¿Awetaman Wi?
Ri pa ruqʼij kan ri Jesús, ¿la qitzij e kʼo wi winäq nkitïk itzel taq qʼayïs pa rujuyuʼ jun chik winäq?
CHUPAM ri Mateo 13:24 kʼa 26, ri Jesús xubʼij: «Ri aj chikajil ajawaren, kan achiʼel toq jun achin xbʼerutikaʼ kan ri utziläj ijaʼtz ri pa rulew. Ja kʼa chupam ri aqʼaʼ, toq kan konojel kʼa winaqiʼ yewär, xpe kʼa ri itzelanel richin ri rajaw ri ulew, y xbʼerutikaʼ kan [...] ri pachʼun qʼos; chukojöl ri trigo tikon chik kan. Y xa xe xbʼerubʼanaʼ kan riʼ, xbʼe. Ja kʼa toq xebʼekʼïy pe ri tikoʼn y xebʼe el pe ruwiʼ, kan ja riʼ xbʼeqʼalajin pe ri pachʼun qʼos». E kʼo etamanelaʼ man kan ta nkinimaj chi ri tzʼetbʼäl xukusaj ri Jesús kan qitzij xekibʼän ri winäq. Ja kʼa e kʼo kipixaʼ ri romanos ri pa ruqʼij kan ri Jesús nkiqʼalajrisaj chi qitzij xbʼanatäj.
Kʼo jun diccionario bíblico nubʼij chi ri kipixaʼ ri romanos nubʼij chi jun nimaläj mak nubʼän jun winäq toq nbʼerutikaʼ kan itzel qʼayïs pa rulew jun chik winäq richin nubʼän rukʼexel chi re. We kʼo wi jun pixaʼ chi rij riʼ, nel chi tzij chi qitzij xbʼanatäj. Ri Alastair Kerr, jun etamanel chi kij ri pixaʼ, nubʼij chi ri pa junaʼ 533, ri Justiniano, jun emperador romano, xrelesaj jun wuj ri xbʼïx Digesto chi re. Ri wuj riʼ kipixaʼ ri romanos e kʼo chupam chuqaʼ e kʼo kitzij ri etamanelaʼ chi kij ri pixaʼ chupam. Ri etamanelaʼ riʼ xekʼojeʼ pa taq junaʼ 100 chuqaʼ 250 toq man kʼo ta chik ri Jesús. Ri Digesto nutzijoj jun etamanel rubʼiʼ Ulpiano. Nubʼij chi rijaʼ xtzijon chi rij jun winäq ri xutïk itzel qʼayïs pa rulew jun chik winäq richin xritzelaj ri rutikoʼn. Chuqaʼ nutzijoj chi ri xtikon itzel qʼayïs kʼo chi nutöj kʼïy pwäq chi re ri rajaw ri ulew richin nutöj ri rumak.
Rikʼin reʼ nqʼalajin chi ri bʼanobʼäl riʼ xbʼanatäj ri pa Roma. Reʼ nuqʼalajrisaj chi ri tzʼetbʼäl xukusaj ri Jesús qitzij xbʼanatäj pa kikʼaslem ri winäq.