Unda le u gwé pék ndi ‘mam ma ga ke we loñge’

1-2. (a) I pék ba mpôdôl hana i nkobla le kii? (b) Lelaa i pék i, i nla hôla bés?

BAA mut a ma yan we, a unda we le u ta bé to yom? Baa mut a ma pôôs we mahoñol mabe tole a babaa we? Baa ngim jam i ma pémél we, i kônha we woñi? Ibale ñ, wee u nyi le i ta bé jam li ntomb i boñ loñge ha ngéda i. Ndi masoda le Bibel i nyeelene bés ngim lem, i i nla hôla bés ha ngéda i ni i mangéda mape. I lem i, yon i yé pék.

² I pék ba mpôdôl hana i yé ngap mut a gwé i yi bagal mam, a nyoñ ndik bé makidik inoñnaga ni mam ma nene i mis, ndi a ntehe yak mam ma sôli mu mbus. I nhôla bés i nok inyuki ngim jam i yé i bôña tole inyuki mut a yé i boñ ngim jam wé ntén. I nhôla bés i boñ mam loñge. Kiki hihéga, i pék i, i nhôla bés i ‘gwel nyo wés’ ni i yi imbe ngéda di ‘nlama mon nwee.’ (Bingéngén 10:19; Tjémbi 4:4) I nhôla bés i yén nwee i ngéda ba ñunbaha bés ni i nwéhél. I nhôla bés i neebe maéba ni bikodlene. (Bingéngén 19:20) I ngéda di gwé i nya pék i, bipôdôl gwés ni bibôñôl gwés bi nlémél Yéhôva, bi nlémés ki niñ yés ni i bôt bape. Ibale di mboma ngim jam i ñunbaha bés, i lem i, i ga hôla bés le di publa bañ ndi di ga gwel bésbomede, di keñgle ki i boñ jam libe. Di béñge miñañ mi Bibel maa mi mi ñunda lelaa pék i nhôla bés i ba suhulnyuu, i yén nwee, ni i bôdôl Yéhôva ñem ni ñem wés wonsôna.

ILOOLE U BA MUT NGÔK, BA MUT SUHULNYUU

3. Njee a bé Naaman?

³ Inyu boñ mam loñge, di nup ngôk. (1 Pétrô 5:5) I ngeñ di nyoñ ngéda i ôt pék ilole di mboñ ngim jam, hala a nhôla bés le di boñ bañ mam ni ngôk. Di wan le ñañ u Naaman. A bé niñ i Siria, loñ i i bé bebee ni litén li Israel. Naaman a bé bañga mut kiyaga, nyen a bé ñane ntôñ gwét u Siria. Ndi a bééna béba kon: a bé kon lô.​—2 Bikiñe 5:1.

4. Lelaa Naaman a bi unda le a gwé pék?

⁴ Mañge muda nu Israel, nu a bé ngwélél, a bi kal nwaa Naaman le a nyi mpôdôl i loñ Israel nu a nla mbuubaha nlôm. (2 Bikiñe 5:​2, 3) Naaman a bé le a kal le: ‘Nkol won u yé i pôdôs me, hisiina mañge, a nlôl yak baoo bés, baa a nla toi kal me jam li mahee?’ Ndi Naaman a bi yoñ ngéda i ôt pék mu jam mañge muda a bi kal nye. A bi nwas bé le ngôk u tinde nye i yan i yom mañge a bi kal ndi ni suhulnyuu, a bi diihe bipôdôl gwé. Jon a bi bat kiñe Siria kunde i ke i Israel, a ban-ga botñem le a ga mbôôp.​—2 Bikiñe 5:​4, 5.

5. Mam ma bi tagbe lelaa inyu Naaman i ngéda a bi ke i Israel?

⁵ Naaman a bi pam i yale i Yéhôram, kiñe Israel. Ndi Kiñe Yéhôram a hoñol le kiñe Siria i ñep Naaman inyu yéñ nye mindañ. I ngéda mpôdôl Élisa a bi nok i jam li, a kal Yéhôram le a ep Naaman i nyeni. (2 Bikiñe 5:​6-9) Ndi mam ma bi tagbe bé kiki Naaman a bé bem; Élisa a bi pam bé i ndap yé inyu leege nye, a kal bé nye to buk. A bi ep ndik nlegelnwin i kal Naaman kii a boñ inyu mbôôp.​—2 Bikiñe 5:10.

