Dehꞈ ziˇ gaˇ kawˆ
Yeˬhawˇbaˬ ngaˬ˗ahˇ muiˬ dzehˬ laˇ ni dzaw nehˬ
Ngaˬ˗ahˇ Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ kʼahˬ, Niˬ˗yuˬ Yawˇ gahˬ kaˬ, Buˇkiˬ˗liˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ guꞈ˗eu paw ya mˇ beh beh˗iˇ˗eu aˇ nah˗ahˇ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ ngehˇ leˇ nya. Sahˬ boꞈ yaˬ˗eu iˇ kahˇ˗ahˇ ahˇ leˇ ngeh, le ahˇ˗euˬ nehˬ˗ehˇ paˇ dmˬ guꞈ˗eu caˆ deuˬ mahˇ˗eu kaˆ dui dui˗eu teˇ saˇ ya gaˬ˗euˬ ma. Teu gaˇ seuˬ gʼaˬ˗euˬ myaˆ pawꞈ deuˬ baw byah luꞈ˗awˇ, caˆ deuˬ˗euˬ naˬ maˬ jiˇ behꞈ laꞈ˗eu lehˇ meh.
Teu gaˇ haw paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu jeˬ gʼawˬ mya ni jaˆ miˇ˗a. Ehˇ kʼawꞈ ngaˬ˗euˬ nui ma˗ahˇ zaw laˇ˗eu jeˬ naˇ, teu gaˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ pyeuꞈ miˇ˗a. Teu gaˇ˗euˬ mehˇ nmˇ aˬ li aˬ buˇ zaˬ guˬ deuˬ ya mˇ˗eu gaˇ teu naˇ, yawˬ nah na luꞈ gaˇ aˬ yawꞈ tiˬ jeˬ tehꞈ˗ehˇ ya mˇ˗awˇ, tsawˇ myahˇ doˆ˗eu gaˇ maˬ pyeuꞈ kʼawꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ laˬ kʼaˬ cehˇ˗awˇ yawˬ ha˗euˬ gaˇ˗ahˇ nui kʼahˇ shiˇ˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ gaˇ kawˆ heu naˇ ngaˬ˗ahˇ taˬ aw˗eu jeˬ heu naˇ, maˇ maˇ ni naˇ aˬ jeˬ˗ahˇ ehˇ˗eu lehˇ bi siˬ laꞈ nya.
Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ laꞈ˗euˬ aˇ nah aˇ yamˬ heu laꞈ kʼoeˇ aˬ yawꞈ ngaˬ˗ahˇ muiˬ daˆ dzehˬ laˇ ni dzaw nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Ehˇ kʼawꞈ ngaˇ pehˇ shuiˇ zahˇ˗ahˇ tawˬ luꞈ gaˇ neh yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ ya siˬ nya˗euˬ nga lehˇ jeˬ hu ja nehˬ nyaˇ.
Ngaˇ nyiˇ ngeh neh Miˬyehˇ˗ahˇ siˬ nya mawꞈ
Ngaˇ Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ kʼahˬ, Iˬliˬnawˇ˗iˬ gahˬ kaˬ, Shiˬkaˬgoˬ meuˬ˗ahˇ dehꞈ le˗euˬ ma. Ngaˬ da ngaˬ ma naˇ zaˬ oeˬ gʼaˬ jawˇ˗awˇ, ngaˇ naˇ aˇ doˆ doˆ saˬ gʼaˬ pyeuꞈ ma. Ngaˬ da ngaˬ ma Jaˬpaˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ neh Shiˬkaˬgoˬ meuˬ˗ahˇ pawˇ le˗euˬ meh. Teu naˇ Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ oe naˇ, dehꞈ ziˇ dehꞈ dzaˬ laˇ meh lehˇ jah˗eu miˇ neh meh. Ngaˬ da ngaˬ ma ngaˬ˗ahˇ sahˬ boꞈ yaw muiˬ muiˬ lehˇ gʼeh gaˇ bi dzaw mawꞈ˗awˇ, dehꞈ ziˇ bi dehꞈ dzaˬ laˇ mawꞈ˗eu meh.
Ngaˬ da ngaˬ ma pehˇ shuiˇ zahˇ˗ahˇ aˇ dzehˬ˗ehˇ jah˗eu meh. Ngaˬ ma neh huiˬ laˇ˗euˬ iˇ kah˗ahˇ lawˇ guiˇ jiˇ jaˆ˗awˇ, ngaˬ bawˇ hawˇ˗eu ngaˬ gʼoe nyiˬ gʼaˬ jiˇ pehˇ shuiˇ pyeuꞈ˗eu meh. Yaw nyiˇ ngeh pehˇ shuiˇ˗euˬ zahˇ nga pehˬ˗euˬ nymˇ jiˇ˗euˬ gʼaˇ duˬ aˇ yeˇ huiˬ˗eu lehˇ meh. Ngaˇ sahˬ boꞈ dzaw nymˇ˗ahˇ neh gʼoꞈ laˇ˗awˇ ya jahˇ beh beh˗eu jeˬ naˇ, pehˇ shuiˇ mawˇ kawˇ˗ahˇ tsiˇ kahˬ doˆ˗awˇ hawˬ hawˇ˗eu iˇ cuꞈ ya dawˆ ahˇ nehˬ˗eu heu meh. Nga pehˬ jawˇ nah yawˬ jaw na luꞈ pehˇ shuiˇ nymˇ˗ahˇ le le˗ehˇ damˬ leˇ˗eu ma. Ehˇ kʼawꞈ teu gaˇ˗euˬ pehˇ shuiˇ mawˇ kawˇ naˇ, iˇ kahˇ˗euˬ naˆ maˬ tseˇ huiˬ dzehˬ˗awˇ shuiˇ neh lehꞈ taˬ˗euˬ meh.
