¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ ri wuj Job taq najin nqatäj poqän?

1, 2. ¿Achkë jojun rma ütz nqaskʼij ri wuj Job?

¿AJÄN rkʼisbʼäl mul xaskʼij rït ri wuj Job? Tapeʼ re wuj reʼ xtzʼibʼäx qa pa jun 3,500 jnaʼ qa, ye kʼïy winäq nkiʼij chë ya reʼ jun chkë ri más jaʼäl taq libros ye kʼo. Ryeʼ nkiʼij chë ye kʼo jaʼäl taq tzij chpan, ma kwest ta nqʼax chawäch chqä kan napon pan awan ri nuʼij, y rma riʼ kan nkiyaʼ rqʼij ri xtzʼibʼan rchë. Kantzij na wä chë yë Moisés xtzʼibʼan re wuj reʼ, ye kʼa yë Jehová xbʼin che rä achkë kʼo chë nutzʼibʼaj qa (2 Tim. 3:16).

² Ri wuj Job kan kowan rqʼij chpan le Biblia. ¿Achkë rma? Jun rma ya riʼ chë nukʼüt chqawäch achkë nkʼatzin nqaʼän röj chqä ri ángeles, y ya riʼ nqtoʼon rchë nchʼajchʼobʼëx chqä nbʼan loqʼoläj che rä rbʼiʼ Jehová. Jun chik rma ya riʼ chë nqrtoʼ rchë nqatamaj más chrij ri jaʼäl taq naʼoj ye kʼo rkʼë Dios, rma ryä kowan najowan, kowan rnaʼoj, kan pa rbʼeyal nuʼän che rä jontir chqä kowan rchqʼaʼ. Tqaquʼ rij ya reʼ. Ri wuj Job 31 mul nuʼij chë Jehová ya riʼ «ri kʼo ronojel uchqʼaʼ pa rqʼaʼ». Ya reʼ ri wuj chpan le Biblia ri más kʼïy mul nuʼij ya riʼ. Jun chik rma nqaʼij chë ri wuj Job kan kowan rqʼij, ya riʼ chë nukʼüt chqawäch achkë rma Dios najin nuyaʼ qʼij chë nqatäj poqän chqä yerqʼalajsaj nkʼaj chik preguntas ri yeqaʼän pa qakʼaslemal.

3. ¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ ri nqaskʼij ri wuj Job?

³ Ri nqaskʼij ri wuj Job xa jnan jbʼaʼ rkʼë taq nqjoteʼ pa rwiʼ jun jyuʼ. Taq nqapon pa rwiʼ jun jyuʼ, röj kʼo más nqkowin nqatzʼët. Ke riʼ chqä nbʼanatäj qkʼë taq nqaskʼij ri wuj Job, nqkowin yeqatzʼët ri kʼayewal achiʼel yertzʼët Jehová, ri kʼa chkaj kʼo wä. Chpan re tjonïk reʼ, xtqatzʼët achkë rbʼanik nqrtoʼ ri wuj Job taq najin nqatäj poqän. Chqä xtqatzʼët achkë rbʼanik ri xqʼaxaj Job rkʼë jbʼaʼ xertoʼ jojun israelitas ojer y achkë rbʼanik nqrtoʼ röj pa qaqʼij komä. Y xtqatzʼët chqä achkë rbʼanik nqaksaj re relato reʼ rchë yeqatoʼ nkʼaj chik.

DIOS NUYAʼ QʼIJ CHË JOB NUTÄJ POQÄN

4. ¿Achkë xuʼän Job ri ma xkiʼän ta jojun israelitas ri xejeʼ Egipto?

