Ma itzel ta qtzjon chkij ri nkʼaj chik rma ri nkiʼän

1, 2. ¿Achkë rma kʼo mul kʼo ma jnan ta yeqaʼän rkʼë ri yekiʼän qachʼalal?

¿KʼO jmul itzel xetzjon chawij xa rma kʼo jun xaʼän? ¿O kʼo jmul yë rït itzel xatzjon chrij jun qachʼalal xa rma kʼo jun xuʼän? Rkʼë jbʼaʼ kan jontir qaqʼaxan riʼ.

² Ma tsach ta qakʼuʼx si kʼo mul kʼo yeqaʼän ri ma jnan ta rkʼë ri yekiʼän qachʼalal. ¿Achkë rma? Rma jontir röj ma yoj jnan ta. Chqajujnal röj jun wä rbʼanik nqquʼü rma ri qatinamit, ri rbʼanik yojkʼiytisan pä chqä rma ri qaqʼaxan pä pa qakʼaslemal. Tapeʼ ke riʼ, kʼo ta chë ma ta nqayaʼ qʼij chë ya riʼ nuʼän chë ma jnan ta chik nuʼän qawäch pa congregación (Efes. 4:3).

3. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ nbʼanö chqë chë ma ütz ta nqatzʼët ri rchʼobʼon nuʼän jun qachʼalal?

³ Taq jun qachʼalal kʼo jun nuchʼöbʼ nuʼän ri ma nqä ta chqawäch, rkʼë jbʼaʼ nqaquʼ chë nkʼatzin nqtzjon rkʼë rchë nujäl ri rchʼobʼon nuʼän o rkʼë jbʼaʼ nqatzjoj chkë nkʼaj chik ri nqaquʼ chrij. Röj nqaʼän riʼ rma yeqajoʼ qachʼalal chqä nqajoʼ chë ütz yebʼä pa kikʼaslemal (Prov. 17:17). Rma riʼ ma nqajoʼ ta chë kʼo jun nkiʼän ri xa xtuʼän chë xtkitzolij kiʼ o jun ri xa nuʼän chë ma jnan ta chik nuʼän kiwäch rkʼë Jehová.

4, 5. ¿Achkë kʼo ta chë nqaʼän si jun cristiano kʼo jun nuʼän ri ma nqä ta chqawäch?

⁴ ¿Nkʼatzin komä nqaʼij che rä jun qachʼalal chë jun ri xuʼän ma kan ta xqä chqawäch? Kʼo mul nkʼatzin nqaʼän riʼ y kʼo mul manä. Rma kowan nqajoʼ, xtqatoʼ taq xtqanaʼej chë kʼo jun nrajoʼ nuʼän ri xa nuqʼäj jun naʼoj kʼo chpan le Biblia (Prov. 27:5, 6). Ye kʼa ¿y si ri nrajoʼ nuʼän ma nuqʼäj ta jun naʼoj kʼo chpan le Biblia, xa xuʼ ma xqä ta chqawäch? Romanos 14:1 nuʼij achkë nkʼatzin nqaʼän taq nbʼanatäj riʼ. Chriʼ nuʼij: «Ma itzel ta kixtzjon chrij jun winäq xa rma jun wä chik rbʼanik nquʼü».

⁵ Tapeʼ ke riʼ, rkʼë jbʼaʼ kwest nuʼän chqawäch ütz nqatzʼët ri nrajoʼ nuʼän ri qachʼalal. Chpan re tjonïk reʼ, xtqatzʼët achkë rma ma ütz ta itzel nqtzjon chrij jun qachʼalal xa rma ri yeruʼän chqä achkë xtqtoʼö rchë ma nqaʼän ta riʼ. Ye kʼa naʼäy tqatzʼetaʼ jojun ri rkʼë jbʼaʼ nkiʼän chqë chë itzel nqtzjon chrij jun qachʼalal xa rma ri yeruʼän.

¿ACHKË JOJUN RI RKʼË JBʼAʼ MA ÜTZ TA NQATZʼËT?

6, 7. Tayaʼ jojun ejemplos chrij ri nkiʼän qachʼalal ri rkʼë jbʼaʼ ma ütz ta nqatzʼët che rä.

