Gha Ya Ẹwaẹn Ru Emwi Ne Emwi Mieke Na “Dunna Nuẹn”

1-2. A gha we ọmwa mwẹ ẹwaẹn vbe a yae kha, kevbe wẹẹ, de vbene ẹwaẹn khian ya ru iyobọ ne ima hẹ?

ỌMWA he ka ru emwi nọ ya ruẹ gha roro ẹre wẹẹ, ọ ma rhie ọghọ nuẹn ra? A sẹtin miẹn wẹẹ, ọ mwẹ ẹghẹ ne ọmwa ya gha ya aro nọ ma khẹke ghee ruẹ, ra ne ọmwa ya ru emwi nọ sọnnọ ruẹ. Egbọre u ka vbe werriẹ aro daa emwi nọ kpee ohan yọ ruẹ egbe nẹ. Adeghẹ erriọ ẹre nọ, u gha rẹn vbene ọ lọghọ hẹ na do sẹtin ru emwi nọ khẹke vbe egbe ẹghẹ vbenian. Ma ghọghọ wẹẹ, e Baibol gi ima rẹn wẹẹ, ẹwaẹn gha sẹtin ru iyobọ ne ima, vbe egbe ẹghẹ vbenian ra vbe emwi ọvbehe vberriọ gha de rre.

² A gha we ọmwa mwẹ ẹwaẹn, ọni rhie ma wẹẹ, ẹ i re emwi nọ bẹghe ọkpa ẹre ọ rhie aro tua, sokpan ọ ghi gha roro emwi dinmwi. Ẹwaẹn ru iyobọ ne ima ya rẹn otọ evbọzẹe ne emwi eso na sunu ra ne ọmwa na ru emwi nọ ru. Nọnaghiyerriọ, ẹwaẹn gha ru iyobọ ne ima ya gha ru emwi nọ khẹke. Vbe igiemwi, ọ gha ru iyobọ ne ima ya gha “kọn ẹmwẹ ta,” ma ghi vbe rẹn ẹghẹ nọ khẹke ne ima ya “hunwan.” (Itan 10:19; Psm 4:4) Ọ gha ru iyobọ ne ima ya gha dia egbe ima vbe emwa gha ru emwi nọ sọnnọ ima, ma ghi vbe sẹtin gha rhie aro gberra abakuru ọghe emwa ọvbehe. Ọ gha vbe ru iyobọ ne ima ya sẹtin gha lele ibude ra adia na rhie ne ima. (Itan 19:20) Adeghẹ ẹmwẹ nọ ke ima unu ladian kevbe emwi ne ima ru na gha rhie ẹre ma wẹẹ, ma ya ẹwaẹn ru emwi, ẹko ghi gha rhiẹnrhiẹn e Jehova, ima tobọ ima kevbe emwa ọvbehe ghi vbe miẹn ere vbọ. Ọna gha sẹtin sunu katekate adeghẹ a na miẹn wẹẹ, ma sẹtin dia egbe ima vbe emwa gha ru emwi nọ gele da ima sẹ ugboloko. Gi ima zẹ iro yan okha eha vbe Baibol, nọ gha ya ima rẹn vbene ẹwaẹn ya ru iyobọ ne ima ya gha mu egbe rrie otọ, ya gha re ọmwa nọ fu, kevbe ne ima sẹtin ya ekhọe hia mu ẹtin yan e Jehova.

GHA MU EGBE RRIE OTỌ NE U GHA TE YA GHA TỌN EGBE MU

3. Gha re Neaman?

³ Deghẹ ima hoo ne emwi gele dunna ne ima, ọ ma khẹke ne ima gha tọn egbe mu. (1 Pit 5:5) Ẹwaẹn ẹre ọ khian ru iyobọ ne ima. Odẹ vbo? Gi ima zẹ iro yan ọkha ọghe Neaman. E Siria nọ rre odẹ okuọ ọghe Izrẹl ẹre ọ ghaa ye. Okpọmwa ẹre Neaman ghaa khin, irẹn ẹre ọ ghaa re ọkaokuo ọghe Siria. Vbọrhirhighayehẹ, ọ ghaa khuọnmwi emianmwẹ oti.​—2 Ọba 5:1.