⁴ Job xjeʼ pa tinamït Uz, taq ri israelitas kʼa ye xmïl na pa samaj chlaʼ Egipto. Ri tinamït riʼ rkʼë jbʼaʼ xjeʼ pa este che rä ri ilew tzjun chkë ri israelitas y pa norte che rä Arabia. Job xa xuʼ Jehová xyaʼ rqʼij y ma xuʼän ta achiʼel xkiʼän jojun israelitas ri xa tyox xkiyaʼ kiqʼij taq xejeʼ Egipto (Jos. 24:14; Ezeq. 20:8). Rma riʼ Dios xuʼij ya reʼ: «Majun ta chik jun achiʼel ryä chwäch Rwachʼlew» (Job 1:8).a Job kowan wä rbʼeyomal chqä yë ryä ri kʼo wä más rqʼij chkiwäch jontir ri ye kʼo pa Oriente (Job 1:3). Kantzij na wä chë Satanás kan xpë ryowal taq xtzʼët chë re achï reʼ, ri kowan rqʼij chkiwäch nkʼaj chik, najin nuyaʼ rqʼij Dios chqä rkʼwan jun chöj kʼaslemal.

5. ¿Achkë rma Jehová xyaʼ qʼij chë Job xtäj poqän? (Job 1:20-22; 2:9, 10).

⁵ Satanás xuʼij chë Job xa xtyaʼ qa Jehová si xtrïl jun kʼayewal (Job 1:7-11; 2:2-5). Rma ri xuʼij Satanás, kʼo kʼïy preguntas xepë ri nkʼatzin yeqʼalajsäx. Rma riʼ, tapeʼ Jehová kowan wä nrajoʼ Job, ryä xyaʼ qʼij che rä Satanás rchë nukʼüt si kantzij ri xuʼij chrij Job o manä (Job 1:12-19; 2:6-8). Rma riʼ, ri Diablo xuʼän chë Job xekäm rchkop, xerkamsaj ri 10 ralkʼwal y xyaʼ jun itzel yabʼil che rä ri xmäj jontir rchʼakul. Ye kʼa majun xkʼatzin wä jontir ri xuʼän Satanás, rma Job ma xyaʼ ta qa Jehová (taskʼij Job 1:20-22; 2:9, 10). Taq xqʼax ri tiempo, Jehová xuʼän chë Job xkʼachöj che rä ryabʼil, xjeʼ chik jmul rbʼeyomal, ütz chik jmul xtzʼet kimä ri winäq y xyaʼ chik 10 ralkʼwal. Chqä xuʼän chë kan kʼïy jnaʼ xkʼaseʼ. Job xkʼaseʼ na chik 140 jnaʼ, y xertzʼët na kimam rmam (Job 42:10-13, 16). Ye kʼa, ¿achkë rbʼanik re relato reʼ rkʼë jbʼaʼ xertoʼ jojun rsamajelaʼ Dios ri xejeʼ ojer y achkë rbʼanik nqrtoʼ röj pa qaqʼij komä? Tqatzʼetaʼ.

6. ¿Achkë rbʼanik rkʼë jbʼaʼ xertoʼ ri israelitas ri xqʼaxaj Job pa rkʼaslemal? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁶ ¿Achkë rbʼanik rkʼë jbʼaʼ xertoʼ ri israelitas? Ri israelitas kowan xkitäj poqän taq xejeʼ Egipto. Tqaquʼ na peʼ rij ri xkiqʼaxaj Josué chqä Caleb. Ryeʼ kan kʼïy jnaʼ xexmeʼ pa samaj chlaʼ Egipto, y chrij riʼ xkʼatzin na chik xejeʼ 40 jnaʼ pa desierto xa kimak nkʼaj chik israelitas ri ma xkinmaj ta tzij. Si ri israelitas xkitamaj chrij ri xqʼaxaj Job chqä chrij ri utzil xrïl rma xnmaj tzij, rkʼë jbʼaʼ ya riʼ xertoʼ ryeʼ —y chrij riʼ kalkʼwal, kimam chqä rxkïn kïy kimam— rchë xqʼax chkiwäch achkë najin nbʼanö chkë chë nkitäj poqän. Chqä, rkʼë jbʼaʼ xqʼax más chkiwäch achkë rma Dios najin nuyaʼ qʼij chë nkitäj poqän y achkë rma kan kowan rqʼij chwäch Dios chë ri winäq nkinmaj rtzij chqä ma nkiyaʼ ta qa ryä.