6. (a) Kii i bé le i tinde Naaman i tjél nôgôl nlegelnwin? (b) Lelaa bagwélél ba Naaman ba bi unda le ba gwé pék, mam ma bi sôk lelaa? (2 Bikiñe 5:​13, 14)

⁶ I bibôdle, Naaman a bé bé maséé ni mam nlegelnwin a bi kal nye. A bi “unup, a kahal ke.” (2 Bikiñe 5:​11, 12) Inyuki? Bebek a bi nôgda le ba nti bé nye lipém li li kôli ni nye, nye ñane ntôñ gwét u Siria. A bé ki le a hoñol le i maéba Élisa a nti nye ma ñunda le nye Élisa a nyan loñ Siria. To i ba laa, Naaman a bé bebee i témb i nyeni nye ngi tibla. Ndi bagwélél bé ba bi unda le ba gwé pék inyule ba bi nok le Élisa a gwé toi ngôñ i hôla nye. Jon, ba bi yemhe Naaman le a héñha bañ mahoñol. Naaman a bi unda le a gwé pék inyule a bi sôk a bii ngôk wé ipañ, a noñ maéba ma Élisa ni suhulnyuu. Sôk i nsôk, a mbôôp!​—Añ 2 Bikiñe 5:​13, 14.

7. Kii ñañ u Naaman u niiga bés? (Bingéngén 22:4) (Béñge yak bititii.)

⁷ Kii i ñañ unu u niiga bés? U niiga bés le i ngéda di gwé pék, di nhéléé bé i béñge mam ma nene i mis. Ndi di ntehe mam ma sôli mu mbus. Pék i nhôla ki bés le di publa bañ i boñ mam ndi le di yi gwel bésbomede. I ntinde yak bés i ba suhulnyuu. Mut suhulnyuu a neebe le a nyi bé mam momasôna, a nyi ki le ngim mangéda, a gwé ngôñ le ba hôla nye, téntén Yéhôva. Naaman, nu a bé bé to ngwélél Yéhôva ha ngéda i, a bi unda le a gwé pék, a suhus nyemede, a emble bôt bape: a bi emble hingonda hi hi bé nkol u nwaa, a emble bagwélél bé ndi téntén, a emble mpôdôl Yéhôva le Élisa. Ngôk won u bi tinde Naaman i unup ndi a bi nwas bé wo le u yémbél nye. Jon, a bi sôk yoñ makidik malam, mam ma ke ki loñge inyu yé. I nla pam le ba ti bés maéba ma ma nlémél bé bés to ibale ma nlôl i Bibel, tole ntôñ u nla ti bés biniigana bi di nok bé, ndi ilole di nyoñ makidik, i yé loñge le di yoñ ngéda i ôt pék mu jam li. Di nla badba le: “Baa i yom me nsômbôl pot tole i yom me nsômbôl boñ i ñunda le me yé ngôk tole me yé suhulnyuu?​—Añ Bingéngén 22:4.

U UNUP BAÑ, NDI GWEL WEMEDE

8. Imbe ngéda i nla bane bés ndutu i mom nwee?

⁸ I ngéda ba mbabaa bés, pék i nhôla bés i mom nwee ni i gwel bésbomede le di unup bañ. Njee ipôla yés a yé ngi unup i ngéda ba nleñ nye bibuk bibe, tole ba mboñ nye jam libe? Hala a ñunda le i ta i ba bé jam li ntomb i gwel bésbomede ha ngéda i. (Éfésô 4:26) Di béñge lelaa David bo Abigail ba bi unda le ba gwé pék i ngéda ba bi boma ndutu ikeñi.

9. Kii Nabal a bi boñ David?

⁹ David nunu ni bôt bé ba nke Saulô ngwéé, ba niñ nano i ñoñ u Paran. (1 Samuel 25:1) Bagwélél ba ngwañ mut wada le Nabal ba ntééda bémba ha ipañ yap. I ngéda ba bé boma ndutu i tééda bémba, David ni bôt bé ba nlo ba sôñ bo. (1 Samuel 25:​15, 16) Ngéda end mintômba i bi kola bañ, David a ep bagwélél bé ni suhulnyuu yak Nabal i bat nye too a nla ti bo to ndék bijek inyu boñ le ba je. (1 Samuel 25:​6-8) Ndi Nabal a bi unda bé to ndék le a nti David ni bôt bé mayéga inyu mam momasôna ba bi bôñôl nye. Ndik kii a bi nok i yom David a bi bat nye, a unda ñem mbe, a sol yak David ni bôt bé.​—1 Samuel 25:​10, 11.

