¿Achkë rma kan kʼo kiqʼij ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia?

1, 2. a) ¿Achkë rma nqaʼij chë le Biblia kan ojer chik kʼo pä? b) ¿Achkë rma le Biblia kan nkʼatzin na pa qaqʼij komä?

LE Biblia ya riʼ jun libro ri kan ojer chik kʼo pä. Xchap rtzʼibʼaxik pa jun 3,500 jnaʼ qa, y pa jun 2,000 jnaʼ qa xkʼis rtzʼibʼaxik. Tapeʼ ke riʼ, le Biblia kan «rchʼaʼäl Dios» chqä kʼäs y kʼo rchqʼaʼ (Heb. 4:12; 2 Tim. 3:16, 17). Kan pa millón winäq kibʼin chë le Biblia yertoʼon rchë nkipabʼaʼ kiʼ chkiwäch ri kʼayewal.

² Ye kʼa ¿achkë rbʼanik re libro reʼ, ri kan ojer chik kʼo pä, kʼa nqrtoʼ na pa qaqʼij komä? Kʼo kaʼiʼ rma. Ri naʼäy, ya riʼ chë ri naʼoj ye kʼo chpan kan rkʼë ri «kʼaslïk Dios» petenäq wä. Yë ryä xbʼanö qchë chqä kʼo más rnaʼoj chwäch xa bʼa achkë na chik jun (1 Tim. 4:10; Rom. 16:26, 27). Y rkaʼn, ya riʼ chë le Biblia ye kʼo naʼoj chpan ri ma yejalatäj ta tapeʼ yeqʼax ri jnaʼ. Re naʼoj reʼ kan kowan yekitoʼ ri winäq tapeʼ xa bʼa achkë na tiempo ye kʼo o xa bʼa achkë na najin nkiqʼaxaj.

3. ¿Achkë preguntas xkeqatzʼët chpan re tjonïk reʼ?

³ ¿Achkë rbʼanik ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia yojkitoʼ rchë nqatamaj achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová? ¿Achkë rma kan kʼo kiqʼij ri naʼoj riʼ chqawäch röj? ¿Y achkë rbʼanik yeqïl taq nqaskʼij rwäch Rchʼaʼäl Dios? Chpan re tjonïk reʼ, xtqatamaj chkij re preguntas reʼ. Chqä xtqatzʼët chë ri xkʼüt qa Jesús nukʼüt chë ri naʼoj ri ye kʼo chpan le Biblia kan kowan kiqʼij.

RI NAʼOJ YE KʼO CHPAN LE BIBLIA NKIKʼÜT CHQAWÄCH ACHKË RBʼANIK NCHʼOBʼON JEHOVÁ

4. ¿Achkë xtqtoʼö rchë xtqatamaj achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová?

⁴ Chpan le Biblia, yeqïl kʼïy naʼoj ri yojkitoʼ rchë nqatamaj achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová. Kʼo mul, ri naʼoj riʼ yeqïl chpan ri leyes ri yeryaʼon Dios (Mat. 22:37). Jojun chkë ri leyes riʼ, ri ye kʼo chpan le Biblia, kʼo mul xeyaʼöx rma kʼo jun xkʼatzin xbʼan y xa jun tiempo xeyalöj chqä xesmajïx. Ye kʼa nkikʼüt qa jojun naʼoj chqawäch ri yojkitoʼ rchë nqatamaj achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová. Ri naʼoj riʼ majun bʼëy yejalatäj ta chqä kan kʼïy akuchï ütz nqaksaj wä (Sal. 119:111). Achiʼel nqatzʼët, ri leyes rkʼë jbʼaʼ xa yejalatäj, ye kʼa ri naʼoj ri ye kʼo chpan le Biblia ri yojkitoʼ rchë nqatamaj achkë rbʼanik nchʼobʼon Jehová, majun bʼëy yejalatäj ta chqä kan yekʼatzin chqë tapeʼ xa bʼa achkë na tiempo yoj kʼo (Is. 40:8).

