä chik nrajoʼ rchë nkamsäx, Jesús xyaʼ qa jun jaʼäl ejemplo chkiwäch chrij ri ma nanaʼ ta awiʼ taq xchʼäj kaqän. Tapeʼ re jun samaj reʼ xa xuʼ wä ri winäq ri ye xmïl pa samaj yebʼanö rchë (Juan 13:3-5, 12-16). Ke reʼ rbʼanik xkʼüt chkiwäch achkë rbʼanik yeʼok ütz taq amigos. Si nkiquʼ chë ri nkʼaj chik kʼo más kiqʼij chkiwäch, ya riʼ xkertoʼ rchë ma xtjeʼ ta chʼaʼoj chkiwäch taq kʼo jun ma jnan ta xtkiquʼ. Y ke riʼ kʼa xkeʼok na ütz taq amigos.

8. ¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ ri ma nqanaʼ ta qiʼ taq kʼo jun kʼayewal nukʼüt pä riʼ chqawäch kikʼë qamigos? (Colosenses 3:13; keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁸ ¿Achkë ütz nqaʼän rchë ma nqajäch ta qiʼ kikʼë qamigos? Si röj ma nqanaʼ ta qiʼ, ma kwest ta xtuʼän chqawäch yeqaküy nkʼaj chik taq kʼo jun kʼayewal xtjeʼ chqawäch (taskʼij Colosenses 3:13). Ri nqaqasaj qiʼ nqrtoʼ rchë ma chanin ta npë qayowal chqä jnan nuʼän qawäch (Sal. 4:4). Yajün si ma pa rbʼeyal ta xqtzjon chqawäch, ma tqamestaj ta chë jontir kʼo ma pa rbʼeyal ta yeqaʼij y chrij riʼ nqatzolij qiʼ (Ecl. 7:21, 22). Tqaquʼ rij reʼ: «¿Achkë kʼo más rqʼij chi nwäch rïn, wamigo o chë ri nquʼ rïn ya riʼ ri más ütz?». ¿Ütz komä nuʼän chi nwäch rïn nqasaj wiʼ y nbʼän ri nuʼij wamigo? Tqamestaj ri xbʼanatäj chqawäch y majun bʼëy chik tqanataj ta.

9. Si jun kʼayewal rkʼë jun qachʼalal xa bʼenäq más pa nüm, ¿achkë rbʼanik nqrtoʼ ri nqaqasaj qiʼ? (Proverbios 17:9).

⁹ Ri nqaqasaj qiʼ nqrtoʼ chë nqasöl jun kʼayewal ri xa bʼenäq pa nüm. Ma tqaʼän ta chʼaʼoj xa xuʼ rchë nqakʼüt chë ri nqaquʼ röj ya riʼ ri más ütz (taskʼij Proverbios 17:9; 1 Cor. 6:7). Ri más nqajoʼ röj ya riʼ ronojel mul jnan nuʼän qawäch rkʼë qamigo. Ye kʼïy qachʼalal yekowin kibʼanon riʼ rma yetzjon chkiwäch rchë nkisöl ri kʼayewal (Sal. 34:14). Rkʼë jbʼaʼ ütz nqaʼij ya reʼ che rä qamigo: «Ma nwajoʼ ta chë rma ri xbʼanatäj, nuʼän chqë chë ma jnan ta chik nuʼän qawäch». Tqakanuj rbʼanik rchë nqasöl ri kʼayewal, tqayaʼ qa qamak chqij y tqakʼutuj kuyubʼäl qamak che rä qamigo rma xqasök. Y si ryä nukʼutuj kuyubʼäl rmak chqë, ma tqanaʼ ta qiʼ, tqakyuʼ y tqamestaj ri xuʼän chqë (Luc. 17:3, 4). Ma tqamestaj ta ya reʼ, ri nqajoʼ röj ya riʼ nqasöl ri kʼayewal rchë jnan nuʼän qawäch y ma rchë ta nqatzʼët achkë ajmak (Prov. 18:24).

TAQ MA JNAN TA QANAʼOJ

10. ¿Achkë rma rkʼë jbʼaʼ kwest nuʼän chqawäch nq·ok ramigo jun chik?

