Shaˬ zahˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ bi haw mawꞈ˗eu loꞈ˗ehˇ haw

1-2. Shaˬ zahˬ˗ahˇ kamˬ daˬ coeˇ˗eu gʼaˇ duˬ aˬ jeˬ ya jahˇ˗eu nga? (Aˇ baˇ˗ahˇ jiˇ haw.)

Nawˇ maˬ tsaˬ maˬ dawˇ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ luꞈ de laˬ? Nui jah baˬ da neh nymˇ jiˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ deuˬ laˆ tsoeˬ laˇ gaˇ, kʼehˬ laˇ kʼaˆ laˇ gaˇ ya daˬ luꞈ de laˬ? Nawˇ naˇ gawˇ tiˬ jeˬ naˆ˗ahˇ ya puˬ luꞈ de la? Maˬ ngeuˇ naˇ, aˇ kʼoꞈ kawˆ laˇ˗euˬ shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ luꞈ de laˬ? Maˬ ngeuˇ naˇ, yawˬ ha gaˬ˗eu gʼaˬ bi shiˇ˗awˇ noeˬ shaˬ luꞈ de loˇ? Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ zaˬ nui deuˬ gʼawˬ mya gʼaˬ jiˇ “guˆ˗eu gaˆ˗eu jeˬ hawˇ˗eu noeˬ shaˬ noeˬ zahˬ˗eu jeˬ˗ahˇ” ya puˬ˗eu meh.—Ja ceuˬ 90:10.

² Aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ kamˬ daˬ coeˇ˗eu gʼaˇ duˬ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ ya haw˗eu meh. Teu loꞈ˗ehˇ jahˇ˗eu aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ˗eu nga? Yaw jeˬ ma jeˬ heu˗ahˇ shaˇ noeˬ haw. Nawˇ ya puˬ˗eu shaˬ zahˬ heu naˇ, lawˬ liˬ yeuꞈ˗awˇ iˇ luꞈ ngeh ya mawˇ˗eu lehˬ laˇ ca laˇ nya˗eu tiˬ jeˬ na nehˬ˗ehˇ duˇ leˇ˗eu meh. Nawˇ lehˬ laˇ ca laˇ nya˗eu jeˬ˗ahˇ haw mawˇ duˬ˗euˬ naˇ, aˬ joˆ˗ehˇ jahˇ paˬ nga lehˇ siˬ laˇ˗eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, nawˇ aˇ caˇ paw maˬ ngeuˇ naˇ, aˇ maˇ paw gaˇ jaw jaw nya˗eu meh. Aˇ lawˆ lawˆ˗ehˇ yeuꞈ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya˗awˇ, maˬ ngeuˇ naˇ tiˬ kʼehˬ naˬ leˇ˗awˇ ya dawˬ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Ehˇ kʼawꞈ nawˬ˗euˬ lawˬ liˬ mehˬ shi jaˆ˗eu aˇ baˇ teu yaw jawꞈ miˇ neh maˬ mawˇ shawˇ laˇ naˇ, aˬ joˆ˗ehˇ ya jahˇ˗eu lehˇ maˬ siˬ nya˗a. Teu gaˇ duˇ ni aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ kamˬ daˬ coeˇ˗eu gʼaˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ ya haw˗eu meh. Heu kawˆ laꞈ kʼoeˇ aˬ dui (1) ya puˬ˗eu shaˬ zahˬ˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ haw paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga? (2) Maˬ ngeuˇ˗eu jeˬ˗ehˇ haw˗eu heu naˇ, aˬ dui˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ lehˬ laˇ ca laˇ nya˗eu nga? (3) Shaˬ zahˬ˗ahˇ aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw nya ni caw ba nehˬ˗eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga? lehˇ ja sawˇ ma.

Shaˬ zahˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw

3. Haiˬ˗eu miˇ tsaˬ heu nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ aˬ dui aˬ jeˬ˗ahˇ ya ha geuꞈ˗eu nga?

³ Haiˬ˗eu miˇ tsaˬ heu˗ahˇ aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ maˬ cehˆ dzeuˇ nya˗a. Aˬ dui maˬ byah kuꞈ˗eu tsawˇ haˬ kʼaˇ pyeuꞈ˗eu kʼoeˇ keuˆ ni, Saˬdaˬ kʼaˇ uˆ lahˇ˗eu kʼoeˇ keuˆ ni shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ meh. Kʼoeˇ uˬ taꞈ, miˇ tsaˬ heu aˇ saˬ saˬ˗eu ngehˬ˗ehˇ peh laˇ naˇ ngehˬ˗ehˇ shaˬ zahˬ deuˬ jiˇ myaˬ laˇ˗eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ˗euˬ shaˬ zahˬ, tsawˇ haˬ deuˬ neh mˇ˗euˬ baˬ da neh ya puˬ˗eu shaˬ zahˬ, yaw haiˬ yaw doeˇ deuˬ neh mˇ˗euˬ shaˬ zahˬ, heu deuˬ˗ahˇ ya puˬ˗eu meh. (Maꞈtehˬ 24:8; 2 Tiˆmoˇseˬ 3:13) Yeˬhawˇbaˬ nymˬ˗mˇ neh shaˬ zahˬ dawˬ tawˆ luꞈ˗ahˇ laˆ piˇ nehˬ naˇ, Saˬdaˬ uˆ lahˇ gaˇ caw ba nehˬ gaˇ duˇ˗eu meh Teu miˇ neh, aˬ dui miˇ tsaˬ kʼoeˇ taˆ pyeuꞈ laˇ˗euˬ jeˬ baˬ da neh aˬ dui yawˬ gʼaˬ na luꞈ˗ahˇ “yaw doeˇ jeˬ keuˆ le” nya meh lehˇ ya ha geuꞈ˗eu meh.—Dawˬtsoˆ 9:12.

