FUNANKƐW BƐ ƝININKALI MINNU KƐ

Ne bɛ se ka mun kɛ ni mɔgɔ bilalen bɛ ne kɔ?

I tɔɲɔgɔnw ye fɛɛrɛ minnu sɔrɔ, ani lakɔli karamɔgɔ dɔ ye min fɔ o ko la, olu kalan, ani ni mɔgɔ bilala i kɔ, sɛgɛsɛgɛli min kɛra ka ɲɛsin o ma, i hakili jagabɔ o kan.

Ka bila mɔgɔ kɔ, o tɛ ko denin ye. Ɲinini dɔ kɛra Royaume-Uni, yɛrɛfaga kan minnu bɛ kɛ denmisɛn kunda, u ka o dugu kunnafoni kɔnɔ, a jirala ko, n’i ye o yɛrɛfaga ninnu kɛmɛ kɛmɛ sarada, minnu bɛ u yɛrɛ faga bawo mɔgɔw bilalen tun bɛ u kɔ, o ka ca ni mɔgɔ 40 ye.

Nin baro in kɔnɔna na, ka bila mɔgɔ kɔ, o kɔrɔ ye di?

Ka bila mɔgɔ kɔ, k’a tigi tɔɔrɔ, o tɛ dan bugɔli dɔrɔn ma. Mɔgɔw bɛ se ka bila i kɔ fana:

Kumaw la. “Musomanninw bɛ dajuguya kumaw fɔ ka caya” Celine ko ten min si bɛ san 20 na. “U tun ye tɔgɔ minnu da ne la ani u tun bɛ fɛn minnu kɛ ne la ne tɛ se ka ɲinɛ olu kɔ abada. U ka kokɛtaw tun b’a to ne bɛ n’yɛrɛ ye i n’a fɔ mɔgɔ nafantan, wa ko ne ko tun man di mɔgɔ si ye. Hali u tun ka ne bugɔ o tun ka fisa ni o ko ninnu ye.”
Ka i bila i dan na. “Ne lakɔlidenɲɔgɔnw y’a daminɛ ka u mabɔ ne la,” Haley ko ten min si bɛ san 18 na. “Midi waati la, u tun b’a kɛ i n’a fɔ sigiyɔrɔ foyi tɛ yen u ka tabali la walasa ne kana sigi u kɛrɛfɛ. Ne tun bɛ kasi ani ne tun bɛ dumuni kɛ n’kelen na. An ye san bɛɛ kɛ o la ten.”
Ka bila mɔgɔ kɔ, masinimafɛnw sababu fɛ.“I dan ye ka kuma damadɔ sɛbɛn ɔrdinatɛri kan walasa ka mɔgɔ dɔ mankutu tiɲɛ— hali a ka ɲɛnamaya yɛrɛ,” Daniel ko ten min si bɛ san 14 na. O ko bɛ se ka bonya mɔgɔ hakili ma nka a bɛ kɛ. Ka foto walima mesazi dɔ ci telefɔni fɛ, mɔgɔ dɔ kan, foto ni mesazi sugu min bɛ se k’a tigi lamaloya , o fana sen bɛ mɔgɔ tɔɔrɔ la masinimafɛnw sababu fɛ.

Mun na mɔgɔ dɔw bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ?

U bɛ o kɛ kun minnu na ka caya.

