Yeˬhawˇbaˬ ngaˬ˗ahˇ yaw nyiˇ ngeh neh dzaw nehˬ laꞈ

Teu maˬ ja mi naˆ˗ehˇ ngaˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ gaˇ kawˆ aˇ dahˬ beh gaˇ neh ui cuiˆ ja nehˬ nyaˇ. Ngaˇ miˇ tsaˬ guiˇ nyiˬ poˆ aˬ yawꞈ poˆ pyeuꞈ ngeh yamˬ˗ ahˇ Kehˇnaˬdaˬ miˇ kʼahˬ, Kehˇgaˬliˬ meuˬ˗ahˇ dehꞈ le˗euˬ ma. 1940 kʼoꞈ heu kaˬ˗ahˇ Daw nawˇ Paˬ˗leˇseuˬ lehˇ kuˇ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu zaˬ guˬ tiˬ gʼaˬ nga pehˬ˗euˬ iˇ kahˇ laˆ gʼoˆ˗ahˇ kʼoꞈ le˗euˬ meh. Teu ngeh ngaˬ ma Jaˇliꞈ dzaw ma lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. Ngaˬ ma yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ˗ahˇ ya leˇ dui dui kʼawꞈ, jawˇ saˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ maˬ doˆ˗eu miˇ neh aˇ muˇ˗euˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ maˬ˗iˇ nya˗a. Toˆ˗ehˇ gʼeh kʼawꞈ, ngaˬ ma 1950 kʼoꞈ˗ahˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗euˬ meh. Ehˇ kʼawꞈ teu gaˇ neh nyiˬ kʼoꞈ naˇ, ngaˬ ma shiˇ˗euˬ miˇ neh gʼawˬ shaˇ shaˬ˗ehˇ gʼeh˗eu lehˇ miˇ˗a. Ngaˬ da naˇ, Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ maˬ ngeuˇ kʼawꞈ, ngaˬ ma˗euˬ tsawˇ shiˇ yaw bui˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ neh bi jahˇ˗eu gʼaˇ duˬ nui ma tsaˬ˗eu meh.

Teu gaˇ neh myaˆ nah naˇ, Ehˇliˬ˗suiꞈ lehˇ kuˇ˗eu tseˇ doˆ˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗eu mehˇ nmˇ aˬ piˬ tiˬ gʼaˬ, ngaˬ˗ahˇ aˇ muˇ˗euˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ oe lehˇ kuˇ˗eu meh. Teu naˇ, aˬ yawꞈ ngaˇ jawˇ nah yaw kaˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ iˇ haw˗euˬ miˇ neh ngaˬ˗ahˇ siˬ nya gaˇ duˇ˗eu meh. Teu miˇ neh ngaˇ ngaˬ da˗ahˇ aˬ kawˬ˗aˬ shaˬ haw˗euˬ ma. Teu ngeh ngaˬ da, ngaˬ ma˗euˬ tsawˇ shiˇ yaw bui˗ahˇ dawˬ mehˬ mehˬ laˇ˗euˬ mehˇ nmˇ teu gʼaˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ kʼoꞈ˗eu gʼaˇ duˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ “tiˬ poˆ” oe˗eu lehˇ noeˬ tsehˆ˗euˬ meh. Teu ngeh˗euˬ mehˬ bawˬ teu naˇ, Miˬyehˇ gaˇ mˇ˗eu dzaw nymˇ˗euˬ mehˬ bawˬ pyeuꞈ meh. Oe beh beh ngeh poˆ neh ngaˬ da mehˬ bawˬ hawˇ˗eu dawˬ mehˬ mehˬ gaˇ ya leˇ˗eu meh. Teu gaˇ neh naˇ, yawˬ jaw na luꞈ iˇ˗eu lehˇ noeˬ tsehˆ˗euˬ meh. Aˇ nah naˇ, mehˬ bawˬ nui deuˬ˗ahˇ jiˇ iˇ laˇ˗euˬ meh.

Teu ngeh yamˬ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ˗eu dzaw nymˇ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gʼaˬ mehˬ bawˬ dahˬ beh laˇ˗eu nehˬ˗ehˇ dzaw zaˬ geuꞈ˗eu doˇ˗eu deuˬ˗euˬ tsawˇ myahˇ kuˇ˗eu meh. Yawˬ ha˗euˬ tsawˇ myahˇ kuˇ˗eu ya gaˬ naˇ “Jawˇ ma” lehˇ ya ehˇ kʼoꞈ nehˬ˗eu meh. Tiˬ miˇ keuˆ laˇ ngeh, nyaˆ taꞈ poˆ˗euˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ ngaˬ˗euˬ tsawˇ myahˇ jiˇ kuˇ nehˬ laꞈ lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ ma. Mehˇ nmˇ teu gʼaˬ ngaˬ˗ahˇ ja ceuˬ˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ tsawˇ myahˇ heu aˬ jeˬ miˇ neh dawˆ˗eu gaˇ kawˆ nmˇ maˬ dzawˇ nehˬ laꞈ˗aˬ.

Teu ngeh ngaˇ tsawˇ myahˇ jaˇ laˇ biꞈ nehˬ naˇ, dzaw zaˬ doˇ laˇ˗eu paˬ lehˇ jiˇ maˬ siˬ nya˗aˬ. Ngaˬ˗euˬ laꞈ kʼoeˇ naˇ, ngaˬ˗euˬ tsawˇ myahˇ bi kuˇ mawꞈ˗eu teu jaˆ˗eu tehꞈ miˇ˗a. Nyaˆ taꞈ dzaw˗euˬ mehˬ bawˬ˗ahˇ ngaˬ˗euˬ tsawˇ myahˇ kuˇ ngeh “Jawˇ ma” lehˇ nui kʼahˇ shiˇ taˆ ni ehˇ nehˬ˗euˬ ma. Mehˬ bawˬ jiˇ nya lehˇ˗aˬ, mehˇ nmˇ deuˬ ngaˬ˗ahˇ ja ceuˬ laˇ˗eu meh. Ehˇ loꞈ˗ehˇ tiˬ kʼehˬ naˇ, heu kawˆ˗euˬ dahˬ beh laˇ gaˇ ehˇ taˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ ngaˬ˗ahˇ dawˬ mehˬ mehˬ˗eu gaˇ doˇ laˇ˗euˬ meh.