4. Aˬ dui Ka li zaˬ pyeuꞈ˗eu miˇ neh, aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ aˬ jeˬ˗euˬ shaˬ zahˬ˗ahˇ paˇ ya puˬ˗eu nga?

⁴ Ka li zaˬ deuˬ aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ. Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ˗euˬ zaˬ lahˇ deuˬ˗ahˇ nui jah baˬ da neh, kʼehˬ gaˇ kʼaˆ gaˇ ya daˬ meh lehˇ yaw myaˬ poˆ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. (Maꞈtehˬ 24:9; Yoˇhaˬ 16:2) Gaˇ kawˆ heu˗ahˇ siˬ nya taˬ naˇ, kʼehˬ˗eu kʼaˆ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh aˇ dzehˬ dzeuˇ ni maˬ guˆ ni gʼeh˗awˇ, saˇ jaˇ ziꞈ daˆ leꞈ˗eu gʼaˇ duˬ leh jeh˗eu meh. (1 Teˇsaˬloˇni 3:3, 4) Aˬ dui nui jah ziꞈ dah ni gʼeh˗eu baˬ da neh shaˬ zahˬ lawˬ haw laˇ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh, dehꞈ˗eu jeˬ biꞈ˗eu gaˇ ma˗ahˇ cah luꞈ miˇ˗a siˬ lehˇ bi jah ziꞈ laꞈ˗eu meh. Kʼoeˇ naˇ, Miˬyehˇ uˆ lahˇ˗eu geuˇ maˬ geuˇ˗eu gaˇ kawˆ˗ahˇ aˬ dui aˬ geu paw jawˇ˗eu lehˇ jiˇ bi siˬ bi mawˇ˗eu jeˬ pyeuꞈ meh. Saˬdaˬ tsawˇ haˬ zaˬ˗aˬ, Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ mˇ˗eu teu naˇ, yawˬ ha˗euˬ gʼaˇ duˬ muiˬ˗eu miˇ neh mˇ˗eu tehꞈ meh lehˇ ehˇ˗awˇ, Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ tsawˇ myahˇ˗ahˇ ja bu˗eu meh. Saˬdaˬ aˬ yawꞈ neh ehˇ˗euˬ loꞈ˗ehˇ tsawˇ haˬ zaˬ shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ byehˇ dzeh meh lehˇ bi siˬ bi mawˇ˗eu gʼaˇ duˬ, tsawˇ haˬ zaˬ˗ahˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ deuˆ˗eu meh. (Yawˇbaˆ 1:9-11) Teu miˇ neh aˬ dui kʼehˬ laˇ kʼaˆ laˇ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh Miˬyehˇ˗ahˇ gaˬ˗eu miˇ neh oˇ daˬ naˇ, Miˬyehˇ˗ahˇ laˬ kʼaˬ cehˇ leˇ˗eu meh.—Dawˬdaˬ 27:11.