¹⁰ ¿Achkë rma ya reʼ kan kwest? Kʼo mul kwest nuʼän chqawäch nqakʼwaj qiʼ kikʼë qachʼalal ri kan ma jnan ta qanaʼoj kikʼë. Ye kʼo jojun rkʼë jbʼaʼ kan nkitïk qayowal, nkʼaj chik rkʼë jbʼaʼ kan majun ta jun nqä chkiwäch nkiʼän. Rma rkʼë jbʼaʼ kʼo ma ütz ta kiqʼaxan pa kikʼaslemal o rma ye petenäq chpan jun tinamït akuchï ri winäq ma kan ta nqä chkiwäch yetzjon. Ye kʼa ye kʼo chik jojun kan ma kwest ta nuʼän chkiwäch nkimäj tzij chqä kan kowan nqä chkiwäch yetzjon.

11. ¿Achkë rbʼanik Jesús xkowin xkʼwaj riʼ kikʼë nkʼaj chik tapeʼ ma jnan ta wä kinaʼoj?

¹¹ Tqakʼamaʼ qanaʼoj chrij Jesús, ri ma chanin ta xpë ryowal. Jesús xok kamigos winäq tapeʼ ma jnan ta wä kinaʼoj rkʼë. Jun ejemplo. Ri apóstoles Santiago y Juan xkikʼüt chë xa xuʼ ryeʼ xkiquʼ qa kij taq kʼo jun xkikʼutuj che rä Jesús chpan Rqʼatbʼäl tzij Dios xa xuʼ rchë nyaʼöx kiqʼij (Mar. 10:35-37). Ye kʼa Jesús ma ke riʼ ta xuʼän, ryä ma xnaʼ ta riʼ y ma xkʼewaj ta xyaʼ qa jontir ri kʼo wä rkʼë chlaʼ chkaj rchë xpë chwäch le Rwachʼlew (Filip. 2:5-8). Rkʼë ya reʼ nqatzʼët chë kan ma jnan ta wä kinaʼoj. Tapeʼ ke riʼ, Jesús ma chanin ta xpë ryowal che rä Santiago, Juan chqä chkë nkʼaj chik.

12. ¿Achkë xtoʼö rchë Jesús rchë ma xikʼo ta rkʼuʼx kikʼë ramigos?

¹² Jesús rtaman wä chë ramigos kʼo akuchï xkesach wä. Ryä rtaman wä chë ri xkikʼutuj Santiago chqä Juan che rä ya riʼ wä chqä nkajoʼ ri nkʼaj chik rapóstoles (Mar. 9:34). Jesús nqʼax wä chwäch achkë rbʼanik yechʼobʼon, rma ryä chqä xkʼïy pä chpan jun tinamït akuchï ri winäq kan kowan rqʼij chkiwäch njeʼ kibʼeyomal chqä njeʼ kiqʼij chkiwäch ri nkʼaj chik. Rma riʼ ryä ma xikʼo ta wä rkʼuʼx kikʼë. Ryä rtaman wä chë nkʼatzin tiempo chkë rchë nkiyaʼ qa rbʼanik ri ma ütz ta, ri kan pa jnaʼ kikʼwan, achiʼel ri nanaʼ awiʼ chqä ri nbʼä awan chrij ri bʼeyomäl (Mar. 10:42-45).

13. Rchë jnan nuʼän qawäch kikʼë qamigos, ¿achkë rbʼanik nqrtoʼ ri ma chanin ta npë qayowal? (Efesios 4:2).

¹³ ¿Achkë ütz nqaʼän rchë ma nqajäch ta qiʼ kikʼë qamigos? Tqatjaʼ qaqʼij rchë ma chanin ta npë qayowal taq nkʼaj chik kʼo nkiʼij o kʼo nkiʼän ri nuʼän chqë chë npë qayowal (Prov. 14:29). Jontir kʼo yeqaʼän ri ma nqä ta chkiwäch ri nkʼaj chik. Ya reʼ ma jun mak ta, rma jontir ma yoj jnan ta. Rma riʼ kan ütz chë ri nkʼaj chik ma nikʼo ta kikʼuʼx qkʼë (taskʼij Efesios 4:2). Ma tqamestaj ta ya reʼ: ma tqatäj ta qaqʼij chrij jun qachʼalal rchë nujäl rnaʼoj xa xuʼ rchë nuʼän ri nqajoʼ röj. Jun ejemplo. Si jun winäq ma kan ta ntzjon rma nkʼïx o rma nuxiʼij riʼ, tqaloqʼoqʼej ri nuʼän rma najin nutäj rqʼij rchë ntzjon kikʼë nkʼaj chik. O si kʼo jun chik ri kan kowan nqä chwäch ntzjon, ma tpë ta qayowal che rä rma ke riʼ nuʼän. Kantzij wä, ma xtqkowin ta xtq·ok kamigos jontir qachʼalal. Ye kʼa ma tqamestaj ta chë ye kʼo qachʼalal kan jnan rbʼanon kiwäch taq yesamäj tapeʼ ma jnan ta kinaʼoj.