Ngaˬ˗ahˇ noeˬ nya siˬ, shiꞈ kʼoꞈ kʼawˆ ngeh pehˇ shuiˇ mawˇ kawˇ˗euˬ mehˬ shi yawꞈ taˬ˗awˇ, ‘Tsawˇ haˬ shiˇ naˇ aˬ joˆ˗ehˇ pyeuꞈ˗eu nga’ lehˇ shaˇ noeˬ haw˗euˬ ma. Pehˇ shuiˇ deuˬ naˇ, shiˇ dzeuˇ naˇ saꞈ laˇ tiˬ gaˇ paw jawˇ˗iˇ meh lehˇ mehˬ˗eu meh. Ngaˇ tiˬ nah ya shiˇ˗awˇ, yaw sahˇ pyeuꞈ˗iˇ˗awˇ, tsawˇ haˬ pyeuꞈ ngeh loꞈ˗ehˇ maˬ paˇ ya byawˬ meh lehˇ noeˬ laˇ ngeh nui ma cawˆ˗eu lehˇ miˇ˗a. Saˇ suˬ ni ngaˬ˗ahˇ noeˬ tmˬ˗eu jeˬ maˬ jaˆ ni pyeuꞈ laˇ nyaˬ.
Ngaˇ zaˬ guˬ guˬ laˇ ngeh, pehˇ shuiˇ˗euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ heu naˇ tiˬ jeˬ˗iˬ gaˇ dahˇ maˬ tsoeˬ nga lehˇ noeˬ laˇ nyaˬ. Ngaˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ kʼoeˇ tiˬ jeˬ paˬ maˬ jiˇ˗euˬ loꞈ˗ehˇ duˇ leˇ nya. (Maꞈtehˬ 5:3) Ngaˬ˗euˬ nui ma laꞈ kʼoeˇ baoˬ ahˇ dui dui˗awˇ, dehꞈ luꞈ˗eu Miˬyehˇ tiˬ gʼaˬ jawˇ˗eu tehꞈ˗a lehˇ noeˬ˗awˇ, ngaˬ˗ahˇ aˬ yawꞈ˗ahˇ siˬ nya mawꞈ nya. Ngaˇ gaˇ kawˆ heu nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ Jaˇliꞈ laꞈ kʼoeˇ dawˬ kʼoꞈ ahˇ˗eu paˬ lehˇ noeˬ˗eu miˇ neh aˬ cawˬ neh tiˬ poˆ zmˬ dzeuˇ˗euˬ Kiˇ Jeˬ Jaˇliꞈ zeuˇ gui˗euˬ ma. Jaˇliꞈ heu jiˇ pehˇ shuiˇ deuˬ jahˇ˗eu bawˬ˗iˬ˗ahˇ zeuˇ za iˇ˗euˬ ma.
Ngaˬ˗ahˇ Jaˇliꞈ mehˬ nehˬ laꞈ˗euˬ mehˇ nmˇ Gʼawˇsahˬ Baˬshuˬ nehˬ˗ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ
Ngaˇ aˇ kʼoꞈ 17 kʼoꞈ kʼawˆ ngeh, aˬ kuiˬ sheuˬ˗ahˇ cah niˇ gʼa luꞈ ngeh Gʼawˇsahˬ Baˬshuˬ lehˇ kuˇ˗eu mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ gʼaˬ ngehˬ cawˬ laˇ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ ngaˬ˗ahˇ “Mehˬ hu paw Miˬyehˇ aˬ jeˬ˗euˬ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ˗euˬ lehˇ nawˇ siˬ nya ma laˬ” lehˇ naˇ haˬ laˇ˗eu meh. Teu gaˇ neh naˇ nga nyaꞈ Jaˇliꞈ gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ naꞈ suiˇ ni ya ja˗euˬ ma. Gʼawˇsahˬ Pah mehˬ˗eu 17:1-ahˇ gui˗awˇ ngaˬ˗ahˇ “‘Lawˇ baˬ baˬ ma’ kʼoeˇ taˆ nuiˇ luꞈ˗eu meh maˬ laˇ zaˬ miˬ zaˬ heu gʼaˬ naˇ aˬ jeˬ˗ahˇ ehˇ mawꞈ˗eu lehˇ siˬ nya ma laˬ” lehˇ naˇ haˬ˗eu meh. Ngaˇ aˬ yawꞈ˗ahˇ maˬ siˬ lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ ma. Aˬ yawꞈ ngaˬ˗ahˇ yaw nyiˇ 15-ahˇ bi haw˗awˇ, lawˇ baˬ baˬ ma heu naˇ miˇ tsaˬ tsawˇ jeuˬ tsawˇ ca pyeuꞈ meh lehˇ ehˇ˗eu meh. Ngaˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ Jaˇliꞈ neh dawˬ kʼoꞈ bi biꞈ gaˇ ya leˇ˗eu lehˇ miˇ˗a. Maˬ gʼawˬ˗iˇ mi naˆ˗ehˇ Gʼawˇsahˬ ngaˬ˗ahˇ Aˬ myah luꞈ dehꞈ˗eu jeˬ jaˆ gaˇ sheuˬ gʼeh˗eu yaw tsaˬ yaw dawˇ lehˇ ehˇ˗eu paˇ dmˬ tiˬ hmˬ biꞈ nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Yaw puiˇ puiˇ lehˇ gʼeh˗eu paˇ dmˬ dmˬ zaˬ heu dmˬ naˇ ngaˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ˗ahˇ bi paˇ laˇ˗euˬ meh.
