Vbua Khian Ya Gbọyẹmwẹ Ye Izọese Adẹwerriegbe Hẹ?

1-2. De emwi nọ khẹke ne izọese adẹwerriegbe gua ima kpa ya ru, kevbe wẹẹ, vbọzẹ? (2 Kọrint 5:​14, 15) (Vbe ya ghee efoto.)

ADEGHẸ owa na siẹn yan ruẹ, ọmwa na do miẹn ruẹ fan, u gha mianmian ọmwa nii ẹdẹ ra? Ọ gha khọnrẹn wẹẹ, ẹ i re uwẹ ọkpa ẹre ọmwa nii miẹn fan, te u khian ye rhie ẹre ma wẹẹ, wẹ tobọ ruẹ gbọyẹmwẹ ye ẹse nọkhua ne ọmwa nii ru nuẹn.

² Zẹvbe ne ima ruẹ ọre vbe ako iruẹmwi nọ lae, ma i khian sẹtin miẹn egbe ima fan vbe obọ orukhọ ne ima re vbe ukhu. Sokpan, izọese adẹwerriegbe (1) ẹre ọ zẹe ighẹ a ya orukhọ ọghe ima bọ ima, (2) ẹre ọ zẹe ighẹ ima ya aro yọ wẹẹ, ma ra gha re emwa ni gbae, (3) ẹre ọ vbe zẹe ighẹ ima gha sẹtin gu Osanobua ru adọlọ. Rhunmwuda ọni, te ima ghi ya aro yọ wẹẹ, ma gha sẹtin gha rrọọ vbe etẹbitẹ vbe agbọn ọgbọn. Vbene ẹmwata te izọese adẹwerriegbe wa gele rhie ẹre ma wẹẹ, Jesu hoẹmwẹ ima, uhiẹn ọ hoẹmwẹ ima nẹ ọ ke gha die agbọn na. (Itan 8:​30, 31) Ukọ ighẹ e Pọl khare wẹẹ, “Ahoẹmwọmwa ne Kristi mwẹ keghi gua ima kpa.” (Tie 2 Kọrint 5:​14, 15.) Ọna rhie ma wẹẹ, te ọ khẹke ne ima gi ahoẹmwọmwa ne Jesu mwẹ ne ima gua ima kpa ya gha rhie ẹre ma wẹẹ, ma gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe.

3. Vbọzẹ ne ima na kha wẹẹ, odẹ ughughan ẹre emwa gha ya rhie ẹre ma wẹẹ, iran gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe?

³ De emwi ne u gha ru ne u ya rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe? Ewanniẹn ne u gha rhie ye ọta na sẹtin lughaẹn ne ọghe ọmwa ọvbehe. Vbe ima gu kha vberriọ? Gia kha wẹẹ, orhunmwu eha mu okhian rrie ihe ọkpa, sokpan, ẹvbo ughughan ẹre dọmwadẹ iran ye. Ọna rhie ma wẹẹ, ẹ i re odẹ ọkpa ẹre iran eha khian la. Erriọ ẹre ọ vbe ye, “odẹ” ughughan ẹre dọmwadẹ ima ya rhie ẹre ma wẹẹ, ma gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe, sokpan, ọna hẹnhẹn egbe yan vbene ima sikẹ e Jehova sẹ hẹ. Rhunmwuda ọni vbe ako iruẹmwi na, ma gha guan kaẹn ẹbu eha: (1) emwa na gu ruẹ e Baibol, (2) Ivbi Otu e Kristi ni dinmwiamẹ nẹ, kevbe (3) emwa ni sẹ e Jehova rae.

EMWA NA GU RUẸ E BAIBOL

4. De aro ne Jehova ya ghee emwa na gu ruẹ e Baibol?

⁴ Adeghẹ u suẹn gha ruẹ e Baibol nẹ, te ọ khẹke ne u rẹn wẹẹ: Ne u na kue yọ ne u gha ruẹ e Baibol rhie ẹre ma wẹẹ, u rre usun emwa ne Osanobua si kẹ egbe. (Jọn 6:44; Iwinna 13:48) “E Jehova ẹre ọ ghee ekhọe ọmwa ghee.” Ọna rhie ma wẹẹ, e Jehova bẹghe emwi ne u ru ne u mieke na sẹtin do rẹn irẹn, ẹko wa vbe rhiẹnrhiẹn ọnrẹn ne u na ru afiwerriẹ nọ khẹke ne u mieke na gha yin vbe odẹ nọ gua ilele ọghẹe ro. (Itan 17:3; 27:11) Izọese adẹwerriegbe ẹre ọ zẹe ighẹ u sẹtin sikẹ e Jehova. (Rom 5:​10, 11) Te ọ wa khẹke ne u gha rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye ẹse na.

