Tqakuqubʼaʼ más qakʼuʼx chi rij ronojel ri rusujun ri Dios
«Ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx ja riʼ ri nbʼanon chi qe chi [. . .] nqanimaj ri man nqatzʼët ta» (HEBREOS 11:1).
BʼIX: 54, 125
1. ¿Achike kʼo chi nqabʼän ruma ri Jehová nuyaʼ qakuqubʼabʼäl kʼuʼx?
MAN konojel ta winäq kʼo kikuqubʼabʼäl kʼuʼx (2 Tesalonicenses 3:2, TNM). Ja kʼa ri Jehová nuyaʼ kikuqubʼabʼäl kʼuʼx konojel ri yeyaʼon ruqʼij (Romanos 12:3; Gálatas 5:22, TNM). Tqamatyoxij chi ri Jehová nubʼän riʼ.
2, 3. a) ¿Achike urtusanïk xtqïl ruma ri qakuqubʼabʼäl kʼuʼx? b) ¿Achike kʼutunïk xkeqatzʼët?
2 Ri Jehová xuyaʼ ri Rukʼajol richin chi konojel ri xtkikuqubʼaʼ kikʼuʼx rikʼin, xtkuyutäj kimak. We xtqakuqubʼaʼ qakʼuʼx rikʼin ri Jesús xkojtikïr xkojok rachibʼil ri Jehová chuqaʼ xtqïl ri kʼaslem man kʼisel ta (Juan 6:44, 65; Romanos 6:23). Ri Jehová janila ütz runaʼoj qikʼin. Stapeʼ xa oj ajmakiʼ chuqaʼ rukʼamon chi yojkäm, rijaʼ xutzʼët chi yojtikïr nqabʼän ri ütz (Salmo 103:10). Ruma riʼ xuyaʼ qʼij chi xqetamaj ruwäch ri Jesús chuqaʼ xuyaʼ ri tojbʼäl pa qawiʼ. Ri xqakuqubʼaʼ qakʼuʼx chi rij ri Jesús chuqaʼ xojok rutzeqelibʼey xubʼän chi yojtikïr nqïl ri kʼaslem man kʼisel ta (tasikʼij 1 Juan 4:9, 10).
3 ¿Achike más nqetamaj chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx? Richin nkʼojeʼ qakuqubʼabʼäl kʼuʼx, ¿la xa xe nkʼatzin nqetamaj chi rij ri rubʼanon ri Dios pa qawiʼ chuqaʼ ri xtubʼän chi qawäch apo? Kʼo más achike nkʼatzin nqabʼän. Tqatzʼetaʼ achike.
TQAKʼUTUʼ RI KUQUBʼABʼÄL KʼUʼX KʼO PA QANIMA
4. ¿Achike xtqajoʼ xtqabʼän we kʼo qakuqubʼabʼäl kʼuʼx?
4 We qakuqubʼan qakʼuʼx chi rij ri Jehová chuqaʼ chi rij ri Jesús, man xa xe ta xtqajoʼ xtqetamaj chi rij ri kibʼanon pa qawiʼ chuqaʼ ri xtkibʼän apo. Röj rikʼin ronojel qanima nqajoʼ nqasamajij ri nkibʼij rijeʼ chuqaʼ yeqatoʼ ri más winäq richin nketamaj kiwäch. Ri apóstol Pablo xubʼij: «Richin yakolotäj nkʼatzin chi nabʼij chi ri Jesús ja riʼ ri Ajaw, y nkʼatzin chuqaʼ chi nanimaj rikʼin ronojel awanima chi ri Dios xubʼän chi re ri Jesús chi xkʼastäj pe chi kikojöl ri kaminaqiʼ. We pa awanima npe wi [...] nabʼij chi ri Jesús ja riʼ ri awajaw, xkakolotäj» (Romanos 10:9, 10; 2 Corintios 4:13).
5. ¿Achike ruma janila nkʼatzin ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ achike nqabʼän richin kow nubʼän? Tayaʼ jun tzʼetbʼäl.