Teu gaˇ neh 10 nah naˇ, ngaˇ mehˬ bawˬ˗ahˇ daˆ beh beh iˇ˗euˬ ma. Teu ngeh nah mehˇ nmˇ deuˬ ngaˬ˗ahˇ lmˇ boˬ ni ha nehˬ laꞈ˗euˬ gaˇ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ ngehˇ leˇ nya. Teu gaˇ neh taꞈ naˇ, ngaˇ mehˬ bawˬ˗ahˇ yawˬ jawˇ na luꞈ˗iˇ˗euˬ ma. Kʼoeˇ naˇ ngaˇ Gʼawˇsahˬ nehˬ˗ehˇ Jaˇliꞈ dzaw dahˬ beh laˇ˗euˬ ma. Ngaˬ˗ahˇ Jaˇliꞈ dzaw gaˇ aˇ dzehˬ˗ehˇ ya leˇ˗eu miˇ neh tiˬ poˆ na naˬ liˬ yehꞈ laꞈ byah ni dzaw˗eu ma. Ngaˬ da ngaˬ ma ngaˇ Jaˇliꞈ dzaw gaˇ kʼahˬ lahˇ dui dui˗awˇ, laˆ tsoeˬ dui dui˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ ngehˬ˗ehˇ dzaw naˇ ngehˬ˗ehˇ heu naˇ yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ pyeuꞈ nga lehˇ ngaˬ˗ahˇ jah ziꞈ laˇ nyaˬ. Teu miˇ neh ngaˇ 1983 kʼoꞈ˗ahˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗euˬ ma.
Sahˬ boꞈ maˬ paˇ dzaw tawꞈ ni huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ
Ngaˇ iˇ cuꞈ shawˇ ngeh tsawˇ myahˇ doˆ˗eu sahˬ boꞈ dzaw goˇ duˬ tiˬ tsahˇ˗ahˇ jaˆ gʼaˬ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ dzaw luꞈ˗eu ma. Ngaˇ teu gaˇ dzaw nya˗eu gʼaˇ duˬ ngaˬ da ngaˬ ma ya leh jeh dui dui˗euˬ meh. Maˇ diˇ naˇ ngaˇ sahˬ boꞈ dzaw tawꞈ mawꞈ naˇ dzaw tawꞈ nya meh. Ehˇ kʼawꞈ ngaˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ kʼaˇ muiˬ˗eu jeˬ biꞈ nehˬ mawꞈ˗awˇ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ aˇ yamˬ tiˬ byah ni mˇ mawꞈ nya.
Ngaˬ da ngaˬ˗ahˇ “Nawˇ sahˬ boꞈ maˬ paˇ dzaw tawꞈ naˇ, nawˬ˗ahˇ iˇ kahˇ˗ahˇ neh teh doˆ ma” lehˇ lmˬ laˇ˗eu meh. Ngaˬ˗ahˇ nui ma tiˬ pawꞈ˗iˬ maˬ muiˬ nya. Aˬ joˆ˗ehˇ ya jahˇ˗eu lehˇ jiˇ maˬ paˇ siˬ miˇ˗a. Ngaˇ ngaˬ da ngaˬ ma˗ahˇ gaˬ˗eu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ nui ma cawˆ ni maˬ mˇ mawꞈ nya. Teu miˇ neh ngaˇ tiˬ kʼehˬ maˬ kaˬ uˬ ciꞈ paw laꞈ nyiˇ iˇ doˆ˗awˇ guiˬ lahˬ shaˇ˗euˬ ma. “Yeˬhawˇbaˬ˗oˇ, ngaˬ˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ ya jahˇ˗eu lehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ laꞈ” lehˇ guiˬ lahˬ shaˇ˗euˬ ma. Uˬ duˬ duˬ leˇ ngeh ngaˇ sahˬ boꞈ maˬ paˇ dzaw tawꞈ˗eu lehˇ noeˬ tsehˆ˗euˬ ma. Teu miˇ neh ngaˬ da ngaˬ˗ahˇ iˇ kahˇ˗ahˇ neh teh doˆ˗euˬ meh. Ngaˇ Gʼawˇsahˬ jawˇ gaˇ naˬ gaˬ ngehˬ gʼeh˗awˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ˗euˬ lehˇ ja nehˬ˗euˬ ma. Aˬ yawꞈ ngaˬ˗ahˇ aˬ yawꞈ nehˬ˗ehˇ jawˇ laˇ˗awˬ lehˇ kuˇ˗eu meh. Ngaˇ ngaˬ˗euˬ mˇ myawˬ dawˬ tawˆ luꞈ dawˆ ahˇ taˬ˗euˬ pehˇ tahˇ tiˬ tahˇ shaꞈ˗awˇ lawˬ liˬ dziˬ˗awˇ aˬ yawꞈ jawˇ gaˇ iˇ˗euˬ ma. Teu ngeh ngaˬ˗ahˇ maˬ ehˇ nya ni nui ma saˇ˗euˬ gaˇ noeˬ luꞈ nya siˬ. Ngaˇ ngaˬ neh noeˬ tsehˆ˗euˬ maˬ lehˬ˗iˇ˗aˬ, lehˇ siˬ nya ma.