7, 8. ¿Achkë rbʼanik ri wuj Job yertoʼ ri najin nkitäj poqän? Tatzjoj jun experiencia.

⁷ ¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ röj pa qaqʼij komä? Kan rkʼë bʼis nqaʼij wä chë pa qaqʼij komä, ye kʼïy winäq ma nkikʼuqbʼaʼ ta chik kikʼuʼx chrij Dios, rma ma nqʼax ta chkiwäch achkë rma nkitäj poqän ri winäq ri ütz kinaʼoj. Tqatzʼetaʼ ri xqʼaxaj jun ixöq aj Ruanda ri Jiselb rbʼiʼ. Taq kʼa koʼöl na, ryä rkʼuqbʼan wä rkʼuʼx chrij Dios. Ye kʼa, kʼo jojun xerqʼaxaj pa rkʼaslemal ri xuʼän che rä chë ma kan ta xkʼuqbʼaʼ chik rkʼuʼx chrij Dios. Rteʼ rtat xkijäch kiʼ y rteʼ xkʼleʼ rkʼë jun achï ri kan itzel rnaʼoj xuʼän rkʼë ya Jisel. Taq kʼo pa adolescencia, xbʼan violar rma jun achï. Ya Jisel xkʼutuj rtoʼik pa rreligión, ye kʼa ma xyaʼöx ta rtoʼik. Kʼo jun qʼij xtzʼibʼaj jun carta che rä Dios akuchï xuʼij ya reʼ: «Nbʼanon pä orar chawä, ntjon pä nqʼij rchë nbʼän ri nqä chawäch, ye kʼa rït xa xuʼ abʼanon chwä chë ntäj poqän. Rma riʼ xinchʼöbʼ yatinyaʼ qa y nbʼän ri nqä chi nwäch rïn rchë kiʼ nkʼuʼx yijeʼ». Kan poqän nunaʼ qan taq yeqatzʼët winäq achiʼel ya Jisel, ri bʼanon chkë chë nkinmaj chë yë Dios najin nbʼanö chqë chë nqatäj poqän.

⁸ Ye kʼa rma qaskʼin ri wuj Job, röj qataman chë ma yë ta Dios ajmak chë najin nqatäj poqän, xa yë Satanás ajmak. Chqä qataman chë ma ütz ta nqaʼän qa chqawäch chë ri winäq ri najin nkitäj poqän najin nkitöj jun mak xkiʼän, rma le Biblia nuʼij chë jontir kʼo ma ütz ta nqaqʼaxaj y kʼo mul chaq kʼateʼ nqïl jun kʼayewal pa qakʼaslemal ri ma qayoʼen ta (Ecl. 9:11; Job 4:1, 8). Y qataman chqä chë, si ma nqayaʼ ta qa Jehová taq najin yeqaqʼaxaj kʼayewal, nqatoʼ ryä rchë nuchʼajchʼobʼej rbʼiʼ chqä nqakʼüt chë Satanás xa jun ajtzʼuküy tzij (Job 2:3; Prov. 27:11). Kan kowan nqtyoxin rma le Biblia rkʼutun chqawäch achkë rma najin nqatäj poqän. ¿Y achkë xbʼanatäj rkʼë ya Jisel? Ryä xchäp rtjonik chrij le Biblia kikʼë ri Testigos y xtamaj chë ma yë ta Dios ajmak chë najin nutäj poqän. Ya Jisel xuʼij: «Xichʼö chik jmul rkʼë Jehová y xinbʼij che rä chë majun bʼëy xinwajoʼ ta xinyaʼ qa; rïn xinbʼij ya riʼ rma ma ntaman ta wä rwäch. Komä ntaman chë Jehová kowan yirajoʼ, y komä sí kan kiʼ nkʼuʼx». ¿Tapeʼ chë kan nukʼuqbʼaʼ qakʼuʼx nqatamaj achkë rma Dios ryaʼon qʼij chë nqatäj poqän? Komä tqatzʼetaʼ achkë rbʼanik kan chqajujnal nqrtoʼ ri wuj Job taq najin nqatäj poqän.