⁶ Achiʼel xqatzjoj yän qa, rkʼë jbʼaʼ rma ri qaqʼaxan pä pa qakʼaslemal kʼo jojun ye ütz chqawäch röj y kʼo jojun kan ma ütz ta. Y rkʼë jbʼaʼ nqaquʼ chë ri nkʼaj chik jnan nkiquʼ qkʼë röj. Ye kʼa ma ronojel ta mul ke riʼ. Tqatzjoj kij jojun. Ejemplo 1: Taq jun qachʼalal xkʼïy qʼanäj, ri rtat kowan wä ntjö yaʼ. Rma riʼ taq pa jun reunión social nutzʼët chë ye kʼo qachʼalal najin nkitäj yaʼ, kowan npë ryowal chqä nuʼij chkë chë ma ütz ta ri najin nkiʼän. Ejemplo 2: Jun qachʼalal ixöq xkʼachöj chë jun itzel yabʼil. Jbʼaʼ chrij riʼ, nutamaj chë kʼo chik jun qachʼalal ixöq xpë chqä ri yabʼil riʼ che rä. Rma nrajoʼ nutoʼ, nutäj rqʼij chrij chë tbʼanaʼ ri xuʼän ryä, rkʼë jbʼaʼ rkʼë jun dieta, rkʼë jun aqʼon o kikʼë qʼayis. Ejemplo 3: Jun qachʼalal achï jun wä rreligión rbʼanon qa chqä kan itzel nutzʼët jontir ri rkʼwan riʼ rkʼë ya riʼ. Taq nutamaj chë jun qachʼalal xok pa jun iglesia rma jun kamnäq, kan kowan npë ryowal.a

⁷ Tqatzʼetaʼ jojun chik ejemplos. Ejemplo 4: Jun qachʼalal achï xkʼïy pä taq ri winäq ma ütz ta nkitzʼët chë ri achiʼaʼ nkiyaʼ qa kisaqmachiʼ chqä chë ri ixoqiʼ nkiksaj pantalón taq nkiyaʼ rqʼij Dios. Tapeʼ rtaman achkë nuʼij rtinamit Jehová, kʼa nuʼij na chkë nkʼaj chik chë ri achiʼaʼ kʼo ta chë nkisokaj kisaqmachiʼ chqä chë ri ixoqiʼ kʼo ta chë nkiksaj vestido o kuq taq nkiyaʼ rqʼij Jehová. Ejemplo 5: Jun ukʼwäy bʼey rtaman rwäch jun qachʼalal ri xbʼä pa universidad ye kʼa xa xyaʼ qa Jehová. Komä, jun qachʼalal kʼajol nrajoʼ chqä nbʼä pa universidad, ye kʼa ri ukʼwäy bʼey kowan nchʼpü rkʼuʼx chrij, rma riʼ nutäj rqʼij chrij ri kʼajol chqä chkij rteʼ rtataʼ chë ma tbʼä ta.

8. a) ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ nbʼanö chë jun kʼlaj teʼej tataʼaj itzel yetzjon chkij nkʼaj chik teʼej tataʼaj? b) ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ nbʼanatäj si itzel nqtzjon chrij ri nkiʼän qachʼalal?

⁸ Tqatzjoj rij jun ri rkʼë jbʼaʼ nbʼanatäj kikʼë ri teʼej tataʼaj. Ejemplo 6: Rïx kan nitäj iqʼij rchë «kan achiʼel nrajoʼ Jehová», kan ke riʼ rbʼanik yeʼiqʼïl chqä yeʼitjoj iwalkʼwal (Efes. 6:4). Ye kʼa ye kʼo nkʼaj chik teʼej tataʼaj cristianos ri rkʼë jbʼaʼ kiyaʼon más qʼij chkë kalkʼwal chë nkiʼän ri nkajoʼ. Rkʼë jbʼaʼ nkiyaʼ qʼij chkë kalkʼwal kʼa más rnaj yeʼapon chkachoch, yetzʼan videojuegos ri majun ta chʼaʼoj chkipan o nkiyaʼ kiteléfono tapeʼ kʼa ye koköj na. Rma riʼ, ri iwalkʼwal rkʼë jbʼaʼ nuʼij reʼ chiwä: «¿Achkë rma más kʼïy iqʼaton chi nwäch rïn? ¿Achkë rma ma yïx achiʼel ta kiteʼ kitataʼ wamigos?». Jontir riʼ rkʼë jbʼaʼ nkiʼän chë rïx itzel yixtzjon chkij nkʼaj chik teʼej tataʼaj. Kʼa komä, qatzjon pä kij jojun ejemplos, ye kʼa kʼo na más. Rkʼë jbʼaʼ itzel nqatzʼët rbʼanik nuksaj rrajil jun qachʼalal o chë chaq taqïl nbʼä pa bʼyajen o ri rbʼanik nkʼastan. Achiʼel nqatzʼët, xa bʼa achkë ri nuʼän jun qachʼalal ri ma jnan ta rkʼë ri nqajoʼ röj, rkʼë jbʼaʼ nuʼän chë itzel nqtzjon chrij. Ye kʼa kʼo ta chë ma nqayaʼ ta qʼij chë ri nqaquʼ röj njeʼ más rqʼij chwäch ri jnan nuʼän qawäch pa congregación.