Ngaˬ˗ahˇ bi kaꞈ lahˇ taˬ˗euˬ gaˇ neh pyehˬ nehˬ˗euˬ aˇ jiˇ loꞈ˗ehˇ duˇ nya. Ngaˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ tiˬ jeˬ˗iˬ laˆ tsoeˬ laˇ˗eu jeˬ maˬ jaˆ ni mˇ nya laˇ maˬ. Teu miˇ neh ngaˇ 1984 kʼoꞈ˗ahˇ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ dahˬ beh˗euˬ ma.
Ngaˇ aˬ myah luꞈ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ luꞈ˗eu aˇ yamˬ laꞈ kʼoeˇ Yeˬhawˇbaˬ ngaˬ˗ahˇ muiˬ˗eu seuˆ dzeuꞈ aˇ gʼehˇ deuˬ huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni caw ba nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, gʼaˬ byehˆ maˬ byehˆ ni leh jeh˗eu heu meh. Tiˬ nah ngaˬ˗ahˇ gʼawˬ mya jeˬ baˬ da neh Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ maˬ mˇ˗iˇ mawꞈ nya. Teu ngeh nah nahˇ gʼahˇ paw ngaˬ nehˬ˗ehˇ iˇ caw nehˬ˗eu tiˬ gʼaˬ˗iˬ maˬ jawˇ˗eu miˇ neh jiˇ gʼaˬ baˬ nya. Ehˇ kʼawꞈ ngaˇ iˇ˗euˬ ma. Ngaˇ tsaꞈ gaˬ˗eu naˬ liˬ nyiˬ laꞈ byah laˇ naˇ, kuˆ lawˆ heu deuˬ˗ahˇ tsaꞈ gaˬ gʼaˬ naˇ, naˬ ma lehˇ noeˬ˗euˬ ma. Ngaˇ tiˬ gʼaˬ tehꞈ˗ehˇ gʼeh˗awˇ, gʼaˬ doeˇ kʼawꞈ doeˇ, uˬ yehˇ yehˇ le mawꞈ gaˇ kʼawꞈ duˇ˗eu miˇ neh ‘Gʼoꞈ˗iˇ naˇ, muiˬ˗eu maˬ siˬ miˇ˗a’ lehˇ shaˇ noeˬ˗euˬ ma. Ngaˇ smˬ tiˆ aˬ yawꞈ tiˆ˗ahˇ le keuˆ ngeh, Piˇliˇpaiˬ tsawˇ haˬ pyeuꞈ˗eu zaˬ guˬ tiˬ gʼaˬ˗ahˇ ya mawˇ˗euˬ ma. Ngaˇ ‘Aˬ yawꞈ nui ma maˬ ahˇ˗eu paˬ’ lehˇ noeˬ˗euˬ ma. Ehˇ kʼawꞈ ngaˬ neh noeˬ˗euˬ lehˬ˗iˇ ngaˬ. Ngaˇ aˬ yawꞈ nehˬ˗ehˇ Jaˇliꞈ ya dzaw dahˬ beh˗awˇ, uˬ duˬ duˬ leˇ ngeh aˬ yawꞈ mehˇ nmˇ tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ laˇ˗euˬ meh.