¿ACHKË RBʼANIK NQRTOʼ RI WUJ JOB RCHË YEQAKÖCHʼ RI KʼAYEWAL?

9. ¿Achkë komä naʼij rït chë xnaʼ Job taq najin wä nutäj poqän? (Santiago 5:11).

⁹ Tqaquʼ rij ya reʼ: Job tzʼyül pa chaj, ryonïl kʼo, rchʼakul nujnäq chë chʼaʼk chqä rktoten riʼ rma rkïy. Rma ryabʼil, jojun peraj che rä rtzʼmal nuʼän qʼäq y yetzaq äl pan ilew. Rma majun ta chik rchqʼaʼ, xa xuʼ chik nkowin nujös rwäch ri chʼaʼk kʼo chrij rkʼë jwechʼ bʼojoʼy chqä kowan nchʼqö rma ma nrïl ta chik achkë nuʼän. Achiʼel ta nqʼalajin chë Job xa xuʼ chik ryoʼen rkamik. Ye kʼa ma ke riʼ ta, ryä najin nuköchʼ ri tijöj poqonal riʼ (taskʼij Santiago 5: 11). ¿Achkë xtoʼö rchë Job rchë ma xyaʼ ta qa Jehová?

10. ¿Achkë rma nqaʼij chë Job kan jnan wä rbʼanon rwäch rkʼë Jehová?

¹⁰ Job ma xxiʼij ta riʼ xuʼij che rä Jehová jontir ri achkë xnaʼ (Job 10:1, 2; 16:20). Tqaquʼ rij ya reʼ. Chpan ri capítulo 3, ryä kowan xchʼojin rma ri najin wä nuqʼaxaj chqä xquʼ chë yë Jehová xyaʼö jontir ri kʼayewal riʼ chrij. Chrij riʼ, taq xtzjon kikʼë ri oxiʼ rchiʼil, xtäj rqʼij rchë xuʼij chkë chë majun ta mak rbʼanon, y kʼïy mul kan che rä chik Jehová xuʼij wä ya riʼ. Rkʼë ri xeruʼij Job, achiʼel ta xkʼüt chë kʼo jun tiempo xquʼ chë ryä más jïk chwäch Dios (Job 10:1-3; 32:1, 2; 35:1, 2). Ye kʼa, Job xyaʼ qa chrij chë kʼo ma pa rbʼeyal ta xeruʼij xa rma xrajoʼ xtoʼ riʼ pa kiqʼaʼ rchiʼil (Job 6:3, 26). Chpan ri capítulo 31, ryä xrajoʼ chë Jehová nuʼij che rä chë majun ta rmak (Job 31:35). Kantzij wä, Job ma taqäl ta chrij nuʼij che rä Dios chë tuʼij che rä achkë rma najin nutäj poqän.

11. ¿Achkë xuʼän Jehová taq xtzjon rkʼë Job?

¹¹ Komä nqʼax chqawäch achkë rma Job ma xxiʼij ta riʼ xuʼij jontir ri kʼo pa ran che rä Jehová, rma kan jnan wä rbʼanon rwäch rkʼë chqä rtaman wä chë Jehová xttzʼët pä chë najin nunmaj rtzij. Taq Jehová xtzjon pä rkʼë Job chpan jun qlojay, ryä ma xqʼalajsaj ta chwäch achkë rma najin nutäj poqän nixta xnataj che rä chë kowan xchʼojin o chë kan kʼïy mul xuʼij chë majun ta mak rbʼanon. Pa rkʼexel riʼ, ryä xqʼïl Job kan achiʼel nuʼän jun ütz tataʼaj rkʼë rkʼajol. Rma Jehová xuʼän riʼ, Job kan xapon pa ran ri xbʼix che rä, rma xqʼax chwäch chë ma jontir ta rtaman chqä xtzolij riʼ che rä jontir ri ma pa rbʼeyal ta xeruʼij (Job 31:6; 40:4, 5; 42:1-6). Ye kʼa, ¿achkë rbʼanik re relato reʼ rkʼë jbʼaʼ xertoʼ jojun israelitas ri xejeʼ ojer y achkë rbʼanik nqrtoʼ röj komä?