5. De vbene emwa na gu ruẹ e Baibol gha ya sẹtin rhie owẹ lele ibude nọ rre ebe Filipai 3:16?

⁵ Adeghẹ ọmwa na gu ruẹ e Baibol ẹre u khin, vbua khian ya rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe? Odẹ ọkpa ne u gha ya ru ọna ọre, ne u rhie owẹ lele ibude ne Pọl rhie ne etẹn ni rre Filipai, ọ khare wẹẹ: “Vbene ima he mwẹ alaghodaro sẹ na, wa gi ima ye rhie owẹ lele ukpowẹ ne ima la dee sin.” (Fil 3:16) Odẹ na ya zedu ako na vbe Baibol ọvbehe ọre: “Te ọ khẹke ne ima ye gha lele odẹ ne ima la dee sin.” Nọnaghiyerriọ, ghẹ gi emwi rhọkpa si ruẹ hin odẹ nọ rrie arrọọ ọghe etẹbitẹ rre.​—Mat 7:14; Luk 9:62.

6. De emwi eso nọ khẹke ne emwa na gu ruẹ e Baibol ru, ne iran mieke na sẹtin miẹn ọnrẹn yi, emwi ne iran ruẹ vbe Baibol kevbe ne iran sẹtin mu uyinmwẹ dan nọ gua iran obọ ro fua? (Diuteronomi 30:​11-14) (Vbe ya ghee efoto.)

⁶ Adeghẹ a na miẹn wẹẹ, ọ lọghọ ruẹ ne u miẹn ọnrẹn yi emwi ọgbọn ne u ruẹ vbe Baibol ghi vbo? Hia ne u gualọ otọ ọre, u ghi vbe na erhunmwu ne Jehova ru iyobọ nuẹn ya sẹtin rẹn otọ ọre ẹse. (Psm 86:11) Adeghẹ ọ na ye gha lọghọ ruẹ na rẹn otọ ọre, u sẹtin ka sẹrae nẹ, sokpan ghẹ dobọ e Baibol na ruẹ yi oo. Adeghẹ ọ na gha lọghọ ruẹ ne u sẹtin ban uyinmwẹ dan ne Baibol gbodan yi ghi vbo? Yerre wẹẹ, e Jehova i we ne ima ru emwi ne ima i sẹtin ru rhunmwuda, ọ rẹnrẹn wẹẹ, ọ ma gba ne ima fo. U gha sẹtin gha ya ilele ọghẹe ru emwi. (Tie Diuteronomi 30:​11-14.) E Jehova vbe yan wẹẹ, irẹn gha ru iyobọ nuẹn. (Aiz 41:​10, 13; 1 Kọr 10:13) Rhunmwuda ọni, ghẹ gi egbe wọọ ruẹ. Ne u gha te ya gha gbe ọsumẹ segbe, rhie aro tua vbene u khian ya gha gbọyẹmwẹ ye ẹse ne Jehova he ru nuẹn, vbe na ghee izọese adẹwerriegbe. Zẹvbe ne ahoẹmwọmwa ne u mwẹ ne Jehova ya wegbe yọ, u ghi do bẹghe ẹre wẹẹ, “uhi nọ gbe ne ima i vbe re nọ lọghọ na lele.”​—1 Jọn 5:3.a