Buˇkiˬ˗liˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ gʼawˬ mya jeˬ ya dzaw
Ngaˇ Gʼawˇsahˬ nehˬ˗ehˇ nyiˬ kʼoꞈ jawˇ byah laꞈ ngeh, 1985 kʼoꞈ˗ahˇ Buˇkiˬ˗liˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ mˇ laˇ lehˇ kuˇ˗eu meh. Dahˬ beh laˇ gaˇ ehˇ taˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ ngaˬ˗ahˇ paˇ dmˬ guꞈ˗eu paw bi mˇ nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Tiˬ nah ngaˇ sahˬ boꞈ deh caˆ neh gaˇ mˇ luꞈ ngeh, ngaˬ˗euˬ baˬ daˬ neh maˬ yehꞈ maˇ yehꞈ˗ehˇ sahˬ boꞈ baˆ kʼoˆ gʼawˬ mya yaˇ hmˬ cawˆ˗iˇ˗euˬ meh. Gaˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ mˇ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ ngaˬ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu aˬ yuiꞈ gʼaˬ˗ahˇ ehˇ nehˬ˗iˇ˗awˬ lehˇ ehˇ˗eu meh. Ngaˇ teu aˬ jeˬ baˬ da neh pyeuꞈ laˇ˗euˬ lehˇ gʼawˬ mya jeˬ lehˇ dzawˇ nehˬ˗euˬ ma. Ehˇ kʼawꞈ ngaˇ ehˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu jeˬ nmˇ maˬ ehˇ nyaˬ. Sheuˬ gʼeh˗eu aˬ yuiꞈ teu gʼaˬ ngaˬ˗ahˇ nahˬ yu ni “Lehˬ˗iˇ miˬ˗a, tahˬ shaˇ maˬ de lehˇ ehˇ naˇ, yaw muiˬ ngaˇ” lehˇ ehˇ˗eu meh. Gaˇ kawˆ teu˗ahˇ neh ngaˇ yawˬ ha˗euˬ yaw lehˬ˗ahˇ ha geuꞈ˗awˇ, “Seuˆ maˬ maˬ de” lehˇ ngehˬ˗eu heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ˗eu lehˇ ya siˬ˗euˬ ma.
Buˇkiˬ˗liˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ paˇ dmˬ guꞈ˗eu gaˇ mˇ duˬ˗ahˇ mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ sheuˬ gʼa luꞈ
Ngaˇ aˬ cawˬ˗ahˇ caw ba˗eu gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ˗eu laꞈ kʼoeˇ mˇ myahˇ laꞈ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ neh ya dzaw geuꞈ˗euˬ ma. Tiˬ poˆ uˆ lahˇ˗eu aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗eu mehˇ nmˇ Miˬ˗uˬtamꞈ Heˇcoˬ˗uˬ nah gʼahˇ hawˬ dzaˬ ngeh nga maꞈ nehˬ˗ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ nuiˇ le˗euˬ meh. Teu ngeh nah hawˬ dzaˬ le˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ myaˬ dui dui˗eu meh. Teu miˇ neh hawˬ jeh shaˇ dahˇ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ suˬ saˬ dui dui˗eu meh. Tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ nuiˇ luꞈ˗eu zaˬ guˬ nga maꞈ hawˬ jeh shaˇ dahˇ˗eu ga˗eu lehˇ miˇ˗a lehˇ toˇ˗euˬ ma. Teu ngeh mehˇ nmˇ Heˇcoˬ˗uˬ tiˬ jeˬ˗iˬ maˬ ngehˬ ni mehˇ nmˇ teu deuˬ˗ahˇ iˇ cuꞈ hawˇ˗eu kaˬ muˇ lawˬ muˇ ciˬ ha caw nehˬ˗iˇ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ˗euˬ taˬ aw˗eu jeˬ heu naˇ ngaˬ˗ahˇ Yeˬsuˇ neh aˬ yawꞈ˗euˬ gʼaˬ kʼehˇ deuˬ˗ahˇ mˇ nehˬ˗euˬ gaˇ bi noeˬ mawˇ laˇ nya. Ngaˬ˗ahˇ gaˇ kawˆ teu˗ahˇ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ paˇ ngehˇ leˇ miˇ˗a.—Yoˇhaˬ 13:3-5.
“Nawˇ Jaˬpaˬ dawˬ dzaw paˬ nga de”
Mehˇ nmˇ Miˇchi koꞈ Oˬdaꞈ aˬ nyaꞈ dzeˇ zaˬ nehˬ˗ehˇ
1987 kʼoꞈ˗ahˇ ngaˇ Jaˬpaˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ dawˬ deh gʼa˗iˇ˗euˬ ma. Teu gaˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ taˬ aw dui dui˗awˇ, leh jeh dui dui gaˇ ya mawˇ ngeh ngaˬ˗euˬ nui ma˗ahˇ zaw laˇ˗eu lehˇ miˇ˗a. Ngaˇ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ caw ba nehˬ mawꞈ nya. Ehˇ kʼawꞈ ngaˇ Jaˬpaˬ dawˬ maˬ siˬ nya nya. Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ jawˇ˗eu Miˇchi koꞈ Oˬdaꞈ lehˇ kuˇ˗eu mehˇ nmˇ tiˬ gʼaˬ ngaˬ˗ahˇ haw˗awˇ, “Nawˇ Jaˬpaˬ dawˬ dzaw paˬ nga de” lehˇ ehˇ˗eu meh. Ngaˇ jiˇ dzaw˗euˬ ma. Aˬ yawꞈ neh ngehˬ˗euˬ dawˬ teu ngaˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ˗ahˇ heu naˆ naˆ˗ehˇ bi poˆ bi paˇ laˇ˗eu paˬ lehˇ ngaˇ maˬ noeˬ˗aˬ.