5 We röj nqajoʼ qakʼaslem man kʼisel ta chuwäch ri kʼakʼaʼ ruwachʼulew, nkʼatzin nkʼojeʼ qakuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ kow nqabʼän chi re. Ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx achiʼel jun tikoʼn. Richin ütz nkʼïy el, kʼo chi qʼij qʼij nqayaʼaj. We man xtqabʼän ta, ri tikoʼn xa xtyamayoʼ qa chuqaʼ xtkäm. Ke riʼ chuqaʼ ri qakuqubʼabʼäl kʼuʼx, we nqajoʼ chi más kow nubʼän chuqaʼ nkʼiyïr, kʼo chi nqachajij (Tito 2:2; 2 Tesalonicenses 1:3; Lucas 22:32; Hebreos 3:12).
¿ACHIKE RI KUQUBʼABʼÄL KʼUʼX NUBʼIj RI BIBLIA?
6. ¿Achike ri kaʼiʼ naʼoj nuyaʼ ri Hebreos 11:1 chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx?
6 Ri Hebreos 11:1 nuyaʼ kaʼiʼ naʼoj chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx (tasikʼij). Nabʼey, nubʼij chi ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx ja riʼ ri nbʼanon chi «nqanimaj chi xtqakʼül ri qoyobʼen». Ri rusujun ri Dios chi qawäch apo, jun chi ke ronojel ri qoyobʼen. Jun tzʼetbʼäl, qoyobʼen chi ri itzelal xtchüp ruwäch chuqaʼ chi xtkʼojeʼ jun kʼakʼaʼ kʼaslem. Rukaʼn, ri Biblia nubʼij chi ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx, ja riʼ ri nbʼanon chi «nqanimaj ri man nqatzʼët ta». Jujun chi ke ri qitzij e kʼo, stapeʼ man yeqatzʼët ta, ja ri Jehová, ri Jesucristo, ri ángeles chuqaʼ ri Ajawaren ri kʼo chi kaj (Hebreos 11:3). ¿Achike rubʼanik nqakʼüt chi qakuqubʼan qakʼuʼx chi kij ri rusujun ri Dios chuqaʼ chi kij ri man yeqatzʼët ta? Rikʼin ri rubʼanik ri qakʼaslem, rikʼin ri nqabʼij chuqaʼ ri nqabʼän.
7. ¿Achike rubʼanik yojrutoʼ ri xubʼän ri Noé richin nqʼax chi qawäch achike nel chi tzij nkʼojeʼ qakuqubʼabʼäl kʼuʼx? (Tatzʼetaʼ ri wachibʼäl ri kʼo pe pa nabʼey chi re ri tzijonem).
7 Ri xubʼän ri Noé yojrutoʼ richin nqʼax chi qawäch achike nel chi tzij nkʼojeʼ qakuqubʼabʼäl kʼuʼx. Ri apóstol Pablo xubʼij chi ri Dios xchʼon rikʼin ri Noé chi rij ri majani nbʼebʼanatäj. Ruma ri Noé nrajoʼ wi nunimaj rutzij ri Dios, «xubʼän jun nimaläj barco richin xeruköl ri e aj pa rachoch» (Hebreos 11:7). Rijaʼ xukuqubʼaʼ rukʼuʼx chi rij ri xubʼij ri Jehová, ruma riʼ xubʼän jun nïm arca. Ri winäq, rikʼin bʼaʼ, xkikʼutuj chi re achike ruma nubʼän riʼ. Ri Biblia nubʼij chi ri Noé xuqʼalajrisaj «chi kiwäch ri winaqiʼ ri rukʼwaxik jun kʼaslem choj». Ruma riʼ qetaman chi rijaʼ xuqʼalajrisaj (2 Pedro 2:5). Rijaʼ xutzijoj chi ri Dios xtukʼäm pe jun kamïk jöbʼ richin xtukʼïs ruwäch ri itzelal. Rikʼin bʼaʼ, rijaʼ xubʼij achiʼel xubʼij ri Jehová chi re rijaʼ: «Xinchʼobʼ chi yenkʼïs konojel ri kʼo kikʼaslem [...] ruma ri ruwachʼulew kʼisnäq pa rukʼayewal». Ri Jehová xubʼij chuqaʼ chi re ri Noé: «Rïn kan xkenbʼenjaqaʼ kʼa pe yaʼ pa ruwiʼ re ruwachʼulew, y ri yaʼ kan xkerumüq kʼa konojel ri nkijiqʼaj kaqʼiqʼ ri e kʼo chuxeʼ ri kaj. Konojel reʼ xkebʼekʼis». Ri Noé xubʼij na wi chi ke ri winäq achike kʼo chi nkibʼän richin xkekolotäj. Ri Jehová xubʼij chuqaʼ chi re ri Noé: «Xkixok kʼa chupam ri nima-barco» (Génesis 6:13, 17, 18).