5. ¿Achkë ejemplo ütz nqaksaj rchë nqakʼüt chë jun ley ma jnan ta rkʼë ri naʼoj ri nqatamaj qa chrij? (Keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁵ Rchë nqʼax más ya reʼ chqawäch, tqayaʼ jun ejemplo. Jun teʼej rkʼë jbʼaʼ nuʼij ya reʼ che rä ti ral ri kʼa koʼöl na: «¡Ma tachäp ta ri qʼaqʼ ri kʼo pa cocina!». Ya reʼ jun ley y ri akʼal kʼo chë nunmaj tzij. Ye kʼa ri naʼoj ri nrajoʼ nukʼüt qa ri teʼej chwäch ti ral, ya riʼ chë ma tchäp ta jun ri xa kʼatän, rma rkʼë jbʼaʼ xa xtkʼät riʼ. Ye kʼa ma xa xuʼ ta najin ntzjon chrij ri qʼaqʼ ri kʼo pa cocina, najin chqä ntzjon chrij jun plancha rchë naʼän planchar tzyäq o xa bʼa achkë chik jun ri xa yaturkʼät. Chqä, ri akʼal riʼ ütz nusmajij ri naʼoj riʼ xa bʼa akuchï kʼo wä y ma xa xuʼ ta chrachoch. Kantzij wä, taq xtkʼïy qʼanäj, ryä xtksaj ri qʼaqʼ ri kʼo pa cocina, ye kʼa xtkʼatzin xtchajij riʼ rchë ma xtkʼät ta riʼ. Achiʼel nqatzʼët, jun ley rkʼë jbʼaʼ xa njalatäj, ye kʼa ri naʼoj ri nrajoʼ nukʼüt qa, majun bʼëy njalatäj ta chqä kan kʼïy akuchï ütz nqaksaj wä.

¿ACHKË RMA KAN KʼO KIQʼIJ RI NAʼOJ YE KʼO CHPAN LE BIBLIA?

6. a) Rkʼë Rchʼaʼäl, ¿achkë rbʼanik nukʼwaj qabʼey Jehová? b) ¿Achkë rbʼanik nukʼüt Jehová chë rkʼuqbʼan rkʼuʼx chqij?

⁶ Rma Jehová kowan nqrajoʼ, nuyaʼ leyes chqë rchë nukʼwaj qabʼey, rchë ke riʼ ma kan ta yeqïl kʼayewal pa qakʼaslemal (Sant. 2:11). Chqä nqrtoʼ rchë nqʼax chqawäch ri naʼoj ri nqatamaj qa chkij ri leyes ri yeryaʼon. Y, rkʼë Rchʼaʼäl, nukʼüt chqawäch achkë nkʼatzin nqaʼän taq majun ta jun ley ri ntzjon chrij ri nqajoʼ nqaʼän. Ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia yojkitoʼ rchë yë ri ütz nqachaʼ nqaʼän chqä rchë nqaʼän ri nqä chwäch Dios. Rma Jehová yeryaʼon qa ri naʼoj riʼ chqë, nukʼüt chqawäch chë rkʼuqbʼan rkʼuʼx chqij, rma riʼ nuyaʼ qʼij chqë rchë nqakʼüt rkʼë ri yeqaʼän chë kowan nqajoʼ chqä chë nqaloqʼoqʼej rpixaʼ (Gál. 5:13).