Teu gaˇ neh ba la myaˆ siˬ naˇ, ngaˇ Niˬ˗yuˬ Yawˇ˗ahˇ jaˆ˗eu Jaˬpaˬ aˇ muˇ˗ahˇ pawˇ˗iˇ˗euˬ ma. Jaˬpaˬ dawˬ dzaw˗euˬ miˇ neh ngaˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ gʼawˬ mya paw mˇ nya laˇ˗euˬ ma. 1989 kʼoꞈ˗ahˇ ngaˇ Kehˇliˬpawˇniˬ˗yaˬ, Lawˇ˗suiꞈ Eˇjeuˬ˗leꞈ˗suiꞈ˗ahˇ Jaˬpaˬ dawˬ neh jahˇ˗eu huiˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ aˇ dahˬ beh˗eu poˆ daˆ˗iˇ˗euˬ ma. Mehˬ bawˬ teu gaˇ aˇ baˇ jahˇ byaˬ˗eu deuˬ laꞈ kʼoeˇ Miˇgʼaw koꞈ Oˇnaˬmiꞈ lehˇ kuˇ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ gʼaˬ jiˇ ahˇ˗eu meh. Ngaˇ aˬ yawꞈ˗ahˇ ya mawˇ˗euˬ nehˬ˗ehˇ mawꞈ leˇ nyaˬ.
Miˇgʼo koꞈ nga nyaꞈ 1992 kʼoꞈ˗ahˇ jiˇ cehˇ baˇ˗awˇ, Buˇkiˬ˗liˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ ya mˇ˗iˇ˗euˬ ma. Miˇgʼo koꞈ naˇ, aˬ cawˬ˗ahˇ zawˇ˗ehˇ noeˬ keuˆ nehˬ nya˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗eu uˬ taꞈ, gʼawˬ shaˬ gaˬ nya˗awˇ caw ba nehˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ˗ahˇ haw haw˗ehˇ ngaˇ aˬ cawˬ˗ahˇ gʼawˬ shaˬ gaˬ˗eu laꞈ kʼoeˇ ya mˇ nehˬ nga lehˇ ya siˬ˗euˬ ma. Aˬ yawꞈ naˇ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ˗euˬ laꞈ sawˬ pyeuꞈ˗awˇ, ngaˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ˗ahˇ laˬ kʼaˬ bi cehˇ dui dui laˇ˗eu uˬ taꞈ, ngaˬ˗euˬ nui ma˗ahˇ lmˇ boˬ ni bi gʼeh laˇ˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ miˇ˗a.
Nga nyaꞈ jiˇ cehˇ baˇ ngeh nah
Jaˬpaˬ˗euˬ Beˬdeˬlaˇ hawˇ˗eu deh yaˇ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ
Aˇ nah naˇ Miˇgʼo koꞈ˗euˬ aˬ da aˬ ma, naˇ dui dui laˇ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ nyaꞈ˗euˬ dawˬ peh jawˇ˗awˇ haw saˆ nehˬ nya˗eu gʼaˇ duˬ nga nyaꞈ Jaˬpaˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ ya mˇ˗iˇ˗euˬ ma. Nga nyaꞈ teu gaˇ 1999 kʼoꞈ˗ahˇ pawˇ˗iˇ˗euˬ ma.
Jaˬpaˬ Beˬdeˬlaˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ nga nyaꞈ˗ahˇ lmˇ boˬ ni ha nehˬ laꞈ˗awˇ, nga nyaꞈ jiˇ jawˇ daˬ nya˗euˬ ma. Ngaˇ Jaˬpaˬ mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ neh muiˬ˗eu seuˆ dzeuꞈ aˇ gʼehˇ gʼawˬ mya jeˬ ya dzaw geuꞈ˗euˬ ma. Yaw jeˬ ma jeˬ, daˬ yah ha˗awˇ tsawˇ tsiˇ maˬ tsiˇ ni biꞈ˗eu. Gaˇ mˇ ngeh jiˇ aˬ yawꞈ maꞈ yaw muiˬ˗ehˇ haw tsoˆ taˬ˗awˇ, mehˬ bawˬ gm˗eu laꞈ kʼoeˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ mˇ˗eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Jaˬpaˬ˗euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ laꞈ kʼoeˇ, yawˬ ha tiˬ gʼaˬ tehꞈ˗ehˇ mˇ pyeuꞈ˗eu naˆ maˬ tseˇ mehˬ bawˬ gm˗awˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ mˇ gaˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ gaˇ kawˆ heu naˇ ngaˬ˗ahˇ aˬ cawˬ nehˬ˗ehˇ taˬ aw˗eu laꞈ kʼoeˇ mˇ nya ni caw ba nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Ngaˇ ui cuiˆ na tehꞈ˗ehˇ mˇ nya˗euˬ kʼawꞈ, heu naˇ Yeˬhawˇbaˬ neh noeˬ taˬ˗euˬ jeˬ˗ahˇ byah laˇ ni caw ba nehˬ nya ngaˇ lehˇ ya siˬ˗euˬ ma.