5. Dawˬtsoˆ 7:13, 14-ahˇ neh aˬ jeˬ ya siˬ˗eu nga? (Aˇ baˇ˗ahˇ jiˇ haw.)

⁵ Yeˬhawˇbaˬ shaˬ zahˬ bi puˬ. Yeˬhawˇbaˬ yaw haiˬ jeˬ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ mˇ˗a. Tsawˇ haˬ zaˬ˗ahˇ yaw haiˬ jeˬ neh jiˇ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ lawˬ haw˗a. (Yaˬkoˆ 1:13) Ehˇ kʼawꞈ sahˬ paˬ Sawˇlaˬmoˬ “shaˬ˗eu aˇ nah, [MS]” heu naˇ, “Miˬyehˇ neh mˇ˗euˬ” jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ boꞈ taˬ˗euˬ meh. (Dawˬtsoˆ 7:13, 14-ahˇ gui.) Yaw myaˬ poˆ Jaˇliꞈ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ neh tiˬ jeˬ paˬ bi pyeuꞈ˗euˬ lehˇ ehˇ taˬ ngeh, maˇ diˇ naˇ, pyeuꞈ laˇ˗eu aˬ kawˬ˗aˬ biꞈ gaˇ ehˇ mawꞈ˗eu tehꞈ meh. Aˬ dui tawˇ neh, Dawˬtsoˆ 7:13, 14 laꞈ kʼoeˇ˗euˬ Sawˇlaˬmoˬ˗euˬ dawˬ˗ahˇ neh aˬ jeˬ ya siˬ˗eu nga? Dah beh˗eu jeˬ naˇ, aˬ dui kʼaˇ ngeuˇ˗eu loꞈ˗ehˇ ya haw˗eu meh. Aˬ dui Saˬdaˬ neh uˆ lahˇ˗eu miˇ tsaˬ˗ahˇ kʼaˇ jawˇ˗eu kʼoeˇ keuˆ ni, maˬ byah kuꞈ˗eu tsawˇ haˬ kʼaˇ pyeuꞈ˗eu kʼoeˇ keuˆ ni muiˬ˗eu aˇ nah, shaˬ˗eu aˇ nah lehˇ puˬ puˬ˗ehˇ ya dehꞈ˗eu meh. Aˬ dui muiˬ˗eu aˇ nah, keuˆ le ngeh, Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ˗awˇ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ˗euˬ laꞈ sawˬ pyeuꞈ˗eu lehˇ haw. Nyiˬ jeˬ aˬ yawꞈ jeˬ naˇ, Sawˇlaˬmoˬ aˬ dui˗ahˇ “ni shawˬ gaˇ kawˆ siˬ duˬ nya˗eu, tsawˇ haˬ tiˬ gʼaˬ˗iˬ maˬ jawˇ˗a” lehˇ saˇ tiˇ biꞈ˗eu meh. Aˬ dui kʼoeˇ taˆ muiˬ˗eu aˇ nah maˬ ehˇ, shaˬ˗eu aˇ nah maˬ ehˇ, keuˆ le nya meh. Tsawˇ muiˬ kʼoeˇ taˆ maˬ ehˇ, tsawˇ doeˇ kʼoeˇ taˆ maˬ ehˇ, maˬ noeˬ taˬ˗euˬ jeˬ keuˆ le nya meh.

6. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh shaˬ zahˬ˗ahˇ bi puˬ˗euˬ nga? (Heˬbyehˇ 12:7, 11.)

⁶ Aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ yawˬ ha˗euˬ gʼaˬ˗ahˇ gʼoe˗eu maˬ ngeuˇ˗eu aˬ yawꞈ˗ahˇ bi gʼoe˗eu lehˇ mehˬ nehˬ luꞈ˗eu lehˇ mawˇ laˇ˗eu meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui shaˬ zahˬ kʼaˇ puˬ ngeh haw mawˇ˗awˇ kʼahˬ lahˇ˗eu meh. Miˬyehˇ aˬ dui˗ahˇ “shiˇ˗eu naˇ shmˇ lawˇ kʼmˬ lawˇ gawˆ˗ahˇ” bi iˇ ngeh jiˇ aˬ dui˗ahˇ sheuˬ hehˇ nehˬ˗awˇ, aˬ dui˗ahˇ gaˬ˗eu lehˇ jah ziꞈ laˇ ni caw ba nehˬ˗eu uˬ taꞈ, shaˬ zahˬ˗ahˇ kamˬ daˬ coeˇ˗eu gʼaˬ jiˇ biꞈ nehˬ˗eu meh. (Ja ceuˬ 23:4) Shaˬ zahˬ heu naˇ, aˬ dui˗ahˇ yawˬ ha˗euˬ gʼaˬ baˬ˗eu jeˬ˗ahˇ siˬ nya ni jiˇ caw ba nehˬ˗awˇ, Miˬyehˇ neh caw ba nehˬ˗euˬ jeˬ˗ahˇ neh yawˬ ha jiˇ laˆ poˆ laˆ paˇ mˇ nya laˇ˗eu meh. (Heˬbyehˇ 12:7, 11-ahˇ gui.) Yaw jeˬ ma jeˬ, Yawˇbaˆ yaw beh naˆ maˬ tseˇ taˬ aw nya laˇ ni ya leh jeh˗euˬ meh. Yawˇbaˆ˗ahˇ shaˬ zahˬ keuˆ le˗euˬ teu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh jahˇ˗euˬ maˬ ngeuˇ kʼawꞈ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ˗ahˇ shaˬ zahˬ teu bi puˬ˗eu heu neh aˇ yeˇ huiˬ˗eu jeˬ˗ahˇ siˬ nya laˇ ni caw ba nehˬ˗euˬ meh. (Yawˇbaˆ 42:1-6) Teu miˇ neh Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ gʼeh˗eu shaˬ zahˬ˗ahˇ paˇ bi tahˬ puˬ˗euˬ kʼawꞈ, Miˬyehˇ aˬ dui aˬ yawꞈ˗ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ daˆ leꞈ nya ni caw ba nehˬ˗awˇ, aˬ dui˗ahˇ laꞈ sawˬ biꞈ nehˬ˗eu yaw duˬ baw meh.—Loˇmaˆ 8:35-39.

