“Aˬ yawꞈ˗euˬ gʼawˇ mawˇ maˬ muiˬ maˬ shawˇ˗ehˇ pyeuꞈ˗iˇ ni maˬ jahˇ”

Daˬyeˬlaˇ aˬ yawꞈ˗euˬ nymˇ jiˇ nehˬ˗ehˇ gʼawˬ mahˇ ni kaˬ gaˇ jawˇ luꞈ˗eu meh. Yuˇdaˆ miˇ kʼahˬ˗ahˇ neh Baˬbuˇloˬ˗ahˇ bi nyehꞈ gʼeh˗euˬ deuˬ laꞈ kʼoeˇ aˬ yawꞈ pehˬ˗euˬ nymˇ jiˇ kʼawꞈ keuˬ˗eu meh. Baˬbuˇloˬ˗ahˇ iˇ keuˆ˗eu gʼaˇ duˬ ba la oeˬ siˬ ya cah gaˇ duˇ˗eu meh. Bi nyehꞈ gʼeh˗euˬ deuˬ laꞈ kʼoeˇ neh Daˬyeˬlaˇ hawˇ˗eu dzaˇ˗i zaˬ guˬ nui deuˬ, sahˬ paˬ hawˇ nymˇ˗ahˇ bi kuˇ gʼeh˗euˬ miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ nymˇ jiˇ nehˬ˗ehˇ ya gʼawˬ˗iˇ˗euˬ meh. Daˬyeˬlaˇ Heˬbyehˇ zaˬ guˬ smˇ gʼaˬ pyeuꞈ˗eu Haˬnaˬniˇyaˆ, Miˇsheˬlaˇ, Aˬzaˬyiˇ aˬ ha smˇ gʼaˬ nehˬ˗ehˇ cawˬ cawˬ˗euˬ meh. Tiˬ kʼehˬ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ Baˬbuˇloˬ tsawˇ haˬ loꞈ˗ehˇ bi pyeuꞈ laˇ mawꞈ nga lehˇ ya siˬ˗euˬ meh.

Baˬbuˇloˬ˗euˬ sahˬ paˬ Neˬbuˬkaˬneˬzaˬ aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ huiˬ˗eu gʼaˬ pyeuꞈ˗eu Aˬshaˇpeˬnaˆ˗ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ tsawˇ myahˇ bi myahˇ paˇ nehˬ˗euˬ meh. Heˬbyehˇ tsawˇ myahˇ˗aˬ maˇ maˇ ni gʼeh˗eu Miˬyehˇ˗ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ˗eu tsawˇ myahˇ deuˬ pyeuꞈ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, “Daˬyeˬlaˇ” lehˇ ehˇ˗eu heu naˇ “Miˬyehˇ˗aˬ ngaˬ˗euˬ yaˇ kʼaˬ daˇ˗eu gʼaˬ pyeuꞈ ma” lehˇ ehˇ mawꞈ˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ Baˬbuˇloˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ˗aˬ maˬ ngeuˇ˗eu miˬ yehˇ˗ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ˗eu tsawˇ myahˇ myahˇ nehˬ˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ Daˬyeˬlaˇ˗ahˇ jiˇ Beˬteˬshaˬzaˬ lehˇ ehˇ˗eu Baˬbuˇloˬ˗euˬ tsawˇ myahˇ myahˇ nehˬ˗euˬ meh. Teu naˇ sahˬ paˬ˗euˬ ziˇ˗ahˇ haw piˇ nehˬ laꞈ lehˇ Baˬlaˇ miˬ yehˇ˗ahˇ guiˬ lahˬ shaˇ˗eu shaˇ dawˬ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ dawˬ tiˬ dawˬ na pyeuꞈ meh. Sahˬ paˬ aˬ yawꞈ maꞈ˗euˬ tsawˇ myahˇ tehꞈ˗ehˇ maˬ ngeuˇ˗eu nui noeˬ˗ahˇ jiˇ laˆ paˇ mawꞈ˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ sahˬ paˬ hawˇ nymˇ˗ahˇ gaˇ bi mˇ˗eu gʼaˇ duˬ Baˬbuˇloˬ˗euˬ dawˬ boꞈ nya, gui nya ni bi mehˬ˗euˬ meh. Sahˬ paˬ heu gʼaˬ aˬ jeˬ paˇ jahˇ˗euˬ nga?