8. ¿Achike xubʼij ri Santiago chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx?
8 Ri discípulo Santiago xchʼon chuqaʼ chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx. Riʼ xubʼän toq ri Pablo xutzʼibʼaj yan ri ruwuj chi ke ri hebreos. Ri Santiago xubʼij: «Rikʼin ri ninbʼän ri utziläj taq bʼanobʼäl, yitikïr ninkʼüt chi qitzij kuqül nukʼuʼx rikʼin ri Dios» (Santiago 2:18). Ri Santiago xubʼij chi richin nkʼojeʼ qakuqubʼabʼäl kʼuʼx, nkʼatzin chi man xa xe ta nqanimaj chi kʼo ri Dios. Ri itzel taq xamanil nkinimaj chi kʼo ri Dios, ja kʼa man kikuqubʼan ta kikʼuʼx rikʼin, xa nkipabʼaʼ kiʼ chuwäch (Santiago 2:19, 20). Jun winäq ri kʼo rukuqubʼabʼäl kʼuʼx yerubʼän utziläj taq bʼanobʼäl. Ja riʼ xubʼän ri Abrahán. Ri Santiago xubʼij: «Ri qamamaʼ Abraham [...] man xupoqonaj ta xuyaʼ ri Isaac ri rukʼajol pa ruwiʼ ri porobʼäl [...]. Ri Abraham kan xukʼüt chi ri rukuqubʼabʼäl kʼuʼx y ri utziläj taq rubʼanobʼal kan junan xebʼiyin. Ke riʼ ri rukuqubʼabʼäl kʼuʼx xtzʼaqät rikʼin ri utziläj taq rubʼanobʼal». Ri Santiago xubʼij chuqaʼ chi ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx man nkʼatzin ta, we man nqakʼüt ta rikʼin ri qabʼanobʼal. Xubʼij: «Jun chʼakulaj ri man kʼo ta chik ri espíritu rikʼin xa kaminäq chik, ke riʼ chuqaʼ ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx we man rukʼwan ta utziläj taq bʼanobʼäl» (Santiago 2:21-23, 26).
9, 10. ¿Achike kʼo chi nqabʼän we nqajoʼ nqakuqubʼaʼ qakʼuʼx chi rij ri Kʼajolaxel?
9 Toq más yan 30 junaʼ tutzʼibʼaj ri Santiago chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx, ri Juan xutzʼibʼaj ri ru-Evangelio chuqaʼ oxiʼ cartas. Achiʼel ri más xetzʼibʼan ri Biblia, ri Juan xqʼax chuwäch achike ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx. Rijaʼ kʼïy mul xukusaj jun tzij griego, ri pa kaqchikel nel chi tzij «nakuqubʼaʼ akʼuʼx».
10 Jun tzʼetbʼäl, ri Juan xubʼij: «Ri nukuqubʼaʼ rukʼuʼx rikʼin re kʼajolaxel reʼ, kʼo rukʼaslem ri man kʼisel ta. Ja kʼa ri man nkajoʼ ta nkikuqubʼaʼ kikʼuʼx rikʼin [...] nqaqa ri royowal ri Dios pa kiwiʼ» (Juan 3:36). Richin nqakuqubʼaʼ qakʼuʼx chi rij ri Kʼajolaxel kʼo chi nqabʼän ri nubʼij (tatzʼetaʼ ri recuadro «¿Achike nel chi tzij?»). Toq nqasikʼij ruwuj ri Juan, nqatzʼët chi ri Jesús xubʼij chi richin nqïl ri kʼaslem, nkʼatzin nqakuqubʼaʼ qakʼuʼx chi rij rijaʼ chuqaʼ chi rij ri Rutataʼ (Juan 3:16; 6:29, 40; 11:25, 26; 14:1, 12).
11. ¿Achike rubʼanik nqamatyoxij chi ri Jehová xukʼüt ri qitzij chi qawäch?