7. Aˬ dui shaˬ zahˬ puˬ luꞈ ngeh kʼawꞈ aˬ jeˬ miˇ neh laˬ kʼaˬ cehˇ nya˗eu nga?

⁷ Aˬ dui kʼehˬ laˇ kʼaˆ laˇ˗eu jeˬ˗ahˇ ya daˬ luꞈ ngeh kʼawꞈ laˬ kʼaˬ cehˇ nya. Nawˇ nui jah baˬ da neh kʼehˬ laˇ kʼaˆ laˇ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ naˇ, Miˬyehˇ nawˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ maˬ paˇ biꞈ˗euˬ ngaˇ lehˇ taˬ noeˬ. Kʼehˬ laˇ kʼaˆ laˇ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ˗eu heu naˇ, Miˬyehˇ nui kʼahˇ shiˇ˗eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ˗eu miˇ neh ngaˇ lehˇ noeˬ. (Maꞈtehˬ 5:10-12) Nawˇ gaˇ kawˆ heu˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw naˇ, Ka li˗euˬ zaˬ lahˇ pyeuꞈ˗eu miˇ neh kʼehˬ laˇ kʼaˆ laˇ gaˇ ya daˬ ngeh, gʼaˬ kʼehˇ deuˬ neh laˬ kʼaˬ cehˇ˗awˇ aˇ poeˬ taˬ baw˗eu loꞈ˗ehˇ nawˬ˗ahˇ jiˇ gʼeh laˇ˗eu meh. (Gʼaˬkʼehˇ 5:40-42) Nawˇ kʼehˬ gaˇ kʼaˆ gaˇ ya daˬ kʼawꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ daˆ leꞈ naˇ, aˬ cawˬ deuˬ˗ahˇ yaw tsaˬ yaw dawˇ gaˇ kawˆ dzaw laˇ ni hawˇ˗eu “Miˬyehˇ˗ahˇ ja ceuˬ” laˇ ni caw ba nehˬ nya˗eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 2:12) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ jiˇ Yoˇsehˆ˗ahˇ shaˬ zahˬ jiˇ˗awˇ neh tehꞈ˗ehˇ maˬ ngeuˇ˗eu shaˬ zahˬ puˬ luꞈ ngeh neh caw ba nehˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ caw ba nehˬ laꞈ˗eu yaw duˬ baw meh.—Aˇdahˬbeh˗eu 39:3, 23.

8. Shaˬ zahˬ˗ahˇ kamˬ daˬ ni teu naˆ maˬ tseˇ paˇ caw ba nehˬ˗eu jeˬ naˇ, aˬ jeˬ nga?

⁸ Aˬ dui ya puˬ˗eu shaˬ zahˬ uˬ duˬ duˬ leˇ ngeh byoˆ˗iˇ jiˇ. Yawˇbaˆ neh ya puˬ˗euˬ jeˬ˗ahˇ haw ngeh, shaˬ zahˬ gaˇ kawˆ deuˬ aˇ saˬ saˬ˗eu baw ngaˇ lehˇ siˬ laˇ˗eu meh. Maˇ diˇ naˇ, “Yawˇbaˆ˗euˬ ziˇ aˇ dahˬ beh ngeh naˆ maˬ tseˇ, aˇ saˬ saˬ le ngeh Sahˬpaˬ Miˬyehˇ guiˬ lahˬ biꞈ myaˬ dzehˬ˗euˬ meh.” (Yawˇbaˆ 42:12) Teu gaˇ duˇ ni Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ “aˇ saˬ saˬ le ngeh” mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ ziꞈ˗eu miˇ shuiꞈ˗ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ ma lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ˗euˬ meh. Nymˬ˗mˇ aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ luꞈ˗eu aˇ yamˬ heu naˇ, miˇ shuiꞈ˗ahˇ ya dehꞈ˗eu aˇ yamˬ nehˬ˗ehˇ sheu cehˆ naˇ, nymˇ dui dui˗eu meh. Heu loꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗eu heu naˇ, aˬ dui˗ahˇ aˇ saˬ saˬ leˇ ngeh keuˆ ni oˇ kamˬ ni caw ba nehˬ laꞈ˗eu meh.—Maꞈtehˬ 24:13.

Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ haw˗eu heu naˇ, aˬ joˆ˗ehˇ lehˬ laˇ ca laˇ nya˗eu nga?

9. Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ haw˗eu heu naˇ, aˬ dui˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ lehˬ laˇ ca laˇ nya˗eu nga?