7. De emwi nọ khẹke ne avbe igbama na koko vbe odẹ ẹmwata gha mu roro?

⁷ Wa ne avbe igbama na koko vbe odẹ ẹmwata na vbe vbo? Emwa na gu ruẹ e Baibol ẹre uwa vbe khin. Uhiẹn vbe uwu emwa hia ne evbibiẹ uwa gu ruẹ e Baibol, wa ẹre ọ ghi ru ekpataki sẹ vbe aro iran. E Baibol khare wẹẹ: “Wa sikẹ Osanobua, irẹn gha vbe sikẹ uwa.” (Jems 4:8; 1 Krọ 28:9) U gha zẹ owẹ nokaro ya sikẹ e Jehova, e Jehova tobọre ghi vbe sikẹ ruẹ. E Jehova i wa ghee ruẹ zẹvbe ọkpa vbe emwa rẹn kẹkan. Sokpan, ọ keghi si edọmwadẹ ima kẹ egbe, uhiẹn ya sẹ egbe emwa na koko vbe odẹ ẹmwata na. De emwi nọ zẹe ighẹ u sẹtin gu e Jehova ru ọse? Izọese adẹwerriegbe nọ, te ọ wa khẹke ne u gha rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ yọ. (Rom 5:​1, 2) Vbene ọ te sẹ ẹghẹ Ugie Ayere ọghe ukpo na, muẹn roro ẹse nọkhua ne Jehova vbe Jesu ru nuẹn. Gi ọna gua ruẹ kpa ya muẹn sẹ okhuo ne u rhirhi fian ne egbuẹ vbe ugamwẹ e Jehova, ne u ya rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe ne Jehova kpemehe ẹre.b

IVBI OTU E KRISTI NI DINMWIAMẸ NẸ

8. De vbene emwa ni dinmwiamẹ nẹ he ya rhie ẹre ma wẹẹ, iran gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe?

⁸ Adeghẹ Ovbi Otu e Kristi nọ dinmwiamẹ nẹ ẹre u khin, ọni rhie ma wẹẹ, u rhie ẹre ma nẹ vbe odẹ ughughan wẹẹ, u mu ẹtin yan izọese adẹwerriegbe. Vbe igiemwi, u keghi ru emwi eso nọ ya ruẹ sikẹ e Jehova, u na vbe hia vbe odẹ ke odẹ ne u gha lele uhi ọghẹe. U vbe gha kporhu iyẹn nọ maan vbene Jesu we ne erhuanegbe ẹre gha ru ẹre. U ya egbuẹ fiohan ne Jehova, u na vbe dinmwiamẹ. Ọ gha kẹ, emwa vbe gha zẹ ruẹ kpokpo rhunmwuda ne u na suẹn gha ga e Jehova. (2 Tim 3:12) Ne u na sẹtin zin egbe rhie ẹre ma wẹẹ, u hoẹmwẹ e Jehova kevbe wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe.​—Hib 12:​2, 3.

9. De emwi nọ khẹke ne Ivbi Otu e Kristi ni dinmwiamẹ nẹ na gha begbe?

⁹ Ma gha dinmwiamẹ nẹ, ọ mwẹ emwi nọ khẹke ne ima na gha begbe. Vbene ẹghẹ ya khian, a sẹtin miẹn wẹẹ, ma i khian ghi gha gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe vbene ọ khẹke. De vbene ọna gha ya sẹtin sunu hẹ? Gi ima ghee igiemwi ọghe Ivbi Otu e Kristi ni ghaa rre Ẹfisọs. E Jesu keghi tian iran ye izinegbe ne iran mwẹ. Vbọrhirhighayehẹ, ọ na khama iran wẹẹ: “Emwi ne I khian gu [uwa] gui yi ọre wẹẹ, [wa] i ghi mwẹ ahoẹmwọmwa ne [uwa] ka gha mwẹ vbe ẹghẹ okaro.” (Arhie 2:​3, 4) Ẹmwẹ ne Jesu ta rhie ẹre ma wẹẹ, Ovbi Otu e Kristi sẹtin ye gha ga e Jehova, sokpan ẹ i ghi ya ekhọe hia ru ẹre. Ọmwa vbenian sẹtin ye gha na erhunmwu, ọ ghi ye gha yo iko kevbe ikporhu, sokpan te ọ wa ru ẹre kua kẹkan rhunmwuda we ọ gua ẹre egbe ro nẹ, ẹ i re rhunmwuda wẹẹ, ọ hoẹmwẹ e Jehova. De emwi nọ khẹke ne u ru adeghẹ u na bẹghe ẹre wẹẹ, u ma ghi hoẹmwẹ e Jehova vbene u ka ya hoẹmwẹ ọnrẹn?

