Kween̄ Mkpọ Me Lek Ebi Gibiọn

1-2. Keke orọ igbebe ibe eji ekaan̄ ulọk me lek inu Baibul otumube ofolek ebi Gibiọn?

IRE me acha 1473 B.C.E. ke ebi ido Ijeren ebene ikitim igak ebi ido iluk me Ijọn̄ Echieekbe Me Use. Jioba itap ubọk inyi ebi Ijeren ibe etim egak ebi iluk me Jeriko mè Ai. Ire, ike mgbọ ojebe, inu ge ekakeekbe obọbọkọ irek. Urum ebi ikikọp uran̄ ge enu lek ebi Ijeren mè itumu ibe ke ema enan̄a me ujọn̄ọ ere mè ikiweek irọrọ esuuk melek kiban̄.

² Urum ife cha ire ebi ekigwen ebi Gibiọn. Eyi ore adasi mgbọ ekpabe mkpọ ofolek ebi Gibiọn me Baibul, ire, miyaka ikpa mkpọ ofolek kiban̄ si ike mgbọ ojebe. Baibul ijeen̄ ibe ke ebi Gibiọn miluk me etete ebi Ijeren me owuwa acha. Eji mekọt ikween̄ mkpọ inan̄a me lek ata eru echi ebi Gibiọn ekaan̄be. Eji mekọt ikween̄ si usini eru Jioba okaan̄be inan̄a me lek ubọk irọbe mkpọ me lek ebi Gibiọn.

KIJEEN̄ ICHECHIEEK MÈ KISIKI LEK

3. (a) Ebi owa ere ebi Gibiọn? (b) Keke orọ ema erọbe esuuk melek ebi Ijeren?

³ Mgbọ ebi Ijeren erebe Ijọn̄ Echieekbe Me Use ya, ema ebetitim akọn̄ igak ido jaaba. Ebi ido cha ‘ewawa mè inye lek enenen’ igak ebi Ijeren. (Ikan 7:1) Ifi ire ge me lek ido jaaba cha, ebi Gibiọn si ire ebi Ifi. Ebi Gibiọn eluk me Gibiọn, ama okaan̄ mgban ònyenye. Ema mikaan̄ si owuwa ebi akọn̄. (Jos 10:2) Ire, ema kpekup kubọk ebi Kenan kechilọ ebi iweweek ititim igak ebi Ijeren, mije, ema miriọọn̄ ibe ke kpebekọt itim igak ebi Ijeren. Ema mimun̄ ibe ke ire Jioba okitim etim inyi ebi eyi kan̄. Ema miriọọn̄ si ibe ke Jioba ichieek use ibe ke ọmọ monyi ebi Ijeren ijọn̄ ebi Kenan. (Isis 34:11; Jos 9:24) Eya orọ, eyi ebi Ijeren etimbe igak ebi Jeriko mè Ai isan̄a, ebi Gibiọn eraria usini me lek ebi ama kiban̄ ibe esi leka Josuwa me Giligan esi erọ esuuk melek ebi Ijeren.

4. (a) Ike ikupbe me ikpa Josuwa 9:​8-13, ike owa ke ebi Gibiọn esa ifit ebi Ijeren ifiọk mè irọ esuuk melek kiban̄? (Josuwa 9:​8-13) (Kpọ si ogugo.) (b) Keke orọ me mgbọ ebi Ijeren eweekbe iriọọn̄ ibe ke ebi Gibiọn ekakan̄ ataak inyi ema?