⁹ Aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ haw naˇ ngehˬ˗ehˇ dzehˬ paˇ doeˇ dzehˬ laˇ nya˗eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ dui˗ahˇ shaˬ zahˬ heu naˇ Yeˬhawˇbaˬ neh jahˇ nyaˬ lehˇ noeˬ laˇ nya meh. Tiˬ poˆ Yawˇbaˆ jiˇ shaˬ zahˬ ya puˬ˗eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh jahˇ nyaˬ lehˇ noeˬ haw˗euˬ meh. Teu loꞈ˗ehˇ noeˬ˗eu miˇ neh, “Yawˇbaˆ yawˬ haˇ yawˬ ha tsaˬ ma lehˇ ehˇ˗awˇ, Miˬyehˇ˗ahˇ iˬ baˇ taˬ˗eu” meh. (Yawˇbaˆ 32:2) Teu gaˇ duˇ ni Nawˇmi dahˬ beh ngeh aˬ yawꞈ˗euˬ shaˬ zahˬ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ baˬ da neh pyeuꞈ nya lehˇ ehˇ˗eu meh. (Luˇta 1:13, 20, 21) Yawˇbaˆ hawˇ˗eu Nawˇmi heu loꞈ˗ehˇ noeˬ noeˬ˗ehˇ le naˇ, aˬ yawꞈ nyaꞈ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ˗ehˇ cawˬ cawˬ˗eu jeˬ cawˆ˗iˇ nya meh. (Dawˬdaˬ 19:3) Ehˇ kʼawꞈ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ nyaꞈ˗ahˇ shaˬ zahˬ˗ahˇ aˬ yawꞈ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw nya ni caw ba nehˬ˗awˇ, aˬ yawꞈ˗ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ gaˇ guiˬ lahˬ biꞈ nehˬ˗euˬ meh.

10. Aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh aˬ joˆ˗ehˇ noeˬ laˇ nya˗eu nga?

¹⁰ Aˬ dui shaˬ zahˬ heu pyeuꞈ laˇ˗eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ baˬ da neh maˬ ngeuˇ˗a lehˇ siˬ nya kʼawꞈ, aˬ dui˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ maˬ paˇ kʼahˬ lahˇ˗eu jeˬ ngaˇ lehˇ noeˬ laˇ nya meh. Nui noeˬ heu jiˇ aˬ dui˗ahˇ gʼaˬ bi jiˇ laˇ nya meh. (Dawˬdaˬ 24:10) Sahˬ paˬ Daˬbiˇ hawˇ˗eu Miˬyehˇ gʼaˇ duˬ ngehˬ dah˗eu Haˬbaˬkuˆ jiˇ shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ˗awˇ Miˬyehˇ aˬ yawꞈ nyaꞈ˗euˬ shaˇ dawˬ˗ahˇ maˬ naˇ haˬ˗eu jeˬ ngaˬ lehˇ noeˬ haw˗euˬ meh. (Ja ceuˬ 10:1; Haˬbaˬkuˆ 1:2) Ehˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ shaˇ˗eu maˬ naˬ leˇ˗aˬ. Kʼoeˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ caw ba nehˬ luꞈ˗eu gaˇ kawˆ jah ziꞈ laˇ ni caw ba nehˬ˗euˬ meh. Teu gaˇ duˇ ni Yeˬhawˇbaˬ nawˬ˗ahˇ jiˇ teu loꞈ˗ehˇ caw ba nehˬ˗eu yaw duˬ baw meh.—Ja ceuˬ 10:17.

11. Shaˬ zahˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ haw naˇ, aˬ dui˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ bi noeˬ laˇ nya˗eu nga?

¹¹ Aˬ dui ya puˬ˗eu shaˬ zahˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ haw naˇ, shaˬ zahˬ teu˗ahˇ zahˬ leˇ˗awˇ aˬ dui kʼoeˇ taˆ keuˆ le paˬ˗ehˇ maˬ gʼeh˗a lehˇ noeˬ laˇ nya meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:12) Yeˬsuˇ˗euˬ zaˬ lahˇ deuˬ kʼawꞈ, Yeˬsuˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ kʼehˬ gaˇ kʼaˆ gaˇ ya daˬ gaˇ maˬ ha geuꞈ coeˇ ni gʼeh˗eu meh. (Luˇkaꞈ 18:33, 34) Yaw jeˬ ma jeˬ, Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ gʼawˬ myahˇ maˬ gʼeh˗ehˇ aˬ jeˬ ya puˬ˗eu lehˇ maˇ jawˆ ni ehˇ nehˬ˗euˬ kʼawꞈ, Beˬtuˆluˆ Yeˬhawˇbaˬ Yeˬsuˇ˗ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh teu naˆ naˆ˗ehˇ kʼaˆ˗eu jeˬ bi keuˆ le nga lehˇ noeˬ˗eu meh. Yeˬsuˇ Beˬtuˆluˆ˗euˬ nui noeˬ teu naˇ, Miˬyehˇ˗euˬ nui kʼahˇ mˇ gaˇ laˆ tsoeˬ˗eu lehˇ siˬ nya˗eu miˇ neh Beˬtuˆluˆ˗ahˇ dehˬ nehˬ˗euˬ meh. (Maˬkuˆ 8:31-33) Yeˬsuˇ shiˇ dzeuˇ˗euˬ naˇ kʼah kʼawꞈ, zaˬ lahˇ deuˬ Yeˬsuˇ aˬ jeˬ miˇ neh bi sehꞈ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ yaw muiˬ˗ehˇ maˬ gʼoˆ shaw˗a siˬ. Ehˇ kʼawꞈ Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ nui ma maˬ jiˇ laˇ˗aˬ. Yeˬsuˇ gʼoˆ dehꞈ laˇ gʼaˬ ngeh ‘aˬ yawꞈ [aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ] Jaˇliꞈ gaˇ kawˆ ja mehˬ nehˬ˗eu’ heu neh, aˬ yawꞈ aˬ jeˬ miˇ neh kʼehˬ gaˇ kʼaˆ gaˇ ya daˬ˗eu lehˇ gʼoˆ shaw leˇ ni caw ba nehˬ˗euˬ meh. (Luˇkaꞈ 24:25-27, 32, 44-48) Zaˬ lahˇ deuˬ Yeˬsuˇ neh mehˬ˗euˬ jeˬ˗ahˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ naˇ, keuˆ le luꞈ˗eu laˆ tsoeˬ laˇ˗eu jeˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ dah laˇ taˬ ni caw ba nehˬ meh. Aˬ dui jiˇ mehˬ hu paw keuˆ le˗eu shaˬ zahˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ, Jaˇliꞈ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ gaˇ kawˆ deuˬ˗ahˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ˗eu heu neh lehˬ hmˬ dah taˬ nya meh.