10. De vbene u khian ya gha mu emwi ne u ru vbe ugamwẹ e Jehova “roro,” ne u vbe “gi ẹre rọn la” ruẹ egbe? (1 Timoti 4:​13, 15)

¹⁰ Ukọ ighẹ e Pọl keghi tama e Timoti nọ gha mu emwi nọ ru vbe ugamwẹ e Jehova “roro,” nọ vbe “gi ẹre rọn la” ẹre egbe. (Tie 1 Timoti 4:​13, 15.) Te ọ vbe khẹke ne uwẹ rhie owẹ lele ibude na, u ghi hia na miẹn wẹẹ, u ya ekhọe hia rhiegba ye ugamwẹ e Jehova ne “orhiọn nọhuanrẹn [mieke na ya ruẹ gha] mwẹ oyaya.” (Rom 12:11; ghee study note nọ khare wẹẹ, “Be aglow with the spirit.”) Vbe igiemwi, te ọ khẹke ne u gha mu egbe iko ye otọ ẹsẹsẹmwẹse, ọna gha ru iyobọ nuẹn ya gha sọyẹnmwẹ iko. U ghaa ruẹ e Baibol ne egbuẹ, u sẹtin gha rrie ehe nọ divbiẹ, ọna gha ru iyobọ nuẹn ya gele miẹn ere vbe emwi ne u ruẹ. Vbene ọmwa hie erhẹn nẹ ghẹ mieke na dọyọ, erriọ ẹre ọ vbe khẹke ne ima gha ru avbe emwi na ya unu kaẹn na, ne ima mieke na gha gbọyẹmwẹ ye emwi ne Jehova he ru ne ima, vbe na ghee izọese adẹwerriegbe ne Jehova kpemehe ẹre. Ọ gha kẹ uzọla eso na do Ugie Ayere, u sẹtin hia ne u gha muẹn roro, afiangbe ughughan ne ima ne Avbe Osẹe Jehova sọyẹnmwẹ ọnrẹn. Ọna gha wa ru iyobọ nuẹn ya gha gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe, nọ re emwi nọ zẹe ighẹ ima sẹtin gu e Jehova ru ọse.

11-12. Deghẹ u ma ghi rhiegbe ye ugamwẹ e Jehova vbene ọ ka ye, ọni rhie ma wẹẹ, e Jehova sẹ ruẹ rae nẹ ra? Rhan otọ ọre. (Vbe ya ghee efoto.)

¹¹ Adeghẹ u na bẹghe ẹre wẹẹ, u ma ghi rhiegbe ye ugamwẹ e Jehova vbene ọ ka ye, ghẹ gi egbe wọọ ruẹ ra ne u gha roro ẹre wẹẹ, e Jehova sẹ ruẹ rae nẹ. Ghẹ mianmian emwi ne ukọ ighẹ e Pọl tae vbekpa iwinna ikporhu nọ ghaa kpee vbe ọ gbẹn ebe gie etẹn ni rre Kọrint, ọ khare wẹẹ: “Adeghẹ I na ru ẹre, ọ gha khọnrẹn wẹẹ ọ ma ke ekhọe mwẹ rre, emwi nọ khẹke ne I ru nọ, rhunmwuda, iwinna na mu yọ mwẹ obọ nọ.” (1 Kọr 9:17) Vbe ọ ya ọna kha?

¹² Ọmwa nọ ma gba ẹre Pọl ghaa khin, rhunmwuda ọni ẹghẹ eso vbe gha rrọọ ne iwinna ikporhu ma ya gha khọn rẹn. Ọrheyerriọ, e Pọl ma gi egbe wọọ ọre, ọ na ye gha kporhu agharhemiẹn wẹẹ, ọ ma te gha khọn rẹn nọ ru vberriọ vbe ugbẹnso. Hia ne u ya egbe taa e Pọl. U ghi hia vbe odẹ ke odẹ ne u ru emwi nọ khẹke agharhemiẹn wẹẹ, u i te mwẹ aguakpa ne u ya ru vberriọ. Na erhunmwu gie Jehova, nọ rhie “aguakpa kevbe ẹtin [nuẹn] ya gha zẹ emwi ru.” (Fil 2:13) Rhiegba ye ugamwẹ e Jehova. Gha mwẹ ilẹkẹtin wẹẹ, u gha rhiegba ye ugamwẹ e Jehova, vbene u te rẹn, ahoẹmwọmwa ne u mwẹ ne Jehova ghi dọlegbe do gha wegbe sayọ.