⁴ Fuk Josuwa 9:​8-13. Ebi Gibiọn efafiaan̄ irọ kubọk ema enan̄a me ujọn̄ọ ere inu. Ema etumu ibe ke ema miriọọn̄ ibe ke Jioba ofiat ebi akọn̄ Ijipiti, mè itap ubọk inyi ebi Ijeren etim egak ebi Amọ, ebi ubọọn̄ Siyon mè Ôgu. Ire, inan̄a me iriọọn̄-inu, ema kpechak otu me lek akọn̄ ebi Ijeren etimbe me Jeriko mè Ai. More ibe ke ema mirọ ikeya, ebi Ijeren kè eriọọn̄ ibe ke ema kpenan̄a me “ido òjọjọn̄ọ ere enenen” ike ema etumube mije, ikafifiin̄ ebi Ijeren etimbe igak ebi Jeriko mè Ai. Isọkọ me lek si, etip ofolek akọn̄ cha ikarere-nu ido echi okup me ujọn̄ọ ere. Me ekadoge Jioba inu ema eberọ, Josuwa mè ebi ugane Ijeren echechieek me lek inu ebi Gibiọn etumube inyi ema mè ichieek ema use ibe ke kpebetim igak ema. (Jos 9:​14, 15) Sọnja mgbọ iraraka, ebi Ijeren eweweek iriọọn̄ ibe ke ebi Gibiọn ekakan̄ ataak inyi ema. Ire, ebi Ijeren mirọ use echieekbe ebi Gibiọn iso mije, ema esa Jioba inyan̄a ibot melek ife cha. (Jos 9:​16-19) Josuwa osasa ema irọ “ebi ìkikep iye, mè ebi ìkichibi mun̄ inyi ebi ido Ijeren, mè ikikep si iye mè ikichibi si mun̄ inyi ntook” Jioba.​—Jos 9:27.

5. Me oniin̄ okukup ke ebi Gibiọn esa ijeen̄ ichechieek me lek Jioba?

⁵ Me mgbọ ebi ubọọn̄ ama Kenan go enọbe ibe ke ebi Gibiọn mirọ esuuk melek ebi Ijeren, ema etutumu ifieek isisi itim igak ebi Gibiọn. Ebi Gibiọn ebebeek Josuwa ibe itap ubọk inyi ema. (Jos 10:​3-7) Eya orọ, Josuwa mè ebi akọn̄ kan̄ esisi Gibiọn inyi metim igak ebi akọn̄ Kenan ikisa etim inu me lek ebi Gibiọn, Jioba otatap ubọk inyi ebi Ijeren ibe etim egak ebi akọn̄ Kenan. Jioba isa ibot mgbọlọ òmimiin̄ ibot ikpan̄ usini ebi Kenan mè irọ ibe ura ikpọkpọk ikitọọn̄ mege ebi Ijeren etimbe igak ebi ochicha kiban̄ me akọn̄ ya. (Jos 10:​9-14) Ebi Gibiọn mijeen̄ ibe ke ema mikaan̄ ichechieek me lek Jioba me mgbọ ema eweekbe irọrọ unene melek ebi eyi kan̄, mè mgbọ ema edobe ntap-ubọk kiban̄. Ebi Gibiọn michubọk iriọọn̄ ibe ke Jioba morọ use kan̄ iso mè ibem ema.

6. Keke ke eji ekween̄ ofolek Jioba me lek ubọk isabe irọ eru me lek ebi Gibiọn?

⁶ Keke ke mfufuk yi okijeen̄ eji ofolek Jioba? Jioba ire ogwu okakaan̄ usikilek mè njijin. Jioba iwuuk lek itumu inyi ebi Ijeren ibe erieen̄ otutuuk ebi ìluk me inyọn̄ ijọn̄ ya esan̄a, ene geege ikasik. (Ifuk 33:​51, 52) Ire, bak me lek inyan̄a-ibot esuuk ebi Ijeren erọbe melek ebi Gibiọn, Jioba isa me njijin itele ibe ema egat ugwem mè egọọk ebi Ijeren egbaan̄ eluk. Jioba irọ eyi ikerere ibe ke ebi Ijeren kpedasi ido ọmọ sabum ema erọbe inyan̄a-ibot melek ebi Gibiọn. Jioba itap ubọk inyi ebi Ijeren erọ use ema echieekbe ebi Gibiọn eso mè inyan̄a ema me oniin̄ okup uyeke uyeke.​—Jos 9:26; 11:19.