9. ¿Achkë kʼo chë ma nqamestaj ta? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁹ Rkʼë jbʼaʼ kʼo jun nqaʼän ri ma jnan ta rkʼë ri nuʼän jun qachʼalal, ye kʼa riʼ ma ntel ta chë tzij chë jun ütz xuʼän y le jun chik ma ütz ta (Rom. 14:5). Taq le Biblia nuʼij chë ri cristianos nkʼatzin jnan qawäch nqaʼän, ma nrajoʼ ta nuʼij chë nkʼatzin kan jnan nqaʼän che rä jontir, xa nrajoʼ nuʼij chë jontir nkʼatzin nqasmajij ri naʼoj yeryaʼ Jehová (2 Cor. 13:11). Tqabʼanaʼ che rä chë jojun winäq nkajoʼ yebʼä pa jun tinamït. Ryeʼ xtkitzʼët na achkë rbʼanik más ütz xkeʼapon chqä achkë rbʼanik más xtqä chkiwäch. Tapeʼ ke riʼ, jontir xkeʼapon chpan ri tinamït riʼ. Ke riʼ chqä nbʼanatäj qkʼë röj ri cristianos. Rkʼë jbʼaʼ jalajöj nqachʼöbʼ nqaʼän, ye kʼa jontir nqajoʼ reʼ: chë Jehová kiʼ rkʼuʼx nuʼän qkʼë. Rma riʼ ma itzel ta nqtzjon chrij ri nkiʼän nkʼaj chik (Mat. 7:1; 1 Tes. 4:11).

MA ITZEL TA QTZJON CHRIJ RI NKIʼÄN RI NKʼAJ CHIK

10. Rkʼë ri nuʼij Santiago 4:12, ¿achkë ma yaʼon ta qa pa qaqʼaʼ nqaʼän, y achkë rma?

¹⁰ Le Biblia nuʼij achkë rma ma ütz ta itzel nqtzjon chrij ri nkiʼän ri nkʼaj chik. Tqatzʼetaʼ jojun chkë riʼ. Ma pa qaqʼaʼ ta röj yaʼon wä qa nqaʼij achkë ütz y achkë ma ütz ta nkiʼän ri nkʼaj chik (taskʼij Santiago 4:12). Xa xuʼ Jehová nkowin chqä taqäl chrij nuʼij chqë achkë ütz y achkë ma ütz ta nqaʼän, y ri qachʼalal chwäch ryä xtkijäch wä cuentas y ma chqawäch ta röj (Rom. 14:10). Ma taqäl ta chqij nqaʼij chkë qachʼalal achkë ütz y achkë ma ütz ta nkiʼän xa rma ri achkë nqaquʼ röj chë más ütz.b

11. ¿Achkë rbʼanik nqtoʼon rchë kan jnan nuʼän qawäch pa congregación? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹¹ Jehová ma nrajoʼ ta chë rsamajelaʼ kan jontir jnan nkiʼän, xa xuʼ nrajoʼ chë jnan tbʼanaʼ kiwäch. Jehová nqä chwäch chë ma yoj jnan ta jontir. Nqatzʼët riʼ rkʼë jontir ri rbʼanon qa. Tqaquʼ reʼ: majun ta kaʼiʼ rxaq jun cheʼ ri kan ye jnan. Ke riʼ chqä nbʼanatäj qkʼë röj ri winäq. Chkë ri más 8 mil millones winäq ri ye kʼo chwäch Rwachʼlew, majun ta ye kaʼiʼ ri kan jnan yetzuʼun o jnan kinaʼoj. Jehová jalajöj qawäch xqr·än qa rchë ma jnan ta nqä chqawäch nqaʼän. Tapeʼ ke riʼ, ryä nrajoʼ chë jnan nuʼän qawäch. Rma riʼ, pa rkʼexel nqayaʼ qʼij chë nqajäch qiʼ xa rma ma yoj jnan ta, nqtoʼon rchë ma njeʼ ta chʼaʼoj chqawäch. Chqawäch röj, más rqʼij jnan nuʼän qawäch pa congregación chwäch nqaʼän ri nqä chqawäch röj (Rom. 14:19).