4. De vbene emwi ne Neaman ru vbe ọmokhuo nii gu ẹre guan, ya rhie ẹre ma wẹẹ, ọ mwẹ ẹwaẹn?

⁴ Ọ ghaa mwẹ ọmokhuo ọkpa nọ re Ovbi Izrẹl, nọ ghaa re ọguọmwadia ọghe ọvbokhan e Neaman, ọmokhuo na keghi tama ọvbokhan e Neaman wẹẹ, akhasẹ ọkpa rre otọ Izrẹl nọ gha sẹtin mu ọdafẹn ọnrẹn egbe rran. (2 Ọba 5:​2, 3) E Neaman gha te sẹtin gha roro ẹre wẹẹ, ‘Ovbi amimi na kue rẹn emwi nọ ta? Deba ọni, eghian ima ẹre emwa rẹn khin.’ Sokpan, e Neaman na ye mu emwi ne ọmokhuo na ta roro. E Neaman ma biabia ẹmwẹ nọ tae rua, sokpan ọ keghi mu egbe rrie otọ, ọ na ru emwi ne ọmokhuo nii tae. E Neaman keghi tama ọba ọghe Siria we irẹn khian ya gualọ ọmwa nọ khian mu irẹn egbe rran vbe otọ Izrẹl.​—2 Ọba 5:​4, 5.

5. De emwi nọ sunu vbe Neaman ghi sẹ otọ Izrẹl?

⁵ E Neaman keghi bu e Jehoram ne ọba ọghe Izrẹl nọ mu irẹn egbe rran. E Jehoram na gha roro ẹre wẹẹ, ẹmwẹ nọ rre irẹn unu ẹre ọba ọghe Siria gualọ. Vbe akhasẹ ighẹ Ẹlaisha ghi họn emwi na, ọ na we ne Jehoram tama e Neaman nọ bu irẹn gha dee. (2 Ọba 5:​6-9) Sokpan, ẹ i re emwi ne Neaman ya aro yi ẹre ọ ghi sunu vbe ọ sẹ ọghe Ẹlaisha. Ẹlaisha ma ladian do miẹn ọre aro amaiwẹ te ọ khian do gu ẹre guan. Nọghayayerriọ, ọguọmwadia, ẹre Ẹlaisha gie nọ ya tama e Neaman emwi nọ gha ru, ne egbe mieke na rran rẹn.​—2 Ọba 5:10.

6. (a) De emwi ne ima yayi wẹẹ, ẹre ọ si ẹre ne Neaman ma na hoo nọ ru emwi ne ọguọmwadia nii tama rẹn? (b) De emwi ne eguọmwadia Neaman ru nọ rhie ẹre ma wẹẹ, iran mwẹ ẹwaẹn, de emwi nọ ghi sunu? (2 Ọba 5:​13, 14)

⁶ Vbe okaro, e Neaman ma gha ghọghọ wẹẹ, ọguọmwadia ẹre a gie bu irẹn, ọ ma vbe ru emwi nọ tae. Ohu keghi mu e Neaman, ọ na “guọnmwẹ egbe kpa.” (2 Ọba 5:​11, 12) Vbọzẹ? Ọ gha kẹ, te ọ ghaa roro ẹre wẹẹ te iran mu irẹn gbe otọ rhunmwuda ukpo nọ na zẹ zẹvbe ọkaolotu ọghe ivbiyokuo e Siria. Vbe deba ọni, ọ sẹtin vbe gha roro ẹre wẹẹ, emwi ne Ẹlaisha we ne irẹn ru rhie ẹre ma wẹẹ, ọ ma ghee e Siria ne ẹvbo irẹn sẹ emwi rhọkpa. Vbe nọ rhirhi gha ye hẹ, te Neaman wa mu egbe nọ ya gha rrie owa vbe ne egbe ma na he ye rran rẹn. Sokpan avbe eguọmwadia ẹre keghi tama rẹn we nọ dọlegbe mu emwi nọ khian ru roro, ọna gele rhie ma wẹẹ, iran mwẹ ẹwaẹn. E Neaman keghi mu egbe rrie otọ, ọ na ru emwi ne Ẹlaisha tama rẹn. Iyeke ọni, egbe na rran rẹn!​—Tie 2 Ọba 5:​13, 14.