14. ¿Achkë xtqatzʼët chkij qachʼalal si ma chanin ta npë qayowal?

¹⁴ Ri ma chanin ta npë qayowal nqrtoʼ rchë yeqatzʼët ri ütz taq naʼoj ye kʼo kikʼë qachʼalal. Ya reʼ xtqrtoʼ, rchë ma xtqatzʼët ta na si jnan o ma jnan ta qanaʼoj kikʼë rchë yeʼok qamigos. Jun ejemplo. Tapeʼ Santiago chqä Juan xa xuʼ ryeʼ xkiquʼ qa kij chqä xkajoʼ chë njeʼ más kiqʼij chkiwäch ri nkʼaj chik; ri kinaʼoj nukʼüt wä chë ryeʼ kikʼuqbʼan wä kikʼuʼx chrij Rqʼatbʼäl tzij Dios. Y Jesús kan xloqʼoqʼej ya riʼ. Taq röj nqatäj qaqʼij chë yeqatzʼët ri ütz taq naʼoj ye kʼo kikʼë qamigos, najin nqakʼän qanaʼoj chrij Jehová chqä chrij Jesús.

15. ¿Achkë xtqtoʼö rchë xtq·ok na kamigos qachʼalal tapeʼ ma jnan ta qanaʼoj kikʼë?

¹⁵ Jun ri kan kowan rqʼij ya riʼ nqaʼij che rä Jehová chë tqrtoʼ pä rchë nq·ok kamigos qachʼalal ri ma jnan ta qanaʼoj kikʼë. Tqaquʼ apü rij jun kʼayewal ri rkʼë jbʼaʼ xa xtuʼän chqë chë npë qayowal chkë qamigos y chrij riʼ qchʼö rkʼë Dios y tqaʼij che rä chë tqrtoʼ pä rchë nqaqʼät qayowal, si rkʼë jbʼaʼ nbʼanatäj ya riʼ. Ma tqamestaj ta chë, rma yë Jehová xbʼanö qchë, rtaman chë jontir ma jnan ta qanaʼoj. Rma riʼ tqaʼij che rä achkë nqanaʼ, rma ryä rtaman qawäch, xtyaʼ pä ri toʼïk ri nkʼatzin chqë rchë nqkochʼon. Y taq xtqanaʼ chë ma nqkowin ta chik nqaqʼät qayowal, tqakʼutuj ri loqʼoläj rchqʼaʼ Jehová rchë ke riʼ ma jun ta jun xtqaʼij o ma jun ta jun xtqaʼän ri xa xtsök qamigo (Luc. 11:13; Gál. 5:22, 23).

TAQ RI QACHʼALAL NAJIN NKITÄJ POQÄN

16. ¿Achkë kinaʼoj rkʼë jbʼaʼ xtkiʼän qachʼalal ri najin nkitäj poqän?

¹⁶ ¿Achkë rma ya reʼ kan kwest? Rma taq qachʼalal najin yeqʼax chpan jun kʼayewal ri kan nüm achiʼel jun yabʼil o xa bʼa achkë na chik jun ri nuʼän chë nchʼpü kikʼuʼx, ya riʼ xtbʼanö chkë chë kʼo xtkiʼij o kʼo xtkiʼän chqë ri xa xttïk qayowal. Jun ejemplo. Rkʼë jbʼaʼ nkiyonij äl kiʼ qkʼë, ma nkajoʼ ta chik yetzjon o chanin npë kiyowal. Chqä kʼo xtkiʼij o kʼo xtkiʼän chqë ri kan xtqrsök (Job 6:2, 3). Rkʼë jbʼaʼ ma qataman ta achkë kʼayewal najin nkiqʼaxaj qachʼalal, y ya riʼ nbʼanö che rä chë röj nqayoʼej chë majun akuchï yesach wä.

17. ¿Achkë nqatamaj qa chrij rnaʼoj xuʼän Jesús rkʼë Bartimeo?