Nymˬ˗mˇ poˆ naˇ ngaˬ˗ahˇ shaˬ laˇ shaw˗euˬ meh. Teu ngeh yamˬ˗ahˇ dawˬ mehˬ mehˬ˗eu deuˬ naˇ, yaw teˬ koꞈ peu˗ahˇ neh yehꞈ peu˗ahˇ keuˆ ni ya mehˬ˗eu meh. Nymˬ˗mˇ loꞈ˗ehˇ Jaˇliꞈ gui˗eu lawˬ muˇ gaˇ teu doˇ laˇ˗eu maˬ jaˆ˗a. Maˬ gaˇ˗a siˬ, teu ngeh ngaˬ da caw ba nehˬ laꞈ˗eu miˇ neh. Ngaˇ 20 poˆ ehˇ gʼaˬ ni ya mˇ dzaw˗euˬ ma. Dawˬ mehˬ mehˬ gʼaˬ ngeh tiˬ jawˇ, dzaw nymˇ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gʼaˬ yaw duiˇ ma˗ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ˗eu nui noeˬ nui duˇ biꞈ nehˬ laꞈ˗eu meh. Teu gaˇ neh taꞈ naˇ, dzeuˇ laꞈ˗eu aˇ nah aˇ yamˬ heu laꞈ kʼoeˇ Yeˬhawˇbaˬ ngaˬ˗ahˇ ngaˬ da hawˇ˗eu noeˬ dahˇ doe laˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ uˬ taꞈ, aˇ maꞈ aˇ muˇ˗ahˇ zmˬ˗awˇ gʼawˬ mya jeˬ dzaw mehˬ nehˬ laꞈ˗euˬ meh.

Ya dzaw daˆ leꞈ

Dahˬ beh laˇ gaˇ ehˇ taˬ˗euˬ mehˇ nmˇ Ehˇliˬ˗suiꞈ, ngaˬ˗ahˇ tsaꞈ gaˬ˗eu gaˇ˗ahˇ mehˬ nya laˇ ni dzaw nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Teu ngeh yamˬ˗ahˇ tsaꞈ gaˬ˗iˇ ngeh nymˇ sahˇ deuˬ˗ahˇ Jaˇliꞈ smˬ deuˆ ya gui nehˬ˗eu meh. Jiˇ naˇ, paˇ dmˬ tiˬ dmˬ ya biˇ nehˬ˗euˬ meh. Ngaˇ tsaꞈ gaˬ˗eu poˆ keuˆ laˇ naˇ mehˇ nmˇ Ehˇliˬ˗suiꞈ nymˇ sahˇ gʼaˬ˗ahˇ dawˬ cawˬ puˬ˗awˇ ngehˬ cawˬ dahˬ beh˗eu meh. Jiˇ naˇ, ngaˬ˗ahˇ Jaˇliꞈ dahˬ beh˗eu deuˆ bi gui laꞈ˗eu meh. Jaˇliꞈ aˇ deuˆ teu gui gʼaˬ naˇ, ngaˇ dawˬ ya ngehˬ tsaꞈ daˆ leꞈ˗eu meh. Jaˇliꞈ aˇ deuˆ nyiˬ deuˆ aˬ yawꞈ deuˆ, smˬ deuˆ aˬ yawꞈ deuˆ gui gʼaˬ˗awˇ sahˬ boꞈ ya biˇ nehˬ˗eu meh. Aˇ nah naˇ, ngaˇ aˬ cawˬ˗ahˇ yaw muiˬ˗ehˇ dawˬ ngehˬ cawˬ dahˬ beh nya laˇ˗euˬ ma. 1954 kʼoꞈ˗ahˇ ngaˬ da iˇ cuꞈ shawˇ˗euˬ meh. Teu miˇ neh ngaˬ da ngaˬ˗ahˇ dzaw mehˬ daˆ leꞈ˗euˬ meh. Ngaˬ da naˇ ngaˬ˗ahˇ tiˬ gʼaˬ tehꞈ˗ehˇ ya cu luꞈ kʼawꞈ, ngaˬ˗ahˇ yaw tsaˬ yaw dawˇ laꞈ kʼoeˇ huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh ngehˬ gʼeh dah teˬ nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Ngaˬ da naˇ, mehˬ bawˬ hawˇ˗eu tsaꞈ gaˬ˗eu gaˇ˗ahˇ aˬ myah luꞈ jeˬ hu taˬ˗eu meh. Mehˬ bawˬ jahˇ ngeh miˇ˗aˬ. Mehˬ bawˬ˗ahˇ ya jawˇ˗eu meh. Koꞈ nah jawˇ nah˗ahˇ˗aˬ, tsaꞈ gaˬ duˬ˗ahˇ ya jawˇ˗eu meh. Heu naˇ, aˬ myah myah nga pehˬ mˇ˗eu mˇ jeˬ shaˇ kawˆ pyeuꞈ ma.

Ngaˇ sahˬ boꞈ teu naˆ naˆ˗ehˇ nya˗eu tiˬ gʼaˬ maˬ ngeuˇ. Ehˇ kʼawꞈ ngaˬ neh dzaw nymˇ˗ahˇ uˬ taꞈ 12 kʼoꞈ ya dzaw nya˗euˬ jeˬ heu naˇ, ngaˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ kʼoeˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ dui dui miˇ˗a. Yaw jeˬ ma jeˬ, jaˇ laˇ sawˇ˗eu paw hawˇ˗eu nui jeˬ paw dzeˇ dzaˬ˗ahˇ ya dzaw nya˗euˬ ma. Dzaw nymˇ˗ahˇ ya dzaw nya˗euˬ sahˬ boꞈ taˬ jeˬ taˬ kawˆ heu jiˇ ni nymˬ˗mˇ ngaˇ mˇ luꞈ˗eu Boꞈ˗eu paw˗euˬ gaˇ heu˗ahˇ gʼawˬ mya ni caw ba nehˬ nya miˇ˗a.

Mehˇ nmˇ deuˬ ngaˬ˗ahˇ, nawˬ˗ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh deuˇ˗mˬ diˬ gaˇ ya leˇ nya lehˇ naˇ haˬ˗eu meh. Maˇ diˇ naˇ, ngaˬ da ngaˬ ma nyiˬ gʼaˬ luꞈ deuˇ˗mˬ diˬ gaˇ gaˬ dui dui˗awˇ, nui ma ahˇ dui dui˗eu meh. Ngaˇ aˇ kʼoꞈ shiꞈ kʼoꞈ kʼawˆ ngeh neh Piˬ˗aˬnoˬ ya diˬ dzaw˗euˬ ma. Ngaˬ˗ahˇ mehˬ nehˬ˗eu saˬ laˬ ma gʼaˬ, ngaˇ deuˇ˗mˬ diˬ˗eu maˬ dehꞈ keuˬ le ngaˬ lehˇ noeˬ˗eu meh. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ ngaˬ da˗ahˇ taˬ paˇ dzaw nehˬ lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. Ngeuˇ jiˇ ngeuˇ meh. Teu ngeh yamˬ˗ahˇ ngaˬ˗ahˇ nui ma jiˇ maˬ ahˇ nya.