Neˬbuˬkaˬneˬzaˬ Aˬshaˇpeˬnaˆ˗ahˇ Heˬbyehˇ zaˬ guˬ heu deuˬ˗ahˇ dzaw nehˬ lehˇ dawˬ biꞈ˗euˬ meh. Kʼoeˇ naˇ sahˬ paˬ˗euˬ hawˇ nymˇ˗ahˇ jaˆ˗eu dzaˇ hawˇ˗eu aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ deuˬ bi dzaˬ bi dawˇ˗euˬ meh. Zaˬ guˬ tiˬ deuˬ na teu˗ahˇ nui kʼahˇ shiˇ dui dui gaˇ duˇ˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ Daˬyeˬlaˇ˗aˬ aˬ yawꞈ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ cawˬ smˇ gʼaˬ yaw kʼaˆ˗ehˇ ya yahˇ nga lehˇ siˬ nya˗eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh?

Daˬyeˬlaˇ heu loꞈ˗ehˇ shaˇ noeˬ˗euˬ paˬ. ‘Baˬbuˇloˬ deuˬ Miˬyehˇ˗euˬ zahˇ dawˬ laꞈ kʼoeˇ jaˆ˗eu loꞈ˗ehˇ nga maꞈ dzaˇ tiˬ jeˬ na˗ahˇ maˬ dzaˬ nya˗eu lehˇ siˬ nya meh. Miˬyehˇ neh maˬ shawˇ˗a lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ dzaˇ bi dzaˬ˗awˇ nga maꞈ˗ahˇ Miˬyehˇ˗euˬ zahˇ dawˬ˗ahˇ mˇ bahˬ ni jahˇ˗eu maˬ siˬ. Aˬ yawꞈ maꞈ bi dzaˬ˗eu shaˬ jiˇ teu shiˬ sehꞈ doˆ˗euˬ maˬ siˬ. Shiˬ taˬ dzaˬ lehˇ ehˇ˗eu Miˬyehˇ˗euˬ zahˇ dawˬ˗ahˇ mˇ bahˬ ni nga maꞈ˗ahˇ jaˬ myawꞈ myawꞈ˗awˇ bi dzaˬ naˇ aˬ joˆ˗ehˇ jahˇ nmˇ? Aˬ yawꞈ maꞈ bi dzaˬ˗eu shaˬ jiˇ heu, maˬ ngeuˇ˗eu miˬ yehˇ˗ahˇ lawˇ˗euˬ naˇ tawˇ neh? Aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ aˬ yawꞈ maꞈ kʼaˇ bi dawˇ laꞈ˗eu loꞈ˗ehˇ dawˇ naˇ yaw muiˬ˗ehˇ noeˬ tsehˆ nya˗eu maˬ siˬ?’a

Daˬyeˬlaˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ guiˬ lahˬ shaˇ˗awˇ aˬ yawꞈ˗euˬ cawˬ smˇ gʼaˬ nehˬ˗ehˇ ja sawˇ˗euˬ yaw duˬ baw meh. Aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ nui ma tsaˬ˗eu jeˬ tehꞈ˗ehˇ mˇ ma lehˇ “noeˬ tsehˆ˗euˬ meh.” Kʼoeˇ naˇ Daˬyeˬlaˇ Aˬshaˇpeˬnaˆ˗ahˇ yaw zeu baw˗eu laꞈ kʼoeˇ aˬ yawꞈ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ cawˬ smˇ gʼaˬ˗ahˇ sahˬ paˬ neh bi dzaˬ˗euˬ dzaˇ heu taˬ bi dzaˬ laꞈ lehˇ shaˇ˗euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ Daˬyeˬlaˇ˗ahˇ caw ba nehˬ˗awˇ Aˬshaˇpeˬnaˆ aˬ yawꞈ˗ahˇ gʼawˬ shaˬ gaˬ ni laˆ noeˬ nehˬ˗euˬ meh. Ehˇ kʼawꞈ Aˬshaˇpeˬnaˆ Daˬyeˬlaˇ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ cawˬ deuˬ sahˬ paˬ neh bi dzaˬ˗euˬ dzaˇ maˬ dzaˬ˗eu miˇ neh jawˇ saˇ maˬ doˆ naˇ tawˇ neh, sahˬ paˬ aˬ yawꞈ˗ahˇ tiˬ jeˬ paˬ jahˇ laˇ˗eu maˬ siˬ lehˇ kʼahˬ lahˇ˗eu meh. Daˬyeˬlaˇ aˬ yawꞈ ehˇ gaˇ yaw muiˬ˗ehˇ naˇ haˬ nehˬ˗awˇ, aˬ joˆ˗ehˇ jahˇ˗eu lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ cawˬ smˇ gʼaˬ˗ahˇ tseˇ nah byah ni gʼawˬ paꞈ gʼawˬ nyoeˇ hawˇ˗eu iˇ cuꞈ tehꞈ˗ehˇ bi dzaˬ bi dawˇ laꞈ. Kʼoeˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ oeˬ gʼaˬ˗ahˇ zaˬ guˬ nui deuˬ nehˬ˗ehˇ sheu cehˆ haw lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ haw˗eu gʼaˬ jiˇ nui ma tsaˬ˗euˬ meh.