Mɔgɔ dɔw fana bilalen tun bɛ olu kɔ.“Ne tɔɔrɔla ka se hakɛ min ma, o ye ne sɛgɛn kosɛbɛ, o de y’a to ne fana ye n’yɛrɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, ka u tɔɔrɔ walasa dɔrɔn tɔw ka sɔn ne la,” funankɛ dɔ y’o fɔ min tɔgɔ ye ko Antonio. “Kɔfɛ ne miirilen o kow la, ne y’a ye ko ne ye kojuguba de kɛ!”
U ma misali ɲuman sɔrɔ. “Tuma dɔw la, mɔgɔ dɔw bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, ka u tɔɔrɔ bawo u bɛ u bangebaaw, u kɔrɔw walima du mɔgɔ wɛrɛw de ladege o kɛli la, olu minnu tɛ tɔw minɛ ka ɲɛ,” Jay McGraw ye o sɛbɛn a ka gafe kɔnɔ min tɔgɔ ye ko Faire face aux harceleurs. Stratégies de survie (angl.).
U b’a kɛ i b’a fɔ u ka fisa ni tɔw ye—k’a sɔrɔ tiɲɛ na, u dalen tɛ u yɛrɛ la. “Mɔgɔ minnu bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, a bɛ kɛ mɔgɔw ɲɛ na ko olu dalenba don u yɛrɛ la, nka tuma caman na u bɛ o kɛ walasa tɔɔrɔ min bɛ olu yɛrɛ kan, ka o dogo walima mɔgɔw kan’a dɔn ko u dalen tɛ u yɛrɛ la,” Barbara Coloroso ye o fɔ a ka gafe kɔnɔ min tɔgɔ ye ko Le harceleur, le harcelé et le spectateur (angl.).

Mɔgɔw ka telin ka bila mɔgɔ sugu jumɛnw de kɔ?

Mɔgɔ minnu bɛ u dan na. Denmisɛn dɔw bɛ yen a ka gɛlɛn minnu ma ka don tɔw la. Mɔgɔ minnu bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, olu mana o denmisɛn suguw ye u dan na, a bɛ nɔgɔya u bolo ka u tɔɔrɔ.
Denmisɛn minnu ni tɔw tɛ kelen ye. Mɔgɔ dɔw bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ k’a sababu kɛ u yecogo ye, u ka siya ye, u ka diinɛ ye walima yɛrɛ k’a sababu kɛ fiɲɛ dɔ ye min bɛ u la. Mɔgɔ minnu bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, olu bɛ se ka fɛn sugu bɛɛ kɛ sababu ye walasa ka tɔɔrɔ lase mɔgɔw ma.
Denmisɛn minnu dalen tɛ u yɛrɛ la fewu. Mɔgɔ minnu bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, olu ka telin ka mɔgɔw jateminɛ minnu dalen tɛ u yɛrɛ la fewu. O mɔgɔ suguw tɔɔrɔli ka nɔgɔn u bolo bawo u b’a dɔn ko u tɛna se ka foyi kɛ.

I bɛ se ka mun de kɛ ni mɔgɔ dɔw bilalen bɛ i kɔ?