¹⁷ Tqakʼamaʼ qanaʼoj chrij Jesús, ri kan ütz rnaʼoj xuʼän kikʼë ri winäq chqä xjyowaj kiwäch. Ryä kan ütz wä rnaʼoj xuʼän kikʼë ri winäq ri najin wä nkitäj poqän chqä kan xjyowaj kiwäch, yajün ri ma rtaman ta kiwäch. Tqaquʼ napeʼ rij achkë rnaʼoj xuʼän kikʼë kaʼiʼ achiʼaʼ ri ma yekowin ta yetzuʼun. Taq jun chkë ryeʼ ri Bartimeo rbʼiʼ, xkʼoxaj chë Jesús najin nqʼax naqaj akuchï kʼo wä ryä, xmäj nräq rchiʼ rchë nkʼaxatäj rma Jesús. Jojun chkë ri ye kʼo chriʼ xkiʼij che rä chë ma träq ta chik rchiʼ. Ye kʼa, rma ryä nrajoʼ wä chë nknäx rma Jesús, kan más na chik xräq rchiʼ. Rkʼë ri xuʼän, rkʼë jbʼaʼ xuʼän chkë jojun winäq xpë kiyowal. Ye kʼa Jesús kan kowan xpoqonaj rwäch (Mat. 20:34; Mar. 10:46-52). Jesús kan jaʼäl rbʼanik xtzjon rkʼë Bartimeo, xuʼij che rä chë kan ütz chë kʼo rkʼuqbʼäl kʼuʼx y xuʼän che rä chë xkowin chik xtzuʼun.

18. ¿Achkë ütz nqaʼän rchë nqatoʼ jun qamigo ri najin nutäj poqän? (1 Tesalonicenses 5:14).

¹⁸ ¿Achkë ütz nqaʼän rchë ma nqajäch ta qiʼ kikʼë qamigos? Ri ütz qanaʼoj nqaʼän kikʼë nkʼaj chik chqä nqajyowaj kiwäch, ya riʼ nqrtoʼ rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx qachʼalal ri najin nkitäj poqän rma jun yabʼil o xa bʼa achkë na chik jun ri nbʼanö chkë chë nchʼpü kikʼuʼx (taskʼij 1 Tesalonicenses 5:14). Ma tqamestaj ta chë jun kantzij amigo ronojel mul xtrajoʼ xttoʼon, «y más taq kʼo jun kʼayewal» (Prov. 17:17). Jun amigo ma xa xuʼ ta nqʼax chwäch ri najin nqʼaxaj ri jun chik winäq, xa kan xtuʼän chqä jontir ri kʼo pa rqʼaʼ rchë xtkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx chqä xtyaʼ ri nkʼatzin che rä.

19. ¿Achkë rbʼanik nqakʼüt chë nqajoʼ yeqatoʼ nkʼaj chik chqä nqajyowaj kiwäch? (Keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁹ ¿Achkë rbʼanik nqakʼüt chë nqajoʼ yeqatoʼ nkʼaj chik chqä nqajyowaj kiwäch? Kantzij wä, ma nqkowin ta nqaʼän chë qamigo ma nutäj ta chik poqän. Ye kʼa tqabʼanaʼ jontir ri kʼo pa qaqʼaʼ rchë nqʼax chqawäch achkë najin nunaʼ (Mat. 7:12; 1 Ped. 3:8). Tqayaʼ qaxkïn che rä taq nuʼij chqë achkë najin nuqʼaxaj. Y si nqatzʼët chë ütz nqatoʼ, tqaquʼ rij achkë nqaʼij che rä rchë nqakʼuqbʼaʼ rkʼuʼx (Prov. 12:25). Ye kʼa, tqachajij qiʼ rchë ma nqaʼän ta chë kan qataman chik jontir ri najin nuqʼaxaj (Prov. 18:13). Ma tikʼo ta qakʼuʼx rkʼë qamigo y ma tqakʼutuj ta che rä jun ri ma nkowin ta nuʼän (Efes. 4:32).

20. ¿Achkë chë amigo nawajoʼ yatok rït?

²⁰ Röj kan kowan yeqaloqʼoqʼej qamigos ri ye kʼo chpan rtinamit Jehová. Ye kʼa, rma jontir xa kʼo qa mak chqij y kʼïy chqë röj kʼo ma ütz ta qaqʼaxan pa qakʼaslemal, kʼo mul kan itzel nunaʼ qan rma kʼo xqaʼij o kʼo xqaʼän ri xa xersök nkʼaj chik. Kan janina nqatyoxij chë qachʼalal ma nkinaʼ ta kiʼ, ma chanin ta npë kiyowal, ütz kinaʼoj nkiʼän qkʼë, nkijyowaj qawäch y kʼa nkajoʼ na yeʼok qamigos. Ya riʼ nbʼanö chë röj kan ke riʼ chqä qanaʼoj nqajoʼ nqaʼän kikʼë qamigos.