Tseˇ nah byah laˇ ngeh aˬ yawꞈ maꞈ oeˬ gʼaˬ zaˬ guˬ nui deuˬ naˆ maˬ tseˇ jawˇ saˇ doˆ dzehˬ gaˇ ya mawˇ˗euˬ meh. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ gʼawˬ paꞈ gʼawˬ nyoeˇ hawˇ˗eu iˇ cuꞈ tehꞈ˗ehˇ ya dzaˬ ya dawˇ˗euˬ meh. Nui jah ahˇ˗awˇ kʼaˬ duˬ ni gʼeh˗eu Daˬyeˬlaˇ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ cawˬ deuˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ guiˬ lahˬ biꞈ˗euˬ lehˇ maˇ jawˆ ni mawˇ laˇ ngaˇ˗a. Aˬ yawꞈ maꞈ teu˗ahˇ tiˬ jawˇ˗iˬ maˬ ngehˇ˗a.

Daˬyeˬlaˇ˗euˬ cawˬ smˇ gʼaˬ˗euˬ nui kʼaˬ bi lawˬ haw˗euˬ gaˇ kawˆ nyaˆ taꞈ kawˆ˗ahˇ ya siˬ meh. Daˬyeˬlaˇ jiˇ 100 kʼoꞈ ehˇ gʼaˬ ni ya dehꞈ˗awˇ aˬ yawꞈ shiˇ ngeh keuˆ ni kʼaˬ duˬ ni gʼeh˗euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ neh Neˬbuˬkaˬneˬzaˬ˗ahˇ aˬ yawꞈ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ maˬ muiˬ˗eu jeˬ keuˆ le˗eu lehˇ yuꞈ maˆ bi maˆ mawˇ ngeh, Daˬyeˬlaˇ yuꞈ maˆ˗euˬ dawˬ tsuiꞈ teu kʼaˬ duˬ ni dzawˇ nehˬ˗euˬ meh. Teu gaˇ neh yaw myaˬ kʼoꞈ byah laˇ˗awˇ Beˬlaˇshaˬzaˬ uˆ lahˇ luꞈ ngeh kaˇ pyawˇ˗ahˇ Beˬlaˇshaˬzaˬ bi laˆ cawˆ˗eu lehˇ sahˬ boꞈ boꞈ taˬ ngeh jiˇ Daˬyeˬlaˇ dzawˇ nehˬ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ aˇ kʼoꞈ kʼawˆ dui dui laˇ taˬ ngeh kʼawꞈ aˇ laˬ jaˬ shiˇ˗euˬ kuˆ˗ahˇ bi biˬ ahˇ˗euˬ meh. Daˬyeˬlaˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ yaw nyiˇ ngeh loꞈ˗ehˇ kʼaˬ duˬ ni gʼeh˗euˬ meh. Teu miˇ neh Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ mˬ taˆ gʼaˬ kʼehˇ tiˬ gʼaˬ Daˬyeˬlaˇ˗ahˇ “aˇ poeˬ baw dui dui˗eu gʼaˬ” lehˇ kuˇ˗euˬ heu naˇ zahˬ leˇ paˬ˗ehˇ maˬ gʼeh˗a.

Jaˇliꞈ aˇ deuˆ heu deuˬ˗ahˇ gui:

• Daˬyeˬlaˇ 1:1-21; 5:12; 10:11

Ja sawˇ˗eu gʼaˇ duˬ:

Daˬyeˬlaˇ kʼaˬ duˬ ni gʼeh˗eu lehˇ aˬ joˇ joˆ˗ehˇ mˇ mawˇ˗euˬ nga?