10. Lelaa David bo Abigail ba bi unda le ba yé bôt ba pék? (1 Samuel 25:​32, 33) (Béñge yak titii.)

¹⁰ Ibale wen u bé David, ki u bi boñ lelaa? Njee yés a nok bé inyuki David a bi bep unup? David a bé mut nu a nyi bé sôô i yom a nôgda. Jon i jam li, li bi unbaha nye kiyaga, a nai ndik le a nke i nol Nabal! (1 Samuel 25:​13, 21, 22) David ni bôt bé ba bi jôp i njel i kee nol Nabal ndi i muda pék nunu le Abigail, nwaa Nabal, nyen a bi téé bo. Lelaa Abigail a bi unda le a yé muda pék? A bi yimbe le to hala kiki David a nlôôha unup, a yé loñge mut. Jon a bi boñ kii yosôna a bé la inyu suhus hiun hié. A bi lona nye makébla, a ti ki nye maéba malam ni suhulnyuu. (1 Samuel 25:​18, 23-31) Yak David a bi unda le a gwé pék, a emble i yom Abigail a bi kal, a yik le i yom Abigail a bi pot yon yak Yéhôva a bé hoñol. Ha nyen David a bi gwel hiun hié, a bana ha bé mahoñol i boñ béba ikeñi.​—Añ 1 Samuel 25:​32, 33.

11. I ngéda ba ñunbaha bés, lelaa pék i nhôla bés? (Bingéngén 19:11)

¹¹ Kii i ñañ unu u niiga bés? U niiga bés to ibale di kôli unup, pék i nla hôla bés i noñ nsañ. I nhôla ki bés i yoñ ngéda i ôt pék mu mam ma yé le ma pémél bés ibale di mpot tole di mboñ mam ni hiun. (Añ Bingéngén 19:11.) I ngéda Abigail a bi bigdaha David i yom Yéhôva a nhoñol mu jam a bé ke i boñ, hala a bi hôla nye i gwel hiun hié. Ibale yak we ba mbabaa we tole ba ñunbaha we, u nwahak bañ le hiun hi tinde we i boñ mam ibabé i hek pék. (Yakôbô 1:19) Ndi soohe Yéhôva, yoñ ki ngéda i ôt pék u badbaga lelaa Yéhôva nyemede a ntehe i jam li. Ibabé pééna, hala a ga hôla we i gwel wemede.

12. Lelaa bape ba nla hôla bés i ba bôt ba pék ni i yi gwel bésbomede?

¹² Yéhôva a bi gwélél Abigail inyu hôla David le a héléé ndik bañ i béñge mam ma nene i mis. Nlélém, Yéhôva a nla gwélél lôk kéé inyu hôla bés i tehe mam kiki nyemede a ntehe mo. Inyu hala nyen i ngéda ngim jam i ntééñga we, noode pôdôl mu ni nhôôlak mankéé, a ga hôla we i tehe mam kiki Yéhôva a ntehe mo. (Bingéngén 12:15; 20:18) Ndi ibale wen u nlama hôla liwanda joñ li li yé i boma i nya ndutu i, baa u nla nigle Abigail? Baa u nla hôla liwanda joñ i tehe mam kiki Yéhôva a ntehe mo? Ibabé pééna, Yéhôva a ga sayap biliya u ga boñ i hôla bape i ba bôt ba pék, ni i yi gwel bomede.

U KON BAÑ WOÑI, NDI BANA ÑEM NGUI

13. Lelaa pék i nhôla bés le di lôôha bañ bok mis mu mam ma nkônha bés woñi?

¹³ Ngim mangéda, mam mahogi ma nla kônha bés woñi. Ndi pék i nhôla le di lôôha bañ bok mis mu mam ma nkoñ ’isi unu ma ma nkônha woñi. I nhôla bés i bigda le i mam ma, ma ta bé to yom i bisu bi lipémba li Yéhôva. (Tjémbi 27:1) To ibale bésbomede di nôgda le ngim jam i nloo bés, i maliga, baa ngim jam i nla toi loo Yéhôva? I jam li jon ñañ u Yôna u niiga bés. Yôna a bé nhôôlak mut i pes mbuu ndi inyu pamba mu nson Yéhôva a bi ti nye, i bé béda le a unda le a gwé pék bañga bañga.