11 Ri Jehová xukusaj ri loqʼoläj ruchuqʼaʼ richin xqetamaj ri qitzij chi rij rijaʼ chuqaʼ chi rij ri Rukʼajol. Chuqaʼ richin xqakuqubʼaʼ qakʼuʼx chi kij rijeʼ (tasikʼij Lucas 10:21). ¿Achike rubʼanik nqamatyoxij reʼ? Ja ri qʼij qʼij nqamatyoxij ruma xukusaj ri Jesús richin xojok rachibʼil. Rijaʼ xbʼanon «chi xqanimaj ri Dios y chi kuqurnäq chik qakʼuʼx» (Hebreos 12:2). Chuqaʼ man tqayaʼ qʼij chi nkʼis ri qakuqubʼabʼäl kʼuʼx. Ruma riʼ nkʼatzin chi ronojel qʼij yojchʼon rikʼin ri Jehová chuqaʼ nqatijoj qiʼ chi rij ri Biblia (Efesios 6:18; 1 Pedro 2:2).
12. ¿Achike xtqabʼän we kʼo qakuqubʼabʼäl kʼuʼx?
12 We kow ri qakuqubʼabʼäl kʼuʼx chi kij ri rusujun ri Jehová, xtqakʼüt kikʼin ri qabʼanobʼal. Man xtqayaʼ ta kan rutzijoxik ri Rajawaren ri Dios chuqaʼ xkeqatoʼ ri winäq richin xkeʼok rutzeqelibʼey ri Jesús. Chuqaʼ xtqabʼän utzil chi ke konojel ri winäq, «más chi ke ri e qachʼalal chik» (Gálatas 6:10). Chuqaʼ xtqaxïkʼ qiʼ richin man xkeqabʼän ta itzel taq bʼanobʼäl, ke riʼ man xtqitzelaj ta ri qachibʼilanïk rikʼin ri Jehová (Colosenses 3:5, 8-10).
RI KUQUBʼABʼÄL KʼUʼX JUN CHI KE RI NABʼEY TAQ TIJONÏK
13. a) ¿Achike ruma nkʼatzin nkʼojeʼ qakuqubʼabʼäl kʼuʼx rikʼin ri Dios? b) ¿Achike nubʼij ri Biblia chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ achike ruma?
13 Ri Biblia nubʼij chi man yojtikïr ta nqayaʼ ruqʼij ri Dios we majun qakuqubʼabʼäl ta kʼuʼx. «Richin yojjel apo rikʼin ri Dios, kʼo chi nqanimaj chi rijaʼ kan kʼo wi, y chi kʼo utzil rikʼin richin nuyaʼ chi ke ri yekanon richin» (Hebreos 11:6). Chuqaʼ nubʼij chi ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx, jun chi ke ri «nabʼey taq tijonïk» yeqakʼül. ¿Achike ruma? Ruma ri nakuqubʼaʼ akʼuʼx rikʼin ri Dios jun chi ke ri nabʼey taq naʼoj ri kʼo chi nkʼojeʼ rikʼin jun qitzij nimanel (Hebreos 6:1, CO). Chuqaʼ e kʼo más naʼoj yekʼatzin richin ütz nqakʼwaj qiʼ rikʼin ri Dios (tasikʼij 2 Pedro 1:5-7; Judas 20, 21).
14, 15. ¿Achike ruma más ruqʼij ri ajowabʼäl chuwäch ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx?
14 Ri xetzʼibʼan ri Biblia más kʼïy mul xechʼon chi rij ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx chuwäch jun chik naʼoj. ¿La nel chi tzij chi ja riʼ ri más nkʼatzin nkʼojeʼ rikʼin jun nimanel? Tqatzʼetaʼ.
15 Ri Pablo xujunumaj ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx rikʼin ri ajowabʼäl. Rijaʼ xubʼij chi stapeʼ kʼo rukuqubʼabʼäl kʼuʼx richin yerusiloj ri juyuʼ, ja kʼa we majun ajowabʼäl ta rikʼin, majun nkʼatzin wi (1 Corintios 13:2). Chuqaʼ ri Jesús xubʼij chi ri ajowabʼäl chi rij ri Dios, ja riʼ ri pixaʼ más nïm (Mateo 22:35-40). Ri ajowabʼäl yojrutoʼ richin yekʼojeʼ utziläj taq naʼoj qikʼin. Jun tzʼetbʼäl, ri Biblia nubʼij chi ri ajowabʼäl ronojel nunimaj. Ruma riʼ yojrutoʼ richin nqakuqubʼaʼ qakʼuʼx chi rij ronojel ri nubʼij ri Dios chupam ri Biblia (1 Corintios 13:4, 7).