7. Ike owa ke eji ebesa igọọk akpat ukot ichechieek mè nsikilek ebi Gibiọn? (Kpọ si ogugo.)

⁷ Ike owa ke eji ebesa igọọk akpat ukot ebi Gibiọn? Sa me ikakaan̄ ichechieek onyenye me lek Jioba. Eyi irebe ibe ke eji miriọọn̄ owuwa mkpọ ofolek Jioba igak ubọk ebi Gibiọn eriọọn̄be me mgbọ kiban̄, eji mikaan̄ owuwa inu oborọ ibe eji etoon̄ otutuuk ejit kiji me lek kan̄. (Itọn̄ 40:​4, 5) Eji mekọt igọọk akpat ukot ebi Gibiọn sa me ikekirọ ikwaan̄ inyi Jioba, ikerere asabọn asabọn ikwaan̄ echi oboweek ibe eji esa me usikilek erọ. (Jos 9:​23, 27) Gwun̄ Ute enerieen̄ ijija ge ekigwen Luke itumu ibe ke ọmọ ikpokọt iwuuk mgbọ imun̄be Gwun̄ Ute enerieen̄ ge oninin̄ ugane okisi ikwaan̄ me Bethel orọbe inu ge eyi okijeen̄ ibe ke ọmọ ire ogwu okisiki lek. Ikerere ibe ke Gwun̄ Ute ya ikaan̄ owuwa ikwaan̄ echi okukup ufiak ikisi me Bethel, isa me usikilek igọọk ibem ere me eririeen̄ me mgbọ ekinama Uwu Ntitiin̄ ge. Luke itumu si ibe: “Nkween̄ ibe eji ekakpọkpọk ikikeek ibe ke eji ire ebi ikisiki lek. Irọrọ kiji okichubọk ijeen̄ mè ire eji mikaan̄ eru nsikilek sa kpekaan̄.” Kè eji ekejeen̄ ichechieek kiji me lek Jioba sa me ikekiyaka lek imaan̄ me lek kan̄ me mgbọ eji ekije itibi irek oyọyọt mè ikekisa me usikilek ikirọ ikwaan̄ geelek enyibe eji me ntitiin̄ Jioba.

KUP KPỌ JIOBA IBE ITAP UBỌK INYI OWU ESIKIRỌ OWU NNAAN̄

8. Me oniin̄ okukup ke ogwu ubọọn̄ Sọọlu orọ ebi Gibiọn nnaan̄?

⁸ Baibul ikpa inyi eji mkpọ orọrọ ebi Gibiọn me mgbọ Sọọlu okikpulu. Ogwu ubọọn̄ Sọọlu iweek ikpakpan̄ otutuuk ebi Gibiọn isan̄a mije “uga ulọk îkaan̄be me lek Ijeren mè Juda,” ikpan̄ si usini me lek kiban̄.b (2 Sam 21:2) Eyi ichubọk ire nnaan̄! Sọọlu ikarọ use ebi Ijeren echieekbe ibebem ebi Gibiọn iso.

9. Kpa mgbọ ke Jioba orọ mkpọ ofolek nnaan̄ erọbe ikeme ebi Gibiọn?

⁹ Jioba ikagwat lek isut ebi irọrọ ebi Gibiọn nnaan̄ osusut. Ire me mgbọ Debit okanabe ogwu ubọọn̄ me Ijeren ke Jioba orọ inyi ibot ikarep me acha ita. Bak me lek eyi, ebi Ijeren kpekaan̄ inorie ososo ema irerie. Mgbọ Debit odobe Jioba inu orọrọ akan̄ okupbe, Jioba otutumu inyi ọmọ ibe ke ire bak me lek ijo inu Sọọlu mè ebi uwu kan̄ erọbe mgbọ ema ekpan̄be ebi Gibiọn.​—2 Sam 21:1.

10. Ike egebe me ikpa Samien Eyi Òso Iba 21:​3-6, ike owa ke ebi Gibiọn esa ijeen̄ ibe ke ema miweek isisiki ibot inyi Ikan Awaji? (Samien Eyi Òso Iba 21:​3-6)