12. Aˬ dui ya puˬ luꞈ˗eu gaˇ kawˆ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ haw ngeh, aˬ dui˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ bi noeˬ laˇ nya nga?

¹² Aˬ dui aˬ dui ya puˬ luꞈ˗eu gaˇ kawˆ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ haw naˇ, teu naˆ naˆ˗ehˇ doeˇ˗eu jeˬ maˬ ngeuˇ kʼawꞈ, yaw kʼaˆ˗ehˇ doeˇ˗eu jeˬ pyeuꞈ nya lehˇ noeˬ laˇ nya meh. Yeˬsuˇ aˬ gaꞈ yaˇ kmˇ˗ahˇ mˇ˗eu gaˇ mˇ zaˬ deuˬ˗euˬ gaˇ kawˆ dzawˇ nehˬ˗eu heu neh heu loꞈ˗ehˇ gʼeh˗eu nui noeˬ pyeuꞈ laˇ nya meh lehˇ bi siˬ˗eu meh. Gaˇ mˇ zaˬ tiˬ gʼaˬ na yawˬ ha neh za˗euˬ gʼaˬ gaˇ aˇ poeˬ˗ahˇ nui kʼahˇ maˬ shiˇ ni gʼeh˗eu meh. Teu miˇ neh yaˇ kmˇ˗euˬ yaw sahˇ gʼaˬ gaˇ mˇ zaˬ teu muˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ tiˬ gʼaˬ˗ahˇ “Naw maꞈ˗ahˇ ngaˇ mehˇ shuiˇ shuiˇ˗euˬ maˬ ngeuˇ” lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. (Maꞈtehˬ 20:10-13) Gaˇ mˇ zaˬ tiˬ gʼaˬ na dawˬ gʼoˆ doˆ˗eu teu naˇ, mehˇ shuiˇ bi shuiˇ˗euˬ miˇ neh maˬ ngeuˇ˗a. Maˬ ngeuˇ˗eu jeˬ˗ehˇ noeˬ tmˬ˗eu miˇ neh pyeuꞈ meh. Nymˬ˗mˇ iˬ nah mehˇ nmˇ tiˬ gʼaˬ na jiˇ teu loꞈ˗ehˇ gʼeh˗eu nui noeˬ nehˬ˗ehˇ ya deuˆ ceh ceh luꞈ˗eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ yawꞈ maꞈ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ laꞈ kʼoeˇ aˇ yeˇ huiˬ˗eu gaˇ tiˬ jeˬ na˗ahˇ maˬ ya mˇ ngeh maˬ ehˇ, maˬ paˇ ya mˇ ngeh maˬ ehˇ, teu loꞈ˗ehˇ noeˬ˗eu meh. Nymˬ˗mˇ aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ aˬ joˆ˗ehˇ haw nya laˇ˗eu nga lehˇ ja sawˇ ma.

Aˬ dui˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw daˆ leꞈ ni caw ba nehˬ˗eu aˬ jeˬ nga?

13. Shaˬ zahˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ ya puˬ ngeh aˬ dui˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ noeˬ laˇ nya˗eu nga?

¹³ Nawˇ shaˬ zahˬ˗ahˇ ngehˬ keuˆ˗eu Jaˇliꞈ aˇ deuˆ gʼawˬ mya deuˆ siˬ nya˗awˇ, Jaˇliꞈ aˇ deuˆ teu deuˬ˗ahˇ zmˬ zmˬ˗ehˇ aˬ cawˬ˗ahˇ gʼaˬ biꞈ˗eu paˬ. Ehˇ kʼawꞈ yawˬ ha˗ahˇ maˇ diˇ keuˆ le ngeh˗aˬ, Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw˗eu yaw shaˬ nya lehˇ noeˬ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, nawˬ˗ahˇ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ˗eu miˇ neh Yeˬhawˇbaˬ kʼehˬ nehˬ laꞈ nya, guiˬ lahˬ shaˇ dawˬ˗ahˇ jiˇ maˬ naˇ haˬ nehˬ laꞈ nya lehˇ noeˬ laˇ nya meh. Nawˬ˗ahˇ aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw nya ni caw ba nehˬ˗eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga?