12. ¿Achkë rbʼanik rkʼë jbʼaʼ xertoʼ ri israelitas ri relato rchë Job?

¹² ¿Achkë rbʼanik rkʼë jbʼaʼ xertoʼ ri israelitas? Tqaquʼ rij Moisés. Rma yë ryä xkʼwan bʼey chkiwäch ri israelitas, xkʼatzin xköchʼ kʼïy kʼayewal. Ryä xtzʼët taq jojun israelitas ma xkinmaj ta tzij, y kʼo mul kowan xbʼison. Ye kʼa, Moisés ronojel mul xchʼö rkʼë Jehová rchë xuʼij che rä achkë nunaʼ tapeʼ ri israelitas ma ke riʼ ta xkiʼän, rma ryeʼ kan kʼïy mul xechʼojin che rä Jehová (Éx. 16:6-8; Núm. 11:10-14; 14:1-4, 11; 16:41, 49; 17:5). Moisés chqä xkʼatzin xnmaj tzij taq xqʼil rma Dios. Jun ejemplo. Taq ri israelitas ye kʼo wä Cadés, rkʼë jbʼaʼ taq kikʼwan wä chik 40 jnaʼ pa desierto, Moisés «ma xnaʼ ta xeruʼij tzij ri ma pa rbʼeyal ta» y ma xyaʼ ta rqʼij Jehová kan achiʼel taqäl chrij (Sal. 106:32, 33). Rma ri xuʼän, Jehová ma xyaʼ ta qʼij che rä rchë xok chwäch ri ilew ri xtzüj chkë ri israelitas (Deut. 32:50-52). Rkʼë jbʼaʼ Moisés kan poqän xnaʼ ran chqä kowan xbʼison rma riʼ, ye kʼa xqasaj riʼ y xnmaj tzij taq xqʼil. Rkʼë jbʼaʼ ri relato rchë Job xertoʼ chqä kalkʼwal, kimam chqä rxkïn kïy kimam ri israelitas. Si ryeʼ nkiquʼ wä rij ri xqʼaxaj Job, xkekowin wä xtkiʼij che rä Jehová achkë nkinaʼ y ma xtkiquʼ ta chë ryeʼ más ye jïk chwäch Dios chqä xtkinmaj tzij taq xkeqʼil.

13. ¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ ri relatoʼ rchë Job rchë yeqaköchʼ ri kʼayewal? (Hebreos 10:36).

¹³ ¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ röj pa qaqʼij komä? Röj chqä nkʼatzin yeqaköchʼ ri kʼayewal (taskʼij Hebreos 10:36). Rkʼë jbʼaʼ kowan yoj yawaʼ, yoj kʼo chpan jun mamaʼ bʼis, qlon kʼayewal pa qafamilia, najin nqatäj poqän rma xkäm jun qachʼalal o najin nqaqʼaxaj xa bʼa achkë chik jun kʼayewal. Y rkʼë jbʼaʼ nkʼaj chik kʼo mul kʼo nkiʼij o kʼo nkiʼän chqë ri xa más nqrsök (Prov. 12:18). Ye kʼa, ri wuj Job nukʼüt chqawäch chë nqkowin nqaʼij che rä Jehová achkë nqanaʼ, rma qataman chë ryä kan nqrkʼoxaj (1 Juan 5:14). Ryä ma xtpë ta ryowal chqë si kʼo jun xtqaʼij che rä ri ma pa rbʼeyal ta, achiʼel xuʼän Job. Pa rkʼexel riʼ, ryä xtyaʼ qachqʼaʼ chqä qanaʼoj rchë xtqaköchʼ ri kʼayewal najin nqaqʼaxaj (2 Crón. 16:9; Sant. 1:5). Y, achiʼel xuʼän rkʼë Job, si Jehová nutzʼët chë nkʼatzin nqqʼil, ryä xtksaj Rchʼaʼäl, rtinamit, jun ukʼwäy bʼey o jun ütz qamigo rchë xtuʼän riʼ. Rejemplo Job nukʼüt chqawäch chë, taq Jehová nqrqʼïl, nkʼatzin nqanmaj tzij (Heb. 12:5-7). Job kan kʼo utzil xrïl taq xnmaj rtzij Jehová, y röj chqä kʼo utzil xtqïl si nqaqasaj qiʼ chqä nqakʼän ri naʼoj nyaʼöx chqë (2 Cor. 13:11). Rkʼë ya reʼ nqatzʼët chë kan kʼïy naʼoj nqkowin nqatamaj qa chrij Job. ¿Achkë rbʼanik nqaksaj ri xqʼaxaj ryä rchë yeqatoʼ nkʼaj chik? Tqatzʼetaʼ.