Toˆ˗ehˇ kʼawꞈ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ maˬ duˇ leˇ˗eu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ aˬ jeˬ miˇ neh toˆ˗ehˇ jahˇ˗eu nga lehˇ noeˬ laˇ˗eu jiˇ baw miˇ˗a. Teu miˇ neh nui ma ya mahˇ˗awˇ, yawˬ ha˗euˬ nui ma laꞈ kʼoeˇ kʼaˇ noeˬ˗eu loꞈ˗ehˇ aˇ dzehˬ dzeuˇ ni maˬ mˇ doˆ leꞈ ni ya jeh jeh˗euˬ ma. Aˇ yamˬ myahˇ laˇ ngeh, ngaˬ˗euˬ noeˬ jeˬ noeˬ kawˆ jiˇ paˇ˗iˇ˗euˬ meh. Ngaˇ Yeˬhawˇbaˬ˗aˬ, aˇ maꞈ aˇ muˇ neh biꞈ˗euˬ nui noeˬ nui duˇ˗ahˇ mˇ caw˗eu laꞈ kʼoeˇ kʼaˇ noeˬ tsehˆ˗euˬ jeˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ ngaˇ lehˇ ya siˬ˗euˬ ma. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, aˬ dui˗euˬ gaˇ˗ahˇ mˇ luiˆ nya ni caw ba nehˬ nya˗eu Yeˬhawˇbaˬ tiˬ gʼaˬ jawˇ˗eu tehꞈ miˇ neh meh.
Ngaˇ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ neh ya dzaw˗euˬ jeˬ˗ahˇ Moˇseˬ neh ya dzaw˗euˬ jeˬ nehˬ˗ehˇ tiˬ kʼehˬ maˬ kaˬ sheu cehˆ haw˗eu ma. Aˬ yawꞈ yawˇ bo˗eu 40 kʼoꞈ aˇ yamˬ heu laꞈ kʼoeˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ˗ahˇ nahˬ yu ni gʼeh˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ laˇ ni dzaw nehˬ˗euˬ meh. Moˇseˬ loꞈ˗ehˇ duˇ ni ngaˇ jiˇ sahˬ boꞈ dzaw goˇ haw˗euˬ miˇ neh nui ma huiˬ˗awˇ Miˬyehˇ˗ahˇ maˬ gʼoe ni yawˬ haˇ yawˬ ha gʼoe laˇ˗eu lehˇ baw miˇ˗a. Ehˇ kʼawꞈ Beˬdeˬlaˇ˗euˬ gaˇ mˇ˗eu heu naˇ ngaˬ˗ahˇ taˬ aw˗awˇ, Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ gʼoe ni dzaw nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ nui ma gʼawˬ mahˇ ni taˬ˗awˇ Moˇseˬ˗ahˇ dzaw nehˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ, dzeuˇ laꞈ˗euˬ aˇ yamˬ heu laꞈ kʼoeˇ ngaˬ˗ahˇ jiˇ nui ma gʼawˬ mahˇ ni taˬ˗awˇ dzaw nehˬ laꞈ˗euˬ meh.
Jaˬpaˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ gaˇ mˇ luꞈ
Nga nyaꞈ Miˇgʼo koꞈ˗euˬ aˬ da aˬ ma shiˇ ngeh keuˆ ni 24 kʼoꞈ byeh ni haw saˆ nehˬ˗euˬ ma. Aˇ yamˬ teu laꞈ kʼoeˇ nga nyaꞈ saˬ laˬ gʼoˬ deuˬ hawˇ˗eu aˬ da aˬ ma jawˇ gaˇ naˬ gaˬ tiˬ kʼehˬ maˬ kaˬ ngehˬ cawˬ gʼeh˗awˇ, noeˬ shaˬ dui dui˗euˬ uˬ taꞈ, naˇ gawˇ laˆ saˆ duˬ˗ahˇ jiˇ gʼawˬ mya poˆ ya cah˗euˬ ma. Miˇgʼo koꞈ˗euˬ aˬ ma Maˬsaˬkoꞈ paˇ naˇ kʼaˆ laˇ˗awˇ, gaˇ ma yaw kʼaˆ˗ehˇ maˬ paˇ cah nya ni pyeuꞈ˗iˇ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ˗euˬ gʼaˇ duˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ iˇ˗eu, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ˗iˇ˗eu, shaˬ dui dui˗eu meh. Aˬ yawꞈ˗euˬ dehꞈ ziˇ jiˇ taw paw laˆ lawˬ zmˬ zmˬ˗ehˇ ya cah˗euˬ meh. Ehˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ gaˬ˗eu nui gaˬ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ teˬ˗iˇ˗a. Yaw tsaˬ yaw dawˇ gaˇ kawˆ kʼaˇ ya ja ngeh laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu meh. Miˇgʼo koꞈ˗euˬ aˬ ma naˇ, ngaˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ aˬ jeˬ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ ya puˬ kʼawꞈ laˬ kʼaˬ cehˇ˗awˇ, yawˬ ha jaˆ˗eu jeˬ˗ahˇ nui kʼahˇ shiˇ shiˇ˗ehˇ Miˬyehˇ gaˇ mˇ˗eu gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ dzaw geuꞈ dui dui paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ miˇ˗a.