14. Nawˇ shaˬ zahˬ puˬ ngeh guiˬ lahˬ aˬ joˇ joˆ˗ehˇ shaˇ nya˗eu nga? (Piˇliˇpiˆ 4:13)

¹⁴ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ caw ba nehˬ laꞈ lehˇ shaˇ. Nawˇ ya puˬ luꞈ˗eu shaˬ zahˬ gaˇ kawˆ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ dzawˇ nehˬ˗awˇ aˬ joˆ˗ehˇ gʼeh nya lehˇ ehˇ nehˬ nya meh. Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ joˆ˗ehˇ bi caw ba mawꞈ nya lehˇ jiˇ guiˬ lahˬ shaˇ˗awˇ ehˇ nehˬ nya meh. Nawˇ Miˬyehˇ˗ahˇ gʼaˬ kʼaˆ˗eu gʼaˇ duˬ hawˇ˗eu shaˬ zahˬ˗ahˇ kamˬ daˬ coeˇ˗eu zaˬ siˬ nui gahˇ za˗eu gʼaˇ duˬ, muiˬ˗eu shawˇ˗eu yaw sahˇ biꞈ nehˬ laꞈ lehˇ shaˇ nya meh. Yeˬhawˇbaˬ nawˬ neh noeˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ maˬ ngeuˇ ni dawˬ kʼoꞈ biꞈ nya˗eu gaˇ kawˆ˗ahˇ taˬ ngehˇ. (Eˇpeˇsu 3:20) Kʼoeˇ naˇ Miˬyehˇ mˬ taˆ gʼaˬ kʼehˇ hawˇ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ zmˬ˗awˇ, nawˬ˗ahˇ caw ba nya meh. (Ja ceuˬ 34:7) Teu miˇ neh nawˇ Yeˬhawˇbaˬ neh caw ba˗euˬ aˬ geu jeˬ lehˇ gʼeh˗eu caw ba˗eu jeˬ˗ahˇ maˬ kaˬ ha geuꞈ luꞈ˗uˇ. Nawˇ shaˬ zahˬ˗ahˇ laˆ piˇ nya˗eu gʼaˇ duˬ Miˬyehˇ nawˬ˗ahˇ tsawˇ tsiˇ maˬ tsiˇ ni muiˬ˗eu shawˇ˗eu yaw sahˇ biꞈ nehˬ meh lehˇ jah nya meh.—Piˇliˇpiˆ 4:13-ahˇ gui.

15. Aˬ dui˗ahˇ shaˬ zahˬ˗ahˇ kamˬ daˬ coeˇ ni caw ba nehˬ˗eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga? (Aˇ baˇ˗ahˇ jiˇ haw.)

¹⁵ Ka li zaˬ˗euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ deuˬ aˬ myah luꞈ jahˇ. Shaˬ zahˬ ya puˬ ngeh Ka li zaˬ˗euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ deuˬ˗ahˇ yaw beh loꞈ˗ehˇ maˬ paˇ mˇ nya˗euˬ kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. ‘Noeˬ shaˬ noeˬ zahˬ˗awˇ nui ma cawˆ˗eu jeˬ˗ahˇ’ ya puˬ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw nya ni ya leh jeh dui dui˗eu meh. (Ja ceuˬ 119:143) Nawˇ aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ ya gui˗awˇ, yawˬ haˇ yawˬ ha Jaˇliꞈ ya pyehˆ tseˇ˗eu uˬ taꞈ, ya shaˇ noeˬ ya shaˇ sawˇ˗eu meh. Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh mˇ˗eu uˬ taꞈ, mehˬ bawˬ˗ahˇ aˬ myah luꞈ iˇ˗awˇ ya gm leˇ˗eu meh. Kʼoeˇ naˇ mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ˗ehˇ yaw gʼoeˇ gʼoeˇ lehˇ ya jawˇ˗awˇ, yawˬ ha tiˬ gʼaˬ tehꞈ˗ehˇ yaw ceuˆ ceuˆ lehˇ maˬ jawˇ ni ya yahˇ˗eu meh.—Dawˬdaˬ 18:1.