RI XTQTOʼÖ RCHË MA ITZEL TA XTQTZJON CHRIJ RI NKIʼÄN RI NKʼAJ CHIK

12, 13. ¿Achkë ütz nqaquʼ rij si nqatzʼët chë jun qachʼalal kʼo jun ma ütz ta najin nuʼän? (Gálatas 6:1; tatzʼetaʼ chqä ri recuadro «Taq kʼo jun ri ma nqä ta chawäch»).

¹² Taq jun qachʼalal kʼo jun nuʼän. Taquʼ reʼ: «¿Najin komä nuʼän jun ri ma ütz ta, o xa xuʼ najin nuʼän jun ri ma ta ke riʼ rbʼanik nbʼän che rä rïn?». Si najin nuqʼäj jun naʼoj kʼo chpan le Biblia, taquʼ reʼ: «¿Yïn komä rïn ri más ütz yitzjon rkʼë, o más ütz jun chik winäq, rkʼë jbʼaʼ jun ukʼwäy bʼey?». Si natzʼët chë rït yakowin natoʼ, kan ütz anaʼoj tabʼanaʼ rkʼë taq xtatoʼ (taskʼij Gálatas 6:1). Ye kʼa kan ronojel bʼaʼ mul, ri qachʼalal rkʼë jbʼaʼ xa xuʼ xuʼän jun ri ma ta ke riʼ rbʼanik xqaʼän che rä röj. Si ke riʼ, tqayaʼ qʼij chë tbʼanaʼ ri rchʼobʼon y ma itzel ta qtzjon chrij ri xuʼän o chrij ri qachʼalal riʼ (Rom. 14:2-4).

¹³ Tqaquʼ rij reʼ. Si nqbʼä pa jun restaurante rkʼë jun qamigo, ¿tapeʼ chë ma xtqatäj ta qaqʼij chrij chë tkʼutuj ri rkïl wäy ri nqakʼutuj röj? Röj xtqayaʼ qʼij che rä rchë xtkʼutuj ri nrajoʼ, rma xa bʼa achkë xtkʼutuj, majun ta jun xtjäl pa qakʼaslemal. Chqä ma jaʼäl ta xtqanaʼ si ryä nukʼutuj rkïl qaway röj xa rma ya riʼ nraj che rä ryä. Ke riʼ chqä nbʼanatäj rkʼë ri yeqaʼän. Röj nqakʼüt chë kʼo kiqʼij ri qachʼalal chqawäch taq nqayaʼ qʼij chkë rchë nkiʼän ri nkajoʼ chqä taq ma yeqachaqtiʼij ta rchë nkiʼän ri nqajoʼ röj.

14. Taq kʼo jun nawajoʼ naʼän, ¿achkë rbʼanik xkatoʼon rchë chpan ri congregación ma xtjeʼ ta chʼaʼoj? (1 Corintios 8:12, 13).

¹⁴ Taq rït kʼo jun naʼän. Rït yakowin yatoʼon rchë chpan ri congregación jontir jnan nuʼän kiwäch taq natäj aqʼij rchë ri nkʼaj chik ma itzel ta nkinaʼ rma ri naʼän (taskʼij 1 Corintios 8:12, 13). Tqabʼanaʼ che rä chë kʼo jun ri nawajoʼ naʼän y ataman chë ma nuqʼäj ta jun naʼoj kʼo chpan le Biblia. Ye kʼa, si xa nuʼän chë jun qachʼalal itzel nunaʼ, ¿ya riʼ komä ri más ütz xtaʼän? (1 Cor. 10:23, 24).c Taq nbʼanatäj riʼ, pa rkʼexel naʼij: «Rïn xtinbʼän ri nwajoʼ», rkʼë jbʼaʼ más ütz naquʼ achkë nkinaʼ ri nkʼaj chik (Rom. 15:1). Ye kʼa ¿ma kʼa riʼ ta tqaʼij qa kʼa chë ri nkʼaj chik nkʼatzin nkiyaʼ qʼij chqë rchë nqaʼän ri nqajoʼ? Jaʼ ke riʼ. Ryeʼ nkʼatzin nkiyaʼ qʼij chqë rchë nqaʼän riʼ y röj chqä ke riʼ nkʼatzin nqaʼän kikʼë. Ye kʼa ütz chqä ma nqamestaj ta ri naʼoj nuyaʼ Romanos 12:18: «Tibʼanaʼ jontir ri kʼo pan iqʼaʼ rchë ma njeʼ ta chʼaʼoj chiwäch kikʼë ri winäq». Rma riʼ nqaʼän jontir ri kʼo pa qaqʼaʼ rchë ma njeʼ ta chʼaʼoj chqawäch chqä rchë ri nkʼaj chik ma itzel ta nkinaʼ rma ri nqaʼän.