13. Vbe ima khian ya gha gualọ otọ egbe ima ghee, ne ima “mieke na rẹn deghẹ [ima] ye mwẹ amuẹtinyan”?

¹³ Ke ẹghẹ ya fi ẹghẹ, te ọ khẹke ne ima lele ẹmwẹ ibude ọghe Pọl nọ rre ebe 2 Kọrint 13:​5, ọ khare wẹẹ: “Wa ye gha gualọ otọ egbe uwa ghee, ne uwa mieke na rẹn deghẹ uwa ye mwẹ amuẹtinyan; wa ghi ye gha hia ne uwa rẹn aro ọmwa ne uwa gele khin.” Kugba ke ẹghẹ u sẹtin nọ egbuẹ ọta eso vbenian: ‘I mu Arriọba Osanobua karo vbe ẹdagbọn mwẹ ra?’ (Mat 6:33) ‘Emwi ne I ya rọkhọ egbe rhie ẹre ma wẹẹ, emwi dan sọnnọ mwẹ ra?’ (Psm 97:10) ‘I ru emwi nọ gha ya ọfunmwegbe kevbe akugbe gha rre uwu iko ra?’ (Ẹfis 4:​2, 3) Ẹghẹ Ugie Ayere ẹre ima mobọ ya muẹn roro, ẹse ne Jehova ru ne ima, nọ na kpemehe izọese adẹwerriegbe; ẹghẹ na keghi kie ẹkpotọ ne ima ya gualọ otọ egbe ima ghee, ne ima mieke na rẹn deghẹ ọghe enegbe ima ẹre ima mu karo ra ọghe Kristi.c

EMWA NI SẸ E JEHOVA RAE

14. De emwi eso nọ ya etẹn eso sẹ e Jehova rae?

¹⁴ Etẹn ima eso rrọọ ni dobọ iko na yo yi, a sẹtin kue miẹn wẹẹ, ọ kpẹẹ re ne iran ke ga e Jehova. Vbọzẹ? “Osi ẹmwẹ agbọn na” ẹre ọ mu eso. (Luk 21:34) Nọ ne eso, ẹmwẹ ne etẹn ne iran gba ga ta, ra emwi ne iran ru iran re, ẹre ọ ya iran sẹ e Jehova rae. (Jems 3:2) Eso vbe rrọọ ni ru orukhọ nọ wegbe, sokpan, ekhue ma gi iran nọ iyobọ vbe obọ ediọn. Vbe nọ rhirhi gha ye hẹ, de emwi ne u gha ru ne u mieke na dọlegbe bu e Jehova gha dee? De emwi ne izọese adẹwerriegbe gha gua ruẹ kpa ya ru?

15. De vbene Jehova ya rhie ẹre ma wẹẹ, irẹn ma yangbe emwa ni la hin odẹ ẹmwata rre? (Ẹzikiẹl 34:​11, 12, 16)

¹⁵ Muẹn roro aro ne Jehova ya ghee emwa ni la hin odẹ ẹmwata rre. E Jehova ma yangbe iran. Nọghayayerriọ, e Jehova gualọ iran vbene ọsuohuan gualọ ohuan nọ wiri. Ọ gbaroghe iran, ọ vbe ru iyobọ ne iran ya dọlegbe bu irẹn gha dee. (Tie Ẹzikiẹl 34:​11, 12, 16.) E Jehova vbe ru iyobọ vbenian nuẹn! Ne u na tie ako iruẹmwi na rhie ẹre ma wẹẹ, u hoo ne u gha ru emwi nọ ya ẹko rhiẹnrhiẹn e Jehova. E Jehova bẹghe emwi nọ rre ekhọe ruẹ ẹre ọ si ẹre nọ na ka si ruẹ la odẹ ẹmwata, u ma yayi wẹẹ, te Jehova dọlegbe si ruẹ kẹ egbe na ra?