16. Aˬ dui shaˬ zahˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ ya puˬ ngeh aˬ joˆ˗ehˇ nui ma maˬ jiˇ ni pyeuꞈ laˇ nya nga? Aˬ dui teu˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ deuˆ gʼaˬ nya nga? (2 Gawˇliˬtu 10:4, 5)

¹⁶ Maˬ jah coeˇ˗eu nui ma˗ahˇ deuˆ gʼaˬ. Shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh “ziꞈ dah ni gʼeh” leˇ taˬ˗euˬ nui noeˬ tiˬ jeˬ na˗ahˇ ya laˆ byoˆ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Yawˬ ha˗ahˇ hawˇ˗eu Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ, nui noeˬ maˬ jiˇ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. (2 Gawˇliˬtu 10:4, 5-ahˇ gui.) Nawˇ Jaˇliꞈ hawˇ˗eu aˇ maꞈ aˇ muˇ˗euˬ paˇ dmˬ deuˬ laꞈ kʼoeˇ ahˇ˗eu “Miˬyehˇ˗ahˇ siˬ nya˗eu jeˬ˗ahˇ” zmˬ˗awˇ nui ma maˬ jiˇ˗eu jeˬ teu˗ahˇ deuˆ gʼaˬ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, nawˇ Yeˬhawˇbaˬ nawˬ˗ahˇ nui kʼahˇ shiˇ˗eu maˬ siˬ lehˇ noeˬ naˇ, Pawˇluˆ˗euˬ dehꞈ ziˇ gaˇ kawˆ pyehˆ tseˇ nya meh. Pawˇluˆ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ ngeh, shaˬ zahˬ gʼawˬ mya jeˬ˗ahˇ ya tahˬ puˬ˗euˬ meh. Ehˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ naˇ, ya puˬ˗euˬ shaˬ zahˬ teu baˬ da neh Yeˬhawˇbaˬ hawˇ˗eu Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ˗ahˇ nui kʼahˇ shiˇ˗eu lehˇ paˇ jah ziꞈ dzehˬ laˇ˗euˬ meh. (2 Gawˇliˬtu 11:23-27) Yeˬhawˇbaˬ nawˬ˗ahˇ iˬ baˇ maˇ diˇ pyehˬ mehˬ laˬ leˇ heu lehˇ noeˬ laˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ maˇ diˇ iˬ baˇ pyehˬ˗eu lehˇ bi siˬ laꞈ˗eu Jaˇliꞈ aˇ deuˆ deuˬ˗ahˇ yaw muiˬ˗ehˇ boꞈ taˬ. (Iˇsaˬyaˇ 43:25) Kʼoeˇ naˇ Jaˇliꞈ aˇ deuˆ teu deuˬ gui˗awˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ. (Ja ceuˬ 119:97) Maˬ ngeuˇ naˇ, nawˇ tiˬ kʼehˬ maˬ kaˬ maˬ muiˬ˗eu gaˇ kawˆ˗ahˇ ya puˬ˗awˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ˗euˬ tsawˇ haˬ deuˬ˗ahˇ aˬ yawꞈ neh saˇ jaˇ dzaˬ taˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ maˇ diˇ caw ba nehˬ meh laˬ leˇ heu lehˇ noeˬ laˇ naˇ, Miˬyehˇ aˬ yawꞈ˗euˬ tsawˇ haˬ deuˬ˗ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh shaˬ zahˬ˗ahˇ bi puˬ˗eu nga? Aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ nui jah˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ haw piˇ nehˬ˗eu nga? lehˇ ehˇ˗eu gaˇ kawˆ˗ahˇ yaw muiˬ˗ehˇ pyehˆ tseˇ. (Ja ceuˬ 91:9-12) Kʼoeˇ naˇ nui ma cawˆ˗eu jeˬ˗ahˇ ya puˬ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ gui˗awˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ laˬ kʼaˬ tiˬ cehˇ mˇ daˆ leꞈ nya ni aˬ joˆ˗ehˇ caw ba nehˬ˗euˬ nga lehˇ jiˇ haw.a

17. Aˬ dui shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ ngeh aˬ jeˬ jahˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga?

¹⁷ Nymˬ˗mˇ nawˇ muiˬ˗eu aˇ nah laꞈ kʼoeˇ dehꞈ luꞈ˗awˇ shaˬ zahˬ maˬ jaˆ ni dehꞈ luꞈ de laˬ? Ngeuˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ˗awˇ, aˇ yamˬ heu zmˬ˗awˇ Yeˬhawˇbaˬ neh nawˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ mˇ nehˬ laꞈ˗euˬ yaw muiˬ jeˬ˗ahˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ. (Dawˬtsoˆ 7:14) Nawˬ˗ahˇ shaˬ zahˬ kʼaˇ keuˆ le ngeh Yeˬhawˇbaˬ haw˗eu loꞈ˗ehˇ haw nya ni leh jeh˗awˇ, aˬ yawꞈ˗ahˇ tiˬ byah tiˬ loꞈ nui ma taˬ. Nawˇ toˆ˗ehˇ jahˇ naˇ, “Kamˬ coeˇ ni aˬ yawꞈ gʼaˬ biꞈ nehˬ laꞈ˗awˇ, buˬ˗iˇ nya˗eu gaˇ ma shaˇ dahˇ nehˬ laꞈ tehꞈ˗a.” (1 Gawˇliˬtu 10:13) Ehˇ kʼawꞈ aˬ dui˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ naˇ tawˇ neh? Aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ caw ba nya˗eu nga? Gaˇ kawˆ heu˗ahˇ nyaˆ taꞈ kawˆ ja sawˇ ma.