¹⁰ Fuk Samien Eyi Òso Iba 21:​3-6. Debit igọọk ebi Gibiọn ikpa usem mè ido ema inu ibokọt irọ inyi ema. Ebi Gibiọn kpetumu inyi Debit ibe inyi ema owuwa ikpoko. Ema efọọk ibe: “Kpebebọkọ inu inwene-ibot geege me useen̄ ogwu òkpan̄-ene, ogwu ògbe mkpa” mije, igọọk me lek Ikan, ogwu òkpan̄-ene ìkaan̄ ikwukwu mkpa ibot kan̄, ikpokọt ikpe owuwa ikpoko inyi ebi ofifi ife inyi etele ibe ọmọ igat ugwem. (Ifuk 35:​30, 31) Ebi Gibiọn miriọọn̄ si ibe ke ema kpebekọt ikpan̄ ene geege itata ogwu ubọọn̄ itutumu ibe mè ema erọ ikeya. Eya orọ, Debit onyinyi ida ibe ekpan̄ ebirieen̄ jaaba inan̄a me ototun̄ ukan̄ kè Sọọlu ebi itatap ubọk igọọk ikpan̄ owuwa ebi Gibiọn. Ike mgbọ ojebe, ibot obebene ikirep, sọnja mgbọ, ema ekakaan̄ inorie oboso ema irerie. Eyi ijeen̄ ibe ke Jioba ikayaka ikinaan̄ ejit inyi ebi Ijeren bak me lek inu ema erọbe ebi Gibiọn.​—2 Sam 21:​9, 10, 14.

11. Keke ke eji ekween̄ ofolek Jioba inan̄a me lek mfufuk yi?

¹¹ Keke ke mfufuk yi okijeen̄ eji ofolek Jioba? Jioba ire Awaji ogwu unen oyerebet. (Itọn̄ 37:28) Owuwa ene mekọt ikirọ me lek ebi inanan̄a me ofifi ido mè iyaka ire ebi ikukup esese me lek kiban̄. Ire, Jioba iweek ibe otutuuk ene ekerọ mkpọ ejaan̄ me lek ge ge. Isọkọ me lek si, me mgbọ eyi kan̄, Jioba morọ inyi nnaan̄ geelek ekirọ ebi eyi kan̄ mè iyaka ire tukutuku geelek ekitutuku ema ita. Ofifi si, ike Jioba oweekbe ibe ebi Ijeren erọ use ema echieekbe ebi Gibiọn eso, ikeya ke iweek ibe eji ekerọ use kiji eso si.​—Sa tọt me lek Emọs 1:9.

12. Kpa ubọk ke eji ebesa igọọk akpat ukot ebi Gibiọn esikirọ eji nnaan̄?

¹² Ike owa ke eji ebesa igọọk akpat ukot ebi Gibiọn? Ikerere me mgbọ ebi bọn Nte kiji kperọ mkpọ ijaan̄ me lek kiji, eji mekọt ikaan̄ ime mè ikup ikpọ ibe Jioba inen̄e ufialek ya isun̄. Eji esirọ ikeya, eji ekijeen̄ ibe ke eji mitoon̄ ejit me lek Jioba ibe ke ọmọ morọ inu otatat mgbọ kan̄ isikem. Kpọ-nu ukpatu Gwun̄ Ute enenwaan̄ Laura French. Ibene ikisi ikwaan̄ me Bethel okup me Canada me acha 1926. Mkpọ obet lek akọp acha iraraka me lek, mkpọ ge orọrọ ọmọ. Ekakan̄ ataak itoon̄ ọmọ ibe ke ọmọ ikigọọk urum ebi ikikup ikeme ntitiin̄ irọ mkpọ, enenisan̄a ọmọ me Bethel. Keke ke Gwun̄ Ute ya oborọ? Ikerere ibe ke ọmọ inaan̄ ejit, ikanunuun̄. Kpan̄asi ikeya, isasa acha ini ogọgọọk ikisa me uyok uyok ejit ikigbọ oniin̄ ojot mgbọ. Ibele ọmọ ejit mè ike ọmọ chieen̄ enenen mgbọ eyakabe igwen ọmọ me acha 1940 ibe inisi ikwaan̄ me Bethel. Gwun̄ Ute French igbe utoon̄-ejit inyi Jioba mè irọ ikwaan̄ me Bethel iso akọp acha go sabum ikwube. Kubọk Gwun̄ Ute French, eji mekọt itim igak nnaan̄ sa me ikukup inye ikirọ inu otatat mè ikikup ikpọ Jioba ibe inen̄e irek kiji isun̄ me mgbọ otatat.​—Asaya 26:​3, 4.