Ba la myaˆ siˬ naˇ, ngaˬ da dzaˇ˗i saˬ laˬ ma tiˬ gʼaˬ˗ahˇ poˆ mawˇ˗euˬ meh. Nymˬ˗mˇ poˆ jawˇ naˇ, Piꞈ˗aˬnoˬ diˬ˗eu paw maˬ ehˇ, dawˬ caˇ caˇ˗eu paw maˬ ehˇ, ngaˇ ya dzaw˗euˬ ma. Ngaˬ˗euˬ teˇ saˇ naˇ, yaw goˇ paw caˇ˗eu nehˬ˗ehˇ tsaˬ leˇ˗eu meh. Dawˬ caˇ caˇ ceh ceh gaˇ jiˇ ngaˇ laꞈ sawˬ za haw˗euˬ ma. Ngaˬ neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ˗euˬ jeˬ naˇ, deuˇ˗mˬ diˬ˗eu saˬ laˬ pyeuꞈ laˇ˗eu gʼaˇ duˬ ma. Toˆ˗ehˇ jahˇ˗awˇ neh tehꞈ˗ehˇ ngaˬ˗euˬ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gaˇ˗ahˇ caw ba nya meh. Ehˇ kʼawꞈ ni aˇ nah naˇ ngaˬ˗ahˇ Giˬtaꞈ saˬ laˬ pyeuꞈ laˇ˗eu gʼaˇ duˬ naˇ, gʼawˬ naˆ ni ya dzaw˗awˇ, mˇ dzaw˗eu aˇ yamˬ jiˇ gʼawˬ mya ni jiˇ leˇ nga lehˇ siˬ laˇ mawˇ laˇ nyaˬ. Teu miˇ neh maˬ paˇ dzaw ni aˬ myah luꞈ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ˗eu lehˇ jaˇ laˇ dawˆ gʼeh˗euˬ ma. Teu naˇ 1963 kʼoꞈ˗ahˇ pyeuꞈ meh.

Huˬ mehˬ mehˬ˗eu gaˇ mˇ˗eu laˬ kʼaˬ bi cehˇ laˇ

Ngaˇ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ laꞈ˗euˬ tiˬ kʼoꞈ naˇ, Awˬtehˇliˬ˗oˬ gahˬ kaˬ, Kaˇpuˇsaꞈ˗kiˇseˬ meuˬ˗ahˇ dzehˬ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ ya geuꞈ iˇ˗euˬ ma. Ngaˬ nehˬ˗ehˇ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ iˇ˗euˬ dzaˇ˗i mehˇ nmˇ tiˬ gʼaˬ naˇ, Dehˇniˬ˗oˬ Saꞈ˗kiˇneuˬ lehˇ kuˇ˗eu meh. Aˬ yawꞈ naˇ, ngaˇ taꞈ˗ehˇ aˇ kʼoꞈ nyiˬ myaˆ kʼawˆ dzehˬ˗eu meh. Aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ gaˇ mˇ˗eu gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ, aˬ yawꞈ ngaˬ˗ahˇ gʼawˬ mya jeˬ mehˬ nehˬ laꞈ˗euˬ meh. Ngaˇ 20 kʼoꞈ kʼawˆ ngeh aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ Tsaꞈ gaˬ˗eu paw˗euˬ gawˬmiˬtiꞈ ya geuꞈ˗euˬ miˇ neh gʼawˬ mya jeˬ ya dzaw geuꞈ˗euˬ ma. Nymˬ˗mˇ kʼawꞈ ni, aˇ maꞈ aˇ muˇ mehˇ nmˇ zaˬ guˬ deuˬ˗ahˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ dzaw nehˬ gaˇ ya mawˇ˗eu miˇ neh ngaˬ˗ahˇ laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu lehˇ miˇ˗a. Mehˇ nmˇ zaˬ guˬ deuˬ leh jeh˗awˇ dzaw geuꞈ naˇ, aˇ kʼoꞈ yaw nyiˇ ngeh neh Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ dui dui˗eu deuˬ pyeuꞈ laˇ nya meh.

Kaˇpuˇsaꞈ˗kiˇseˬ meuˬ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ ngeh tiˬ poˆ na zawˇ˗ehˇ shaˬ˗eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, tsahˬ gaˆ yamˬ˗ahˇ ngehˬ˗ehˇ dzehˬ laꞈ oˆ paw 44 Diˬgaˬ˗liˬ˗ahˇ keuˆ ni yaw gaˆ gaˆ˗eu meh. Tiˬ poˆ na paˇ daˆ kʼoꞈ laˇ˗eu kʼawꞈ ni 33 Diˬgaˬ˗liˬ˗ahˇ tehꞈ meh. Myaˬ tiˬ paˆ naˇ, Dehˇniˬ˗oˬ nga nyaꞈ meuˬ doe ni cah cah˗ehˇ tsaꞈ gaˬ˗eu ma. Teu gaˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ ngeh ngaˬ neh za˗euˬ guiˬ lahˬ deuˬ laꞈ kʼoeˇ neh tiˬ jeˬ naˇ, ngaˬ˗euˬ dehꞈ cawˬ shiˇ cawˬ pyeuꞈ laˇ˗eu mehˇ nmˇ Leˇdaˬ Koˬ nehˬ˗ehˇ ya mawˇ˗euˬ heu pyeuꞈ meh.

Leˇdaˬ naˇ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ zawˇ˗ehˇ leh jeh˗eu mehˇ nmˇ tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗awˇ, gʼa kʼoꞈ˗iˇ duˬ gʼawˬ mya tsahˇ jaˆ˗eu meh. Aˬ yawꞈ naˇ, aˬ cawˬ˗ahˇ noeˬ keuˆ nehˬ nya˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗awˇ, nui ma muiˬ˗awˇ, aˬ cawˬ˗ahˇ caw ba nehˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ˗euˬ aˬ ma naˇ, saˇ jaˇ ziꞈ˗eu mehˇ nmˇ tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗awˇ, Goˇdiˬ lehˇ kuˇ˗eu meh. Aˬ yawꞈ˗euˬ aˬ da Ehˇlamˬ naˇ, aˇ dahˬ beh ngeh yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ˗ahˇ laˆ tsoeˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ˗euˬ aˬ da toˆ˗ehˇ laˆ tsoeˬ kʼawꞈ, aˬ yawꞈ˗euˬ aˬ ma naˇ Leˇdaˬ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ aˬ nyiˇ nyiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗eu Jawˬ hawˇ˗eu Gawˇdawˬ˗ahˇ sheuˬ˗awˇ aˬ myah luꞈ Bawˬdzaˬnymˇ˗ahˇ iˇ˗awˇ, tsaꞈ gaˬ˗iˇ˗eu meh. Aˇ nah naˇ, aˬ yawꞈ ha oeˬ ma zaˬ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ geuꞈ laˇ˗euˬ meh. Teu gaˇ neh gʼawˬ mya kʼoꞈ naˇ, aˬ yawꞈ˗euˬ aˬ da Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ pyeuꞈ laˇ˗awˇ, aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ gʼaˬ huiˬ nya˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ laˇ˗euˬ meh.