7. Vbe ima miẹn ruẹ vbe okha ọghe Neaman? (Itan 22:4) (Vbe ya ghee avbe efoto.)

⁷ De emwi ne ima miẹn ruẹ vbe okha na? Ma ghaa mwẹ ẹwaẹn, ẹ i re emwi ne ima bẹghe ọkpa ẹre ima khian wa rhie aro tua, sokpan ma ghi gha roro emwi dinmwi. Vbe deba ọni, ma i khian gha tọlọ egbe vbene egbe ya tọlọ ima. Ẹwaẹn gha ru iyobọ ne ima ya gha mu egbe rrie otọ. Odẹ vberriọ, te ima rhie ẹre ma wẹẹ, ma ma rẹn emwi hia. Te ọ khẹke ne ima yerre wẹẹ, ma wa gualọ iyobọ e Jehova kevbe iyobọ emwa ọvbehe. E Neaman ma gha ga e Jehova; ọrheyerriọ, ọ keghi gbehọkotọ danmwehọ emwa ọvbehe, nọ rhie ẹre ma wẹẹ, ọ mwẹ ẹwaẹn: ọ danmwehọ ọguọmwadia ọvbokhan rẹn, eguọmwadia ẹre, kevbe nọ ghi wa sẹ ehia, akhasẹ ọghe Jehova ighẹ Ẹlaisha. Agharhemiẹn wẹẹ, emwi na ru e Neaman re da ẹre sẹ ugboloko, ọ na ye hia nọ ru emwi nọ khẹke. Ọna ẹre ọ ghi zẹ ighẹ egbe do rran rẹn vbe okiekie. Adeghẹ ọmwa na ya e Baibol rhie ibude ne ima, sokpan ma ma kue ye emwi nọ tae, ima ke zẹ ẹmwẹ wanniẹn ọnrẹn, ọ khẹke ne ima ka roro ẹre nẹ deghẹ emwi ne ima khian ta ra ne ima khian ru gha rhie ẹre ma wẹẹ, ọmwa itengbemu ra ọmwa nọ mu egbe rrie otọ ẹre ima khin, erriọ ẹre ọ vbe khẹke ne ima ru ẹre vbe otu e Jehova gha rhie adia ne ima ma rẹn otọ ọre ne ima.​—Tie Itan 22:4.

GHA RHIE ẸRE MA WẸẸ, ỌMWA NỌ FU ẸRE U KHIN Ẹ I RE NỌ RHERHE MU OHU

8. De ẹghẹ nọ ya mobọ lọghọ ne ima sẹtin gbe ibiẹ rrie?

⁸ Ne ima gha te ya ya ohu mu emwi hia rhia, ẹwaẹn gha ru iyobọ ne ima ya sẹtin gbe ibiẹ rrie vbe ọmwa gha ru emwi nọ sọnnọ ima. Ẹmwata nọ wẹẹ, na do sẹtin ru ọna i wa khuẹrhẹ vbe ẹghẹ hia, rhunmwuda emwa eso sẹtin gele ta emwi nọ ma khẹke, ra iran sẹtin vbe ru ima khọọ. (Ẹfis 4:26 kevbe study note nọ khare wẹẹ, “Be wrathful”) Gi ima guan kaẹn vbene ẹwaẹn ya ru iyobọ ne Devid vbe Abigẹl vbe emwi nọ wegbe de rre.

9. De emwi ne Nebal ru e Devid re?

⁹ Ọ mwẹ ẹghẹ ne Devid vbe ikpia ni lelẹe khian ya gha rre uwu ato ọghe Paran, te iran ghaa rhie uhunmwu lẹre khian rhunmwuda ne Sọl na gha gualọ iran. (1 Sam 25:1) Vbe iran rre evba, iran kegha gbaroghe avbe ohuan kevbe avbe ọsuohuan ọghe okpia ọkpa nọ kakabọ fe na tie ẹre Nebal. (1 Sam 25:​15, 16) Ọ ghi sẹ ẹghẹ na ya zẹ eto ohuan vbe otọ Izrẹl, e Devid keghi gie emwa eso bu e Nebal, ọ na we ne iran we ẹre do, ọ na vbe we ne iran rinmwiaẹn nọ viọ emwi ke emwi ne obọ ọre gba re ne iran. (1 Sam 25:​6-8) Sokpan, e Nebal ma zẹdẹ gbọyẹmwẹ ye emwi ne Devid kevbe ikpia ni lelẹe khian ru nẹẹn. Ọ na we irẹn i khian rhie emwi rhọkpa ne iran, ọ na kue gha rhovbiẹ e Devid kevbe ikpia ni lelẹe khian.​—1 Sam 25:​10, 11.