TQAKSAJ RI WUJ JOB RCHË YEQATOʼ NKʼAJ CHIK

14. ¿Achkë jun rbʼanik ütz nqaqʼalajsaj achkë rma najin nqatäj poqän?

¹⁴ Taq nqatzjoj le Biblia, ye kʼo jojun winäq nkikʼutuj chqë achkë rma najin nqatäj poqän. Y röj nqä chqawäch nqakʼüt chkiwäch achkë nuʼij le Biblia chrij riʼ. Rkʼë jbʼaʼ nqatzjoj chkë chë pa jardín de Edén, jun itzel ángel ri Satanás rbʼiʼ, xtzʼük tzij chkiwäch Adán y Eva y, rma ryeʼ xkinmaj ri xbʼix chkë, xkiqʼäj rtzij Dios (Gén. 3:1-6). Chrij riʼ rkʼë jbʼaʼ nqaʼij chkë chë, rma Adán y Eva ma xkinmaj ta tzij, jontir nqatäj poqän chqä nqkäm (Rom. 5:12). Y, pa rkʼisbʼäl, rkʼë jbʼaʼ nqaʼij chkë chë Dios najin nuyaʼ qʼij chë nqʼax ri tiempo rchë nukʼüt chë Satanás xa jun ajtzʼuküy tzij chqä rchë ri winäq nkitamaj chë kʼo jun qʼij xttel qa mak chkij (Apoc. 21:3, 4). Kantzij wä, ya reʼ kan jun ütz respuesta chqä nkowin yertoʼ ye kʼïy winäq rchë nqʼax chkiwäch achkë rma nqatäj poqän.

15. ¿Achkë rbʼanik nqaksaj ri wuj Job taq jun winäq nukʼutuj chqë achkë rma najin nqatäj poqän? (Keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁵ Jun chik rbʼanik ütz nqaqʼalajsaj chwäch jun winäq taq nukʼutuj chqë achkë rma najin nqatäj poqän, ya riʼ nqatzjoj che rä ri xbʼanatäj rkʼë Job. Naʼäy, rkʼë jbʼaʼ ütz nqaʼij che rä chë kan ütz xuʼän rma xkʼutuj ya riʼ chqë. Chrij riʼ, rkʼë jbʼaʼ ütz nqaʼij che rä chë jun achï ri xjeʼ ojer ri Job rbʼiʼ, xkʼutuj chqä ya riʼ taq najin wä nutäj poqän; hasta xquʼ chë yë Dios najin nyaʼö pä kʼayewal chrij (Job 7:17-21). Rkʼë jbʼaʼ ri winäq jaʼäl xtnaʼ xttamaj chë ma xa xuʼ ta ryä rquʼun rij ya riʼ, xa ye kʼo chqä winäq kiquʼun rij ya riʼ chpan jontir ri tiempo qʼaxnäq pä. Chrij riʼ, ütz nqaʼij che rä chë ma yë ta Dios xyaʼö kʼayewal chrij Job, xa yë ri Diablo. Ri Diablo xuʼän chë Job xtäj poqän rma xrajoʼ xkʼüt chë ri winäq xa xuʼ nkiyaʼ rqʼij Dios rma ryä kʼo ütz nuyaʼ chkë, ye kʼa xa xtkiyaʼ qa si kʼo jun kʼayewal xtkïl. Chrij riʼ ütz nqaʼij chë, tapeʼ ma yë ta Dios xbʼanö chë Job xtäj poqän, ryä xyaʼ qʼij chë xbʼanatäj ya riʼ rkʼë rma rkʼuqbʼan wä rkʼuʼx chë ri winäq ma xtkiyaʼ ta qa ryä tapeʼ xtkïl kʼayewal, y ke riʼ xtkikʼüt chë Satanás xa jun ajtzʼuküy tzij. Y pa rkʼisbʼäl, ütz nqaʼij che rä chë Dios xuʼän bendecir Job rma xnmaj rtzij. Achiʼel nqatzʼët, ronojel mul nqkowin nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik taq nqaʼij chkë chë ma yë ta Jehová najin nbʼanö chkë chë nkitäj poqän.