1965 kʼoꞈ˗ahˇ ngaˇ Kehˇnaˬdaˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ ba la tiˬ siˬ ehˇ gʼaˬ ni ga leˇ˗eu Miˬyehˇ gaˇ mˇ˗eu dzaw nymˇ˗ahˇ ya iˇ˗awˇ, teu gaˇ neh gʼawˬ mya jeˬ ya dzaw geuꞈ˗euˬ ma. Dzaw nymˇ teu˗ahˇ dzaw luꞈ ngeh, Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗euˬ gʼaˇ duˬ jaˇ laˇ bi dawˆ laꞈ˗euˬ meh. Miˇshaˬnaˬliˬ gaˇ mˇ˗eu maˬ geuˇ nya lehˇ noeˬ˗eu miˇ neh Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗ahˇ iˇ˗eu lehˇ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ shaˇ noeˬ haw˗a. Ehˇ kʼawꞈ ngaˇ jaˇ laˇ dawˆ gʼeh˗awˇ, 42 poˆ aˬ yawꞈ poˆ˗euˬ Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗ahˇ ya daˆ iˇ˗euˬ ma. Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗ahˇ mehˬ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ nga maꞈ huiˬ laˇ mahˇ laˇ˗eu gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ sahˬ boꞈ biꞈ laꞈ˗euˬ meh. Za dahˬ beh˗euˬ sahˬ boꞈ teu laꞈ kʼoeˇ mehˬ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ ngaˬ˗ahˇ dzaw nymˇ heu˗ahˇ dzaw ngeh, aˇ maꞈ aˇ muˇ˗euˬ gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh dzaw taˬ lehˇ gʼaˬ biꞈ˗eu meh. Teu naˇ, 21 kʼoꞈ tehꞈ˗ehˇ kʼawˆ˗eu ngaˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ muiˬ dui dui˗eu nui noeˬ nui duˇ pyeuꞈ miˇ˗a.

Ngaˇ Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗ahˇ neh Leˬdiˬ˗oˬ pyehˬ kʼawˬ˗eu gaˇ kawˆ hawˇ˗eu Tiˬbiˬ uˬ taꞈ, sahˬ boꞈ yaˬ doˆ˗eu miˇdiˬ˗yaˬ deuˬ nehˬ˗ehˇ ngehˬ cawˬ˗eu gaˇ kawˆ lawˬ muˇ ya dzaw˗euˬ ma. Ngaˬ˗ahˇ teu deuˬ˗ahˇ ya dzaw gaˇ ya leˇ˗eu lehˇ miˇ˗a. Teu ngeh ngaˇ gaˇ kawˆ heu deuˬ˗ahˇ dzaw taˬ˗eu heu naˇ, mehˬ hu paw aˇ naˆ ni gaˇ dahˇ tsoeˬ˗eu lehˇ maˬ siˬ nya˗aˬ. Nymˬ˗mˇ ngaˇ ja nehˬ nyaˇ.

Siˇneˬgawˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ iˇ

Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗ahˇ neh iˇ ka ngeh, Maiˇkeuˬ Hoˬleˬ nga nyaꞈ Ehˇpa˗li kaˆ paw pyawˬ˗ahˇ jaˆ˗eu Siˇneˬgawˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ ya mˇ iˇ˗euˬ ma. Teu ngeh Siˇneˬgawˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ tsaꞈ gaˬ˗eu deuˬ 100 gʼaˬ ehˇ gʼaˬ ni jawˇ˗eu tehꞈ˗a siˬ.

Ngaˇ Siˇneˬgawˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ mˇ iˇ˗euˬ tiˬ kʼoꞈ maˬ byah laˇ mi naˆ˗ehˇ Beˬdeˬlaˇ saˇ naˇ ngaˬ˗ahˇ tiˬ jaw tiˬ nah caw ba le lehˇ kuˇ˗eu meh. “Saˇ naˇ” lehˇ ehˇ neh maˬ ngeuˇ nmˇ˗aˬ, Miˇshaˬnaˬliˬ deuˬ˗euˬ iˇ kahˇ laꞈ kʼoeˇ jaˆ˗eu kuˆ lawˆ tiˬ lawˆ pyeuꞈ˗eu tehꞈ meh. Saˇ naˇ˗ahˇ gaˇ mˇ˗eu mehˇ nmˇ Eˬmaˬneˬ˗oˬ Paˬteuˬlaˬkiˬ˗suiꞈ ngaˬ˗ahˇ saˇ naˇ heu naˇ, yaw tiˇ kʼawꞈ Siˇneˬgawˬ miˇ kʼahˬ laꞈ kʼoeˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ˗euˬ dah zaˇ pyeuꞈ˗a de lehˇ saˇ tiˇ biꞈ˗eu meh. Tiˬ poˆ mehˇ nmˇ Paˬteuˬlaˬkiˬ˗suiꞈ, Miˇshaˬnaˬliˬ deuˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ gʼaˬ biꞈ˗eu sahˬ boꞈ boꞈ˗eu lehˇ noeˬ tsehˆ˗euˬ meh. Teu ngeh yamˬ˗ahˇ sahˬ boꞈ yaˬ doˆ˗eu lehˇ ehˇ˗eu heu naˇ, maˬ awˬ˗a. Aˇ poeˬ jiˇ kʼaˆ dui dui˗eu meh. Teu miˇ neh sahˬ boꞈ yawˬ taꞈ na luꞈ˗ahˇ aˬ laꞈ neh sahˬ boꞈ deh˗eu caˆ neh ya boꞈ˗euˬ meh. Boꞈ lehˬ naˇ, maˬ siˆ byoˆ nya˗eu miˇ neh aˇ dahˬ beh gaˇ neh ya boꞈ paˇ˗eu meh. Teu miˇ neh saˇ tiˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ taˬ˗awˇ, ya boꞈ˗eu meh.

Teu ngeh miˇ ngaˇ gʼoꞈ iˇ˗eu lehˇ gʼeh ngeh, mehˇ nmˇ Paˬteuˬlaˬkiˬ˗suiꞈ ngaˬ˗ahˇ sahˬ boꞈ aˇ taꞈ tiˬ taꞈ biꞈ laꞈ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ “Hehˬ, Daˬbiˇ˗oˇ, saˇ naˇ nawˬ˗ahˇ sahˬ boꞈ biꞈ leꞈ ngaˬ” lehˇ ehˇ˗eu meh. Iˇ kahˇ˗ahˇ gʼoꞈ keuˆ iˇ˗awˇ pah haw ngeh˗aˬ, ngaˬ neh boꞈ˗euˬ sahˬ boꞈ kʼoeˇ law hawˇ ngaˬ. Ngaˇ gaˇ kawˆ heu˗ahˇ neh saˇ naˇ aˇ naˆ ni huiˬ˗awˇ, aˇ naˆ ni nyiˇ˗eu maˬ kaˬ, aˇ maꞈ aˇ muˇ˗euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ deuˬ˗ahˇ aˇ poeˬ ya taˬ baw nga lehˇ ya dzaw geuꞈ˗euˬ ma.