7. Tayaʼ jun ejemplo rchë nakʼüt achkë rbʼanik yojkitoʼ ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia (tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁷ Rchë nqʼax más chqawäch achkë rbʼanik yojkitoʼ ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia, tqaquʼ kij ri señales de tránsito ri yeyaʼon chpan jalajöj tinamït. Kʼïy chkë ri señales riʼ nkikʼüt chkiwäch ri yekʼwan chʼichʼ achkë nkʼatzin nkiʼän rchë ma nyaʼöx ta multa chkij. Tqaquʼ rij ya reʼ. Jojun señales nkikʼüt chkiwäch jaruʼ rvelocidad kichʼichʼ nkʼatzin nkikʼwaj o ajän nkʼatzin yepaʼeʼ. Nkʼaj chik nkikʼüt achkë rbʼanon ri bʼey o achkë kʼo pa bʼey, rkʼë jbʼaʼ nkikʼüt chë ri bʼey xa jlöqʼ rbʼanon o chë ye kʼo chköp yeqʼax. Taq jun winäq ri rtaman nukʼwaj chʼichʼ yertzʼët ri señales riʼ, kan nuchajij riʼ taq nukʼwaj rchʼichʼ, rchë ke riʼ si najin jöbʼ o kowan sutzʼ, ryä rtaman chik achkë nkʼatzin nuʼän. Ke riʼ chqä jun cristiano. Ryä ma xa xuʼ ta nkʼatzin nuchajij riʼ rchë ma nuqʼäj ta jun pixaʼ chpan le Biblia, ryä chqä nkʼatzin nuchajij riʼ rchë majun ta jun nuquʼ o majun ta jun nuʼän ri xa xtuʼän che rä chë xtqʼäj rtzij Dios. Ye kʼa rchë xtkowin xtuʼän riʼ, nkʼatzin nuquʼ na ri yeruʼän.

8. Rkʼë ri nuʼij Romanos 12:1, 2, ¿achkë rbʼanik nqrtoʼ ri yeqakanuj naʼoj chpan le Biblia ri yekʼatzin chqë?

⁸ Chqä, taq nqatäj qaqʼij rchë yeqakanuj naʼoj chpan le Biblia ri yekʼatzin chqë y yeqasmajij pa qakʼaslemal, kʼo chik nkʼaj utzil yeqïl. Jun chkë riʼ ya riʼ chë nqatamaj nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Jehová. Taq nqaskʼij jun relato pa Rchʼaʼäl Dios, nqatäj qaqʼij rchë nqatzʼët achkë naʼoj nqatamaj qa. Chrij riʼ nqaquʼ achkë rma xyaʼöx qa ri naʼoj riʼ chpan le Biblia y achkë rbʼanik nqasmajij pa qakʼaslemal. Taq nqaʼän riʼ, nqatamaj nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Jehová. Chqä kan yoj röj nqtzʼetö «chë ri nrajoʼ Dios kan ütz, kan jaʼäl chqä kan tzʼaqät» (taskʼij Romanos 12:1, 2).a

9. ¿Achkë chik jun utzil nqïl taq yeqasmajij ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia? (Hebreos 5:13, 14).

⁹ Ri nqatamaj yeqasmajij ri naʼoj ri ye kʼo chpan le Biblia nqrtoʼ rchë nqʼax chqawäch achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta. Taq yeqasmajij ri naʼoj riʼ, más jnan nuʼän qawäch rkʼë Jehová (taskʼij Hebreos 5:13, 14). Rkʼë jbʼaʼ ri koköj taq akʼalaʼ nkʼatzin na nbʼix chkë achkë ütz y achkë ma ütz ta nkiʼän. Ryeʼ rkʼë jbʼaʼ nkinmaj tzij rma ma nkajoʼ ta yechap o yechʼay. Ye kʼa chwäch Jehová, röj ma yoj achiʼel ta akʼalaʼ, ryä kan enter taq winäq nqrtzʼët. Chqä rkʼuqbʼan rkʼuʼx chë ri xtqachaʼ xtqaʼän xtkʼwaj riʼ rkʼë ri nqä chwäch ryä. Y si xtqaʼän riʼ, xtqaʼän chë ryä kan kiʼ rkʼuʼx xtuʼän (Sal. 147:11; Prov. 23:15, 26; 27:11).

¿ACHKË RBʼANIK YEQÏL NAʼOJ CHPAN LE BIBLIA RI YEKʼATZIN CHQË?

10. ¿Achkë rbʼanik yeqïl naʼoj chpan le Biblia ri yekʼatzin chqë?