Naꞈ suiˇ ni poˆ tseˇ

1. 1. Daˬyeˬlaˇ 1:1 hawˇ˗eu Yeˬlaˬmiˇ 25:1 beu gaˇ ngaˇ laˬ? (dp˗SI 18-19 ¶14-15)

   Dawˬ kʼoꞈ

2. 2. Neˬbuˬkaˬneˬzaˬ˗euˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ˗ahˇ “myawˬ jeˬ hmˬ˗eu kuˆ lawˆ” jaˆ˗eu lehˇ Baˬbuˇloˬ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ kʼaˬ lo kʼoeˇ taˆ boꞈ taˬ˗euˬ sahˬ boꞈ˗ahˇ haw ngeh aˬ joˆ˗ehˇ siˬ laˇ nga? (Daˬyeˬlaˇ 1:2; it “Myawˬ jeˬ hmˬ˗eu kuˆ lawˆ” ¶3-wcgr˗SI) (Aˇ baˇ 1)

   Dawˬ kʼoꞈ

   

   © The Trustees of the British Museum. Licensed under CC BY˗NC˗SA 4.0. Source. Modifications: Box added

3. 3. Baˬbuˇloˬ miˇ kʼahˬ˗ahˇ jawˇ˗eu “nyiˇ paˬ shaˆ maˆ” deuˬ˗euˬ gaˇ naˇ aˬ jeˬ nga? (Daˬyeˬlaˇ 1:20; it “Mah loˬ ja maw maw˗eu” ¶2-6-wcgr˗SI) (Aˇ baˇ 2)

   Dawˬ kʼoꞈ

   

4. 4. Daˬyeˬlaˇ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ˗euˬ cawˬ smˇ gʼaˬ˗ahˇ bi dzaˬ˗euˬ gʼawˬ paꞈ gʼawˬ nyoeˇ laꞈ kʼoeˇ aˬ jeˬ jeˇ ahˇ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya nga? (Daˬyeˬlaˇ 1:12; dp˗SI 40 ¶25)

   Dawˬ kʼoꞈ

Aˬ joˆ˗ehˇ zmˬ˗iˇ nya nga lehˇ shaˇ noeˬ

• Nymˇ jiˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ deuˬ maˬ mawˇ ngeh kʼawꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ˗eu jeˬ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ zaˬ guˬ deuˬ Daˬyeˬlaˇ˗ahˇ aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya nga?

  Dawˬ kʼoꞈ

• Jeˬ hu neh “noeˬ tsehˆ” taˬ˗euˬ heu naˇ Daˬyeˬlaˇ˗ahˇ kʼaˬ duˬ ni aˬ joˆ˗ehˇ bi gʼeh˗euˬ nga? (Daˬyeˬlaˇ 1:8) Daˬyeˬlaˇ˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ dzaw geuꞈ nya nga? (Aˇ baˇ 3)

  Dawˬ kʼoꞈ

  

• Daˬyeˬlaˇ˗euˬ kʼaˬ duˬ ni gʼeh˗eu jeˬ˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ dzaw geuꞈ nya nga siˬ?

  Dawˬ kʼoꞈ

Naꞈ suiˇ ni shaˇ noeˬ

• Gaˇ kawˆ heu Yeˬhawˇbaˬ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗awˇ ngaˬ˗ahˇ aˬ jeˬ bi siˬ laꞈ nga?

  Dawˬ kʼoꞈ

• Gaˇ kawˆ heu miˇ shuiꞈ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ neh saˇ jaˇ dzaˬ taˬ˗euˬ jeˬ nehˬ˗ehˇ aˬ joˆ˗ehˇ taꞈ nga?

  Dawˬ kʼoꞈ

• Daˬyeˬlaˇ gʼoꞈ dehꞈ laˇ ngeh ngaˇ aˬ jeˬ naˇ haˬ paˬ nga?

  Dawˬ kʼoꞈ

Haw lahˬ

Jaˇliꞈ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ gaˇ kawˆ heu˗ahˇ aˇ baˇ jahˇ mawˇ taˬ˗euˬ biˬdiˬoˬ˗ahˇ haw.

Daˬyeˬlaˇ maˬ shiˇ tiˬ ziˇ nui jah ziꞈ—Aˇ tsehˆ 1—Tiˬ tsahˇ na (13:07)

Nymˬ˗mˇ iˬ nah˗euˬ zaˬ guˬ deuˬ Daˬyeˬlaˇ˗euˬ nui kʼaˬ hawˇ˗eu nui jah˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ dzaw geuꞈ nya nga?

“Daˬyeˬlaˇ˗ahˇ neh dzaw geuꞈ” (w23.08 2-7)