Ngaˇ aˇ muˇ deuˬ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ˗ehˇ gʼoeˇ˗eu cawˬ deuˬ pyeuꞈ laˇ˗euˬ ma. Jawˇ nah dzeuˇ koꞈ nah uˬ ciꞈ taw paw yawˬ jaw na luꞈ ehˇ gʼaˬ ni aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ˗ehˇ cawˬ cawˬ taꞈ˗eu ma. Teu ngeh naˇ, yaw duiˇ ma˗ehˇ byawˬ˗eu aˇ yamˬ pyeuꞈ miˇ˗a. Aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ˗ehˇ nymˬ˗mˇ iˬ nah keuˆ ni ngehˬ cawˬ luꞈ de siˬ. Kʼoeˇ naˇ ngaˇ Siˇneˬgawˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ Paˇlaˬ dawˬ ya dzaw˗euˬ miˇ neh saˇ naˇ deuˬ˗ahˇ ya gʼa˗iˇ ngeh zawˇ˗ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ nya.

1968 kʼoꞈ˗ahˇ Leˇdaˬ nga nyaꞈ mawˇ neˇ aˬ coeˇ haˇ˗euˬ ma. Teu gaˇ neh naˇ, Leˇdaˬ nga nyaꞈ Siˇneˬgawˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ geuꞈ nya˗eu gʼaˇ duˬ, aˇ yamˬ tiˬ kʼehˬ tehꞈ˗ehˇ ga leˇ˗eu gaˇ tiˬ saꞈ ya poˆ˗euˬ ma. Baw leˬ deuˬ naˇ, aˬ cawˬ˗euˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ˗euˬ tsawˇ haˬ deuˬ˗ahˇ naˆ maˬ tseˇ yawˬ ha jawˇ kʼahˬ˗ahˇ˗euˬ deuˬ˗ahˇ gaˇ biꞈ nehˬ mawꞈ˗eu meh. Teu miˇ neh nga nyaꞈ Kehˇnaˬdaˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ ya gʼoꞈ le˗euˬ ma. Nga nyaꞈ sheuˬ dahˬ dzaˬ gʼaˬ ngeh, Ku behˆ gahˬ kaˬ nehˬ˗ehˇ tawꞈ˗eu Niˬ˗yuˇ Baˇ˗laˇsaꞈ˗gʼoiꞈ gahˬ kaˬ˗ahˇ˗euˬ meuˬ meuˬ zaˬ pyeuꞈ˗eu Ehˇmaˬsaꞈ˗tamꞈ meuˬ˗ahˇ dzehˬ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu gʼaˬ ya geuꞈ iˇ˗euˬ ma.

Niˬ˗yuˇ Baˇ˗laˇsaꞈ˗gʼoiꞈ hawˇ˗eu Ku behˆ gahˬ kaˬ˗ahˇ huˬ mehˬ mehˬ˗euˬ gʼaˬ geuꞈ

Nga nyaꞈ neh mˇ iˇ˗euˬ meuˬ˗ahˇ tsaꞈ gaˬ˗eu deuˬ tiˬ gʼaˬ˗iˬ maˬ jawˇ˗a. Jaˇliꞈ dzaw zaˬ jiˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ maˬ za˗a. Teu gaˇ koꞈ dawˬ zaˬ lahˇ deuˬ neh tsawˇ haˬ deuˬ˗euˬ dehꞈ ziˇ dawˬ tawˆ luꞈ ehˇ gʼaˬ ni˗ahˇ nyehꞈ cuꞈ jiˇ taˬ˗euˬ meh. Iˇ kahˇ yawˬ kahˇ na luꞈ˗euˬ ehˇ gʼaˬ ni˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ taˬ uˇ laˇ lehˇ sahˬ boꞈ boꞈ taˬ˗euˬ meh. Kʼoeˇ ngeh nmˇ nymˬ˗mˇ loꞈ˗ehˇ maˬ duˇ˗a. Sahˬ boꞈ teu loꞈ˗ehˇ boꞈ taˬ˗euˬ kʼawꞈ ni nga maꞈ iˇ kahˇ yawˬ kahˇ na luꞈ ehˇ gʼaˬ ni˗ahˇ uˇ iˇ˗eu ma. Yawˬ jaw na luꞈ ehˇ gʼaˬ ni˗ahˇ jawˇ kʼahˬ˗ahˇ˗euˬ dawˬ gaˬ kʼawˬ˗eu sahˬ boꞈ˗ahˇ “Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ˗ahˇ teh doˆ kaˇ˗euˇ” lehˇ sahˬ boꞈ boꞈ taˬ˗eu meh. Teu gaˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ lehˇ ehˇ paˬ˗ehˇ Gʼoiˇteuˬ, Gʼoeˇdaˬ, Noˇbeuˬ ngaˬ ha oeˬ gʼaˬ jawˇ˗eu tehꞈ ma. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ ngaˬ ha˗ahˇ ehˇ luꞈ˗eu yaw duˬ baw meh.

Nga maꞈ jawˇ gaˇ aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gʼaˬ, gʼa beh beh laˇ˗euˬ poˆ˗ahˇ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ ngehˇ leˇ nya. Aˬ yawꞈ gʼa laˇ˗awˇ gʼoꞈ iˇ˗eu lehˇ gʼeh ngeh, ngaˬ˗ahˇ “Naw maꞈ leh jeh˗awˇ ya mˇ˗eu jeˬ naˇ, heu gaˇ˗euˬ tsawˇ haˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ noeˬ bahˬ taˬ˗euˬ jeˬ˗ahˇ gʼoˆ shaw laˇ ni caw ba nehˬ˗eu jeˬ heu pyeuꞈ ngaˇ lehˇ noeˬ miˇ˗a.” Nga maꞈ aˬ yawꞈ neh ehˇ˗euˬ loꞈ˗ehˇ aˇ pyaˇ daˬ˗awˇ mˇ˗euˬ ma. Ehˇ loꞈ˗ehˇ maˇ diˇ pyeuꞈ leˇ˗euˬ meh. Heu gaˇ˗euˬ tsawˇ haˬ deuˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ naˇ, nui ma nahˬ yu ni gʼeh˗awˇ, zahˇ˗euˬ aˬ yuiꞈ deuˬ naˇ nui ma huiˬ gaˇ tiˬ poˆ cuiˆ cuiˆ˗ehˇ mawˇ duˬ leˇ˗euˬ meh. Nymˬ˗mˇ naˇ heu gaˇ aˇ muˇ muˇ zaˬ tiˬ muˇ jaˆ laˇ shaw˗euˬ meh.

Nga maꞈ tsaꞈ gaˬ duˬ teu tsahˇ˗ahˇ tiˬ kʼoꞈ ehˇ gʼaˬ ni mˇ laꞈ ngeh, Ku behˆ meuˬ˗ahˇ jaˆ˗eu aˇ muˇ yaw huiˬ tiˬ muˇ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ laˇ lehˇ kuˇ˗eu meh. Daˬ yah zawˇ˗ehˇ ha nya˗eu mehˇ nmˇ teu deuˬ nehˬ˗ehˇ ba la koꞈ siˬ ya mˇ gʼaˬ ngeh, nga nyaꞈ aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gaˇ ya mˇ iˇ˗euˬ ma.