¹⁰ Taq nqaskʼij rwäch le Biblia, yeqïl jojun naʼoj ri yojkitoʼ rchë nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Jehová. Y taq nqatäj qaqʼij rchë nqʼax chqawäch achkë rma Jehová xeryaʼ jojun leyes, yeqïl chqä jojun chkë ri naʼoj riʼ. Taq más nqʼax chqawäch achkë rma Dios nuyaʼ jun ley, más nqʼax chqawäch achkë rbʼanik nchʼobʼon ryä. Ye kʼa rchë xtqkowin xtqaʼän riʼ, nkʼatzin nqakʼutuj qatoʼik che rä, chqä nkʼatzin nqatamaj nqaquʼ rij ri nqaskʼij (Prov. 2:10-12). Ütz nqaquʼ kij re preguntas reʼ: «¿Achkë rma Dios xyaʼ re ley reʼ? Si Jehová ma ütz ta nutzʼët re naʼoj reʼ, ¿achkë xtquʼ ryä chrij jun chik naʼoj ri xa jnan jbʼaʼ rkʼë ri naʼoj riʼ? ¿Achkë naʼoj ntamaj qa chpan re relato reʼ ri najin nskʼij? ¿Y achkë rbʼanik nsmajij pa nkʼaslemal?». Taq nqatzʼët achkë naʼoj nqatamaj qa chkij ri leyes chqä ri relatos ri ye kʼo chpan le Biblia, kan yë ri ütz xtqachaʼ xtqaʼän pa qakʼaslemal, chqä jontir ri xtqaʼän kan xtqä chwäch Jehová.

11. Rkʼë ri xuʼän Jesús pa Sermón del Monte, ¿achkë ütz nqaʼän rchë yeqïl naʼoj chpan le Biblia ri yojkitoʼ rchë nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Jehová? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹¹ Chpan ri Sermón del Monte, Jesús xkʼüt qa chqawäch achkë rbʼanik yeqïl naʼoj ri yojkitoʼ rchë nqchʼobʼon achiʼel nchʼobʼon Jehová. Tqatzʼetaʼ oxiʼ ejemplos. Taq xtqtzjon chrij jun, xtqatzʼët chë Jesús naʼäy xtzjon chrij ri ley y chrij riʼ xkʼüt achkë naʼoj nqatamaj qa chrij. Taq xtqaquʼ rij ri naʼoj xkʼüt qa Jesús, xtqatamaj achkë rbʼanik xtqasmajij ri naʼoj riʼ pa qaqʼij komä. Chqä xtqatzʼët achkë utzil nqïl taq nqaʼän riʼ.

12. ¿Achkë jun naʼoj nqatamaj qa chrij ri ley ri nutzjoj Mateo 5:21, 22? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹² (Taskʼij Mateo 5:21, 22). «Ma kakamsan ta». ¿Achkë jun naʼoj nqatamaj qa chrij re ley reʼ? Chë Jehová ma nrajoʼ ta chë itzel nqanaʼ chkë nkʼaj chik; ryä ma nrajoʼ ta chë nqaʼän riʼ rkʼë ri yeqaʼij, rkʼë ri yeqaʼän nixta rkʼë ri yeqaquʼ. Jesús xuʼij qa chë tapeʼ jun winäq ma xtkamsaj ta jun chik, ye kʼa si itzel nunaʼ che rä rchʼalal, rkʼë jbʼaʼ xa xtkʼüt chë ma najin ta nusmajij ri naʼoj ri nukʼüt qa ri ley ri xtzjoj ryä. Xa bʼa achkë winäq ri itzel nunaʼ che rä rchʼalal o kan nuyöqʼ, kʼo chë nujäch na cuentas chwäch Dios. ¿Achkë rma? Rma ri itzel naʼoj riʼ ya riʼ chqä nbʼanö chë jun winäq nkamsan (1 Juan 3:15).