15. ¿Achkë rbʼanik yetoʼon ri ukʼwäy taq bʼey rchë jontir chpan ri congregación jnan nuʼän kiwäch? (1 Corintios 4:6).

¹⁵ Ri ukʼwäy taq bʼey nkiyaʼ qʼij chë ri nkʼaj chik nkiʼän ri nkajoʼ. Ryeʼ yetoʼon chë jontir chpan ri congregación jnan nuʼän kiwäch taq ma yekichaqtiʼij ta ri nkʼaj chik rchë nkiʼän ri nkajoʼ ryeʼ chqä taq ma nkiyaʼ ta «rwiʼ ronojel ri tzʼibʼatäl qa» chpan le Biblia (taskʼij 1 Corintios 4:6). Chqä ma nkiyaʼ ta rwiʼ ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia ri ye petenäq chkipan qapublicaciones. Y taq jun qachʼalal nukʼutuj rtoʼik chkë, ryeʼ nkesaj kinaʼoj chpan le Biblia y ma kinaʼoj ta ryeʼ nkiksaj (Is. 48:17, 18).

16. ¿Achkë rbʼanik nkikʼüt ri ukʼwäy taq bʼey chë kʼo rqʼij chkiwäch ri nkichʼöbʼ nkiʼän taq nkimöl kiʼ?

¹⁶ Taq ri ukʼwäy taq bʼey nkimöl kiʼ chqä kʼo nkichʼöbʼ, chkijujnal ryeʼ nkismajij ri xchʼobʼ. Taq xkikʼutuj yän kitoʼik che rä Jehová chqä xkinukʼuj yän ri nuʼij le Biblia, ryeʼ nkiʼij achkë nkʼatzin nbʼan pa congregación. Taq nbʼanatäj riʼ, chkijujnal ryeʼ nkʼatzin nkiʼän ri xkiʼij la mayoría tapeʼ ma ya riʼ ta wä nkajoʼ nbʼan (Efes. 5:17). Ryeʼ chqä nkichajij kiʼ rchë ma nkijäl ta ri ntel chë tzij ri nuʼij pä ri Molaj Ukʼwäy Bʼey chqä ma nkiyaʼ ta rwiʼ ri nuʼij pä. Jun ejemplo, jun ukʼwäy bʼey ma xtchaʼ ta kipan ri artículos xa xuʼ rchë yerïl naʼoj ri achiʼel ta kikʼwan kiʼ rkʼë ri nrajoʼ ryä chë nbʼan.

17. ¿Achkë ütz xtkʼäm pä si xtqayaʼ qʼij chë ri nkʼaj chik xtkiʼän ri nkajoʼ?

¹⁷ Achiʼel qatzʼeton pä, jontir röj chöj ma yoj jnan ta. Jalajöj nqä chqawäch chqä jalajöj rbʼanik nqatzʼët ri achkë yeqaʼän. ¡Kan jaʼäl chë jalajöj qawäch yoj kʼo chpan rtinamit Jehová! Ri kiqʼaxan pä qachʼalal chqä ri kinaʼoj nuʼän chë jaʼäl nqanaʼ nqjeʼ chpan ri congregación. Rma riʼ, pa rkʼexel nqayaʼ qʼij chë nqajäch qiʼ xa rma ma yoj jnan ta, más ütz qtoʼon rchë ma njeʼ ta chʼaʼoj chqawäch. Nqatäj qaqʼij rchë ma nqaʼän ta chë ri nkʼaj chik itzel nkinaʼ rma ri nqaʼän chqä ma itzel ta nqtzjon chkij taq kʼo jun nkiʼän. Ya riʼ xtuʼän chë ri congregación jnan xtuʼän kiwäch chqä kiʼ kikʼuʼx xkejeʼ (Sal. 133:1; Mat. 5:9).