16. Tatzjoj jun experiencia rchë nakʼüt achkë rbʼanik ri wuj Job nkowin nutoʼ jun winäq ri najin nutäj poqän.

¹⁶ Tqatzʼetaʼ achkë rbʼanik ri wuj Job xtoʼ jun achï ri Mario rbʼiʼ. Pa 2021, jun qachʼalal ixöq najin wä nutzjoj le Biblia pa teléfono, y ri naʼäy winäq xskʼij ya riʼ Mario. Ryä xskʼij jun texto chwäch y xuʼij che rä chë Dios ma xa xuʼ ta nukʼoxaj qaʼoraciones, ryä chqä rtzjun jun ütz kʼaslemal chqë chqawäch apü. Chrij riʼ xkʼutuj che rä achkë nuquʼ chrij ri texto, y Mario xuʼij che rä chë, taq majanä ttok pä ri llamada rkʼë, ryä najin wä nutzʼibʼaj jun nota ri akuchï nuʼij chë xtkamsaj riʼ. Mario xuʼij che rä qachʼalal: «Rïn nnmaj chë kʼo Dios, ye kʼa re nmaqʼaʼ reʼ xinnaʼ chë ryä xa xirmestaj qa». Taq ri qachʼalal xskʼij chik jmul Mario, xetzjon chrij ri xqʼaxaj Job pa rkʼaslemal, y Mario xrajoʼ xskʼij jontir ri wuj Job. Rma riʼ, ri qachʼalal xtäq äl jun enlace che rä rchë jw.org rchë nuskʼij ri wuj riʼ pa internet. ¿Achkë xuʼän Mario chrij riʼ? Ryä xkʼän jun rtjonik chrij le Biblia y kan xel rkʼuʼx xtamaj más chrij ri Dios ri xkʼüt chwäch chë kowan nrajoʼ.

17. ¿Achkë rma rït natyoxij chë Jehová xyaʼ qa ri relato rchë Job pa Rchʼaʼäl? (Job 34:12).

¹⁷ Achiʼel xqatzʼët qa, le Biblia kan kʼo rchqʼaʼ, rma yertoʼ ri winäq chqä nukʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri najin nkitäj poqän (Heb. 4:12). Kan kowan nqtyoxin che rä Jehová rma xyaʼ qa pa Rchʼaʼäl ri xqʼaxaj Job pa rkʼaslemal (Job 19:23, 24). Ri wuj Job nukʼüt chqawäch chë «Dios ma nuʼän ta jun ri ma ütz ta» (taskʼij Job 34:12). Chqä nukʼüt chqawäch achkë rma Dios najin nuyaʼ qʼij chë nqatäj poqän y achkë ütz nqaʼän rchë yeqaköchʼ ri kʼayewal. Chqä, nqrtoʼ rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri najin nkitäj poqän. Chpan ri jun chik tjonïk xtqatamaj más naʼoj chpan ri wuj Job y xtqtzjon chrij achkë rbʼanik yeqayaʼ ütz taq naʼoj.