10. De vbene Devid vbe Abigẹl ya rhie ẹre ma wẹẹ, iran mwẹ ẹwaẹn? (1 Samuẹl 25:​32, 33) (Vbe ya ghee efoto.)

¹⁰ Akpawẹ uwẹ ọre Devid vbọ gha te gha ye ruẹ hẹ? Ẹ i mwẹ ohu ma mu ruẹ vbene ohu mu e Devid rhunmwuda, emwi ne Nebal ru ma zẹdẹ gha maan hiehie. Ohu keghi kakabọ mu e Devid sẹrriọ wẹẹ, ọ na te wa gha hoo nọ gbe Nebal rua! (1 Sam 25:​13, 21, 22) Uhiẹn, odẹ ẹre ọvbokhan e Nebal ighẹ Abigẹl na vba e Devid, vbe Devid khian ya gbe Nebal rua. Ọmwa nọ wa mwẹ ẹwaẹn ẹre Abigẹl ghaa khin. Vbe ima gu kha vberriọ? Ọ rẹnrẹn wẹẹ, ọmwa esi ẹre Devid khin, agharhemiẹn wẹẹ, ọ mu ohu gberra egbe, rhunmwuda ọni, ọ keghi ru iyobọ nẹẹn ya gbe ibiẹ rrie. Ọ na mu emwi nọ viọ lele egbe ne Devid, ọ na vbe fẹko bu ẹre ude. (1 Sam 25:​18, 23-31) E Devid vbe rhie ẹre ma wẹẹ, ọmwa ẹwaẹn ẹre irẹn khin vbe ọ gbehọkotọ danmwehọ e Abigẹl, rhunmwuda ọ rẹnrẹn wẹẹ, emwi ne Jehova gha hoo ne irẹn ru ẹre ni khin. Iyeke ọni, e Devid keghi gbe ibiẹ rrie, ọ ma ghi vbe ru emwi nọ khian do gha gbe I ma rẹn yi vbe okiekie.​—Tie 1 Samuẹl 25:​32, 33.

11. De vbene ẹwaẹn ya ru iyobọ ne ima hẹ vbe ọmwa gha ru emwi nọ sọnnọ ima? (Itan 19:11)

¹¹ De emwi ne ima miẹn ruẹ vbe okha na? Ma ghaa mwẹ ẹwaẹn, ọ gha ru iyobọ ne ima ya gbe ibiẹ rrie, ọ gha khọnrẹn wẹẹ, emwa ru ima emwi nọ da ima sẹ ugboloko. Ọ gha vbe ru iyobọ ne ima ya muẹn roro emwi nọ gha sẹtin ke ẹre ikian adeghẹ ohu na mu ima. (Tie Itan 19:11.) Abigẹl ghi ye Devid rre vbene emwi nọ khian ru khian gha ye Jehova hẹ vbe ekhọe, e Devid na ghi mu ohu ye otọ. Adeghẹ ọmwa na ya ohu mu ruẹ, hia ne u ghẹ tọlọ egbe vbene ọ wa ya tọlọ ruẹ. (Jems 1:19) Fannọ otọ ẹko ruẹ ma e Jehova vbe erhunmwu, u ghi vbe rhie ẹghẹ ya muẹn roro aro ne Jehova ya ghee emwi nọ sunu nii, ọna sẹtin ru iyobọ nuẹn ya gbe ibiẹ rrie.