14. Inyuki Yôna a bi kon woñi i neebe nson Yéhôva a bi ti nye?

¹⁴ Yéhôva a bi ti Yôna nson u u bé ndutu: a bé lama ke i Ninivé inyu kal bôt ba bé yééne nyoo le Yéhôva a ga tjé bo. (Yôna 1:​1, 2) Ibale wen ba ti nson u, ki u bi boñ lelaa? I nyodi i Israel ipam i Ninivé, tison Asiria, liké li bé ha jôga. Yôna a bé lama ke ni makôô bebee le ngim sôñ. Handugi hala, bôt ba Asiria ba bé bôt ba ñem mbe ni bôt ba bisañ. Inyu hala nyen ba bé sébél Ninivé le “tison i manola.” (Nahum 3:​1, 7) Iloole Yôna a neebe nson wé, a bi ke wo ngwéé.​—Yôna 1:3.

15. Kii i bi hôla Yôna i kônde bôdôl Yéhôva ñem? (Yôna 2:​6-9)

¹⁵ Mu kii Yôna a bé ke ngwéé, Yéhôva a bi bigdaha nye le nyen a yé Nu ngui yosôna, a boñ hélha jam, a tohol nye. (Yôna 1:​15, 17) Yôna a bi yénak bé a hôya i jam li. A bé lôôha ha bé béñge mandutu a bé le a boma i Ninivé, ndi a bi bok mahoñol mé munu jam lini le Yéhôva a nla sôñ nye to a mboma imbe ndutu. (Añ Yôna 2:​6-9.) I ngéda Yéhôva a bi témb a ep nye i Ninivé, Yôna a bi ke ha bé ngwéé. A bi ke nyoo, yak nson wé u num matam malam.​—Yôna 3:5.

16. Lelaa pék i nla hôla bés i ngéda di mboma mam ma nkônha bés woñi? (Bingéngén 29:25) (Béñge yak bititii.)

¹⁶ Kii i ñañ unu u niiga bés? U niiga bés le yom yo ki yo, to woñi u bôt bi nlama bé kéñ bés i bégés Yéhôva. (Añ Bingéngén 29:25.) Yôna a bi ôt pék mu mam ma bi pémél nye, a tehe le a nlama ha bé bok mis mu woñi wé ndi a tehe nseñ i bigda lelaa Yéhôva a bi hôla nye. Jon yak bés di héléé bañ i béñge mam ma nkônha bés woñi, ndi di bigda lelaa Yéhôva a ma hôla bés nwii ndi nwii, a sôñ ki bés. Di ôt ki pék mu dihéga di lôk kéé i i bi pam i yémbél i mam ma bé kônha bo woñi, i pam ki i gwel minson mi mi bé ndutu ndik inyule ba bi bôdôl Yéhôva ñem.a (Lôk Héber 13:6) I ngéda di mbôdôl Yéhôva ñem ni ñem wés wonsôna, di hôlga bape i boñ nlélém, ha nyen di ñunda le di gwé toi pék.

KEE NI BISU I TEHE MAM KIKI YÉHÔVA

17. Lelaa di nla kônde bana pék?

¹⁷ Di bak di tehe le pék i nla hôla bés i yémbél mandutu. Ndi kii i nla hôla bés i kônde bana pék? Yéhôva nyen a yé lingen li pék, a nti yo bagwélél bé ni njel Bañga yé, yak ni njel mbuu wé mpubi. (Néhémia 9:20; Tjémbi 32:8) A nti bés maéba ma ma nhôla bés i yi gwel bésbomede, ni i yoñ makidik malam. (Tjémbi 119:​97-101) Di ñunda le di gwé pék i ngéda di ntibil wan i yom Bibel i nkal, di soohege Yéhôva le a ti bés mbuu wé mpubi, hala a mboñ le i ngéda di mboma ngim ndutu, di ntibil yaga tehe makas momasôna ma ndutu i, kayéle di laa tehe mam kiki Yéhôva a ntehe mo, di pam ki i yoñ makidik malam.​—Bingéngén 21:​11, buk isi lipep.

18. Mambe makidik u nyoñ?

¹⁸ Kiki di ntibil nok nano kii i yé pék, di bat yo Yéhôva ibabé waa. (Tjémbi 14:2) Ibale di mboñ hala, d’a “nyodi bé i njel pék” kekikel. (Bingéngén 21:16) Ndi di ga ke ni bisu i unda le di gwé pék ngéda yosôna to di mboma imbe ndutu. Mam m’a ba lelaa inyu yés? ‘Mam m’a ke loñge.’