13. ¿Achkë rbʼanik nqasmajij pa qakʼaslemal ri naʼoj nqatamaj qa chpan Mateo 5:21, 22? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹³ ¿Achkë rbʼanik nqasmajij pa qaqʼij komä ri naʼoj nqatamaj qa chpan Mateo 5:21, 22? Nqaʼän riʼ taq ma nqakʼöl ta pa qan ri nbʼan chqë (Lev. 19:18; Job 36:13). Nqaʼij riʼ rma si nqakʼöl qa pa qan ri nbʼan chqë, rkʼë jbʼaʼ xa itzel chik xtqanaʼ chkë nkʼaj chik, y ya riʼ xtbʼanö chqë chë kʼo jun xtqaʼij o kʼo jun xtqaʼän ri xa xkersök (Prov. 10:12). Jojun chkë ri rkʼë jbʼaʼ xtqaʼij o xtqaʼän, ya riʼ ri mololen tzij o nqatzʼük tzij, y ya riʼ xa xkertzʼlaʼ nkʼaj chik o xa xtuʼän chë itzel xketzʼet (Prov. 20:19; 25:23). Taq Jesús xkʼüt qa ri naʼoj nqïl chpan Mateo 5:21, 22, majun ta na ri redes sociales, ri internet o ri aplicaciones rchë nqatäq mensajes. Ye kʼa ri naʼoj xkʼüt qa, nukʼüt qa chqawäch chë ma ütz ta yeqaksaj ri herramientas riʼ rchë itzel nqtzjon chkij nkʼaj chik. Xa bʼa achkë na yeqaʼän, nkʼatzin nqachajij qiʼ rchë majun ta jun nqaʼij ri xa xtuʼän chë ryeʼ itzel xketzʼet, rma ya riʼ xa achiʼel ta najin nqaʼän jun kamïk, rma xa najin nqaʼän chë majun ta chik kiqʼij njeʼ chkiwäch nkʼaj chik winäq.

14. ¿Achkë naʼoj nqatamaj qa chrij ri ley ri nutzjoj Mateo 5:27, 28? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁴ (Taskʼij Mateo 5:27, 28). «Ma takanuj ta rkʼexel ri akʼlaj». ¿Achkë naʼoj nqatamaj qa chrij re ley reʼ? Chë Jehová ma xa xuʼ ta itzel nutzʼët taq jun winäq yeruʼän tzʼil taq bʼanobʼäl, ryä chqä kan itzel nutzʼët taq ri winäq riʼ kʼo yerquʼ ri xa xtuʼän che rä che xtqä chpan jun tzʼil bʼanobʼäl. Jesús xuʼij qa chë, si jun achï ri kʼlan chik nutzuʼ apü jun ixöq (ri ma rkʼlaj ta) rma nurayij rwäch, ya xmakun yän. Rma riʼ nkʼatzin nqatäj qaqʼij rchë ma yeqaquʼ ta tzʼil taq bʼanobʼäl tapeʼ kan kwest nuʼän chqawäch (Mat. 5:29, 30). Re naʼoj reʼ nkʼatzin chqä nkismajij ri qachʼalal ri ma ye kʼlan ta.

15. ¿Achkë rbʼanik nqasmajij pa qakʼaslemal ri naʼoj nqatamaj qa chpan Mateo 5:27, 28? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁵ ¿Achkë rbʼanik nqasmajij pa qaqʼij komä ri naʼoj nqatamaj qa chpan Mateo 5:27, 28? Nqaʼän riʼ taq ma yeqaquʼ ta tzʼil taq bʼanobʼäl (2 Sam. 11:2-4; Job 31:1-3). Rma riʼ, ri cristianos ri kitaman achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta, ma nkitzʼët ta pornografía. Ryeʼ ma nkesaj ta kiʼ nkiʼij chë xa xuʼ najin nkitzʼët ye kʼa ma najin ta nkiʼän jun tzʼil bʼanobʼäl. Chqä ma nkesaj ta kiʼ nkiʼij chë ri najin nkitzʼët ma kan ta pornografía chqä chë ma xkertzʼlaʼ ta. Pa rqʼij qa Jesús, majun ta wä televisión, computadoras, teléfonos, tablet, películas chqä fotos. Tapeʼ ke riʼ, ri naʼoj xkʼüt qa nukʼüt chqawäch achkë nuquʼ Jehová chkij ri tzʼil taq bʼanobʼäl ri yeʼel chpan re dispositivos reʼ. Ya reʼ nqrtoʼ rchë nqʼax chqawäch chë Jehová kan itzel nutzʼët jojun chkë ri yebʼan pa qaqʼij komä, achiʼel ri natäq fotos o videos chkë nkʼaj chik akuchï yeʼel tzʼil taq bʼanobʼäl o yeʼaʼij tzʼil taq tzij pa mensajes o pa teléfono. Chqä, Jehová kan itzel nutzʼët chë yeqaksaj aplicaciones pa internet akuchï yakowin naʼän chë kaʼiʼ winäq yekiʼän tzʼil taq bʼanobʼäl. Ri naʼoj xkʼüt qa Jesús yertoʼ qachʼalal ri ye kʼlan chik rchë ma nkikanuj ta rkʼexel kikʼlaj (Mal. 2:15). Ye kʼa ri naʼoj riʼ yertoʼ chqä jontir ri cristianos —ye kʼlan o ma ye kʼlan ta— rchë ma nkiʼän ta jun ri xa xtuʼän chkë chë xtkiʼän jun tzʼil bʼanobʼäl (Prov. 5:3-14).