KWEEK NYE KITỌBỌ EBUM NYI JIOBA

13. Ebi owa ere “bọn ikwaan̄ Uwu Mbuban,” keke ke ema erọ mgbọ ebi ama Babilọn etelebe ebi Ju ibe efo?

¹³ Mkpọ obet lek efit acha go iraka me lek mgbọ Debit orebe Ubọọn̄ sabum ekpọk itumu mkpọ ofolek ebi Gibiọn me emen Baibul. Ebi Ju mikup me Babilọn iso akọp acha jaaba, ire, me 537 B.C.E., adasi urum ebi Ju enanan̄a me Babilọn igwu ikom ifo Jeruselem melek Jerubaben ogwu ibot kiban̄. (Ejira 2:​1, 2, 58) Me acha 468 B.C.E., ofifi urum ebi Ju egọgọọk ogwu uti ikpa Ejira ifo Jeruselem si. (Ejira 7:​1-7) Ebi “Nethinim” mè iyaka ire, “bọn ikwaan̄ Uwu Mbuban” emaan̄ me lek sọntiik urum ife ikaka inu me Jeruselem. (Ejira 2:58; 7:7) Ebi owa ere ebi “Nethinim” mè iyaka ire bọn ikwaan̄ Uwu Mbuban? Ema kpere ebi Ju, ema ekisi ikwaan̄ me uwu mbuban, mokọt ire si ibe ke ogbogbo me lek kiban̄ ire bọn owot iman ebi Gibiọn.

14. Ike owa ke ebi Gibiọn esa igbe utoon̄-ejit inyi Jioba? (Mfufuk Eyi Adasi 9:2)

¹⁴ Fuk Mfufuk Eyi Adasi 9:2. Ebi “bọn ikwaan̄ Uwu Mbuban” egọgọọk ikup me lek adasi ebi ikaka inu me Jeruselem. Eyi ichubọk ijeen̄ ichechieek mije, ikare otutuuk ebi Ju enan̄a me Babilọn ika inu me Jeruselem. Owuwa ebi Ju ire ebi ibọbọọn̄ ubọọn̄ me Babilọn, eya orọ, ema kpeyaka ikup me mbem-lek igwugwu ikom ifo Jeruselem mè igọọk isi itap ubọk inama ama kiban̄ ojijijaka. Ire, ebi Ju mè usini bọn owot iman ebi Gibiọn igbegbe utoon̄-ejit miweek inanama aya uwu mbuban inyi Jioba mè ikitọbọ ebum inyi ọmọ me ere ya. Eya orọ ibe ema egwu ekom efo ikerere ibe ke ikafet. Ebi bọn owot iman ebi Gibiọn kpekaan̄ irot ijọn̄ me Ijeren kubọk ebi Ju ekaan̄be. Ikerere ikeya, ema migwu ikom ika inu inigọọk inama mgban ama Jeruselem.​—Neyem 3:26.

15. Keke ke eji ekween̄ ofolek Jioba me lek mfufuk ebi Gibiọn?

¹⁵ Keke ke mfufuk yi okijeen̄ eji ofolek Jioba? Eji ekween̄ ibe ke Awaji kiji ikinwọọn̄ mè ikikpọ chieen̄ me lek ebi ikigbe utoon̄-ejit inyi ọmọ. Me okike mgbọ ebi Ju enan̄abe me Babilọn ika inu Jeruselem, obop acha ge iraka karake Jioba onyan̄abe ebi Gibiọn me mgbọ ebi Ijeren etimbe igak ebi ikup me lek Ijọn̄ Echieekbe Me Use, ire, ikukup inye ikigbana ema. Bọn owot iman ebi Gibiọn chi miluk itibi mfiat Juda mè Jeruselem me acha 607 B.C.E. Eyi ema enan̄abe me usun̄ ika, ema ekukup inye ikitap lek me lek ata ntọbọ-ebum, mè ikisi ikwaan̄ me uwu mbuban. Ibet lek usini me lek kiban̄ eluluk iriaak lek uwu mbuban ya. (Ejira 2:70; Neyem 11:21) Bak me lek ema ekisi ikwaan̄ me uwu mbuban, ogwu ubọọn̄ Pesia otutumu ibe ema ekanyi otitip ido.​—Ejira 7:24.