12. De vbene emwa ọvbehe gha ya ru iyobọ ne ima ya gbe ibiẹ rrie vbe ohu ghaa mu ima?

¹² Zẹvbe ne Jehova ya loo Abigẹl ya ru iyobọ ne Devid, ọ gha vbe sẹtin loo emwa ọvbehe ya ru iyobọ ne ima ya gha ya aro nọ khẹke ghee emwi. Rhunmwuda ọni, u ke ru emwi rhọkpa vbe egbe ghaa balọ ruẹ, hia ne u ka gu ọtẹn nọ wẹro guan nẹ, nọ mieke na ru iyobọ nuẹn, ne u gha ya aro nọ khẹke ghee emwi nọ sunu. (Itan 12:15; 20:18) Erriọ ẹre ọ vbe ye, wẹ gha vbe sẹtin ru iyobọ ne ọmwa vbene Abigẹl ru ẹre. U ghi ru iyobọ nẹẹn ya rẹn aro ne Jehova ya ghee emwi nọ sunu nii. E Jehova gha fiangbe ẹrhiọn ne u loo ya ru iyobọ ne emwa ọvbehe.

MU ẸTIN YAN E JEHOVA NE U GHA TE YA GHA MU OHAN

13. De vbene ẹwaẹn gha ya ru iyobọ ne ima vbe ohan ghaa mu ima?

¹³ Ugbẹnso, ma keghi werriẹ aro daa emwi eso nọ ya ohan mu ọmwa. Ẹwaẹn ẹre ọ ru iyobọ ne ima ya gha yerre wẹẹ, e Jehova ẹre ọ ghi mwẹ ẹtin sẹ vbe agbọn vbe ẹrinmwi, rhunmwuda ọni, ọ gha khọnrẹn ne ohan gha mu ima, ma ghi ye mu ẹtin yan e Jehova. (Psm 27:1) E Jehova gha sẹtin ru iyobọ ne ima vbe uwu ọlọghọmwa ke ọlọghọmwa ne ima rhirhi gha ye, ọ gha khọnrẹn ne ima gha roro ẹre wẹẹ, ọghe ima fo nẹ. Ọna ọre emwi nọ wa sunu daa akhasẹ ighẹ e Jona. Ọ te hoẹmwẹ e Jehova, sokpan vbe Jehova ghi mu iwinna nọ wegbe nẹẹn, ohan na gha muẹn.

14. Vbọzẹ ne Jona ma na ru iwinna ne Jehova mu nẹẹn?

¹⁴ Iwinna ne Jehova mu ne Jona i re iwinna nọ khẹkhẹ. Ọ na we nọ ya tama Ivbi e Nenivẹ we irẹn gha rherhe do fuẹn iran rua. (Jona 1:​1, 2) De emwi ne u gha te ru, akpawẹ uwẹ ẹre a gie ẹre egbe uhunmwu vberriọ? Ọ gha sẹ odẹ uki ọkpa ne Jona khian ya ya owẹ ke otọ Izrẹl gha rrie otọ e Nenivẹ. Te a wa rẹn Ivbi Asiria ye emwa ni khọọ kevbe ni gbinna igbinna igbinna. Uhiẹn, ẹvbo “izigha” ẹre a ghaa tie Nenivẹ! (Nah 3:​1, 7) Ne Jona gha te ya yo uhunmwu ne Jehova gie ẹre, ọ na lẹẹ.​—Jona 1:3.

15. Vbọ ru iyobọ ne Jona ya do mu ẹtin yan e Jehova sayọ? (Jona 2:​6-9)

¹⁵ Vbe Jona lẹẹ khian, ọ na la okọ nọ rrie ehe nọ kakabọ rree ne Nenivẹ, sokpan a keghi fi ẹre fi uwu okun, iyeke ọni, e Jehova keghi miẹn ọnrẹn fan vbe odẹ ọghe ọyunnuan, ọna keghi ye Jona ẹre rre vbene Jehova mwẹ ẹtin hẹ. (Jona 1:​15, 17) E Jona wa miẹn emwi ruẹ vbe emwi nọ sunu na. Ọ keghi do bẹghe ẹre wẹẹ, ọ ma khẹke ne irẹn gha mu ohan Ivbi e Nenivẹ, rhunmwuda, e Jehova gha gbogba ga irẹn. (Tie Jona 2:​6-9.) Vbe Jehova ghi werriegbe mu iwinna nii nẹẹn, ẹgiẹgiẹ ẹre ọ ghi ya gha khian. Ọ na ya kporhu vbe Nenivẹ, emwa ni rre evba na wa danmwehọ ẹre.​—Jona 3:5.