16. De emwi nọ gha ru iyobọ ne emwa ni sẹ e Jehova rae ya dọlegbe bu ẹre gha dee? (Vbe ya ghee efoto.)

¹⁶ E brochure na tie ẹre, Werriegbe Bu e Jehova Gha Dee khare wẹẹ: “Gha mwẹ ọnrẹn vbe ilẹkẹtin wẹẹ, e Jehova gha miẹn ruẹ yi vbe u gha werriegbe bu irẹn gha dee. Ọ gha ru iyobọ nuẹ ya sẹtin gu osi suan, nu ya sẹtin sọfurre ye emwi nọ ye ekhọe ruẹ rriara kevbe nu ya gha mwẹ ekhọe ọguọmwa ziro nọhuanrẹn nọ gha ye orhiọn ruẹ sotọ. U ghi werriegbe do gha mwẹ aguakpa nu ya deba etẹn gha ga e Jehova.” Vbe yerre wẹẹ, ediọn mu egbe ne iran ya ru iyobọ nuẹn. Te iran “yevbe ehe na lẹre yi vbe ẹhoho ghaa hoho, kevbe ehe na lẹẹ fi vbe ẹghẹ okpẹhoho.” (Aiz 32:2) Ma rẹnrẹn wẹẹ, u hoo ne u rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe, rhunmwuda ọni, u sẹtin nọ egbuẹ wẹẹ, ‘De emwi ne I gha ru ne I mieke na sẹtin gu e Jehova “ru adọlọ”?’ (Aiz 1:18; 1 Pit 2:25) Vbe igiemwi, u gha sẹtin yo iko vbe Ọgua Arriọba ra? U gha sẹtin tie ọkpa vbe uwu avbe ediọn vbe iko ne u tama rẹn nọ ru iyobọ nuẹn ya dọlegbe do gha re ọsie Jehova ra? A sẹtin ru emwamwa na do gha ya e Baibol ma ruẹ emwi vbe ẹghẹ eso. Gha mwẹ ilẹkẹtin wẹẹ, e Jehova gha fiangbuẹ zẹvbe ne u ya hia ne u dọlegbe bu ẹre gha dee kevbe ne u rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe.

DE EMWI NE U GHA RU?

17-18. De emwi nọ khẹke ne ima ru vbene ọ te sẹ ẹghẹ Ugie Ayere?

¹⁷ E Jesu khare wẹẹ, te irẹn rre do wu, “ne ọmwaikọmwa nọ rhie ẹre ma wẹẹ irẹn mu ẹtin yan rẹn ghẹ fuan, sokpan, nọ gha mwẹ arrọọ ọghe etẹbitẹ.” (Jọn 3:16) Izọese adẹwerriegbe ẹre Jehova ya miẹn ima fan vbe obọ uwu kevbe emwi ne orukhọ si. Te ọ khẹke ne ima hia gha gbọyẹmwẹ ye ẹse nọkhua na. (Rom 3:​23, 24; 2 Kọr 6:1) Vbene ọ te sẹ ẹghẹ Ugie Ayere, ẹkpotọ keghi kie ne ima ya gha muẹn roro vbene Jehova vbe Jesu ya rhie ẹre ma wẹẹ, iran hoẹmwẹ ima. Te ọ khẹke ne ọna gua ima kpa ya ru emwi nọ rhie ẹre ma wẹẹ, ma gbọyẹmwẹ ye ẹse ne iran ru ne ima.

¹⁸ De vbene u khian ya rhie ẹre ma wẹẹ, u gbọyẹmwẹ ye izọese adẹwerriegbe? Ewanniẹn ne u gha rhie ye ọta na sẹtin lughaẹn ne ọghe ọmwa ọvbehe. Sokpan, gha mwẹ ilẹkẹtin wẹẹ, e Jehova gha fiangbuẹ vbe u gha deba emwa rẹn ni gae vbe uhunmwu otagbọn hia, iran na i “rrọọ ne egbe iran, sokpan, iran . . . rrọọ ne ọmwa nii nọ wu ne iran.”​—2 Kọr 5:15.