Kana a jira ko o bɛ nɔ bila i la. “Minnu bilalen bɛ i kɔ, olu bɛ a fɛ k’a ye i ɲɛ kan ko u ka ko kɛlenw bɛ ka digi i la,” funankɛ dɔ y’o fɔ min tɔgɔ ye ko Kylie . “Ni i ma a jira u la ko u ka ko kɛlenw bɛ ka digi i la, u bɛ laban ka i tɔɔrɔli dabila.” Bibulu b’a fɔ ko: “Hakilitigi bɛ sabali ka diminya cɔngɔ a sen kɔrɔ”—Ntalenw 29:11.
Kana i ta juru sara. Ka a ɲini ka i ta sara, o bɛ a ko tɔ juguya de, o tɛ a ko ɲɛnabɔ. Bibulu b’a fɔ ko: “Aw kana mɔgɔ si ka ko jugu sara ni ko jugu ye.”—Romɛkaw 12:17; Ntalenw 24:19.
I cɛ janya kunkow ma. Mɔgɔ minnu bɛ se ka bila i kɔ, ka i tɔɔrɔ ani kow minnu bɛ se ka u bila ka i tɔɔrɔ, ko bɛɛ kɛ walasa k’i mabɔ olu la.—Ntalenw 22:3.
U dabali ban ni i ka jaabi ye. Bibulu b’a fɔ ko: “Kuma ɲuman bɛ diminya mada.”—Ntalenw 15:1.
U jaabi cogo la min bɛ se ka u bila yɛlɛ la. Misali la, mɔgɔ min bilalen bɛ i kɔ ni o y’a fɔ, ko i ka bon, i kamankun yanga dɔrɔn k’a fɔ ko “i ma nkalon tigɛ wa ni a ka di i ye, ne bɛ se ka kilo damadɔ feere i ma yɛrɛ!”
Taa ka bɔ o yɔrɔ la. “Mɔgɔ minnu bilalen bɛ i kɔ, n’i ma olu jaabi, i b’a jira ko i ye hakilitigi ye ani ko i ye mɔgɔ basigilen ye ka tɛmɛn u kan,” Nora, min si bɛ san 19 na, o ko ten. “O b’a jira k’i ye mɔgɔ ye min bɛ a yɛrɛ a minɛ—o min ye jogo ye min tɛ mɔgɔw la minnu bilalen bɛ i kɔ.”
Baara kɛ walasa i ka da i yɛrɛ la ka taa a fɛ. “Mɔgɔ minnu bilalen bɛ i kɔ, olu b’a dɔn n’i ye siranbagatɔ ye”, denin dɔ y’o fɔ min tɔgɔ ye ko Rita “wa u bɛ se ka u sinsin i ka siran kan walasa k’a to i ka tigɛ i yɛrɛ la.”
Ko min bɛ ka kɛ i la o ɲɛfɔ mɔgɔ dɔ ye. Ɲinini dɔ y’a jira ko mɔgɔw bilalen bɛ mɔgɔ minnu kɔ, olu tilancɛ si tɛ sɔn ka o kuma ɲɛfɔ k’a sababu kɛ maloya ye (kɛrɛnkɛrɛnnenyala cɛmanninw) walima k’a sababu kɛ siran ye, a ko tɔ kana juguya. A to i hakili la, mɔgɔ minnu bilalen bɛ i kɔ, olu b’a fɛ o ko ka to dogo de la. N’i y’a kuma fɔ dɔ ye, o bɛ se ka dan bila i ka tɔɔrɔ la, u bɛ min lase i ma.

Lakɔli karamɔgɔ dɔ ye min fɔ

“Ka bila mɔgɔ kɔ, o tɛ ko denin ye. Ne tun ye karamɔgɔ ye lakɔli min na, kɛlɛ tun bɛ wuli o klasi dɔw kɔnɔ—hali denmisɛnw cɛ, minnu si tun tɛ tɛmɛn san 9 ɲɔgɔn kan! Denmisɛnw dɔw bɛ bila denmisɛn wɛrɛw kɔ, ka u tɔɔrɔ bawo o b’a to u ka kɛ tɔgɔtigiw ani fangatigiw ye mɔgɔw ɲɛkɔrɔ.

“Tuma dɔw la, tɔɔrɔ bɛ da minnu kan, olu tɛ sɔn ka o kuma fɔ bawo u bɛ siran u tɔɔrɔbaaw kana a ko tɔ juguya walima u lakɔlidenɲɔgɔnw kana u filɛ i n’a fɔ nafigiw. U b’u yɛrɛ ɲininka fana n’a y’a sɔrɔ kuma bɛ se ka a ko ɲɛnabɔ. O la, mɔgɔw bilalen bɛ mɔgɔ minnu kɔ, ne bɛ dusu don olu bɛɛ kɔnɔ, u ka a kuma ɲɛfɔ mɔgɔ dɔ ye min bɛ se ka a ko ɲɛnabɔ. O de kɛli ka ɲi, wa o bɛ se ka kɛ sababu ye, o tɔɔrɔ sugu ɲɔgɔn kana da mɔgɔ wɛrɛ kan.”—Jenilee, o min tun ye karamɔgɔ ye États-Unis.

Ni mɔgɔ bilala i kɔ, sɛgɛsɛgɛli min kɛra ka ɲɛsin o ma

Tiɲɛ don walima nkalon don?