16. De vbene ẹwaẹn khian ya ru iyobọ ne ima hẹ vbe ohan ghaa mu ima? (Itan 29:25) (Vbe ya ghee avbe efoto.)

¹⁶ De emwi ne ima miẹn ruẹ vbe okha na? Ọ ma khẹke ne ima gi emwi rhọkpa katekate ohan emwa nagbọn, ya ima gha si egbe ghee iyeke vbe ugamwẹ e Jehova. (Tie Itan 29:25.) Ẹwaẹn ẹre ọ ru iyobọ ne Jona nọ ma na rhie aro tua vbene iwinna ne Jehova mu nẹẹn lọghọ hẹ, sokpan ọ na rhie aro tua vbene Jehova gha ya ru iyobọ nẹẹn hẹ. Erriọ ẹre ọ vbe ye, ọ ma khẹke ne ima rhie aro tua emwi ni gha sẹtin ya ima gha si egbe vbe ugamwẹ e Jehova, nọghayayerriọ, te ọ khẹke ne ima rhie aro tua vbene Jehova he ya ru iyobọ ne ima hẹ vbe ẹghẹ nọ gberra. Ma gha vbe sẹtin gha muẹn roro vbene Jehova he ya ru iyobọ ne etẹn eso ni ghaa rre uwu ọlọghọmwa nọ wegbe ra vbene etẹn eso ya sẹtin musọe vbe iwinna ugamwẹ nọ ma gha khuẹrhẹ rhunmwuda ne iran na mu ẹtin yan e Jehova.a (Hib 13:6) Wa gi ima ya ekhọe hia mu ẹtin yan e Jehova, ne ima vbe ru iyobọ ne emwa ọvbehe ya ru vberriọ, ọna gha rhie ẹre ma we ima mwẹ ẹwaẹn.

GHA RORO EMWI VBE NA GHEE JEHOVA

17. Vbọ khian ru iyobọ ne ima ya gele gha mwẹ ẹwaẹn?

¹⁷ Zẹvbe ne ima tae dee sin, ẹwaẹn keghi ru iyobọ ne ima ya rẹn emwi nọ khẹke ya ru. Vbọ khian ru iyobọ ne ima ya gele gha mwẹ ẹwaẹn? E Jehova ẹre ọ rhie ẹwaẹn ne ọmwa, Ẹmwẹ ọghẹe kevbe orhiọn nọhuanrẹn ẹre ọ ya rhie ẹwaẹn ne emwa ni gae. (Neh 9:20; Psm 32:8) Adia nọ rhie ne ima keghi ru iyobọ ne ima ya gha ru azẹ nọ maan, ọ vbe ru iyobọ ne ima ya gha dia egbe ima vbe ohu ghaa mu ima. (Psm 119:​97-101) Ma ghaa tie Baibol, ma na vbe gha nọ e Jehova nọ rhie orhiọn nọhuanrẹn ne ima, ma ghi gele gha mwẹ ẹwaẹn. Ọna gha ru iyobọ ne ima ya sẹtin gha roro emwi dinmwi, ne ima mieke na sẹtin gha ru emwi nọ khẹke, ne ima ya rhie ẹre ma wẹẹ, ma roro emwi vbene Jehova vbe ya roro emwi.​—Itan 21:11.

18. De emwi nọ khẹke ne u ru?

¹⁸ Te ọ khẹke ne ima ye gha nọ e Jehova nọ rhie ẹwaẹn ne ima, ma ghi vbe gha ya aro nọ ghaan ghee ẹwaẹn nọ ke obọ ọre rre. (Psm 14:2) Ma gha ru vberriọ, ma i khian “bibi odẹ la hin ẹwaẹn esi rre.” (Itan 21:16) Nọghayayerriọ, ma ghi sẹtin gha rhie ẹre ma vbe ẹghẹ hia wẹẹ, ọmwa ẹwaẹn ẹre ima khin. Ẹghẹ nii, emwi ghi “dunna” ne ima.