16, 17. a) ¿Achike rubʼanik nukʼüt ri Biblia chi ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ ri ajowabʼäl janila yekʼatzin? b) ¿Achike chi ke re kaʼiʼ reʼ kʼo más ruqʼij chuqaʼ achike ruma?
16 Ri Biblia nubʼij chi ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ ri ajowabʼäl janila yekʼatzin. Ruma riʼ, ri xetzʼibʼan ri Biblia kʼïy mul junan xekitzʼibʼaj kan. Ri Pablo xubʼij chi ke ri rachibʼil: «Kan tqakuqubʼaʼ qakʼuʼx rikʼin ri Jesucristo, y kojajowan» (1 Tesalonicenses 5:8). Ri Pedro xubʼij: «Stapeʼ majubʼey itzʼeton ri Jesucristo, kan janila niwajoʼ; stapeʼ man nitzʼët ta re wakami, ikuqubʼan ikʼuʼx rikʼin» (1 Pedro 1:8). Ri Santiago xubʼij chi ke ri rachibʼil e chaʼon richin chi kaj: «Ri Dios ja ri winaqiʼ ri majun ok kʼo kikʼin [...] ri xeruchaʼ richin yebʼeyomär rikʼin ri kikuqubʼabʼäl kʼuʼx, y nkichinaj ri ajawaren ri rusujun chi ke ri yeʼajowan richin» (Santiago 2:5). Chuqaʼ ri Juan xubʼij: «Tqakuqubʼaʼ qakʼuʼx rikʼin ri Jesucristo ri Rukʼajol. Y chi tqajowalaʼ qiʼ» (1 Juan 3:23).
17 Ri Pablo xubʼij chuqaʼ chi wakami xtkʼojeʼ ri «kuqubʼabʼäl kʼuʼx, ri oyobʼenriʼïl y ri ajowabʼäl. Ja kʼa [...] ri ajowabʼäl ri más nïm rejqalem» (1 Corintios 13:13). ¿Achike ruma ri Pablo xubʼij chi ja ri ajowabʼäl ri kʼo más ruqʼij? Ruma ri chi qawäch apo man xtkʼatzin ta chik xtqakuqubʼaʼ qakʼuʼx chi kij ri rusujun ri Jehová wakami. Chuwäch ri kʼakʼaʼ ruwachʼulew xtqïl ri kʼaslem nutzijoj ri Biblia. Ja kʼa ri ajowabʼäl kʼa xtkʼatzin na chi qe, xtkʼatzin xtqanimirisaj ri qajowabʼäl chi rij ri Jehová chuqaʼ chi kij ri winäq.
RI JEHOVÁ RUBʼANON CHI RI RUWINAQ KʼO KIKUQUBʼABʼÄL KʼUʼX
18, 19. ¿Achike bʼanatajnäq ruma ri rusamajelaʼ ri Dios kʼo kikuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ achoj chi re nqamatyoxij ronojel riʼ?
18 Ri rusamajelaʼ ri Dios kiyaʼon qʼij chi ri loqʼoläj ruchuqʼaʼ ri Jehová rukʼwan kibʼey. Ruma riʼ kikuqubʼan kikʼuʼx chi rij ri Rajawaren ri Dios, yetoʼon rikʼin chuqaʼ nkajoʼ kiʼ (Gálatas 5:22, 23, TNM). Reʼ rubʼanon chi oj kʼo más waqxaqiʼ millón rusamajelaʼ ri Jehová ri janila nqajoʼ qiʼ chuqaʼ kʼo uxlanibʼäl kʼuʼx chi qawäch. Nqʼalajin kʼa chi ri kuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ ri ajowabʼäl janila kiqʼij.
19 Ruma ri rutoʼik ri Jehová röj xa jun qabʼanon. Ruma riʼ xa xe rijaʼ ütz nqayaʼ ruqʼij (Isaías 55:13). Janila nqamatyoxij chi re ri Jehová ruma nuyaʼ qʼij chi yojkolotäj ruma ri qakuqubʼabʼäl kʼuʼx (Efesios 2:8). Ri Jehová xkerutoʼ más winäq richin xtkikuqubʼaʼ kikʼuʼx chi rij rijaʼ. Xtapon kʼa jun qʼij chi xkekʼojeʼ tzʼaqät taq winäq chi ronojel ruwachʼulew. Rijeʼ xkekikot xtkiyaʼ ruqʼij ri Jehová tbʼe qʼij tbʼe säq.