Nga nyaꞈ Ku behˆ gahˬ kaˬ˗ahˇ uˬ taꞈ 14 kʼoꞈ byah ni aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gaˇ ya mˇ˗euˬ ma. Teu ngeh laˬ kʼaˬ cehˇ dui dui laˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu aˇ yamˬ pyeuꞈ˗awˇ, yaw kʼaˆ˗ehˇ huiˬ laˇ mahˇ laˇ gaˇ jiˇ ya mawˇ˗euˬ ma. Teu gaˇ tiˬ kʼehˬ maˬ kaˬ pehˬ za ma zaˬ iˇ cuꞈ shawˇ˗eu aˇ tiˆ˗ahˇ keuˆ ni huiˬ laˇ mahˇ laˇ gaˇ ya mawˇ˗eu meh.

Gaˇ mˇ˗eu leh jeh˗eu mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ noeˬ mawˇ

Kehˇnaˬdaˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ˗euˬ Paˇlaˬ dawˬ ngehˬ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ naˇ zawˇ˗ehˇ gaˬ laˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗awˇ, dawˇ coe ni gʼeh˗eu uˬ taꞈ, zoˇ kʼaˆ ni gʼeh˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ nymˇ jiˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ deuˬ yaw kʼaˆ˗ehˇ laˆ tsoeˬ˗eu miˇ neh yaw tsaˬ yaw dawˇ˗ahˇ ha geuꞈ˗eu yaw awˬ maˬ ngeuˇ˗a. Zaˬ guˬ tiˬ deuˬ na ngehˬ˗ehˇ dzehˬ aˬ da aˬ ma deuˬ neh “Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ nehˬ˗ehˇ Jaˇliꞈ dzaw˗eu naˬ leˇ de laˬ? Iˇ kahˇ˗ahˇ neh doˆ˗iˇ de laˬ” lehˇ bi ehˇ˗euˬ meh. Toˆ˗ehˇ ya puˬ˗euˬ kʼawꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ daˆ leꞈ˗euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ nui kʼahˇ shiˇ dui dui˗eu yaw duˬ baw meh.

Ku behˆ gahˬ kaˬ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ leh jeh˗awˇ mˇ˗eu dzehˬ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ hawˇ˗eu aˬ myah luꞈ huˬ mehˬ mehˬ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ jiˇ ja keuˆ mawꞈ miˇ˗a. Maˇ diˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ myaˬ tiˬ paˆ Kehˇnaˬdaˬ miˇ kʼahˬ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ yawˬ kʼahˬ yawˬ˗ahˇ neh Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ laˇ˗euˬ deuˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ naˇ, Paˇlaˬ dawˬ tehꞈ˗ehˇ ya dzaw˗eu maˬ ngeuˇ˗a. Koꞈ dawˬ zaˬ lahˇ deuˬ neh uˆ tehˬ taˬ˗euˬ laꞈ kʼoeˇ ya huiˬ laˇ˗euˬ teu gaˇ˗euˬ tsawˇ haˬ deuˬ˗euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ hawˇ˗eu noeˬ jeˬ noeˬ kawˆ˗ahˇ jiˇ ya dzaw˗eu meh.

Dzehˬ˗eu huˬ mehˬ mehˬ˗eu deuˬ naˇ, tsaꞈ gaˬ˗eu deuˬ tiˬ gʼaˬ˗iˬ maˬ jawˇ˗eu tsaꞈ gaˬ duˬ˗ahˇ ya mˇ iˇ˗eu myaˬ meh. Teu gaˇ jawˇ˗eu tsawˇ haˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ˗ahˇ bye˗eu miˇ neh mehˇ nmˇ deuˬ jawˇ duˬ hawˇ˗eu tiˬ kʼehˬ tehꞈ˗ehˇ mˇ˗eu gaˇ poˆ˗eu yaw shaˬ meh. Nymˬ˗mˇ hawˇ sheuˬ dahˬ dzaˬ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ kʼawꞈ, pyuˇ baꞈ bi yehˇ laˇ˗eu gʼaˇ duˬ mehˇ nmˇ nui deuˬ nehˬ˗ehˇ oeˬ gʼaˬ, koꞈ gʼaˬ, yehꞈ gʼaˬ lehˇ iˇ kahˇ ngaˬ taˬ˗awˇ jawˇ˗eu meh. Huˬ mehˬ mehˬ˗eu mehˇ nmˇ heu deuˬ naˇ, gaˇ mˇ˗eu leh jeh dui dui˗eu meh. Jaˇliꞈ dzaw mawꞈ˗eu tiˬ gʼaˬ na˗ahˇ ya mawˇ naˇ, tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ leh jeh˗awˇ caw ba˗eu meh. Nymˬ˗mˇ naˇ Ku behˆ gahˬ kaˬ˗ahˇ yawˬ gaˇ yawˬ˗ahˇ˗euˬ huˬ mehˬ mehˬ˗eu deuˬ caw ba laˇ˗eu maˬ paˇ loˬ meh. Teu miˇ neh huˬ mehˬ mehˬ˗eu heu deuˬ naˇ, tsaꞈ gaˬ˗eu deuˬ loˬ dzehˬ˗eu jawˇ duˬ˗ahˇ iˇ˗awˇ caw ba iˇ˗euˬ meh.

Aˇ muˇ deuˬ˗ahˇ ngaˬ ha gʼa˗iˇ ngeh jawˇ nah dzeuˇ koꞈ nah uˬ shawˬ paw dzaˬ˗ahˇ mehˇ nmˇ zaˬ guˬ deuˬ nehˬ˗ehˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ iˇ˗eu ma. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ aˬ jeˬ jeˇ˗euˬ shaˬ zahˬ˗ahˇ ya puˬ luꞈ˗eu lehˇ ya siˬ˗eu meh. Ngaˬ ha nehˬ˗ehˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ mˇ haw˗euˬ zaˬ guˬ tiˬ deuˬ na nymˬ˗mˇ naˇ aˬ cawˬ˗euˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ Miˇshaˬnaˬliˬ geuꞈ˗awˇ mˇ luꞈ˗eu meh. Tiˬ deuˬ na naˇ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ nui jeˬ laꞈ kʼoeˇ leh jeh luꞈ˗eu meh.

Teu ngeh yamˬ˗ahˇ aˇ muˇ tiˬ muˇ na, aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu deuˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ gaˇ ma aˇ poeˬ maˬ biꞈ nehˬ nya˗a. Teu miˇ neh tiˬ poˆ na ba la aˇ siˬ maˬ jiˇ leˇ mi naˆ˗ehˇ pyuˇ baꞈ tsuˆ laˇ nya meh. Teu loꞈ˗ehˇ gʼeh ngeh yamˬ˗ahˇ nga nyaꞈ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ yaw muiˬ˗ehˇ siˬ nya˗eu Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ ya gʼoe˗eu tehꞈ meh. Ehˇ loꞈ˗ehˇ Yeˬhawˇbaˬ jiˇ nga nyaꞈ˗ahˇ tiˬ jawˇ˗i maˬ byehˇ dzeh nehˬ laꞈ haw˗aˬ. Tiˬ jeˬ jeˬ lehˇ gʼeh˗awˇ yawˬ muˇ yawˬ˗ahˇ iˇ keuˆ nya ni caw ba nehˬ laꞈ˗euˬ meh.