16. Ike owa ke eji ebesa igọọk akpat ukot ebi Gibiọn me lek ntọbọ-ebum kiji?

¹⁶ Ike owa ke eji ebesa igọọk akpat ukot ebi Gibiọn? Kubọk ebi Gibiọn, kè eji ekebieen̄ ata ntọbọ-ebum enye mè eketap ubọk enyi ebi ofifi ife ibe ekọt ekerọ ikeya si. Kè eji ekup me mbem-lek igwagwa ngwugwa geelek mè iyaka ire irọrọ unwene geelek ogbegbe inyi eji ekọt etọbọ ebum enyi Jioba mije, eji mima ọmọ mè iweek ikekirọ inu obokineme ọmọ. Eyi ke Alwin Gwun̄ Ute enerieen̄ onan̄a me Philippines orọ. Gwun̄ Ute Alwin ikaan̄ ata ikwaan̄ ekikpe ọmọ owuwa ikpoko, ire, iweek irọrọ mkpọ igbaalek inyi Jioba. Mgbọ geelek ogwu sekut onube ntitiin̄ kiban̄, Alwin ikisasan̄a mgbọ isibi ikigọọk isibi uko mè ikikaan̄ unwọọn̄ inan̄a me lek irọrọ ikeya. Ike mgbọ ojebe, Alwin obebeek uriaak owuwa mgbọ inyi Jioba, mè itumu ifieek itetele ikwaan̄ ikisi mè iweek eyi obonyi ọmọ mgbọ ikọkọt ikigbọ oniin̄ ojot mgbọ. Alwin iriọọn̄ ibe ke ire ọmọ inwene ikwaan̄ ikisi, ke ọmọ ikpoboyaka ikaan̄ owuwa ikpoko. Ire, ibele ejit me mgbọ imun̄be ofifi ikwaan̄ eyi onyinyi ọmọ irek ikọkọt ibene ikigbọ oniin̄ ojot mgbọ, nwa kan̄ si igọọk ọmọ ikigbọ oniin̄ ojot mgbọ. Kubọk olom mè nwa, ema mitap ubọk inyi akọp ene iba mè ge enekween̄ mkpọ ofolek Jioba mè ekaan̄ ntap-me-mun̄. Kpunu cheche ibe ke Jioba imọnọ ibene efuuk olom mè nwa yi etapbe. Eji si mekọt ichieek ijaan̄ ibe ke Jioba ikinwọọn̄ ngwugwa geelek eji ekigwa isasa ikitọbọ ebum inyi ọmọ, mokup inye ikikpọ chieen̄ me lek ufiak kiji si.​—Mat 6:33.

17. Keke ke eji ekween̄ me lek mfufuk Baibul ofolek ebi Gibiọn?

¹⁷ Mfufuk Baibul ofolek ebi Gibiọn ijeen̄ eji usini ujuja eru echi Jioba okaan̄be. Ọmọ ire ogwu osisiki lek, ikaan̄ njijin, ikirọ inu otatat, mè ikigbe utoon̄-ejit. Ikikpekpe ebi ikigbe utoon̄-ejit inyi ọmọ mkpukpe. Eji mikween̄ si ibe ke igbe ibe eji ekaan̄ ichechieek onyenye me lek Jioba mè ekeyaka lek emaan̄ me lek kan̄ me mgbọ eji ekichichini irek oyọyọt kubọk ebi Gibiọn. Mbet ichechieek okup ikeya obobieen̄ eji ibe ekesa me usikilek erọ ikwaan̄ geelek enyibe eji me ntitiin̄. Esirọ eji nnaan̄, eji mekaan̄ ime mè ikup ikpọ Jioba, me utoon̄-ejit ibe ke ọmọ morọ mkpọ ofolek nnaan̄ ya me mgbọ ogbegbe. Eji mekibieen̄ ata ntọbọ-ebum inye me lek uyok uyok ejit mè igbegbe utoon̄-ejit. Ike eji ekirọ ikeya, eji mejeen̄ ibe ke eji mikween̄ ata mkpọ inan̄a me lek akpat ukot ebi Gibiọn.