Oˇguˬnaˬgʼawˬ iˇ jaw lahˇ˗ahˇ Miˇgʼo koꞈ nehˬ˗ehˇ tsaꞈ gaˬ luꞈ
2024 kʼoꞈ˗ahˇ nga nyaꞈ huiˬ dui dui˗eu poˆ laˇ paˇ laˇ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ˗euˬ ma. Nga nyaꞈ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ 30 kʼoꞈ dzehˬ ni mˇ laꞈ˗euˬ gaˇ, deh yaˇ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ bi mˇ˗iˇ nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Nymˬ˗mˇ nga nyaꞈ Oˬgiˇnaˬgʼawˬ iˇ jaw lahˇ˗ahˇ dzehˬ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ luꞈ˗eu ma. Nga nyaꞈ teu gaˇ yehˇ deuˬ˗euˬ taˆ jaˆ˗eu dawˬ peh jawˇ˗eu deuˬ˗ahˇ ya tsaꞈ gaˬ˗euˬ ma. Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ neh ya dzaw˗euˬ jeˬ heu naˇ, gaˇ yaw shuiꞈ˗ahˇ yaw awˬ˗ehˇ daˬ laˇ ni caw ba nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Nga nyaꞈ neh aˇ yamˬ biˇ taˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ mˇ nya ni leh jeh˗awˇ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ haw tsoˆ taˬ˗awˇ kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh leh jeh˗awˇ mˇ˗eu ma. Yeˬhawˇbaˬ nga nyaꞈ˗ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ nehˬ laꞈ˗eu miˇ neh nymˇ jiˇ loꞈ˗ehˇ duˇ˗eu dzaw zaˬ gʼawˬ mya gʼaˬ jawˇ˗eu ma. Nga nyaꞈ tsawˇ haˬ deuˬ˗ahˇ gaˬ˗eu heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ˗eu jeˬ pyeuꞈ˗eu lehˇ ya mawˇ˗euˬ ma. Miˇgʼo koꞈ nga nyaꞈ muiˬ dui dui˗eu gaˇ heu˗euˬ gʼaˇ duˬ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ yawˬ nah na luꞈ guiˬ lahˬ huiˬ˗eu ma.
Yeˬhawˇbaˬ neh heu naˆ maˬ tseˇ bi dzaw daˆ leꞈ
Nymˬ˗mˇ ngaˬ˗euˬ nymˇ jiˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ deuˬ maˬ paˇ laˆ tsoeˬ˗euˬ kʼawꞈ ni Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ uˬ duˬ maˬ tahˬ laˇ˗aˬ siˬ. Ehˇ kʼawꞈ Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ˗euˬ mehˬ nah caw teh laˇ˗eu gʼaˇ duˬ nymˇ jiˇ˗ahˇ ya byehˇ dzeh˗euˬ deuˬ tiˬ yaˇ bymˇ za kʼoꞈ meh lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ˗euˬ meh. Teu naˇ nymˇ jiˇ loꞈ˗ehˇ duˇ˗eu Ka li zaˬ mehˇ nmˇ deuˬ za kʼoꞈ gaˇ ehˇ mawꞈ˗eu meh. (Maˬkuˆ 10:29, 30) Saˇ jaˇ dawˬ heu ngaˬ˗ahˇ maˇ diˇ byah laˇ˗euˬ meh. Dzeuˇ laꞈ˗euˬ aˇ nah aˇ yamˬ heu laꞈ kʼoeˇ ngaˬ˗ahˇ gaˬ˗awˇ aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ nymˇ jiˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ deuˬ loꞈ˗ehˇ ngehˬ gʼeh nehˬ laꞈ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ ya gui naˇ maˬ paˇ gui jiˇ coeˇ miˇ˗a.
Ngaˇ Gʼawˇsahˬ neh biꞈ laꞈ˗euˬ Aˬ myah luꞈ dehꞈ˗eu jeˬ jaˆ gaˇ sheuˬ gʼeh˗eu yaw tsaˬ yaw dawˇ lehˇ ehˇ˗eu paˇ dmˬ kʼoeˇ dmˬ jaˆ luꞈ ma siˬ. Yaw puiˇ puiˇ lehˇ gʼeh˗eu paˇ dmˬ heu dmˬ naˇ ngaˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ gʼawˬ shaˬ gaˬ˗eu laꞈ kʼoeˇ aˬ joˆ˗ehˇ kuˇ ahˇ laꞈ˗euˬ lehˇ bi noeˬ doˆ laˇ nya. (1 Laˬsaˬbaˬ 28:9) Ngaˇ Yeˬhawˇbaˬ neh bi dzaw daˆ leꞈ˗awˇ, aˬ cawˬ deuˬ˗ahˇ mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ dehꞈ˗eu jeˬ jaˆ gaˇ sheuˬ gʼeh˗eu gaˇ ma˗ahˇ cah laˇ nya ni caw ba nehˬ ma lehˇ noeˬ tsehˆ taˬ˗euˬ ma.