Saˇ jaˇ ziꞈ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ neh dzaw geuꞈ

Uˬ soe ehˇ taˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗ahˇ dzaw ngeh Soˇsho miˇdiˬ˗yaˬ deuˬ nehˬ˗ehˇ aˬ joˆ˗ehˇ ya ngehˬ cawˬ˗eu gaˇ kawˆ ya dzaw˗euˬ kʼoeˇ, Ku behˆ gahˬ kaˬ˗ahˇ gaˇ mˇ ngeh zawˇ˗ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ law nya. Nga maꞈ gʼawˬ mya poˆ Leˬdiˬ˗oˬ, Tiˬbiˬ, dawˬ gaˬ kʼawˬ˗eu sahˬ boꞈ heu deuˬ pyehˬ kʼawˬ gaˇ tsaꞈ gaˬ˗eu aˬ kawˬ˗aˬ za˗euˬ ma. Ngaˇ myaˬ tiˬ paˆ naˇ, mehˇ nmˇ Liˬawˬ˗suiꞈ Kaˬ˗liˇpoꞈ nehˬ˗ehˇ ya mˇ˗euˬ ma. Aˬ yawꞈ naˇ, aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ˗awˇ, miˇdiˬ˗yaˬ deuˬ nehˬ˗ehˇ ngehˬ cawˬ˗eu zawˇ˗ehˇ nya˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ dawˬ gaˬ kʼawˬ˗eu saˇ naˇ deuˬ nehˬ˗ehˇ ngehˬ cawˬ˗iˇ ngeh, yawˬ ha˗euˬ bym˗eu byehˆ˗eu gaˇ kawˆ maˬ byaˬ ni taˬ aw˗eu laꞈ kʼoeˇ “Nga nyaꞈ naˇ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ zaˬ pyeuꞈ˗eu tehꞈ ma. Dawˬ gaˬ kʼawˬ˗eu gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ aˬ joˇ joˆ˗ehˇ ya jahˇ˗eu lehˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ maˬ siˬ nya nya. Ehˇ kʼawꞈ nga maꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ Saˇ kiˇ deuˬ huiˬ˗eu mehˬ bawˬ jahˇ˗eu gaˇ kawˆ tsawˇ haˬ deuˬ˗ahˇ bi siˬ nya mawꞈ nya. Guiˬ lahˬ dzahˇ neh caw ba nehˬ˗eu za meh laˬ” lehˇ ehˇ nehˬ˗eu meh. Teu loꞈ˗ehˇ yehˇ ju ni ngehˬ leˇ˗eu miˇ neh dawˬ gaˬ kʼawˬ˗eu saˇ naˇ deuˬ kʼawꞈ nga maꞈ˗ahˇ caw ba nehˬ laꞈ˗euˬ meh.

Aˇ nah naˇ, saˇ naˇ ngaˬ˗ahˇ yaˇ kʼaˬ ja dah˗eu gʼaˬ jiˇ pyeuꞈ˗awˇ, aˬ dui˗euˬ mehˇ nmˇ jiˇ pyeuꞈ˗eu Gaˬ˗lehˬ Haoˬ nehˬ˗ehˇ bi mˇ laꞈ˗euˬ meh. Nga nyaꞈ ya mˇ˗eu gaˇ teu naˇ, Soˇsho miˇdiˬ˗yaˬ deuˬ jiˇ haw tsoˆ taˬ˗awˇ, zawˇ˗ehˇ shaˬ˗eu gaˇ pyeuꞈ meh. Giˇlaˆ dzaw nymˇ˗ahˇ ya dzaw˗euˬ jeˬ hawˇ˗eu mehˇ nmˇ Liˬawˬ˗suiꞈ nehˬ˗ehˇ mˇ ngeh, ya puˬ yaˬ mawˇ˗euˬ jeˬ heu baˬ da neh gaˇ heu˗ahˇ yaw muiˬ˗ehˇ mˇ deˬ nya˗euˬ ma. Mehˇ nmˇ Gaˬ˗lehˬ Haoˬ naˇ, aˇ maꞈ aˇ muˇ˗euˬ zahˇ sahˇ kʼoꞈ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ haw piˇ nehˬ˗eu paw tiˬ pawꞈ˗i nui guˆ maˬ ahˇ˗eu uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ gaˬ dui dui˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ nehˬ˗ehˇ ya mˇ taꞈ˗eu heu naˇ, aˇ naˆ ni muiˬ˗eu maˬ siˬ nyaˬ.

1985 kʼoꞈ˗ahˇ ngaˇ Kehˇnaˬdaˬ miˇ kʼahˬ nahˇ ma ga kʼehˬ paw dzaˬ˗ahˇ aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gaˇ ya mˇ iˇ˗euˬ ma. Teu naˇ, ngaˬ da pehˬ˗euˬ iˇ kahˇ nehˬ˗ehˇ dawˬ peh peh iˇ˗euˬ miˇ neh ngaˬ da˗ahˇ jiˇ yaw muiˬ˗ehˇ haw saˆ nehˬ nya˗euˬ ma. Teu gaˇ neh ba la smˇ siˬ naˇ, ngaˬ da shiˇ˗euˬ meh. Nga nyaꞈ teu gaˇ 1989 kʼoꞈ˗ahˇ keuˆ ni aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gaˇ mˇ˗euˬ ma. Ehˇ kʼawꞈ ni maˬ noeˬ˗euˬ gaˇ Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ kʼahˬ˗euˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ mˇ le lehˇ sahˬ boꞈ laˇ˗euˬ meh. Nga nyaꞈ uˬ taꞈ, 19 kʼoꞈ ehˇ gʼaˬ ni mˇ laꞈ˗euˬ aˇ maꞈ˗ahˇ sheuˬ gʼeh˗eu gaˇ heu˗ahˇ ya byehˇ dzeh yaꞈ˗euˬ ma. Aˇ yamˬ teu laꞈ kʼoeˇ nga nyaꞈ dzeˇ zaˬ iˇ kahˇ gʼawˬ mya yaˇ kahˇ˗ahˇ ya zaꞈ˗awˇ, mehˇ nmˇ deuˬ neh lehˬ hmˬ nehˬ laꞈ˗euˬ hawˬ byawˇ aˇ muiˇ byawˇ ehˇ gʼaˬ ni˗ahˇ ya dzaˬ˗euˬ ma. Nga nyaꞈ˗ahˇ iˇ kahˇ bi zaꞈ nehˬ laꞈ˗awˇ bi dzaˬ bi dawˇ nehˬ laꞈ˗euˬ mehˇ nmˇ yawˬ gʼaˬ na luꞈ˗ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ˗a.