A bɛ san caman bɔ mɔgɔw bɛ to ka bila ɲɔgɔn kɔ.
Ka bila mɔgɔ kɔ, o ye tulonkɛ dɔrɔn de ye. O tɛ ko jugu ye.
Ni mɔgɔ bilala i kɔ, i bɛ se ka min kɛ walasa a k’a dabila o ye ka i ta juru sara.
Ni mɔgɔ bilala i kɔ, o ye e yɛrɛ de nɔ ye.
Tuma dɔw la, mɔgɔw bilalen bɛ mɔgɔ minnu kɔ, olu fana bɛ laban ka bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, ka u tɔɔrɔ.
Ni i y’a ye ko mɔgɔ bilala dɔ kɔ, min ka fisa o ye ka u ye k’u to yen.
Mɔgɔ minnu bilalen bɛ mɔgɔ wɛrɛw kɔ, olu b’a kɛ tuma dɔw la iko u sɔnnen don u yɛrɛ ye k’a sɔrɔ tiɲɛ na, u dalen tɛ u yɛrɛ la.
Mɔgɔ min bɛ bila mɔgɔw kɔ, o tigi bɛ se ka yɛlɛma.

JAABIW

Tiɲɛ don. Misali la, Bibulu b’a fɔ an ye ko mɔgɔ jamanjanbaw ni olu tun bɛ wele Heburukan na ko Nefilimuw, o tɔgɔ kɔrɔ ye ko “mɔgɔ labinbagaw.”—Jenɛse 6:4.
Nkalon don. Ni mɔgɔ dɔ bilalen bɛ i kɔ, a bɛ se ka i ka ɲɛnamaya bila farati la. Dusukasi ko don k’a ye ko funankɛ dɔw labanna ka u yɛrɛ faga bawo dɔw tun bilalen bɛ u kɔ tuma bɛɛ, ka u tɔɔrɔ.
Nkalon don. Mɔgɔ minnu bɛ bila mɔgɔw kɔ, tuma caman na olu barika ka bon ni mɔgɔw ta ye u bɛ bila minnu kɔ. O la, kun t’a la k’a ɲini k’i ta juru sara.
Nkalon don. Ka bila mɔgɔ kɔ, ka a tɔɔrɔ, mɔgɔ si mankan ni o tɔɔrɔ sugu ye. Mɔgɔ min bɛ bila mɔgɔ wɛrɛ kɔ, o tigi de nɔ ye a ka wale jugu ye.
Tiɲɛ don. Dusukasi ko don k’a ye ko dimin min bɛ dɔw kan, tuma dɔw la, u bɛ o da mɔgɔ wɛrɛw kan. Ikomi tɔw ma u minɛ ka ɲɛ, olu fana bɛ mɔgɔ wɛrɛw minɛko juguya.
Nkalon don. O ko sugu la, n’i ye u ye k’u to yen i tɛ kɛ mɔgɔ jalakibali ye. N’i y’a ye ko dɔ bilalen bɛ mɔgɔ kɔ n’i ma foyi fɔ, sani i ka a tigi dɛmɛ o ko ka ɲɛnabɔ, i bɛna o ko tɔ lajuguya ka ta’a fɛ.
Tiɲɛ don. Hali n’a y’a sɔrɔ ko mɔgɔ minnu bɛ bila mɔgɔw kɔ, olu dɔw b’a jira ko u sɔnnen don u yɛrɛ ye kosɛbɛ, u caman dalen tɛ u yɛrɛ la, o la u bɛ tɔw lagosi walasa k’u yɛrɛ sankɔrɔta.
Tiɲɛ don. Mɔgɔ minnu bɛ bila mɔgɔ wɛrɛw kɔ, ni olu ye dɛmɛ sɔrɔ, u bɛ se ka u hakilina ni u jogo yɛlɛma—Efesekaw 4: 23, 24.