16. ¿Achkë naʼoj nqatamaj qa chrij ri ley ri nutzjoj Mateo 5:43, 44? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁶ (Taskʼij Mateo 5:43, 44). «Keʼawajoʼ ri awinaq». ¿Achkë naʼoj nqatamaj qa chrij re ley reʼ? Chë Jehová nrajoʼ chë yeqatzʼët jontir kan achiʼel ta qawinaq chqä chë ütz qanaʼoj nqaʼän kikʼë. Kan rkʼë bʼis nqaʼij wä chë pa rqʼij qa Jesús, ri judíos ma pa rbʼeyal ta xkismajij re naʼoj reʼ chqä xkikʼüt chë ütz yeʼatzelaj akʼulel. Ye kʼa Jesús rtaman wä chë ma ya riʼ ta ri naʼoj nrajoʼ nukʼüt ri ley riʼ. Ryä rtaman wä chë ri Qatat kʼo chkaj, ri kowan najowan, nrajoʼ chë yeqatzʼët nkʼaj chik kan achiʼel ta qawinaq tapeʼ xa bʼa achkë na kitinamit o kijatzul (Mat. 5:45-48).

17. ¿Achkë rbʼanik nqasmajij pa qakʼaslemal ri naʼoj nqatamaj qa chpan Mateo 5:43, 44? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁷ ¿Achkë rbʼanik nqasmajij pa qaqʼij komä ri naʼoj nqatamaj qa chpan Mateo 5:43, 44? Rma yeqajoʼ jontir winäq, ma nqbʼä ta pa chʼaʼoj nixta yeqatoʼ ri winäq ri nkiʼän chʼaʼoj (Is. 2:4; Miq. 4:3). Chqä, kan ütz qanaʼoj nqaʼän kikʼë ri jun wä chik kijatzul, kitinamit chqä kireligión (Hech. 10:34, 35). Y, yeqaküy ri kʼo jun ma ütz ta nkiʼän chqë röj o chkë qachʼalal (Mat. 18:21, 22; Mar. 11:25; Luc. 17:3, 4).

QAYAʼON CHQAWÄCH YEQASMAJIJ RI NAʼOJ RI YE KʼO CHPAN LE BIBLIA

18. a) ¿Achkë nkʼatzin nqatäj qaqʼij rchë nqaʼän? b) ¿Achoq chrij xtqtzjon wä chpan ri jun chik tjonïk?

¹⁸ ¡Kan kowan nqtyoxin che rä Jehová rma kan achiʼel enter taq winäq nqrtzʼët y ma achiʼel ta akʼalaʼ! Ryä nrajoʼ chë yeqaksaj ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia rchë yë ri ütz nqachaʼ nqaʼän pa qakʼaslemal ronojel qʼij (1 Cor. 14:20). Taq xtqaʼän riʼ, nkʼatzin nqatäj qaqʼij rchë nqʼax chqawäch «achkë nrajoʼ Jehová» rchë nqaʼän (Efes. 5:17). Röj nqajoʼ nqaʼän ri nqä chwäch Jehová rma kowan nqajoʼ y ma rma ta nqaxiʼij qiʼ chë xtyaʼ kʼayewal pa qawiʼ. Ye kʼa rchë xtqkowin xtqaʼän riʼ, ryä kʼo chik jun jaʼäl regalo ryaʼon chqë, y ya riʼ qaconciencia. Chpan ri jun chik tjonïk xtqtzjon chrij riʼ.