Aˬmeˬliˇkaˬ˗ahˇ pawˇ˗iˇ

Buˇkiˬ˗liˬ Beˬdeˬlaˇ˗ahˇ iˇ keuˆ ngeh ngaˇ Tsaꞈ gaˬ˗eu paw haw piˇ˗eu gaˇ ya mˇ˗euˬ ma. Teu gaˇ neh ya siˬ ya dzaw˗euˬ jeˬ˗ahˇ ngaˇ aˇ poeˬ taˬ baw daˆ leꞈ ma. Ngaˬ neh ya siˬ nya˗euˬ tiˬ jeˬ naˇ, gaˇ kawˆ˗ahˇ maˬ siˬ duˬ mi naˆ˗ehˇ kʼoeˇ loꞈ˗ehˇ heu loꞈ˗ehˇ jeˬ nga lehˇ maˬ ehˇ˗eu heu meh. Teu gaˇ neh naˇ, 1998 kʼoꞈ˗ahˇ ngaˇ boꞈ˗eu paw gaˇ paˇ ya mˇ iˇ˗euˬ ma. Nymˬ˗mˇ iˬ nah keuˆ ni ngaˇ teu gaˇ mˇ luꞈ˗awˇ, boꞈ˗eu gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ dzaw geuꞈ luꞈ ma siˬ. Teu ngeh Boꞈ˗eu paw˗euˬ gawˬmiˬtiꞈ ja uˇ˗eu gʼaˬ pyeuꞈ˗eu mehˇ nmˇ Jawˬ Ba˗ahˇ uˬ taꞈ gʼawˬ mya kʼoꞈ ya caw ba˗euˬ miˇ neh guiˬ lahˬ huiˬ˗eu lehˇ miˇ˗a. Mehˇ nmˇ Jawˬ Ba naˇ, Ka li zaˬ˗euˬ muiˬ˗eu seuˆ dzeuꞈ aˇ gʼehˇ tiˬ byah ni uˇ˗eu mehˇ nmˇ tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ neh dzaw nehˬ laꞈ˗euˬ jeˬ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ nehˬ˗ehˇ Miˬyehˇ gaˇ ya mˇ taꞈ˗euˬ jeˬ heu˗ahˇ ngaˇ aˇ poeˬ taˬ baw daˆ leꞈ ma.

Ngaˬ˗ahˇ boꞈ˗eu paw mˇ˗eu taˬ aw˗eu mehˇ nmˇ aˬ li aˬ buˇ deuˬ nehˬ˗ehˇ ya mˇ˗eu miˇ neh laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu lehˇ miˇ˗a. Aˬ yawꞈ maꞈ gaˇ mˇ ngeh Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ aˬ myah luꞈ gʼoe˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ gaˇ mˇ pyeuꞈ nya˗eu teu naˇ, yawˬ ha˗euˬ bym˗eu byehˆ˗eu jeˬ baˬ da neh maˬ ngeuˇ ni Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ muiˬ˗eu shawˇ˗eu yaw sahˇ baoˬ baˬ da neh meh lehˇ siˬ nya˗eu meh.

Leˇdaˬ nga nyaꞈ 110 miˇ kʼahˬ dzehˬ ni˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ jawˇ gaˇ ya gʼa iˇ˗euˬ miˇ neh guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ˗a. Nga nyaꞈ Miˇshaˬnaˬliˬ deuˬ hawˇ˗eu saˇ naˇ˗euˬ gawˬmiˬtiꞈ uˬ taꞈ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ aˇ yamˬ tiˬ byah ni mˇ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ˗euˬ nui gaˬ˗ahˇ ya mawˇ˗euˬ ma. Kʼoeˇ naˇ nga nyaꞈ˗ahˇ guiˇ deuˆ˗eu jeˬ hawˇ˗eu kʼehˬ˗eu kʼaˆ˗eu jeˬ uˬ taꞈ, mˇ dzaˬ kʼawꞈ dawˇ˗eu shaˬ zahˬ heu deuˬ˗ahˇ ya puˬ˗euˬ kʼawꞈ, dehꞈ ziˇ laꞈ kʼoeˇ Miˬyehˇ˗euˬ Miˇ kʼahˬ˗ahˇ naˬ ba tiꞈ taˬ˗awˇ, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ laˬ kʼaˬ tiˬ cehˇ leh jeh˗awˇ mˇ˗eu jawˇ kʼahˬ˗ahˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ ya mawˇ˗eu guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ˗a. Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ gaˬ dui dui˗eu yaw duˬ baw meh.

Ngaˇ Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ˗ahˇ gʼawˬ mya kʼoꞈ mˇ laꞈ˗euˬ aˇ yamˬ heu laꞈ kʼoeˇ Leˇdaˬ naˇ ngaˬ˗ahˇ caw ba nehˬ˗eu zawˇ˗ehˇ muiˬ˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ kʼaˇ yehꞈ laˇ˗eu loꞈ˗ehˇ aˬ cawˬ˗ahˇ caw ba˗eu jiˇ leh jeh˗eu meh. Aˬ yawꞈ naˇ, kʼaˇ yehꞈ laˇ˗eu loꞈ˗ehˇ zawˇ˗ehˇ tsaꞈ gaˬ nya˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ meh. Gʼawˬ mya gʼaˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ siˬ nya laˇ ni caw ba nehˬ˗awˇ, Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ maˬ paˇ mˇ˗euˬ mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ jiˇ gʼoꞈ kʼoꞈ laˇ ni caw ba nehˬ nya˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ nehˬ laꞈ˗euˬ muiˬ dui dui˗eu laꞈ sawˬ pyeuꞈ miˇ˗a. Nymˬ˗mˇ nga nyaꞈ naˇ, aˇ kʼoꞈ kʼawˆ laˇ shaw˗euˬ ma. Kʼoeˇ naˇ mehˇ nmˇ zaˬ guˬ deuˬ nga nyaꞈ˗ahˇ iˇ˗eu laˇ˗eu cah˗eu hawˇ˗eu nui jeˬ nui jeˇ˗ahˇ caw ba nehˬ laꞈ˗euˬ jiˇ guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ˗a.—Maˬkuˆ 10:29, 30.

Dzeuˇ laꞈ˗euˬ 80 kʼoꞈ aˇ yamˬ heu˗ahˇ ngaˇ haw kʼoꞈ gʼeh ngeh, ngaˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ˗eu lehˇ miˇ˗a. Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ˗euˬ tiˬ gʼaˬ neh “Nyiˇ ngeh neh nawˇ ngaˬ˗ahˇ mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ˗awˇ, nawˬ neh mˇ˗euˬ zahˬ leˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu gaˇ deuˬ˗ahˇ, iˬ nah keuˆ ni ngaˇ ja luꞈ ma” lehˇ ehˇ˗euˬ dawˬ˗ahˇ nui ma tsaˬ ma. (Ja ceuˬ 71:17) Ngaˇ kʼaˇ dehꞈ kʼaˇ jawˇ˗eu kʼoeˇ keuˆ ni teu loꞈ˗ehˇ mˇ nya˗eu gʼaˇ duˬ leh jeh daˆ leꞈ ma.